第5品 罗希塔萨品
5. Rohitassavaggo
《定修习经》的注释
1. Samādhibhāvanāsuttavaṇṇanā
41第五经的第一段里,“为了获得智见”,就是为了获得天眼智见。“确立昼想”,就是这样的想——这是白天,他确立起来。“如昼,夜亦然”,就像白天作意光明想那样,夜里也同样作意。第二句也是同样的道理。“有光辉”,就是与天眼智的光辉一起有光辉。虽然修成了类似光明那样,但这里的意思不应该那样理解,因为这里指的是天眼智的光明。
41. Pañcamassa paṭhame ñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhuñāṇadassanassa paṭilābhāya. Divāsaññaṃ adhiṭṭhātīti divāti evaṃ saññaṃ adhiṭṭhāti. Yathā divā tathā rattinti yathā divā ālokasaññā manasi katā, tatheva taṃ rattimpi manasi karoti. Dutiyapadepi eseva nayo. Sappabhāsanti dibbacakkhuñāṇobhāsena sahobhāsaṃ. Kiñcāpi ālokasadisaṃ kataṃ, attho panettha na evaṃ sallakkhetabbo. Dibbacakkhuñāṇāloko hi idhādhippeto.
被了知是指变得明显。那么,受是怎样被了知而生起、被了知而消失的呢?在这里,比丘把握了所依处,把握了所缘。由于他已经把握了所依处和所缘,那些受就以“这样生起、这样安住、这样灭去”的方式被了知而生起,被了知而安住,被了知而消失。对于想和寻,也是同样的道理。
Viditāti pākaṭā hutvā. Kathaṃ pana vedanā viditā uppajjanti, viditā abbhatthaṃ gacchantīti? Idha bhikkhu vatthuṃ pariggaṇhāti, ārammaṇaṃ pariggaṇhāti. Tassa pariggahitavatthārammaṇatāya tā vedanā ‘‘evaṃ uppajjitvā evaṃ ṭhatvā evaṃ nirujjhantī’’ti viditā uppajjanti, viditā tiṭṭhanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti nāma. Saññāvitakkesupi eseva nayo.
观生灭,就是观察生起和坏灭。所谓“这是色”,意思是:色就是这么多,除了这个再没有别的色。所谓“这是色的集起”,意思是:色的生起就是这样。而“坏灭”指的则是消散。对受等诸法,也是同样的道理。再者,比丘们,我是针对这个而说的:比丘们,我在布纳咖的问题中所说的“经过计量,在世间……”等话,那是指果等至而说的,这就是其中的含义。
Udayabbayānupassīti udayañca vayañca passanto. Iti rūpanti evaṃ rūpaṃ ettakaṃ rūpaṃ na ito paraṃ rūpaṃ atthīti. Iti rūpassa samudayoti evaṃ rūpassa uppādo. Atthaṅgamoti pana bhedo adhippeto. Vedanādīsupi eseva nayo. Idañca pana metaṃ, bhikkhave, sandhāya bhāsitanti, bhikkhave, yaṃ mayā etaṃ puṇṇakapañhe ‘‘saṅkhāya lokasmi’’ntiādi bhāsitaṃ, taṃ idaṃ phalasamāpattiṃ sandhāya bhāsitanti attho.
在这里,“经过计量”是指用智慧去了知。“在世间上”是指有情世间。“高下”是指殊胜和低劣。“动摇”是指躁动不安。“在世间中任何地方都没有”:在世间中,无论任何一蕴、任何一处、任何一界、任何一所缘,都没有动摇。“寂静”:因为止息了敌对的烦恼而寂静。“离烟”:远离了嗔怒之烟,成为没有烟的人。就这样,这里在经文中先讲了道的一境性,然后在偈颂中只讲了果等至。
Tattha saṅkhāyāti ñāṇena jānitvā. Lokasminti sattaloke. Paroparānīti uccāvacāni uttamādhamāni. Iñjitanti calitaṃ. Natthi kuhiñci loketi lokasmiṃ katthaci ekakkhandhepi ekāyatanepi ekadhātuyāpi ekārammaṇepi natthi. Santoti paccanīkakilesavūpasamena santo. Vidhūmoti kodhadhūmena vigatadhūmo. Evamettha suttante maggekaggatampi kathetvā gāthāya phalasamāpattiyeva kathitāti.
2. 问答经的注释
2. Pañhabyākaraṇasuttavaṇṇanā
4242. 在第二中,“若有人于这些问题,在各处了知随法之解答”——意思是,他能于种种情形下知道如何解答。“于四问善巧者”:人们称这样的比丘为善巧于四种问题的人。“难近、难胜”:不能被他人攻击或征服。“甚深”:如同七重山间的大海那样深邃。“难坏”:难以动摇,即无法使他舍弃已确立的见解。“于义与无义”:关于利益与非利益。“以义现观”:由于证得真实义。“坚慧者被称为贤者”:具有坚固智慧之人,便如此被称赞为“这位是贤者”。
42. Dutiye yo ca tesaṃ tattha tattha, jānāti anudhammatanti yo etesaṃ pañhānaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne byākaraṇaṃ jānāti. Catupañhassa kusalo, āhu bhikkhuṃ tathāvidhanti tathāvidhaṃ bhikkhuṃ tesu catūsu pañhesu kusaloti evaṃ vadanti. Durāsado duppasahoti parehi ghaṭṭetuṃ vā abhibhavituṃ vā na sakkā. Gambhīroti sattasīdantaramahāsamuddo viya gambhīro. Duppadhaṃsiyoti dummocāpayo, gahitaggahaṇaṃ vissajjāpetuṃ na sakkāti attho. Atthe anatthe cāti vaḍḍhiyañca avaḍḍhiyañca. Atthābhisamayāti atthasamāgamena. Dhīro paṇḍitoti pavuccatīti dhitisampanno puggalo ‘‘paṇḍito aya’’nti evaṃ pavuccati.
3-4. 《重嗔双经》的注释
3-4. Kodhagarusuttadvayavaṇṇanā
43-4443-44. 在第三部经里,“尊重忿怒而不尊重正法”的意思是:因为恭敬,就把忿怒当成最要紧的,紧紧抓住不放;却不尊重正法,反而因为不恭敬,把正法看得很低劣、很微不足道。剩下的那些话,也应当按同样的道理来理解。
43-44. Tatiye kodhagaru na saddhammagarūti kodhaṃ gāravena garuṃ katvā gaṇhāti, na saddhammaṃ, saddhammaṃ pana agāravena lāmakaṃ katvā gaṇhāti. Sesapadesupi eseva nayo.
“增长”就是变多、变大;或者说,他们依已经生根的信心而站稳,变得不可动摇。在第四部经中,“对忿怒有敬重”是指对忿怒怀着恭敬。这个道理在一切地方都一样。
Virūhantīti vaḍḍhanti, sañjātamūlāya vā saddhāya patiṭṭhahanti acalā bhavanti. Catutthe kodhagarutāti kodhamhi sagāravatā. Esa nayo sabbattha.
5. 《赤马天子经》的注释
5. Rohitassasuttavaṇṇanā
4545. 在第五部经里,“在哪里”指的是在轮围世界某一个地方的地面。“不死亡也不转生”这句话,是就一次又一次死亡与结生的相续来说的。“以行走”指的是靠双脚一步步走。“世界的边际”:导师这里是就行世界的边际而说的。在“应知”等词中,意思是应当了知、应当看见、应当证得。就这样,天子问的是轮围世界的空间边际,而导师回答的是行世界的边际。那位天子心想:“世尊的回答和我所问的正相吻合!”于是心生欢喜,说出了“真是稀有”等赞叹的话。
45. Pañcame yatthāti cakkavāḷalokassa ekokāse bhummaṃ. Na cavati na upapajjatīti idaṃ aparāparaṃ cutipaṭisandhivasena gahitaṃ. Gamanenāti padagamanena. Lokassa antanti satthā saṅkhāralokassa antaṃ sandhāya vadati. Ñāteyyantiādīsu ñātabbaṃ daṭṭhabbaṃ pattabbanti attho. Iti devaputtena cakkavāḷalokassa anto pucchito, satthārā saṅkhāralokassa kathito . So pana ‘‘attano pañhena saddhiṃ satthu byākaraṇaṃ sametī’’ti saññāya sampahaṃsanto acchariyantiādimāha.
“有坚固弓者”是指拿着坚固的弓,也就是配备了最上等规格之弓的人。“持弓者”就是射箭的老师。“已学”是指花了十二年学习射箭技艺。“熟练手”是指有能力射中一头牛身量那么远处的毫毛尖端,因此技艺纯熟。“已毕箭术者”是指已完成学业、展示了射箭技艺的人。“以箭”就是用箭矢。“超越”就是射穿过去。他想表达的是:在箭射穿棕榈叶遮蔽物那么短的时间里,我就能跨越整个轮围世界。这是为了显示自己神足速行的成就。
Daḷhadhammāti daḷhadhanu uttamappamāṇena dhanunā samannāgato. Dhanuggahoti dhanuācariyo. Sikkhitoti dvādasa vassāni dhanusippaṃ sikkhito. Katahatthoti usabhappamāṇepi vālaggaṃ vijjhituṃ samatthabhāvena katahattho. Katūpāsanoti katasarakkhepo dassitasippo. Asanenāti kaṇḍena. Atipāteyyāti atikkameyya. Yāvatā so tālacchādiṃ atikkameyya, tāvatā kālena ekaṃ cakkavāḷaṃ atikkamāmīti attano javasampattiṃ dasseti.
“从东海到西海”:就像东海到西海那么远,我的跨步也有那么远——他是在这样说。据说,他站在东边轮围山的山口边沿,一伸脚就越过了西边轮围山的山口边沿;再伸出第二只脚,又越过了另一座轮围山的山口边沿。“欲求所至”就只是欲求本身而已。“唯除”则显示无戏论。据说,在乞食的时候,他嚼了龙蔓齿木,在阿那婆达多池洗了脸,到了时候就去北俱卢洲乞食,然后坐在轮围山的山口边沿用斋;在那里稍作休息,又继续飞奔。“寿百岁者”:那时是长寿的时代,而他是在寿命只剩最后一百年的时候才开始这趟行程的。“活百岁”:就是毫无障碍地活满那一百年。“中途命终”:还没到达轮围世界的尽头,就在半路上死了。不过,他虽然在那里死去,却又投生回来,仍旧在这个轮围世界里结生。
Puratthimā samuddā pacchimoti yathā puratthimā samuddā pacchimasamuddo dūre, evaṃ me dūre padavītihāro ahosīti vadati. So kira pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhito pādaṃ pasāretvā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ atikkamati, puna dutiyapādaṃ pasāretvā paracakkavāḷamukhavaṭṭiṃ atikkamati. Icchāgatanti icchā eva. Aññatrevāti nippapañcataṃ dasseti. Bhikkhācārakāle kiresa nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotatte mukhaṃ dhovitvā kāle sampatte uttarakurumhi piṇḍāya caritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ nisinno bhattakiccaṃ karoti, tattha muhuttaṃ vissamitvā puna javati. Vassasatāyukoti tadā dīghāyukakālo hoti, ayaṃ pana vassasatāvasiṭṭhe āyumhi gamanaṃ ārabhi. Vassasatajīvīti taṃ vassasataṃ anantarāyena jīvanto. Antarāyeva kālaṅkatoti cakkavāḷalokassa antaṃ appatvā antarāva mato. So pana tattha kālaṃ katvāpi āgantvā imasmiṃyeva cakkavāḷe nibbatti.
没有到达:指没有到达行世界的边际。苦的:指轮回之苦。作终结:就是把它彻底结束。于身体:指在自己的这个身体里。在有想、有心识的:指在有想、有心的。世间:指苦谛。世间集:指集谛。世间灭:指灭谛。行道:指道谛。这样是为了表明:“贤友,我不是在草、木、石头这些东西上安立这四圣谛,而只是在这由四大组成的身体上安立。”已止息者:指已止息罪恶的人。不期望:就是不希求、不渴望。第六段的意思浅显明了。
Appatvāti saṅkhāralokassa antaṃ appatvā. Dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Antakiriyanti pariyantakaraṇaṃ. Kaḷevareti attabhāve. Sasaññimhi samanaketi sasaññe sacittake. Lokanti dukkhasaccaṃ. Lokasamudayanti samudayasaccaṃ. Lokanirodhanti nirodhasaccaṃ. Paṭipadanti maggasaccaṃ. Iti ‘‘nāhaṃ, āvuso, imāni cattāri saccāni tiṇakaṭṭhādīsu paññapemi, imasmiṃ pana catumahābhūtike kāyasmiṃyeva paññapemī’’ti dasseti. Samitāvīti samitapāpo. Nāsīsatīti na pattheti. Chaṭṭhaṃ uttānatthamevāti.
7. 《极远经》的注释
7. Suvidūrasuttavaṇṇanā
47第七经注释。“极其遥远、极其远”:从某种角度说,彼此毫不接近,因此就是极其遥远、极为远。“比丘们,虚空与大地”:就是天空和大地。在这里,虽然虚空相对于大地来说并不远,有时甚至只有两指宽那么近,但从彼此不接触这一点来说,才被称为“极其遥远、极其远”。“照耀者”:就是太阳。“比丘们,善人之法”:就是四念处等三十七菩提分法。“不善人之法”:就是六十二种恶见之类的不善法。
47. Sattame suvidūravidūrānīti kenaci pariyāyena anāsannāni hutvā suvidūrāneva vidūrāni. Nabhañca, bhikkhave, pathavī cāti ākāsañca mahāpathavī ca. Tattha kiñcāpi pathavito ākāsaṃ nāma na dūre, dvaṅgulamattepi hoti. Aññamaññaṃ alagganaṭṭhena pana ‘‘suvidūravidūre’’ti vuttaṃ. Verocanoti sūriyo. Satañca, bhikkhave, dhammoti catusatipaṭṭhānādibhedo sattatiṃsabodhipakkhiyadhammo. Asatañca dhammoti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatabhedo assaddhammo.
能带来光明,就是带来光亮。说“是不散失的”,是指它具有不消失的本性。说“善人的聚会”,是指贤者们以朋友交情而相聚。说“如其住立之久”,是指无论它能持续多久。说“依然如是”,是指仍旧那样,不放弃自己的本性。说“确实迅速消逝”,是指很快就消失不见。
Pabhaṅkaroti ālokakaro. Abyāyiko hotīti avigacchanasabhāvo hoti. Sataṃ samāgamoti paṇḍitānaṃ mittasanthavavasena samāgamo. Yāvāpitiṭṭheyyāti yattakaṃ addhānaṃ tiṭṭheyya. Tatheva hotīti tādisova hoti, pakatiṃ na jahati. Khippaṃ hi vetīti sīghaṃ vigacchati.
8. 《毗舍佉经》的注释
8. Visākhasuttavaṇṇanā
48第八经。“般遮罗子”:就是般遮罗婆罗门女所生的儿子。“民众的言语”:指完整无缺的言语。“放开的”:指没有堵塞的。“无结巴、无吞吞吐吐”:指没有过失,也不吞吞吐吐,不遗漏音节和词句。“属于”:指属于还灭。“不依止”:指不依止轮回。这里是说:完全以还灭为依止而说法,不以轮回为依止而说法。
48. Aṭṭhame pañcālaputtoti pañcālabrāhmaṇiyā putto. Poriyā vācāyāti paripuṇṇavācāya. Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya. Anelagalāyāti niddosāya ceva agaḷitāya ca apatitapadabyañjanāya. Pariyāpannāyāti vivaṭṭapariyāpannāya. Anissitāyāti vaṭṭaṃ anissitāya. Vivaṭṭanissitameva katvā katheti, vaṭṭanissitaṃ katvā na kathetīti ayamettha adhippāyo.
不说,就是不去说它。“不死之境”,就是涅槃之境。“令照亮”,就是让它放光。“令辉耀”,是同一个意思的另一种说法。“高举诸仙之幢”:因为具有高举、超升的意义,所以九种出世间法被称为诸仙之幢,意思是应当把它高举起来,高高地举着宣说。善说九种出世间法为其幢旗者,称为“善说为幢者”。“诸仙”,指佛陀等圣者。法就是诸仙之幢:正如前面所说的那样,出世间法就是诸仙之幢。
Nābhāsamānanti na akathentaṃ. Amataṃ padanti nibbānapadaṃ. Bhāsayeti obhāseyya. Jotayeti tasseva vevacanaṃ. Paggaṇhe isinaṃ dhajanti abbhuggataṭṭhena navalokuttaradhammo isīnaṃ dhajo nāma vuccati, tameva paggaṇheyya ukkhipeyya, uccaṃ katvā katheyyāti attho. Navalokuttaradhammadīpakaṃ subhāsitaṃ dhajo etesanti subhāsitadhajā. Isayoti buddhādayo ariyā. Dhammo hi isinaṃ dhajoti heṭṭhā vuttanayeneva lokuttaradhammo isīnaṃ dhajo nāmāti.
9. 《颠倒经》的注释
9. Vipallāsasuttavaṇṇanā
49第九经注释。“想颠倒”是指想本身处于颠倒的状态,意思是四种颠倒的想。剩下两个词也是同样的道理。“比丘们,于无常中起常想,即是想颠倒”:意思是在无常的事物上,生起“这是常”的想法,这样生起的想就是想的颠倒。按照这个方法,应当理解所有句子中的含义。
49. Navame saññāvipallāsāti saññāya vipallatthabhāvā, catasso viparītasaññāyoti attho. Sesapadadvayepi eseva nayo. Anicce, bhikkhave, niccanti saññāvipallāsoti anicce vatthusmiṃ ‘‘niccaṃ ida’’nti evaṃ gahetvā uppajjanakasaññā, saññāvipallāsoti attho. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo.
在无我的事物上却认为有我,意思是:对于本来无我的事物,生起“这是我”这样的想。被邪见所害:不只是被想所害,也被与想一同生起的邪见所害。心散乱者:他们具有与那些想、邪见一同生起的散乱之心。无想者:这只是说法上的表达,实际意思是有颠倒的想、颠倒的心、颠倒的见。他们被魔罗的轭所缚:这些人就叫做被魔罗的轭所系缚。未达安稳:还没有通过脱离四种轭而证得安稳的涅槃。众生:就是人。佛陀:是了知四圣谛的觉者。此法:是四圣谛法。得回自心:得回自己的心之后。见为无常:以无常的性质看见。见为不净:看见不净就是不净。受持正见:受持正见。度越一切苦:超越了一切轮回之苦。
Anattani ca attāti anattani ‘‘attā’’ti evaṃsaññinoti attho. Micchādiṭṭhihatāti na kevalaṃ saññinova, saññāya viya uppajjamānāya micchādiṭṭhiyāpi hatā. Khittacittāti te saññādiṭṭhiyo viya uppajjamānena khittena cittena samannāgatā. Visaññinoti desanāmattametaṃ, viparītasaññācittadiṭṭhinoti attho. Te yogayuttā mārassāti te mārassa yoge yuttā nāma honti. Ayogakkheminoti catūhi yogehi khemaṃ nibbānaṃ appattā. Sattāti puggalā. Buddhāti catusaccabuddhā. Imaṃ dhammanti catusaccadhammaṃ. Sacittaṃ paccaladdhāti sakaṃ cittaṃ paṭilabhitvā. Aniccato dakkhunti aniccabhāvena addasaṃsu. Asubhataddasunti asubhaṃ asubhatoyeva addasaṃsu. Sammādiṭṭhisamādānāti gahitasammādassanā. Sabbaṃ dukkhaṃ upaccagunti sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ samatikkantā.
第10经 随烦恼经的注释
10. Upakkilesasuttavaṇṇanā
50十种随烦恼:因为不能闪耀、令其成为染污的状态,所以叫随烦恼。雾,就是霜。烟与尘,就是烟和尘。罗睺:前面三种是还没现前的随烦恼,而罗睺则是按已现前的随烦恼来说的,应当这样理解。沙门婆罗门不炽燃、不发光、不闪耀:不因功德的威光而炽燃,不因功德的光辉而发光,不因功德的闪耀而闪耀。未远离谷酒与果酒之饮:指对五种谷酒和四种果酒的饮用没有远离。
50. Dasame upakkilesāti virocituṃ adatvā upakkiliṭṭhabhāvakaraṇena upakkilesā. Mahikāti himaṃ. Dhūmo rajoti dhūmo ca rajo ca. Rāhūti purimā tayo asampattaupakkilesā, rāhu pana sampattaupakkilesavasena kathitoti veditabbo. Samaṇabrāhmaṇā na tapanti na bhāsanti na virocantīti guṇappatāpena na tapanti, guṇobhāsena na bhāsanti, guṇavirocanena na virocanti. Surāmerayapānā appaṭiviratāti pañcavidhāya surāya catubbidhassa merayassa ca pānato aviratā.
被无明挡住,就是被无明遮住、盖住。喜爱可意相,就是对可爱、悦意的相感到欢喜、满足。执取,就是抓住不放。无智者,就是愚痴的凡夫。有网者,就是被渴爱之网绑住的人。骷髅,指的是这个身体。可怖,就是粗恶。在这部经里,以及在偈颂里,说的都只是轮回。
Avijjānivutāti avijjāya nivāritā pihitā. Piyarūpābhinandinoti piyarūpaṃ sātarūpaṃ abhinandamānā tussamānā. Sādiyantīti gaṇhanti. Aviddasūti andhabālā. Sanettikāti taṇhāyotteneva sayottā. Kaṭasinti attabhāvaṃ. Ghoranti kakkhaḷaṃ. Imasmiṃ suttepi gāthāsupi vaṭṭameva kathitanti.
2. 第二组五十经
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ