第八 善知识等品注释
8. Kalyāṇamittatādivaggavaṇṇanā
71第八组的第一经中,「kalyāṇamittatā」(善知识性):拥有善妙朋友之人,名为「善知识」(kalyāṇamitto),其状态即「善知识性」。其余词语可依前述对立方式理解。
71. Aṭṭhamassa paṭhame kalyāṇamittatāti kalyāṇā mittā assāti kalyāṇamitto, tassa bhāvo kalyāṇamittatā. Sesaṃ vuttapaṭipakkhanayena veditabbaṃ.
72-73第二经中,「anuyogo」(从事)指努力、运用。「Ananuyogo」(不从事)指不努力、不运用。「Anuyogā」指通过从事。「Ananuyogā」指通过不从事。「kusalānaṃ dhammānaṃ」(诸善法)指四地之善法。第三经义理明显。
72-73. Dutiye anuyogoti yogo payogo. Ananuyogoti ayogo appayogo. Anuyogāti anuyogena. Ananuyogāti ananuyogena. Kusalānaṃ dhammānanti catubhūmakakusaladhammānaṃ. Tatiyaṃ uttānatthameva.
74第四经中,「觉支」:对于能觉悟的众生,成为其支分的七个法。或者说,由于那类法的集起,他得以觉悟,或从迷妄的沉睡中醒来,或亲证四谛之法。对那种觉悟而言,成为其支分的,也称作「觉支」。「所谓觉支,以何种含义称为觉支呢?能觉悟,所以是觉支;能随顺觉悟,所以是觉支;能对向觉悟,所以是觉支;能正确觉悟,所以是觉支;能导向菩提,所以是觉支。」(《无碍解道》2.17)这一词便是这样被分析的。
74. Catutthe bojjhaṅgāti bujjhanakasattassa aṅgabhūtā satta dhammā. Yāya vā dhammasāmaggiyā so bujjhati, sammohaniddāto vā vuṭṭhāti, catusaccadhammaṃ vā sacchikaroti. Tassā bodhiyā aṅgabhūtātipi bojjhaṅgā. ‘‘Bojjhaṅgāti kenaṭṭhena bojjhaṅgā? Bujjhantīti bojjhaṅgā, anubujjhantīti bojjhaṅgā, paṭibujjhantīti bojjhaṅgā, sambujjhantīti bojjhaṅgā, bodhāya saṃvattantīti bojjhaṅgā’’ti (paṭi. ma. 2.17). Evaṃ panetaṃ padaṃ vibhattameva.
75第五经中,「修行至于圆满」这一句,说明了觉支的真实自性地。而这种地有四种:观、作为观之基础的禅那、道、果。其中,观生起时,觉支属欲界;作为观之基础的禅那生起时,觉支属色界或无色界;道与果生起时,觉支属出世间。如此,在此经中,觉支即通于四地。
75. Pañcame bhāvanāpāripūriṃ gacchantīti iminā padena bojjhaṅgānaṃ yāthāvasarasabhūmi nāma kathitā . Sā panesā catubbidhā hoti – vipassanā, vipassanāpādakajjhānaṃ, maggo, phalanti. Tattha vipassanāya uppajjanakāle bojjhaṅgā kāmāvacarā honti, vipassanāpādakajjhānamhi uppajjanakāle rūpāvacaraarūpāvacarā, maggaphalesu uppajjanakāle lokuttarā. Iti imasmiṃ sutte bojjhaṅgā catubhūmakā kathitā.
76第六经是依因缘施设的。确实,此经是因一桩事件而宣说的。据说,当时众多比丘聚集在法堂中。其间,围绕般睹罗马喇将军,生起了这样的议论:「贤友,某某家族从前亲族众多、朋党众多,如今却亲族稀少、朋党稀少了。」那时,世尊察知他们的心念,知道「我去后将有一场大说法」,便从香室出来,来到法堂,在已铺好的殊胜佛座上坐下,问道:「比丘们,你们此刻聚集一处,在谈论什么呢?」大家答道:「世尊,我们没有谈论其他城邑乡村之类的话题,我们正在说某某家族从前的亲族很多……如今却亲族很少、朋党很少了。」导师便以此因缘,开始开示这部经:「比丘们,这种衰退是微小的。」
76. Chaṭṭhassa aṭṭhuppattiko nikkhepo. Aṭṭhuppattiyaṃ hetaṃ nikkhittaṃ, sambahulā kira bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā. Tesaṃ antare bandhulamallasenāpatiṃ ārabbha ayaṃ kathā udapādi, ‘‘āvuso, asukaṃ nāma kulaṃ pubbe bahuñātikaṃ ahosi bahupakkhaṃ, idāni appañātikaṃ appapakkhaṃ jāta’’nti. Atha bhagavā tesaṃ cittācāraṃ ñatvā ‘‘mayi gate mahatī desanā bhavissatī’’ti ñatvā gandhakuṭito nikkhamma dhammasabhāyaṃ paññattavarabuddhāsane nisīditvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti āha. Bhagavā aññā gāmanigamādikathā natthi, asukaṃ nāma kulaṃ pubbe bahuñātikaṃ ahosi bahupakkhaṃ, idāni appañātikaṃ appapakkhaṃ jātanti vadantā nisinnamhāti. Satthā imissā aṭṭhuppattiyā appamattikā esā, bhikkhave, parihānīti idaṃ suttaṃ ārabhi.
其中,‘appamattikā’(微小的)意为细小、微不足道。因为这种衰退仅是现法利益的衰减,并不会导致从天界或道果的退落,所以他这样说。‘这是最可鄙弃的’:指最末等的、最下劣的。所谓‘这慧的衰退’,是指在佛陀的教法中,对业自性慧、禅那慧、观慧、道慧、果慧的退失,这是最末等的,最下劣的,应当被摒弃的——这就是它的含义。
Tattha appamattikāti parittā parittappamāṇā. Etāya hi parihāniyā saggato vā maggato vā parihāni nāma natthi, diṭṭhadhammikaparihānimattameva etanti āha. Etaṃ patikiṭṭhanti etaṃ pacchimaṃ etaṃ lāmakaṃ. Yadidaṃ paññāparihānīti yā esā mama sāsane kammassakatapaññāya jhānapaññāya vipassanāpaññāya maggapaññāya phalapaññāya ca parihāni, esā pacchimā, esā lāmakā, esā chaḍḍanīyāti attho.
77第七经也是依因缘而宣说的。据说,比丘们在法堂中坐时,有一部分人这样说:‘某某家族以前亲戚少、朋党少,现在那个家族变得亲戚多、朋党多了。’他们是针对谁而如此说呢?针对优婆夷毗舍佉和来自毘舍离的离车族人。导师了知他们的心意动向,如同前面一样,来到法座坐下,问道:‘比丘们,你们现在聚集在一起,讨论什么呢?’他们如实禀报。导师以此因缘,开始讲说这部经。其中,‘appamattikā’(微小的):因为依止那种世间成就,并不能令人证得天界或道果,所以是渺小的。所谓‘这慧的增长’,是指对业自性慧等的增长。因此,由于亲属的增长仅是现法层面的利益,微不足道、渺小,不能令人证得天界或道果,所以应当‘凭借慧的增长’,即凭借业自性慧等智慧的增长。
77. Sattamampi aṭṭhuppattiyameva kathitaṃ. Dhammasabhāyaṃ kira nisinnesu bhikkhūsu ekacce evaṃ āhaṃsu – ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ pubbe appañātikaṃ appapakkhaṃ ahosi, idāni taṃ bahuñātikaṃ bahupakkhaṃ jāta’’nti. Kaṃ sandhāya evamāhaṃsūti? Visākhaṃ upāsikaṃ vesālike ca licchavī. Satthā tesaṃ cittācāraṃ ñatvā purimanayeneva āgantvā dhammāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Te yathābhūtaṃ kathayiṃsu. Satthā imissā aṭṭhuppattiyā imaṃ suttaṃ ārabhi. Tattha appamattikāti taṃ sampattiṃ nissāya saggaṃ vā maggaṃ vā sampattānaṃ abhāvato parittā. Yadidaṃ paññāvuddhīti kammassakatapaññādīnaṃ vuddhi. Tasmāti yasmā ñātīnaṃ vuddhi nāma diṭṭhadhammikamattā appā parittā, sā saggaṃ vā maggaṃ vā pāpetuṃ asamatthā, tasmā. Paññāvuddhiyāti kammassakatādipaññāya vuddhiyā.
78第八经也是根据因缘而说。据说,众多比丘在法堂集会,谈论大财长者子,说道:‘有个家族过去曾受用丰裕、金银众多,如今却受用微薄了。’导师以同样的方式前来,听了这些话后,开始讲述这部经。
78. Aṭṭhamampi aṭṭhuppattiyameva kathitaṃ. Sambahulā kira bhikkhū dhammasabhāyaṃ sannisinnā mahādhanaseṭṭhiputtaṃ ārabbha ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ pubbe mahābhogaṃ mahāhiraññasuvaṇṇaṃ ahosi, taṃ idāni appabhogaṃ jāta’’nti kathayiṃsu. Satthā purimanayeneva āgantvā tesaṃ vacanaṃ sutvā imaṃ suttaṃ ārabhi.
79第九经也是依因缘而说。据说,比丘们集会于法堂,以迦迦瓦利耶长者和富楼那长者为话题,谈论道:“有个家族过去受用微薄,如今却有大受用。”导师同样如前而来,听闻他们的话语后,便开示了这部经。这两部经的其余部分,应依后述的方法来理解。
79. Navamampi aṭṭhuppattiyameva vuttaṃ. Dhammasabhāyaṃ kira sannisinnā bhikkhū kākavaliyaseṭṭhiñca puṇṇaseṭṭhiñca ārabbha ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ pubbe appabhogaṃ ahosi, taṃ idāni mahābhogaṃ jāta’’nti kathayiṃsu. Satthā purimanayeneva āgantvā tesaṃ vacanaṃ sutvā imaṃ suttaṃ ārabhi. Sesaṃ imesu dvīsupi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
80第十经也是依因缘而说。据说,比丘们坐在法堂中,以憍萨罗大王为话题,谈论道:“某家族过去名声大、眷属多,如今却变得名声小、眷属少。”世尊同样如前而来,听闻他们的话语后,便开始了这次说法。其余部分,依前述的方式理解即可。
80. Dasamampi aṭṭhuppattiyaṃ vuttaṃ. Dhammasabhāyaṃ kira bhikkhū kosalamahārājānaṃ ārabbha ‘‘asukaṃ nāma kulaṃ pubbe mahāyasaṃ mahāparivāraṃ ahosi, idāni appayasaṃ appaparivāraṃ jāta’’nti kathayiṃsu. Bhagavā purimanayeneva āgantvā tesaṃ vacanaṃ sutvā imaṃ dhammadesanaṃ ārabhi. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.