《相应部》(Saṃyuttanikāye)显示巴利原文
Saṃyuttanikāye
《大品复注》(Mahāvaggaṭīkā)显示巴利原文
Mahāvaggaṭīkā
1. 道相应(Maggasaṃyuttaṃ)显示巴利原文
1. Maggasaṃyuttaṃ
1. 无明品(Avijjāvaggo)显示巴利原文
1. Avijjāvaggo
1-2. 无明经等注释(Avijjāsuttādivaṇṇanā)显示巴利原文
1-2. Avijjāsuttādivaṇṇanā
1-2 「先行者」意为前导者。无明以无智为相,以迷乱的方式转起于所缘,因此,与它俱生的诸法也随顺此迷乱之相而转,无明即以此而为缘。确实,对于那些本就无常、不净、苦、无我自性的法,人们却执取为常等,这便是无明对他们俱生法依俱生之力而成的前导性。然而,当人已被痴所制伏,不见恶行的过患,而行杀生、不与取、耽著欲邪行、说妄语,并造作其他种种恶戒时,这便是无明依俱生之力以及依近依力而成的前导性。所谓「到达」,即到达彼状态——到达不善。所谓「获得自性」,即获得自体之生起,因此说「生起」。这里的意思是:无明依上述之理成为不善法的前导后,其自身也生起,这是其中的关联。至于「此」,即由厌恶恶行而对恶却处于不知羞耻之相所成的状态。显示巴利原文
1-2.Pubbaṅgamāti pubbecarā. Avijjā hi aññāṇalakkhaṇā sammuyhanākārena ārammaṇe pavattatīti sampayuttadhammānampi tadākārānuvidhānatāya paccayo hoti. Tathā hi te aniccāsubhadukkhānattasabhāvepi dhamme niccādito gaṇhanti, ayamassā tesaṃ sahajātavasena pubbaṅgamatā. Yaṃ pana mohena abhibhūto pāpakiriyāya ādīnavaṃ apassanto pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyati, kāmesu micchā carati, musā bhaṇati, aññampi vividhaṃ dussīlyaṃ ācarati, ayamassa sahajātavasena ca upanissayavasena ca pubbaṅgamatā. Samāpajjanāyāti tabbhāvāpajjanāya akusalappattiyā. Sabhāvapaṭilābhāyāti attalābhāya. Tenāha ‘‘uppattiyā’’ti. Sā panesā vuttākārena akusalānaṃ pubbaṅgamabhūtā avijjā uppajjatīti sambandho. Yadetanti yaṃ etaṃ pāpājigucchanatāya pāpato alajjanākārasaṇṭhitaṃ ahirikaṃ, pāpānutrāsatāya pāpato abhāyanākārasaṇṭhitañca anottappaṃ, etaṃ dvayaṃ anudeva anvāgatameva. Anu-saddena cettha etanti upayogavacanaṃ. Anudevāti etassa attho saheva ekatoti. Ettha avijjāya vuttanayānusārena tappaṭipakkhato ca attho veditabbo. Ayaṃ pana viseso – tattha yathā akusalakammapathavasena pavattiyaṃ pubbaṅgamatā avijjāya, evaṃ kusalakammapathavasena puññakiriyavatthuvasena ca pavattiyaṃ vijjāya pubbaṅgamatā vattabbā. Vīmaṃsādhipativasena pavattiyaṃ ādhipaccākāravasena ca pubbaṅgamatā veditabbā. Dvīhevāti ca avadhāraṇaṃ ādhipaccākārassa sahajāteneva saṅgahetabbato.
「以惭相安立」(lajjanākārasaṇṭhitā),即是以厌恶恶的相而安立。「以愧相安立」(bhāyanākārasaṇṭhita),即是以畏惧的相而安立。「于此」(ettha),是指在惭与愧之中。「知」(vidati)或「得」(vindati),即是明(vijjā)。而「有智者」(viddasu)是具慧的同义语,因此注释说“viddasuno”也就是「智者」(viduno)。「如实见」(yāthāvadiṭṭhi)即是不颠倒的见,是导向出离染污的见。在「正见足够」(sammādiṭṭhi pahoti)这一句中,应知此明即是正见。然而,并非一切时都能获得先前加行,因为正语、正业、正命的先前加行有种种不同的形式。但在出世间道(lokuttaramagga)中……显示巴利原文
Lajjanākārasaṇṭhitāti pāpato jigucchanākārasaṇṭhitā. Bhāyanākārasaṇṭhitanti uttasanākārasaṇṭhitaṃ. Etthāti hiriottappe. Vidati, vindatīti vā vijjā. Viddasūti ca sappaññapariyāyoti āha ‘‘viddasunoti viduno’’ti. Yāthāvadiṭṭhīti aviparītā diṭṭhi, saṃkilesato niyyānikadiṭṭhi. Sammādiṭṭhi pahotīti ettha sā vijjā sammādiṭṭhi veditabbā. Na ekato sabbāni labbhanti sammāvācākammantājīvānaṃ pubbābhisaṅkhārassa anekarūpattā. Lokuttaramaggakkhaṇe ekato labbhanti kiccato bhinnānampi tāsaṃ tattha sarūpato abhinnattā. Ekā eva hi virati maggakkhaṇe tissannampi viratīnaṃ kiccaṃ sādhentī pavattati, yathā ekā eva sammādiṭṭhi parijānanādivasena catubbidhakiccaṃ sādhentī pavattati. Tāni ca kho sabbāni aṭṭhapi paṭhamajjhānike magge labbhantīti yojanā. Paṭhamajjhāniketi paṭhamajhānavante.
「如是具足者」(tathābhūtassa),指具足圣道(ariyamagga)的人。因为《大六处经》(mahāsaḷāyatanasutta)中说“依正见等五支之力”,所以出世间道为五支。的确,「之前」(pubbeva kho pana)这句话,说明了在那道刹那中,远离诸支并不存在,因此它的意思是:就像在欲界心(kāmāvacaracitta)中一样,在出世间心(lokuttaracitta)中,远离也不是恒常固定的。所谓「显示清净状态」(parisuddhabhāvadassana),是为了显示戒清净的状态。这里阐明的是此意义,而并非指圣道上没有远离。显示巴利原文
Tathābhūtassāti ariyamaggasamaṅgino. Yasmā mahāsaḷāyatanasutte vuttaṃ ‘‘sammādiṭṭhiādīnaṃ pañcannaṃ eva aṅgānaṃ vasenā’’ti, tasmā pañcaṅgiko lokuttaramaggo hoti. ‘‘Pubbeva kho panā’’ti hi vacanaṃ tadā maggakkhaṇe viratīnaṃ abhāvaṃ ñāpeti, tasmā kāmāvacaracittesu viya lokuttaracittesu virati aniyatāti adhippāyo. Parisuddhabhāvadassananti parisuddhasīlabhāvadassanatthaṃ. Ayamattho dīpito, na ariyamagge viratīnaṃ abhāvo.
若如此,为何在《阿毗达摩》(abhidhamma)的《道分别》(maggavibhaṅga)中,会出现五支轮(pañcaṅgikavāra)的说法呢?因此提出疑问:“而在《阿毗达摩》中……”云云。此处“而《阿毗达摩》中……”云云,指的就是“道为五支”这一说法。答云:“为显示一种作用而说。”接着,为了说明此作用,又讲述了“于某时……”这一段。「于某时」(yasmiñhi kāle)指世间时(lokiyakāla)。由此,这里所说的“一种作用”,实际上正是在显示八支的作用。策发诸远离,在证道的那一刹那,令那位修行人断除邪语(micchāvācā)等不善行,因此正见等五者被称为“五作支”(pañca kārakaṅga)。正语等的作用即是“远离”本身,而这些(正见等)则能推动远离的生起。「依远离」(virativasena)的意思是,凭借远离之力而成为能令作者,或者说,充当能生的角色。也有版本读作“依三种远离”(viratittayavasen)。显示巴利原文
Yadi evaṃ kasmā abhidhamme maggavibhaṅge pañcaṅgikavāro āgatoti āha ‘‘yampi abhidhamme’’tiādi. Tanti ‘‘pañcaṅgiko maggo hotī’’ti vacanaṃ. ‘‘Ekaṃkiccantaraṃ dassetuṃ vutta’’nti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘yasmiñhi kāle’’tiādi vuttaṃ. Yasmiñhi kāleti lokiyakāle . Tena ‘‘ekaṃ kiccantara’’nti vuttaṃ aṭṭhaṅgikakiccaṃ dasseti. Viratiuppādanena micchāvācādīni puggalena maggasamaye pajahāpentīti sammādiṭṭhiādīni ‘‘pañca kārakaṅgānī’’ti vuttāni. Sammāvācādikiriyā hi virati, tañca etāni kārāpentīti. Virativasenāti viramaṇakiriyāvasena kārāpakabhāvena, kattubhāvena vāti attho. ‘‘Viratittayavasenā’’ti vā pāṭho.
“正业完成”(sammākammanto pūrati)的意思是:依此正见等支,正业的作用得以成满;而此实因精进等支成就其目的,方谓正业的作用已圆满。正是针对此,才说“为显示一种作用”。所谓“显示这一种作用”,即是为了表明:即使在出世间道生起的那一刹那,这五支亦是在同一刹那令正语等三种远离得以成就的能作支。因此,论中说:“其时,道为五支”(《分别论》494)。在世间道的刹那,的确唯此五支,而“远离”一项并非每次必现,故不说“六支”,只说“五支”。以上乃解说《阿毗达摩》中关于五支轮教法判定的理趣。然为阐明圣道实为八支,世尊才接着开示:“比丘们,凡彼……”等内容,其义易解。邪见等十项,加以这些为缘所生十不善,合为二十不善分;正见等十项,加以这些为缘所生十善,合为二十善分。此内容出自《大四十经》,“大四十”即其经名。由于于此同样可证得出世间法,故论中说此为“混合”而说。显示巴利原文
Sammākammanto pūratīti imehi sammādiṭṭhiādīhi sammākammantakiccaṃ pūrati nāma tehi vīriyādikehi tadatthasiddhito. Tampi sandhāya ‘‘ekaṃ kiccantaraṃ dassetu’’nti vuttaṃ. Imaṃ kiccantaraṃ dassetunti lokuttaramaggakkhaṇepi imāneva pañca sammāvācādiviratittayassa ekakkhaṇe kārāpakaṅgānīti dassetuṃ. Evaṃ vuttanti ‘‘tasmiṃ samaye pañcaṅgiko maggo hotī’’ti (vibha. 494) evaṃ vuttaṃ. Lokiyamaggakkhaṇe pañceva honti, virati pana aniyatā, tasmā ‘‘chaaṅgiko’’ti avatvā ‘‘pañcaṅgiko’’icceva vuttaṃ. Tayidaṃ abhidhamme pañcaṅgikavāradesanāya kāraṇakittanamaggo, ariyamaggo pana aṭṭhaṅgikovāti dassetuṃ, ‘‘yā ca, bhikkhave’’tiādimāha, taṃ suviññeyyameva. Micchādiṭṭhiādikā dasa, tappaccayā akusalā ca dasāti vīsati akusalapakkhiyā, sammādiṭṭhiādikā dasa, tappaccayā kusalā ca dasāti vīsati kusalapakkhiyā mahācattārīsakasutte vuttā. Mahācattārīsakanti tassetaṃ nāmaṃ. Missakova kathito lokuttarassapi idha labbhamānattā.
因为于此以及《憍萨罗相应》中,都记载了阿难长老所说的:“尊者,此是梵行的一半……”等语。世尊先以“阿难,莫作是说……”等语予以遮止,复以“阿难,此实即梵行之全部……”等语而为开示。此经之义,已于《憍萨罗相应》的注释中解说过,故说“其义即如《憍萨罗相应》中所解”。显示巴利原文
Yasmā kosalasaṃyuttepi idha ca therena ‘‘upaḍḍhamidaṃ, bhante, brahmacariyassā’’tiādinā vuttaṃ ‘‘mā hevaṃ ānandā’’tiādinā paṭikkhipitvā ‘‘sakalamevidaṃ ānandā’’tiādinā bhagavatā desitaṃ suttaṃ āgataṃ. Tassattho kosalasaṃyuttavaṇṇanāyaṃ vutto, tasmā vuttaṃ ‘‘kosalasaṃyutte vuttatthamevā’’ti.
三、《舍利弗经》注释(Sāriputtasuttavaṇṇanā)显示巴利原文
3. Sāriputtasuttavaṇṇanā
3 声闻觉即是声闻波罗蜜,含摄于其中的智慧即名“声闻波罗蜜智”。然而,此智唯两位上首弟子所具,其中又唯有法将(舍利弗)以格外殊胜的方式臻于究竟,余弟子则未能及,故注释者说:“声闻……(中略)……因未达故”。是故,当法将成就此究竟智时,就道梵行而得成满而言,此处(阿难)所成者仅是其中一分,并非全分。正因并无所谓“一半梵行”这回事,所以注释接着才说:“虽如是……(中略)……亦为全获”。然于此理,身为佛法司库的阿难长老并不知晓,因其智慧在声闻境内尚有所限;而法将之智于彼境内遍照无碍,故全然了知。因此,注释者云:“阿难长老……(中略)……方知”。他(舍利弗)确曾如此对他说——意思是,阿难曾问道:“尊者,这就是全部的……吗?”显示巴利原文
3. Sāvakabodhi sāvakapāramiyo, tappariyāpannaṃ ñāṇaṃ sāvakapāramiñāṇaṃ, taṃ pana dvinnaṃ aggasāvakānaṃ tatthapi dhammasenāpatino eva savisesaṃ matthakaṃ pattaṃ, na itaresanti āha – ‘‘sāvaka…pe… appattatāyā’’ti. Tasmā tassa matthakappattiyā maggabrahmacariye ijjhante tassa ekadeso idha ijjhati, na sakalanti. Na hi addhabrahmacariyaṃ nāma atthi, tasmā vuttaṃ, ‘‘sakalampi…pe… labbhatī’’ti, taṃ pana bhaṇḍāgāriko nāññāsi ñāṇassa sāvakavisayepi sappadesikattā, dhammasenāpati pana ñāṇassa tattha nippadesikattā aññāsīti. Tenāha – ‘‘ānandatthero…pe… aññāsī’’ti. Evamāhāti ‘‘sakalamidaṃ, bhante’’ti evaṃ avoca.
四、《生闻婆罗门经》注释(Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā)显示巴利原文
4. Jāṇussoṇibrāhmaṇasuttavaṇṇanā
4 「Vaḷavābhi-」一词是“牝马”的同义词,故(注释者)说“由四匹牝马所牵引的车”。「战车」是为了战斗而由战士搭乘的车。「庄严车」是在节庆等日子,由盛装者所搭乘的车。「以厚实的白细布围绕」是指以如银板色泽的白色细布覆盖。此处,“围绕”即“覆盖”之义。车则由众多银管严密防护,以保持其洁白。显示巴利原文
4.Vaḷavābhi-saddo vaḷavāpariyāyoti āha ‘‘catūhi vaḷavāhi yuttarathenā’’ti. Yodharathoti yodhehi yujjhanatthaṃ ārohitabbaratho. Alaṅkāraratho maṅgaladivasesu alaṅkatapaṭiyattehi ārohitabbaratho. Ghanadukulena parivāritoti rajatapaṭṭavaṇṇena setadukulena paṭicchādito. Paṭicchādanattho hi idha parivārasaddo. Rajatapanāḷisuparikkhittā setabhāvakaraṇatthaṃ.
「每六个月」是表示区分的属格。「他一次绕城右绕而行」——这是居于其位者应遵行的仪则。「他们没有离开城市」是指未出城。致力于吉祥语者称为「吉祥者」,致力于祝福语者称为「祝福者」。文中的「等」字也包含了「赞颂者」、「礼敬者」与「师长」等。从颜色上看,它们如同鹦鹉的翅膀。显示巴利原文
Channaṃ channaṃ māsānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Ekavāraṃ nagaraṃ padakkhiṇaṃ karotīti idaṃ tasmiṃ ṭhānantare ṭhitena kātabbaṃ cārittaṃ. Nagarato na pakkantāti nagarato bahi na gatā. Maṅgalavacane niyuttā maṅgalikā, suvatthivacane niyuttā sovatthikā. Ādi-saddena thutimāgadhavandikācariyake saṅgaṇhāti. Sukapattasadisāni vaṇṇato.
「赞叹之歌」即是颂赞之歌。「梵乘」的意思是:梵(最胜)所乘的车,或已为梵者、已为最胜者所乘的车。由于「已调伏」,故得以殊胜征服。当它「调伏贪欲而令其终结」时,即是通过断除的方式调伏一切贪欲,令自身的任务圆满。的确,依着任务的圆满,它自身也到达终点、获得成就。因此(注释者)说:“到达终点,得以完成”。显示巴利原文
Vaṇṇagītanti thutigītaṃ. Brahmabhūtaṃ seṭṭhabhūtaṃ yānaṃ, brahmabhūtānaṃ seṭṭhabhūtānaṃ yānanti vā brahmayānaṃ. Vijitattā visesena jinanato. Rāgaṃ vinayamānā pariyosāpetīti sabbampi rāgaṃ samucchedavinayavasena vineti, attano kiccaṃ pariyosāpeti. Kiccapariyosāpaneneva hi sayampi pariyosānaṃ nipphattiṃ upagacchati. Tenāha ‘‘pariyosānaṃ gacchati nipphajjatī’’ti.
“轭”(dhuraṃ)在此是位格意义的业格,因此注释者说:“系于彼处中央之轭”(tatramajjhattatāyuge yuttā)。“辕”(īsā)是指连接轭的那一对木杆。正如外在的轭被支撑着,依其安住方能成办作用;同样地,藉由行为而得力的那个,稳固地支撑着彼处中央之轭,亦即支撑着圣道之车的运转。而这里,透过提及“惭”(hirī),由于与惭俱生,“愧”(ottappa)也同时被含摄在内。因此注释者说:“与自己一起……”等。“如同人以量器度量一般,它量度所缘,所以叫作‘意’(mano)。”那么,那个“意”具体是什么?它又如何与“系带”相似呢?注释者说:“观心”(vipassanācitta)等。由此,它显示了“如同系带一样”(yottaṃ viyā)中的“系带”(yottanti)。世间观心将超过五十种善法联合、集聚于一处,这是其中的关联。而那些善法,应依照《法集论》(Dhammasaṅgahe)中以心的成分(cittaṅga)方式所说的——“有触……显示巴利原文
Dhuranti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘tatramajjhattatāyuge yuttā’’ti. Īsāti yugasandhārikā dāruyugaḷā. Yathā vā bāhiraṃ yugaṃ dhāreti, tassā ṭhitāya eva kiccasiddhi, evaṃ kiriyāvasena laddhabalena tatramajjhattatāyuge thiraṃ dhāreti, teheva ariyamaggarathassa pavattanaṃ. Hiriggahaṇena cettha taṃsahacaraṇato ottappampi gahitaṃyeva hoti. Tenāha ‘‘attanā saddhi’’ntiādi. Nāḷiyā minamāno puriso viya ārammaṇaṃ minātīti mano. Kataraṃ pana taṃ mano, kathañcassa yottasadisatāti āha ‘‘vipassanācitta’’ntiādi. Tena yottaṃ viyāti yottanti dasseti. Lokiyavipassanācittaṃ atirekapaññāsa kusaladhamme ekābaddhe ekasaṅgahite karotīti sambandho. Te pana ‘‘phasso hoti…pe… avikkhepo hotī’’ti cittaṅgavasena dhammasaṅgahe (dha. sa. 1) āgatanayeneva veditabbā. Lokuttaravipassanācittanti maggacittaṃ āha. Atirekasaṭṭhīti te eva sammākammantājīvehi anaññātaññassāmītindriyādīhi ca saddhiṃ atirekasaṭṭhi kusaladhamme. Ekābaddheti ekasmiṃ eva ārammaṇe ābaddhe. Ekasaṅgaheti tatheva vipassanākiccavasena ekasaṅgahe karoti. Pubbaṅgamabhāvena ārakkhaṃ sāretīti ārakkhasārathī. ‘‘Yathā hi rathassa…pe… sārathī’’ti vatvā taṃ dassetuṃ ‘‘yoggiyo’’ti vuttaṃ. Dhuraṃ vāheti yogge. Yojeti yogge samagatiyañca. Akkhaṃ abbhañjati sukhappavattanatthaṃ. Rathaṃ peseti yoggacodanena. Nibbisevane karoti gamanavīthiyaṃ paṭipādanena sanniyojeti. Ārakkhapaccupaṭṭhānāti ārakkhaṃ paccupaṭṭhapeti asammosasabhāvattā. Gatiyoti pavattiyo, nipphattiyo vā. Samanvesatīti gavesati.
对于圣者而言,它在现证涅槃上犹如车乘,故称为“车”。装饰、美化称为“庄严”,也就是装饰物;而戒正是圣道的庄严处。因此说“四遍清净戒庄严”,意思是以戒作为庄严。这里指的是与世间观和出世间观相应的心。依方法而应被策动、应被转起的,即是“精进”,也就是正精进。平等而正确地被保持的,即是“定”;这种定作为轭而存在,故称为“轭定”。以此具有舍轭之定,故称为“舍轭定”。圣道就是名为舍的轭定,这是它的意思。在注释书中,不局限于字面而说“轭定”一词是别异的依处,指精进平等状态中的舍。“无欲”是对贪欲的反对,因此说“名为无贪”。“围绕”就是眷属,也就是资具的意思。显示巴利原文
Ariyapuggalassa nibbānaṃ paṭimukhaṃ sampāpane ratho viyāti ratho. Parikaroti vibhūsayatīti parikkhāro, vibhūsanaṃ, sīlañca ariyamaggassa vibhūsanaṭṭhāniyaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘catupārisuddhisīlālaṅkāro’’ti, sīlabhūsanoti attho. Vipassanāsampayuttānanti lokiyāya lokuttarāya ca vipassanāya sampayuttānaṃ. Vidhinā īretabbato pavattetabbato vīriyaṃ, sammāvāyāmo. Samaṃ sammā ca dhiyatīti samādhi, dhurañca taṃ samādhi cāti dhurasamādhi, upekkhā dhurasamādhi etassāti upekkhādhurasamādhi, ariyamaggo upekkhāsaṅkhātadhurasamādhīti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana byañjanaṃ anādiyitvā dhurasamādhisaddānaṃ bhinnādhikaraṇatā vuttā. Payogamajjhatteti vīriyasamatāya. Anicchāti icchāpaṭipakkhā. Tenāha ‘‘alobhasaṅkhātā’’ti. Parivāraṇanti parivāro, paricchadoti attho.
“慈”就是指慈心解脱。同样地,“悲”也是如此。“前分”是指这两者的近行。身远离和心远离这两者,也是依前分法而说的。在名为清净道的车乘——也就是“圣道之车”中。圣道之车与道之车,合起来称为圣道之车,可以依省略一者的方式来理解其意义。因此说:“安住在这世间与出世间的道车之中”。“披上皮革”是指瑜伽行者所披的皮革。“它们不能射穿他”的意思是,那些言语之道不能射穿他。从法不会被破坏的方面来说,它不会毁坏:这个圣道之车已经被正确地套好,在其运行过程中不会有毁坏,这就是它的意思。显示巴利原文
Mettāti mettācetovimutti. Tathā karuṇā. Pubbabhāgoti ubhinnampi upacāro. Dvepi kāyacittavivekā viya pubbabhāgadhammavasena vuttā. Ariyamaggaratheti parisuddhamaggasaṅkhāte rathe. Ariyamaggaratho ca maggaratho cāti ariyamaggaratho, evaṃ ekasesanayena vā attho veditabbo. Tenāha ‘‘imasmiṃ lokiyalokuttaramaggarathe ṭhito’’ti. Sannaddhacammoti yogāvacarassa paṭimukkacammaṃ. Na naṃ te vijjhantīti vacanapathā na naṃ vijjhanti. Dhammabhedanavasena na bhañjati, tassa ariyamaggassa rathassa sammā yojitassa antarā bhaṅgo natthīti attho.
因为依止自身的努力而获得,它便存在于自身的相续之中——这是此处的意趣。‘无上’指没有比它更高的。正因如此,它是最殊胜的车乘;没有任何车乘与它相似,所以称为‘无等’。由于具足慧,‘慧者’们从智者之光中出离、离去。偈颂中的‘Jayaṃ jayaṃ’是依语序颠倒而说的,因此(注释者)说:‘正在征服、正在征服’。显示巴利原文
Attano purisakāraṃ nissāya laddhattā attano santāneti adhippāyo. Anuttaranti uttararahitaṃ. Tato eva seṭṭhayānaṃ, nassa kenaci sadisanti asadisaṃ. Dhitisampannatāya dhīrā paṇḍitapurisālokamhā niyyanti gacchanti. ‘‘Jayaṃ jaya’’nti gāthāyaṃ vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘jinantā jinantā’’ti.
为何义经等注疏显示巴利原文
5-6. Kimatthiyasuttādivaṇṇanā
5-6 ‘确定’是指决定、简别的意思。凭此决定、此简别——由于除了此道之外,并无其他能导向解脱的道路,故否定其他道路。因宣说了‘为了遍知苦’,所以讲述了轮回之苦。当说到圣道时,其前分道即观,实际上也已被包含,因此说‘讲述了混合之道’。此义浅显,因为并无前所未闻的新内容。然而,这里的特胜之处在于:虽然以‘贪的灭尽’等词句说出了涅槃,但正如阿拉汉果一样,梵行也是如此。因此,涅槃才被称为‘这就是梵行的终极’。显示巴利原文
5-6.Niyamatthoti avadhāraṇattho. Tena niyamena avadhāraṇena – aññaṃ maggaṃ paṭikkhipati ito aññassa niyyānikamaggassa abhāvato. ‘‘Dukkhassa pariññattha’’nti vuttattā vaṭṭadukkhaṃ kathitaṃ. Ariyamagge gahite tassa pubbabhāgamaggo vipassanāya gahito evāti ‘‘missakamaggo kathito’’ti vuttaṃ. Uttānameva apubbassa abhāvā. Ayaṃ pana viseso ‘‘rāgakkhayo’’tiādīhi yadipi nibbānaṃ vuttaṃ. Tathāpi arahattaṃ viya brahmacariyampi. Tena nibbānaṃ eva vuccati ‘‘idaṃ brahmacariyapariyosāna’’nti.
第二 某比丘经注疏显示巴利原文
7. Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā
7 以‘调伏贪’等词句,既可指涅槃,也可指阿拉汉果。因为那位比丘对这两方面都已确立理解,世尊便随顺他的意乐,先以‘这即是涅槃界’等方式开示涅槃界,之后又说‘因此,这被称为诸漏的灭尽’。由于圣道是以断除的方式调伏贪等,并能彻底灭尽诸漏,而涅槃与阿拉汉果也正是依此(圣道)而得称,所以两者同被称为‘调伏贪等’。以‘他因善于连结而发问’显示了‘在此获得了发问的连结’,也应了知,此处还获得了意乐的连结。显示巴利原文
7.Rāgavinayādipadehi nibbānaṃ vāpi vucceyya arahattaṃ vāpi. Yasmā so bhikkhu ubhayatthapi niviṭṭhabuddhi, tasmā bhagavā tassa ajjhāsayavasena ‘‘nibbānadhātuyā kho eta’’ntiādinā nibbānadhātuṃ vissajjetvā puna ‘‘āsavānaṃ khayo tena vuccatī’’ti āha. Yasmā ariyamaggo rāgādike samucchedavasena vineti, āsavañca sabbaso khepeti, tena ca vuttaṃ nibbānaṃ arahattañca, tasmā tadubhayaṃ ‘‘rāgavinayotiādi nāmamevā’’ti vuttaṃ. Anusandhikusalatāya pucchanto etaṃ avocāti iminā ‘‘pucchānusandhi idha labbhatī’’ti dīpitaṃ, ajjhāsayānusandhipi ettha labbhatevāti daṭṭhabbaṃ.
8. 分别经注疏显示巴利原文
8. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
8 「以一种方式分别八支道」:即通过「正见」等,以一种方式显示了圣八支道之后,又欲以「诸比丘,什么是正见?」等,以另一种方式再次分别。由于学习、忆持与熟习之智也都归入听闻之智,故说「依听闻、思惟、通达、观察」。显示巴利原文
8.Ekena pariyāyena aṭṭhaṅgikamaggaṃ vibhajitvāti ‘‘sammādiṭṭhī’’tiādinā ekena pariyāyena ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ vibhāgena dassetvā ‘‘katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhī’’tiādinā puna aparena pariyāyena vibhajitukāmo. Uggahadhāraṇaparicayañāṇānipi savanañāṇe eva avarodhaṃ gacchantīti ‘‘savanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇavasenā’’ti vuttaṃ.
「业处专注」即业处的修习。此句与「先受持了前二谛」相关联。「可爱的、称心的、悦意的」显示了对灭谛与道谛的倾向,并非欢喜;这种倾向本身即应被视为此中的业。由于诸谛唯以一种方式作为证悟之相,此即它们现前的会合,因此称为「同一通达」。显示巴利原文
Kammaṭṭhānābhinivesoti kammaṭṭhānapaṭipatti. Purimāni dve saccāni uggaṇhitvāti sambandho. Iṭṭhaṃ kantaṃ manāpanti nirodhamaggesu ninnabhāvaṃ dasseti, na abhinandanaṃ, tanninnabhāvo eva ca tattha kammakaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Ekenevākārena saccānaṃ paṭivedhanimittatā, so eva abhimukhabhāvo tesaṃ samāgamoti ekābhisamayo.
「Assa」(此)指此智的,或此瑜伽者的。在此,有些人说:「世间智也是通达,因为它能如实了知一切。」难道闻等通达不也是通达,而它却不属于出世间吗?并非如此。因为单纯的「通达」一词,不能用来指称闻等通达;或者,在苦等的前分阶段依闻等而转起的智,由于是通达之相而被称为「通达」,并非因为它是通达本身。然而,唯有作为通达本身的智,才适合直接称为「通达」。从作用上说,即从遍知等作用而言。所谓的「所缘通达」,即是证得通达;从作用上说则为「不迷乱通达」。以听闻等把握谛,即是把握。显示巴利原文
Assāti ñāṇassa, yogino vā. Ettha ca keci ‘‘lokiyañāṇampi paṭivedho sabbassa yāthāvabodhabhāvato’’ti vadanti. Nanu uggahādipaṭivedho ca paṭivedhova, na ca so lokuttaroti? Taṃ na, kevalena paṭivedha-saddena uggahādipaṭivedhānaṃ avacanīyattā, paṭivedhanimittattā vā uggahādivasena pavattaṃ dukkhādīsu pubbabhāge ñāṇaṃ ‘‘paṭivedho’’ti vuccati, na paṭivedhattā, paṭivedhabhūtameva pana ñāṇaṃ ujukaṃ paṭivedhoti vattabbataṃ arahati. Kiccatoti pariññādikiccato. Ārammaṇapaṭivedhoti sacchikiriyāpaṭivedhamāha. Kiccatoti asammohapaṭivedhaṃ. Uggahādīhi saccassa pariggaṇhanaṃ pariggaho.
「难见性」:由于未获得智,无法从真实自相去观见,尽管从生起上看反而明显。因此他说「苦谛实……」等。「两者」指前二谛。「方便」指行动或精勤。他用譬喻显示那更重大、更应希求且更难行之处,即「为了执取有顶」等。如同前二谛,因在某种程度上不明显且极其甚深,于是依听闻等在前分阶段所生起的差别,而立为四种,说「于苦智」等。实际上那智慧是一,因为它是依同一通达而转起的。显示巴利原文
Duddasattāti anadhigatañāṇena yāthāvasarasalakkhaṇato daṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā uppattito pākaṭānipi. Tenāha ‘‘dukkhasaccaṃ hī’’tiādi. Ubhayanti purimaṃ saccadvayaṃ. Payogoti kiriyā, vāyāmo vā. Tassa mahantatarassa icchitabbataṃ dukkarataratañca upamāhi dasseti ‘‘bhavaggaggahaṇattha’’ntiādinā. Yathā purimaṃ saccadvayaṃ viya kenaci pariyāyena apākaṭatāya paramagambhīrattā uggahādivasena pubbabhāge pavattibhedaṃ gahetvā ‘‘dukkhe ñāṇa’’ntiādinā catubbidhaṃ katvā vuttaṃ. Ekameva taṃ ñāṇaṃ hoti ekābhisamayavaseneva pavattanato.
「以违害欲的意义」:即以直接违害欲的方式。「以脱离欲的意义」:即与欲不相应的方式。「对欲作观察者」:即对两种欲从无常等角度作观察的人。由它生起、转起故称为「处」;欲之处即「欲处」;欲生起之因的摧破、拔除即「摧破欲处」。因此他说「欲的寂止」。远离欲为「离欲」;而它即是诸欲的边际,即依断除远离之义,当该处应成就时已然生起,故说「于离欲边际中生起」。从欲中出离故为「出离」,那正是出离思惟。在此,依此出离思惟的语义分别,已含摄了如上所述违害欲等义的抉择差别。显示巴利原文
Kāmapaccanīkaṭṭhenāti kāmānaṃ ujupaccanīkabhāvena. Kāmato nissaṭabhāvenāti kāmehi visaṃyuttabhāvena. Kāmaṃ sammasantassāti duvidhampi kāmaṃ aniccādito sammasantassa. Pajjati pavattati etenāti padaṃ, kāmassa padanti kāmapadaṃ, kāmassa uppattikāraṇassa ghāto samugghāto, taṃ kāmapadaghātaṃ. Tenāha ‘‘kāmavūpasama’’nti. Kāmehi vivittaṃ kāmavivittaṃ. So eva ca nesaṃ anto samucchedaviveketi katvā tasmiṃ sādhetabbe uppannoti vuttaṃ ‘‘kāmavivittante uppanno’’ti. Kāmato nikkhamatīti nikkhamo, so eva nekkhammasaṅkappo. Imasmiñca nekkhammasaṅkappassa saddatthavibhāvena yathāvutto kāmapaccanīkaṭṭhādiko atthaniddhāraṇaviseso antogadho.
「同此理趣」:通过这个方法,类推无嗔思惟与无害思惟的含义抉择方式,即「以违害嗔的意义」、「以违害害的意义」等。「出离思惟等」:以「等」字含摄了无嗔与无害思惟。「欲……乃至……想」:指与离欲寻等相应的出离等想。「种种」:即不同刹那。「于三处」:指三种因。「已生」:指堪当生起者;这里意指已得地之生起。此理趣于后余处亦同。「从处断除」:即从因断除。因为「处」即是生起之因,即如上所说的精勤之义。「以令不再生起的方式而成就」:即如思惟于未来不再生起,以此令不再生起的方式而成就。如同正见,唯有一种善思惟生起。显示巴利原文
Eseva nayoti iminā byāpādapaccanīkaṭṭhena vihiṃsāya paccanīkaṭṭhenātiādikaṃ abyāpādāvihiṃsāsaṅkappānaṃ atthuddhāraṇavidhiṃ atidisati. Nekkhammasaṅkappādayoti ādi-saddena abyāpādaavihiṃsāsaṅkappe eva saṅgaṇhāti. Kāma…pe… saññānanti kāmavitakkādiviratisampayuttānaṃ nekkhammādisaññānaṃ. Nānattāti nānākhaṇikattā. Tīsu ṭhānesūti tippakāresu kāraṇesu. Uppannassāti uppajjanārahassa. Bhūmiladdhauppannaṃ idhādhippetaṃ. Esa nayo ito paresupi. Padacchedatoti kāraṇupacchedato. Padanti hi uppattikāraṇanti vuttovāyamattho. Anuppattisādhanavasenāti yathā saṅkappo āyatiṃ nuppajjati, evaṃ anuppattisādhanavasena. Sammādiṭṭhi viya ekova kusalasaṅkappo uppajjati.
“于四处”:指欺诳等四种违犯之处。出家人的邪命,即是贪求于食,故说“为了嚼食、啖食等”。完全断除不正的寻求,即是正命,故说“以佛陀所赞许的活命”。以已构成业道者为依,故说“于七处”。若邪寻求尚未构成业道,则仅是破除其处而已。显示巴利原文
Catūsu ṭhānesūti visaṃvādanādīsu catūsu vītikkamaṭṭhānesu. Pabbajitānaṃ micchājīvo nāma āhāranimittakoti āha ‘‘khādanīyabhojanīyādīnaṃ atthāyā’’ti. Sabbaso anesanāya pahānaṃ sammāājīvoti āha ‘‘buddhappasatthena ājīvenā’’ti. Kammapathapattānaṃ vasena ‘‘sattasu ṭhānesū’’ti vuttaṃ. Akammapathapattāya hi anesanāya so padaghātaṃ karotiyeva.
“于如是类的所缘”:指往昔对此所缘烦恼未曾生起。“未生”:即使是对未生起的,也通过希望其未生的方式,称为未生者。“精进欲”:指想要生起精进的欲求。或说为“与欲相应的精进”。然而,实为精进本身——在令未生的不善法不生起时,因具有可得的希求与挑起担子,故以欲的言说方式来说。正如精进被表述为“不弃担欲、不弃担者”(《法集论》26)。“不使落入懈怠分”:即令心保持振奋。“勤”:即作为勤勇的精进。显示巴利原文
Tathārūpe vā ārammaṇeti yasmiṃ ārammaṇe imassa pubbe kilesā na uppannā, tasmiṃ eva. Anuppannānanti anuppādassapi patthanāvasena anuppannānaṃ. Vīriyacchandanti vīriyassa nibbattetukāmatāchandaṃ. ‘‘Chandasampayuttavīriyañcā’’ti vadanti. Vīriyameva pana anuppannākusalānuppādane labbhamānachandatāya dhurasampaggahatāya chandapariyāyena vuttaṃ. Tathā hi vīriyaṃ – ‘‘anikkhittachandatā anikkhittadhuratā’’ti (dha. sa. 26) niddiṭṭhaṃ. Kosajjapakkhe patituṃ adatvā cittaṃ paggahitaṃ karoti. Padhānanti padhānabhūtavīriyaṃ.
“依生起相续的方式”:即无间断地生起的方式。“于四处以作用成就的方式”:即于前述四处,以成就精勤的作用,如令不生起等方式。“以作用成就的方式”:即于身、受、心、法中,通过破坏对净、乐、常、我的执著,而成就不净、苦、无常、无我的方式。显示巴利原文
Uppattipabandhavasenāti nirantaruppādanavasena. Catūsu ṭhānesu kiccasādhanavasenāti yathāvuttesu catūsu ṭhānesu padhānakiccassa nipphādanavasena anuppādanādivasena. Kiccasādhanavasenāti kāyavedanācittadhammesu subhasukhaniccaattagāhavidhamanavasena asubhadukkhāniccānattasādhanavasena.
“来的”是指如前文所述的相似、不相似及无差别。“此”属于道。若问:从色界第四禅那乃至一切有顶,禅支、道支、觉支之间的相似性若都能成立,那么在“无色界中生起四法和五法的禅那,且彼禅那为出世间”这段文字中,应如何理解其义?为说明此义,故有“在此处也”等语。“彼禅那性”,是指在初禅等禅那中作为证得圣道之基础的禅那,因此这位圣者的其余三种上道亦具备彼禅那性。“如此”,即按前面已述的方式。在无色界中生起四法或五法禅那之际,当知那正是特指基础禅那本身。“观所缘的诸蕴”,是那些修观者就作为所缘而被遍知的诸蕴而说的。“补特伽罗的意乐作决定”,指当基础禅那与所遍知的禅那出现差异时,由此作决定。因为行舍智本身方能决定圣道的觉支等差别,所以由第二禅那等作为基础禅那而生起的行舍智,对超越基础禅那之禅支的不愿入定与离贪状态,以及其余禅那中无此状态的情况,应在了知这三种说法的同时,知道这实际上是以观来决定的。因此,正是以观的决定为据,即便在第一种说法中,那些不以基础禅那为条件,或以其他禅那为基础——显示巴利原文
Ayanti yathāvutto sadisāsadisatāviseso. Assāti maggassa. Ettha kathanti yadi rūpāvacaracatutthajjhānato paṭṭhāya yāva sabbabhavaggā jhānaṅgamaggaṅgabojjhaṅgānaṃ sadisatā, evaṃ sante ‘‘āruppe catukkapañcakajjhānaṃ uppajjati, tañca lokuttara’’nti ettha kathaṃ attho gahetabboti āha ‘‘etthāpī’’tiādi. Taṃjhānikāvāti paṭhamajjhānādīsu yaṃ jhānaṃ maggapaṭilābhassa pādakabhūtaṃ, taṃjhānikāva assa ariyassa uparipi tayo maggā. Evanti vuttākārena. Pādakajjhānameva niyameti āruppe catukkapañcakajjhānuppattiyaṃ. Vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhāti sammasitakhandhe vadanti. Puggalajjhāsayo niyameti pādakasammasitajjhānānaṃ bhede. Yasmā saṅkhārupekkhāñāṇameva ariyamaggassa bojjhaṅgādivisesaṃ niyameti, tato dutiyādipādakajjhānato uppannassa saṅkhārupekkhāñāṇassa pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvato itarassa ca atabbhāvato tīsupi vādesu vipassanāva niyametīti veditabbo, tasmā vipassanāniyameneva hi paṭhamavādepi apādakajjhānādipādakāpi maggā paṭhamajjhānikā honti. Itarehi ca pādakajjhānehi vipassanāniyamehi taṃtaṃjhānikāva. Evaṃ sesavādesu vipassanāniyamo yathāsambhavaṃ yojetabbo. Dutiyavāde taṃtaṃjhānikatā sammasitasaṅkhāravipassanāniyamehi hoti. Tatra hi vipassanā taṃtaṃvirāgabhāvanā bhāvetabbā, na somanassasahagatā upekkhāsahagatā hutvā jhānaṅgādiniyamaṃ maggassa karotīti evaṃ vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo. Imasmiñca vāde pādakasammasitajjhānupanissayasabbhāve ajjhāsayo ekantena hotīti ‘‘puggalajjhāsayo niyametīti vadantī’’ti vuttaṃ, aṭṭhakathāyaṃ pana visuddhimaggassa etissā aṭṭhakathāya ekasaṅgahitattā ‘‘tesaṃ vādavinicchayo…pe… veditabbo’’ti vuttaṃ. Pubbabhāgeti vipassanākkhaṇe.
9. 《颈毛经》注疏显示巴利原文
9. Sūkasuttavaṇṇanā
9 “颈毛”指稻、麦等作物的芒。如荆棘一般,迎向它的手或脚会被刺破。因此,若想让它起刺破之用,便将其朝上竖起放置,这称为“善安置”;若安放不当,便称为“恶安置”——经文如此说。“由恶安置(之见)”,即对“业是自作的”这一智慧作了错误安置,例如生起“这些众生依业受乐受苦,但此业实依主宰者的意愿,由梵天所造”等邪见虚构。又有人说:“是指诸如‘无有布施’等邪见的转起,或指此类智慧的不转起。”在“修道”这里,亦指邪道的转起,或圣道的不转起,这些都称为恶安置。因此说“由于不转起的缘故”。“将破除无明”,即彻底断除无明。“置于道中”,即令入圣道。因此智为圣道的根本因,当圣道成就时,其作用便达于极致。由于经中讲到“由善安置之见、由善安置之修道”,所以此处也论及兼含世间与出世间二种成分的混合道。这里应理解为:无明的断除如同皮肤的破开,而出世间道的状态则如同血的产生。显示巴利原文
9.Sūkanti sāliyavādīnaṃ vālamāha. So hi nikantakasadiso paṭimukhagataṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā bhindati, tasmā bhedaṃ icchantena uddhaggaṃ katvā ṭhapitaṃ sammāpaṇihitaṃ nāma, tathā aṭṭhapitaṃ micchāpaṇihitaṃ nāmāti vuttaṃ. Micchāpaṇihitāyāti kammassakatapaññāya micchāṭhapanaṃ nāma – ‘‘ime sattā kammavasena sukhadukkhaṃ paccanubhavanti, taṃ pana kammaṃ issarassa icchāvasena brahmā nimminātī’’tiādinā micchāpakappanaṃ. Keci pana ‘‘natthi dinnantiādinā nayena pavatti, tassa vā ñāṇassa appavattī’’ti vadanti. Maggabhāvanāyāti etthāpi micchāmaggassa pavattanaṃ, ariyamaggassa vā appavattanaṃ micchāṭhapanaṃ. Tenāha ‘‘appavattitattā’’ti. Avijjaṃ bhindissatīti avijjaṃ samucchindissati. Magganissitaṃ katvā magge eva pakkhipitvā. Tañhi ñāṇaṃ maggassa mūlakāraṇaṃ magge siddhe tassa kiccassa matthakappattito. ‘‘Sammāpaṇihitāya diṭṭhiyā sammāpaṇihitāya maggabhāvanāyā’’ti vuttattā missakamaggo kathito. Chavibhedasadiso cettha avijjābhedo, lohituppādasadiso lokuttaramaggabhāvo daṭṭhabbo.
10. 《难提经》注疏显示巴利原文
10. Nandiyasuttavaṇṇanā
10 车匿游方者,是一位覆蔽衣物的、具备六种外在条件的游方者,而非裸形游方者。显示巴利原文
10.Channaparibbājako vatthacchādiyā channaṅgaparibbājako, na naggaparibbājako.
「Vihāravaggo」:住品。显示巴利原文
2. Vihāravaggo
「Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā」:《第一住经》的注疏。显示巴利原文
1. Paṭhamavihārasuttavaṇṇanā
11 Aḍḍhamāsanti(于半月):是表示极度相续关系的受格用语。Paṭisallīyitunti(隐遁):指于所说的时间,日复一日地在等至与法思惟中,使心隐没而住。Vinetabboti(应调伏):意为应以断除的调伏来调伏,即应证得圣道。Tanti(此):指随见违犯。Assāti(彼):指对众人。Apagacchatīti(离去):即从导师跟前离去。Sūti:仅是助词。显示巴利原文
11.Aḍḍhamāsanti accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Paṭisallīyitunti yathāvuttaṃ kālaṃ paṭi divase divase samāpattiyaṃ dhammacintāyaṃ cittaṃ nilīyituṃ. Vinetabboti samucchedavinayena vinetabbo ariyamaggādhigantabbo. Tanti diṭṭhānugatiāpajjanaṃ. Assāti janatāya. Apagacchatīti satthu santikato apeti. Sūti nipātamattaṃ.
Padesenāti(以部分):即一分,一个部分。Saha padesenāti(与部分):即伴有部分,称为有分。此有分,因在经中唯依受而说,故于究竟法聚中,受可无余获得;在取彼时,便说“蕴分”等。Taṃ sabbanti(彼一切):指所有蕴分等的一切。“Sammasanto”(作观者)一词为显示词义,解释为“paccavekkhanto”(正观察者)。在此,这种观察称为观随观,而非观。然而,世尊的观与观随观是在毗舍佉满月日成就的,因此说“乃至有顶转起的乐受”。Sabbākārenāti(以一切行相):即以自相、集、灭、味、患等一切行相。Pariggaṇhanto(遍取):即正确地仔细观察。显示巴利原文
Padesenāti ekadesena. Saha padesenāti sapadeso. Svāyaṃ sapadeso yasmā vedanāvaseneva pāḷiyaṃ āgato, tasmā paramatthadhammakoṭṭhāse vedanā anavasesato labbhati, te gaṇhanto ‘‘khandhapadeso’’tiādimāha. Taṃ sabbanti khandhapadesādikaṃ sabbampi. ‘‘Sammasanto’’ti padassa atthadassanavasena ‘‘paccavekkhanto’’ti āha. Paccavekkhaṇā idha sammasanaṃ nāma, na vipassanā. Vipassanāsammasanaṃ pana bhagavato visākhapuṇṇamāyaṃ eva nipphannaṃ, tasmā bhagavato aññabhūmikāpi vedanā aññabhūmikānaṃ sattānaṃ viruddhā uppajjatevāti vuttaṃ ‘‘yāva bhavaggā pavattā sukhā vedanā’’ti. Sabbākārenāti sarūpato samudayato atthaṅgamato assādāditoti sabbākārena. Pariggaṇhanto upaparikkhanto.
“Nippadesāneva”(无分):即无有残余。根与念处部分易可了知,故未举出。“Assāti”(此):指于世尊。“Ṭhāneti”(于处):指在种种应观察之处——亦即那些以蕴、以处等方式生起后,把握其中一分受,对之作观而随观,然后依次进入的禅那等至与果等至——这便称为“vihārasamāpatti”(住等至)。其中,果等至是作此观与随观之后,一次又一次地进入等至;从意义上说,由于支撑它的法有种种差别,它才仿佛被分成不同种类,因此在注释书中说,日常受用的等至有二十四俱胝十万种差别。虽然亦可依其他法而生起,但在此是基于受而决意,并以受的力量生起的。何以如此生起?因为诸佛的智领域中另有内在的区分。事实上,世尊在整个半月期间,唯依于受而作观、随观,并随顺于此进入那些住等至。此事殊胜,不与声闻共,导师为令比丘们了知,便说了“yena svāhaṃ”等语。显示巴利原文
Nippadesāneva anavasesāneva. Indriyasatipaṭṭhānapadeso suviññeyyoti anuddhato. Assāti bhagavato. Ṭhāneti tasmiṃ tasmiṃ paccavekkhitabbasaṅkhāte okāse. Sā sā ca vihārasamāpattīti khandhavasena āyatanādivasena ca pavattitvā tesaṃ ekadesabhūtaṃ vedanaṃyeva pariggahetvā taṃ sammasitvā anukkamena samāpannā jhānasamāpatti phalasamāpatti ca. Phalasamāpatti hi tathā sammasitvā punappunaṃ samāpajjanavasena atthato abhinnāpi adhiṭṭhānabhūtadhammabhedena bhinnā viya vuccati, yato catuvīsatikoṭisatasahassabhedā devasikaṃ vaḷañjanasamāpattiyo aṭṭhakathāyaṃ vuttā. Kāmaṃ aññadhammavasenapi jātā eva, vedanāvasena panettha abhiniveso kato vedanānubhāvena jātā. Kasmā evaṃ jātāti? Buddhānaṃ ñāṇapadassa antaravibhāgattā. Tathā hi bhagavā sakalampi aḍḍhamāsaṃ vedanāvaseneva sammasanaṃ pavatteti, tadanusārena ca tā vihārasamāpattiyo samāpajji. Tayidaṃ acchariyaṃ anaññasādhāraṇaṃ bhikkhū pavedento satthā – ‘‘yena svāha’’ntiādimavoca.
“Akusalāvāti”(诸不善):即由杀生、不与取、欲邪行、妄语、离间语、杂秽语、贪欲、嗔恨,以及种种邪见所生起的,这些唯是不善的受。应当如此连结:生于梵天等处之后,依止于“在那里我们当常恒永住”的邪见。在天祠等处,为供天或为大众受用而种植花丛。“Vadhabandhanādīnīti”(打杀束缚等):以“等”字,当知含摄不与取、欲邪行、妄语、离间语、杂秽语等。因现法异熟之果报既少且不显著,故说“堕于他有的有情”。显示巴利原文
Akusalāvāti pāṇātipāta-adinnādāna-kāmesumicchācāra-musāvāda-pisuṇavācāsamphappalāpa-abhijjhā-byāpādavasena taṃtaṃmicchādassanavasena ca akusalā vedanā eva hoti. Brahmalokādīsu uppajjitvā tattha niccā dhuvā bhavissāmāti evaṃ diṭṭhiṃ upanissāyāti yojetabbaṃ. Devakulādīsu devapūjatthaṃ, sabbajanaparibhogatthaṃ vā mālāvacchaṃ ropenti. Vadhabandhanādīnīti ādi-saddena adinnādāna-micchācāra-musāvāda-pisuṇavācā-samphappalāpādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Diṭṭhadhammavipākassa apacurattā apākaṭattā ca ‘‘bhavantaragatāna’’nti vuttaṃ.
“Iti nesanti”(如是这些):此处 iti 一词有“等”义,或方式义。由此,如同依粗恶语那样,也应依其他不善业,配合引出“以正见为缘而生不善受”来加以说明。“Eseva nayoti”(即是此理):这是以类推显示其意义——如同以邪见为缘、以正见为缘,已透过俱生缘和亲依止缘之力,配合显示了善、不善及异熟的受;同样地,以邪思惟等为缘的,也应当用同样的方法连接显示。“Chandapaccayāti”(以欲为缘):在此是指伴随着渴爱的“想做之欲”,故说:“在‘以欲为缘’等句中,以欲为缘应知为与渴爱贪俱行的心相应之受。”“Vitakkapaccayāti”(以寻为缘):在此是指达到安止的寻,因此说“以寻为缘即指初禅的受”。因已取以寻为缘的初禅受,故说“除初禅之外”。向上更有三种色界禅,向下更有三种无色界禅,如此共是其余六种想等至的受。显示巴利原文
Iti nesanti ettha iti-saddo ādiattho, pakārattho vā. Tena yathā pharusavācāvasena, evaṃ tadaññesampi akusalakammānaṃ vasena sammādiṭṭhipaccayā akusalavedanāppavatti yathārahaṃ nīharitvā vattabbā. Eseva nayoti iminā yathā micchādiṭṭhipaccayā sammādiṭṭhipaccayā ca kusalākusalavipākavedanā sahajātakoṭiyā upanissayakoṭiyā ca vasena yathārahaṃ yojetvā dassitā, evaṃ micchāsaṅkappapaccayādīsupi yathārahaṃ yojetvā dassetabbāti imamatthaṃ atidisati. Chandapaccayāti ettha taṇhāchandasahito kattukāmatāchando adhippetoti āha ‘‘chandapaccayātiādīsu pana chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttā vedanā veditabbā’’ti. Vitakkapaccayāti ettha appanāppattova vitakko adhippetoti vuttaṃ ‘‘vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanāvā’’ti. Vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanāya gahitattā ‘‘ṭhapetvā paṭhamajjhāna’’nti. Upari tisso rūpāvacarā, heṭṭhā tisso arūpāvacarā evaṃ sesā cha saññāsamāpattivedanā.
「Tiṇṇanti」(已超越):指已超越欲、寻、想。「Avūpasameti」(未止息):指以对立面尚未止息故。这三者的共同存在而成为缘的关系,只存在于八种与贪俱行的心中。关于那方面,该说的已经说了。「Chandamattassāti」(唯欲):在此三者中,仅欲还未止息时,即指初禅的受,因此处所指的,是达到安止的初禅受。在欲和寻止息、想还未止息时,是指第二禅等的受。事实上,取了第二禅等的受,一切的想等至也就都被取到了。「Tiṇṇampi vūpasameti」(三者都止息):即欲、寻、想都止息时,是指非想非非想处的受。因为至有顶时,想已止息,而欲和寻已达极微细。前文‘以正见为缘’一段,因用了‘正见’一词,较低层次道上的正见也被包含其中,故解释说:‘为令未得者证得,即令证阿拉汉果。’或者,因为不证得较低层次道便不能证得最上道,故将较低层次道的证得视为内含之义,而说‘为证阿拉汉果’。「Āyameti」(精进):它与果相伴,因此被称为精进。显示巴利原文
Tiṇṇanti chandavitakkasaññānaṃ. Avūpasameti paṭipakkhena avūpasamite. Tiṇṇañhi tesaṃ sahabhāvena paccayatā aṭṭhalobhasahagatacittesu eva. Tattha yaṃ vattabbaṃ taṃ vuttameva. Chandamattassāti tesu tīsu chandamattassa. Vūpasame paṭhamajjhānavedanāva appanāppattassa adhippetattā. Chandavitakkānaṃ vūpasame dutiyajjhānādivedanā adhippetā saññāya avūpasantattā. Dutiyajjhānādivedanāgahaṇena hi sabbā saññāsamāpattiyo ca gahitāva honti. Tiṇṇampi vūpasameti chandavitakkasaññānaṃ vūpasame nevasaññānāsaññāyatanavedanā adhippetā. Bhavaggappattasaññā hi vūpasamanti chandasaṅkappānaṃ accantasukhumabhāvappattiyā. Heṭṭhā ‘‘sammādiṭṭhipaccayā’’ti ettha sammādiṭṭhiggahaṇena heṭṭhimamaggasammādiṭṭhipi gahitāva hotīti āha – ‘‘appattassa pattiyāti arahattaphalassa pattatthāyā’’ti. Atha vā heṭṭhimamaggādhigamena vinā aggamaggo natthīti heṭṭhimamaggādhigamaṃ atthāpannaṃ katvā ‘‘arahattaphalassa pattatthāyā’’ti vuttaṃ. Āyameti phalena missito hoti etenāti āyāmo, sammāvāyāmoti āha ‘‘atthi āyāmanti atthi vīriya’’nti. Tassa vīriyārambhassāti aññādhigamakāraṇassa sammāvāyāmassa vasena. Pāḷiyaṃ ṭhāna-saddo kāraṇapariyāyoti āha – ‘‘arahattaphalassa kāraṇe’’ti. Tappaccayāti ettha taṃ-saddena ‘‘ṭhāne’’ti vuttakāraṇameva paccāmaṭṭhanti āha – ‘‘arahattassa ṭhānapaccayā’’ti. Catumaggasahajātāti etena ‘‘arahattaphalassa pattatthāyā’’ti ettha heṭṭhimamaggānaṃ atthāpattivasena gahitabhāvameva joteti. Keci pana ‘‘catumaggasahajātāti vatvā nibbattitalokuttaravedanāti bhūtakathanaṃ visesanaṃ. Nibbattitalokuttaravedanāti paṭhamaṃ apekkhitabbaṃ, pacchā catumaggasahajātā’’ti vadanti.
《第二住经》注释。显示巴利原文
2. Dutiyavihārasuttavaṇṇanā
12 12. 「邪见止息」(micchādiṭṭhivūpasamo):邪见由彼(道)而完全止息、彻底断除,故称「邪见止息」。「邪见止息」即是正见。注释中说:‘(有人)在其他生命中生起(邪见)时,认为(业与果)相隔太远,故不接受异熟受。’虽然已用‘依此理’进行附说,但为使此义更明,先说了‘无论哪一位、哪一位’等,再以通说方式,为在后三部分中各依自相显示其义,于是说‘以欲的止息为缘’等,这很容易理解。所说的此义,便在紧接着的经文中。显示巴利原文
12. Micchādiṭṭhi vūpasamati sabbaso pahīyati etenāti micchādiṭṭhivūpasamo. ‘‘Micchādiṭṭhivūpasamo nāma sammādiṭṭhi. Bhavantare uppajjanto atidūreti maññamāno vipākavedanaṃ na gaṇhātī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. ‘‘Iminā nayenā’’ti atidisitvāpi tamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘yassa yassā’’tiādiṃ vatvā eva sāmaññavasena vuttamatthaṃ pacchimesu tīsu padesu sarūpatova dassetuṃ ‘‘chandavūpasamapaccayā’’tiādimāha, taṃ suviññeyyameva. Vuttatthāneva anantarasutte.
3-7. 《有学经》等的注释。显示巴利原文
3-7. Sekkhasuttādivaṇṇanā
13-17 13-17. 学习三学(增上戒学、增上心学、增上慧学)之戒,故称「学戒者」(sikkhanasīlo)。又,因他学习,故称「有学」(sekkho)。此于经中说:‘诸比丘!因为他学习,所以称为有学。他学习什么呢?他学习增上戒……’(《增支部》3.86)。在下文中,是依下三果而说。彼有学亦是随第四道生起的学。因为在道刹那,学事未了,尚处未了状态;而在果刹那,则可说已了。此处义理易明,是依下文已说之理而示,故不详述。显示巴利原文
13-17. Tissannampi sikkhānaṃ sikkhanaṃ sīlaṃ etassāti sikkhanasīlo. Sikkhatītipi vā sekkho. Vuttañhetaṃ ‘‘sikkhatīti kho, bhikkhave, tasmā sekkhoti vuccati. Kiñca sikkhati? Adhisīlampi sikkhatī’’tiādi (a. ni. 3.86). Tīhi phalehi heṭṭhā. Sāpi catutthamaggena saddhiṃ uppannasikkhāpi. Maggakkhaṇe hi sikkhākiccaṃ na niṭṭhitaṃ vippakatabhāvato, phalakkhaṇe pana niṭṭhitaṃ nāma. Uttānatthāneva heṭṭhā vuttanayattā.
3. 邪性品注释显示巴利原文
3. Micchattavaggavaṇṇanā
21-30 「邪性」是指不真实的自性、不导向出离的自性。「正性」是指真实的自性、导向出离的自性。「以邪修行为因」中的「adhi」前缀无实义,故说「以邪修行为因」。「道」是指由证悟而趣入涅槃,故名为道。此道能令具备它的人从轮回之苦的堕落处得到守护,因此说:「道即是法,指圣道法」。由于智本身并无「邪」性,这里是将依省察而生起的识假名为智,故说「邪识」。「邪省察」是指做了某种恶业后,生起「啊,我做了善行!」的想法,如此转起的就是邪省察。执取「牛戒、牛行等圆满即是解脱」,这种执取就称为「邪解脱」。通过邪道等而转起轮回,由此便说明了轮回与出离。「补特伽罗」是通过提问被引出的,即用「比丘们,这些名为非善士」等语句。虽然「具邪见」等已经在说明补特伽罗,但这法的开示是以补特伽罗为纲要,因此他说「法已分别开示」。因而他说「由法显示了补特伽罗」。「由法」是指由邪见等法。从善凡夫开始,所有人皆称为善士,而漏尽者则是更殊胜的善士。显示巴利原文
21-30.Micchāsabhāvanti ayāthāvasabhāvaṃ aniyyānikasabhāvaṃ. Sammāsabhāvanti yāthāvasabhāvaṃ niyyānikasabhāvaṃ. Micchāpaṭipattādhikaraṇahetūti ettha adhi-saddo anatthakoti āha – ‘‘micchāpaṭipattikaraṇahetū’’ti. Ñāyati paṭividdhavasena nibbānaṃ gacchatīti ñāyo. So eva taṃsamaṅgīnaṃ vaṭṭadukkhapātato dhāraṇaṭṭhena dhammoti āha – ‘‘ñāyaṃ dhammanti ariyamaggadhamma’’nti. Ñāṇassa micchāsabhāvo nāma natthīti viññāṇamevettha paccavekkhaṇavasena pavattaṃ ñāṇa-saddena vuccatīti āha ‘‘micchāviññāṇo’’ti. Micchāpaccavekkhaṇoti kiñci pāpaṃ katvā ‘‘aho mayā kataṃ sukata’’nti evaṃ pavatto micchāpaccavekkhaṇo. Gosīlagovatādipūraṇaṃ muttīti evaṃ gaṇhato micchāvimutti nāma. Micchāpaṭipadādīhi vivaṭṭanti evaṃ vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Puggalo pucchitoti nigamito ca ‘‘ayaṃ vuccati, bhikkhave, asappuriso’’tiādinā. Kiñcāpi ‘‘micchādiṭṭhiko hotī’’tiādinā puggalova niddiṭṭho, tathāpi puggalasīsenāyaṃ dhammadesanāti āha ‘‘dhammo vibhatto’’ti. Tenevāha ‘‘dhammena puggalo dassito’’ti. Dhammenāti micchādiṭṭhiādikena dhammena. Kalyāṇaputhujjanato paṭṭhāya sabbaso sappurisā nāma, khīṇāsavo sappurisataro. Suppavattaniyoti sukhena pavattetuṃ sakkuṇeyyo. Dhāvatīti gacchati. Paccayuppannena upecca nissitabbato upanisā, paccayo, ekassa sa-kārassa lopaṃ katvā vāti āha – ‘‘saupanisaṃ sapaccaya’’nti. Parikaraṇato parikkhāro, parivāroti āha – ‘‘saparikkhāraṃ saparivāra’’nti. Sahajātavasena upanissayavasena ca sapaccayatā kiccasādhane nipphādane sahāyabhāvūpagamane ca saparivāratā daṭṭhabbā.
4. 修行品注释显示巴利原文
4. Paṭipattivaggavaṇṇanā
31-40 「不随顺修行」是指不如实修行,因为在因与果上,都不能如实证成真实的事义。有些经是依法而说、依修行而说;有些经是依补特伽罗而说、依修行者而说。因为轮回大瀑流有彼岸的性质,到达它的人能渡过、能到达,故称「彼岸」,即涅槃;由于没有那样的彼岸,故称「此岸」,即轮回,因此说:「此岸与彼岸,即轮回与涅槃」。「到彼岸者」是指无学者,「那些正在去者」是指有学者,「那些将去者」是指善凡夫。在此,「gāmina(去/到达)」一词是表示三种时态的,如此所说。显示巴利原文
31-40.Ayāthāvapaṭipatti, na yathāpaṭipatti, hetumhipi phalepi ayāthāvavatthusādhanato. Ekaṃ suttaṃ dhammavasena kathitaṃ paṭipattivasena. Ekaṃ suttaṃ puggalavasena kathitaṃ paṭipannakavasena. Saṃsāramahoghassa paratīrabhāvato yo naṃ adhigacchati, taṃ pāreti gametīti pāraṃ, nibbānaṃ, tabbidhuratāya natthi ettha pāranti apāraṃ, saṃsāroti vuttaṃ – ‘‘apārāpāranti vaṭṭato nibbāna’’nti. Pāraṅgatāti asekkhe sandhāya. Yepi gacchantīti sekkhe. Yepi gamissantīti kalyāṇaputhujjane. Pāragāminoti ettha kita-saddo tikālavācīti evaṃ vuttaṃ.
「岸」是指此岸,因此说「只是随逐轮回」。由于完全黑暗,能使心变得不光洁,而且是黑生类的因,所以说「黑」是指不善法。由于清净,能使心变得光洁,而且是白净生类的因,所以说「白净」是指善法。由于轮回是烦恼魔、行魔、死魔的居处,故称为「居所」;由于涅槃没有那样的居处,故「无居所」就是涅槃,因此说:「居所与无居所,即轮回与涅槃」。显示巴利原文
Tīranti orimatīramāha. Tena vuttaṃ ‘‘vaṭṭameva anudhāvatī’’ti. Ekantakāḷakattā cittassa apabhassarabhāvakaraṇato kaṇhābhijātihetuto ca vuttaṃ ‘‘kaṇhanti akusaladhamma’’nti. Vodānabhāvato cittassa pabhassarabhāvakaraṇato sukkābhijātihetuto ca vuttaṃ – ‘‘sukkanti kusaladhamma’’nti. Kilesamāra-abhisaṅkhāramāra-maccumārānaṃ pavattiṭṭhānatāya okaṃ vuccati vaṭṭaṃ, tabbidhuratāya anokanti nibbānanti āha – ‘‘okā anokanti vaṭṭato nibbāna’’nti.
从究竟义来说,「沙门」是指圣者,「沙门性」即是圣道。由于应依此圣道而趋入、应证得,所以沙门义就是涅槃,因此说:「沙门义即涅槃,此即……」等。「梵行义」在此也应依此理来理解,即是由梵行(圣道)所证得的涅槃。在「贪尽」一词中,「iti」字是表示「等」的意思,由此也包含了「嗔尽、痴尽」两词。他们说「贪尽」也是可以说的,因为依同义之词,阿罗汉果亦可称为「贪尽」。显示巴利原文
Paramatthato samaṇā vuccanti ariyā, samaṇānaṃ bhāvo sāmaññaṃ, ariyamaggo, tena araṇīyato upagantabbato sāmaññattho nibbānanti āha – ‘‘sāmaññatthanti nibbānaṃ, taṃ hī’’tiādi. Brahmaññatthanti etthāpi iminā nayena attho veditabbo. Brahmaññena ariyamaggena. Rāgakkhayoti ettha iti-saddo ādisaddattho. Tena ‘‘dosakkhayo mohakkhayo’’ti padadvayaṃ saṅgaṇhāti. Vaṭṭatiyevāti vadanti ‘‘rāgakkhayo’’ti. Pariyāyena hi arahattassa vattabbattāti.
外道重颂品注释显示巴利原文
5. Aññatitthiyapeyyālavaggavaṇṇanā
41-48 41-48. 对于无休止地流转、具足轮回者,正是通过遍知轮回长途方能证得涅槃,因此说:“证得涅槃即名为遍知”。“证得涅槃”意为以证得涅槃为因。此中的“tvā”字正是表因义,例如“饮酥油得力,见狮子生怖”。因此,由于涅槃是通过不可遍知之遍知的作用而证得,由此可知长时遍知得以成立,所以依近因(方便)称涅槃为“长时遍知”,如说“雪融因日出”。在“现证明解脱果”中,“明”指最上道之明,“解脱”指最上道之定。他说了它们的果即是阿拉汉果,故说“以明解脱果说阿拉汉果”。由如实知、现量见,故称“智见”,这里指省察果与涅槃,故说“以智见而说省察”。“其余的”指离贪、离染、断结、拔除随眠、长时遍知、漏尽、明、解脱、现证果、智见、无取般涅槃等词。显示巴利原文
41-48. Aparāparaṃ parivattamānena vattasampannena saṃsāraddhānapariññāvaseneva nibbānassa pattabbattā vuttaṃ – ‘‘nibbānaṃ patvā pariññātaṃ nāma hotī’’ti. Nibbānaṃ patvāti nibbānappattihetu. Hetuattho hi ayaṃ tvā-saddo yathā – ‘‘ghataṃ pivitvā balaṃ hoti, sīhaṃ disvā bhayaṃ hotī’’ti. Tasmāti yasmā apariññeyyaparijānanakiccena nibbānassa pattiyā addhānapariññāsiddhi ñāyati, tasmā upacāravasena nibbānaṃ ‘‘addhānapariññā’’ti vuccati yathā ‘‘himasanti sūriyaṃ uggametī’’ti. Vijjāvimuttiphalasacchikiriyatthanti ettha vijjāti aggamaggavijjā. Vimuttīti aggamaggasamādhi adhippeto . Tesaṃ phalaṃ aññāti āha – ‘‘vijjāvimuttiphalena arahattaṃ kathita’’nti. Yāthāvato jānanato paccakkhato dassanato ca ñāṇadassananti idha phalanibbānapaccavekkhaṇā adhippetāti āha – ‘‘ñāṇadassanena paccavekkhaṇā kathitā’’ti. Sesehīti rāga-virāga-saṃyojanappahāna-anusayasamugghāta-addhānapariññā- āsavakkhaya-vijjā-vimutti-phalasacchikiriyā-ñāṇadassana-anupādāparinibbānapadehi.
日重颂品注释显示巴利原文
6. Sūriyapeyyālavaggavaṇṇanā
49-62 正如曙光必定是太阳升起的前兆,善知识也是圣道出现的前兆——这是善知识如同曙光的同喻。此处的‘善知识’应理解为圣者或圣道,因为正如太阳出现能驱散应当驱散的黑暗一样,它也能驱散黑暗。‘欲作善之欲’即‘欲成就’,因其有别于其他欲求而得以成就。‘能令不放逸者’,指的是令那证悟真理者不放逸。同样地,在所有场合,‘成就’一词都应理解为获得殊胜证悟之因。此外,也可从其他角度解释:例如从‘依远离’等角度,或从‘以离贪为究竟’等角度。显示巴利原文
49-62. Yathā aruṇuggaṃ sūriyuggamanassa ekantikaṃ pubbanimittaṃ, evaṃ kalyāṇamittatā ariyamaggapātubhāvassāti sadisūpamā aruṇuggaṃ kalyāṇamittatāya. Kalyāṇamittoti cettha ariyo, ariyamaggo vā daṭṭhabbo sūriyapātubhāvo viya tena vidhūpanīyandhakāravidhamanato. Kusalakattukamyatāchando chandasampadā itarachandato sampannattā. Kārāpakaappamādassāti saccapaṭivedhassa kārāpakassa. Evaṃ sabbattheva sampadāsaddā visesādhigamahetutāya veditabbā. Aññenapi ākārenāti ‘‘vivekanissita’’ntiādiākārato aññena ‘‘rāgavinayapariyosāna’’ntiādinā ākārena.
《一法广说品》等注释显示巴利原文
7. Ekadhammapeyyālavaggādivaṇṇanā
63-138 如来是依听法者各自的意乐而说法,故而对于‘已经讲过的义理,为何重复宣说’这样的问题,不应予以责难。显示巴利原文
63-138.Tathātathā vutte bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena kathito, tasmā ‘‘vutto eva attho, kasmā puna vutto’’ti na codetabbaṃ.
8. 不放逸品显示巴利原文
8. Appamādapeyyālavaggo
1. 如来经注释显示巴利原文
1. Tathāgatasuttavaṇṇanā
139 139. ‘能令不放逸’:是指这样一种不放逸——它是依据‘这些不善法应当断除,这些善法应当生起’的教导,通过应当避免的就避免、应当成就的就成就的方式来运转的。‘这个’就是指这种不放逸。它只是世间的,不是出世间的。而‘此’和‘彼’同样也都是指这种不放逸。‘其’是指属于四地的诸法。‘以获得’的意思是指‘使获得’。显示巴利原文
139.Kārāpakaappamādo nāma ‘‘ime akusalā dhammā pahātabbā, ime kusalā dhammā uppādetabbā’’ti vuttavajjetabbavajjanasampādetabbasampādanavasena pavatto appamādo. Esāti appamādo. Lokiyova. Na lokuttaro. Ayanti esāti ca appamādameva vadati. Tesanti catubhūmakadhammānaṃ. Paṭilābhakaṭṭhenāti paṭilābhāpanaṭṭhena.
2. 足经注释显示巴利原文
2. Padasuttavaṇṇanā
140 140.“丛林中的”:指住在丛林里的众生。此处“jaṅgala”一词,由于在坚固性上的共通,是“大地”的同义词,并非指“不现前”或“遥远之地”。因此论师说:“居住于大地表面者”。因为经文说“足”,故特别指明“有足的众生”。“合入”:即被包含于内的状态。因此他说“置入、投入”,意思是引导而放入其中。显示巴利原文
140.Jaṅgalānanti jaṅgalavāsīnaṃ. Jaṅgala-saddo cettha thaddhabhāvasāmaññena pathavīpariyāyo, na anupaṭṭhānavidūradesavācī. Tenāha – ‘‘pathavītalavāsīna’’nti. Padānaṃ vuccamānattā ‘‘sapādakapāṇāna’’nti visesetvā vuttaṃ. Samodhānanti antogadhabhāvaṃ. Tenāha – ‘‘odhānaṃ upakkhepa’’nti, upanetvā pakkhipitabbanti attho.
3-10. 《重阁经》等注释显示巴利原文
3-10. Kūṭasuttādivaṇṇanā
141-148 “雨季花”的花即是“雨生”,正如“余甘子的果实”即是“余甘子”。“大平台”指上层楼阁。以“Yāni kānicī”等词来说,其余词应与之成为同位语,故先说明“将对格作属格”,随后再作那样的格位变化。“Tantāvutāna”一词是表示简择的属格,此处为彰显其义,有“布”等省略之说,因此说“或”等。显示巴利原文
141-148. Vassikāya pupphaṃ vassikaṃ yathā ‘‘āmalakiyā phalaṃ āmalaka’’nti. Mahātalasminti uparipāsāde. ‘‘Yāni kānicī’’ti padehi itarāni samānādhikaraṇāni bhavituṃ yuttānīti ‘‘paccatte sāmivacana’’nti vatvā tathā vibhattivipariṇāmo kato. ‘‘Tantāvutāna’’nti padaṃ niddhāraṇe sāmivacananti tattha ‘‘vatthānī’’ti vacanasesena atthaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ.
第九《应作力品》显示巴利原文
9. Balakaraṇīyavaggo
第一《力经》注释显示巴利原文
1. Balasuttavaṇṇanā
149 所谓“业即是业处”,正如诸经所说。于此,“圣八支道”中,由于无间修习的缘故,观也被包含在内,故说“与观俱”。显示巴利原文
149. Kammāniyeva kammantā yathā suttantā. Ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ magganti ettha nānantariyakatāya vipassanāpi gahitā eva hotīti vuttaṃ ‘‘sahavipassana’’nti.
第二《种子经》注释显示巴利原文
2. Bījasuttavaṇṇanā
150 150. 五种,依合集之义而称为‘种子聚’。所谓‘那个’,即指根种子等。‘具足’,指与根同时生起。‘从青色状态开始’,是从达到青色状态之时起算。显示巴利原文
150. Pañcavidhampi samūhaṭṭhena bījagāmo nāma. Tadevāti mūlabījādi eva. Sampannanti sahajātamūlavantaṃ. Nīlabhāvato paṭṭhāyāti nīlabhāvāpattito paṭṭhāya.
三、《龙象经》的解释显示巴利原文
3. Nāgasuttavaṇṇanā
151 151. ‘示力’,指显示自身的力量。那只是龙所获得的力量,故说‘执取力量’。‘交汇河口门’,指与大海相汇合的各大河流的入海口。由于世尊是以譬喻引出‘龙增长身体’等语,因此此处便以‘正是这样’等与譬喻相契合。显示巴利原文
151.Balaṃ gāhentīti attano sarīrabalaṃ gāhenti. Taṃ pana nāgānaṃ balappatti evāti āha – ‘‘balaṃ gaṇhantī’’ti. Sambhejjamukhadvāranti mahāsamuddena sambhedagatamahānadīnaṃ mukhadvāraṃ. Nāgā kāyaṃ vaḍḍhentītiādi yasmā ca bhagavatā upamāvasena ābhataṃ, tasmā evameva khoti etthātiādinā upamaṃ saṃsandati. Āgatesūtiādīsu tīsu padesu bhāvenabhāvalakkhaṇe.
第五、《壶经》注疏显示巴利原文
5. Kumbhasuttavaṇṇanā
153 153. ‘Napatiāvamatī’:指如同倒覆的水罐,水泻出后不再用口收回,因此说‘不纳入内部’。显示巴利原文
153.Napatiāvamatīti ca nikujjitabhāvena udakavamano ghaṭo, na taṃ puna mukhena gaṇhāti. Tenāha ‘‘na anto pavesetī’’ti.
《虚空经》的注释显示巴利原文
7. Ākāsasuttavaṇṇanā
155 ‘因此所说’:由圣道成就之故,说此一切菩提分法成就。显示巴利原文
155.Tenetaṃ vuttanti tena ariyamaggassa ijjhanena etesaṃ sabbesaṃ bodhipakkhiyadhammānaṃ ijjhanaṃ vuttaṃ.
《第一云经》等的注释显示巴利原文
8-9-10. Paṭhamameghasuttādivaṇṇanā
156-158 ‘尘垢’:指与地面尘土一同生起的垢秽。‘商人譬喻’:亦见于《商人譬喻第一经》。显示巴利原文
156-158.Paṃsurajojallanti bhūmireṇusahajātamalaṃ. Vāṇijakopameti vāṇijakopamapaṭhamasutte cāpi.
《来客经》等经典的注释。显示巴利原文
11-12. Āgantukasuttādivaṇṇanā
159-160 由与观相应的圣道修习成就,而说应证知、应遍知等法之证知、遍知等成就。如此说,是为适应刹帝利等种姓的语境而说法,故为善巧。显示巴利原文
159-160. Sahavipassanassa ariyamaggassa bhāvanāya ijjhanena etaṃ abhiññāpariññeyyādidhammānaṃ abhiññāparijānanādīnaṃ ijjhanaṃ vuttaṃ khattiyādīnaṃ visayaādikaṃ karontassa kathāya sajjitattā.
第十 寻求品显示巴利原文
10. Esanāvaggo
《寻求经》的注释。显示巴利原文
1. Esanāsuttavaṇṇanā
161 ‘Kāmānaṃ’:指事欲和烦恼欲。即使是烦恼欲,也因通过构想的方式、带着强烈的贪爱而被追求,所以称为‘被渴望的’。‘Bhavānaṃ’:指三有。而此处的‘梵行’,意谓邪见;因为它是邪见者所构想之梵行的相。显示巴利原文
161.Kāmānanti vatthukāmakilesakāmānaṃ. Kilesakāmopi hi kāmitanti parikappitena vidhinā ca adhikarāgehi esanīyo. Bhavānanti tiṇṇaṃ gatīnaṃ. Diṭṭhigatikaparikappitassa brahmacariyassa nimittabhāvato micchādiṭṭhi ‘‘brahmacariya’’nti adhippetā.
《Vidhā经》等经典的注释。显示巴利原文
2-11. Vidhāsuttādivaṇṇanā
162-171 ‘vidhā’:以‘我是优胜者’等种种类别而被分别、确立,故称慢类,即慢的区分或慢的安立。‘Nīhananti’:意为恼害、逼迫。显示巴利原文
162-171. Seyyohamasmītiādinā taṃtaṃvibhāgena dhīyanti vidhīyantīti vidhā, mānakoṭṭhāsā, mānaṭṭhapanā vā. Nīhanantīti vibādhenti.
第十一 瀑流品显示巴利原文
11. Oghavaggo
《瀑流经》等的注释显示巴利原文
1-2. Oghasuttādivaṇṇanā
172-173 「瀑流」:于轮回中冲没、令人沉没,故称瀑流。「色有与无色有」:即依于对色与无色的贪爱为近依,由色界、无色界业所生的诸蕴。「轭」:以连结之义而称为轭。显示巴利原文
172-173. Vaṭṭe ohananti osīdāpentīti oghā. Rūpārūpabhaveti rūpabhave ca arūpabhave ca rūpārūpataṇhopanissayā rūpārūpāvacarakammanibbattā khandhā. Yojanaṭṭhena yogo.
《取经》等的注释显示巴利原文
3-4. Upādānasuttādivaṇṇanā
174-175 「欲取」:因依欲乐而执取,故名欲取。故说「欲的执取」。「名身」:指受等四种无色蕴。「能生连结与结缚的烦恼」:能产生那样的连结与结缚——以业轮为因、果报轮为果,而被称为苦相续的连结与结缚——的烦恼。「执取边的邪见」:即执取常见与断见。显示巴利原文
174-175. Kāmanavasena upādiyanato kāmupādānaṃ. Tenāha ‘‘kāmaggahaṇa’’nti. Nāmakāyassāti vedanādīnaṃ catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ. Ghaṭanapabandhanakilesoti hetunā phalassa kammavaṭṭassa vipākavaṭṭena dukkhappabandhasaññitassa ghaṭanassa sambajjhanassa nibbattakakileso. Antaggāhikadiṭṭhi sassatucchedagāho.
5-10. 《随眠经》等的注释显示巴利原文
5-10. Anusayasuttādivaṇṇanā
176-181 「已达坚固」的意思是:在有情的相续中,已达至稳固的状态。而且,应知「已达坚固」是唯属欲贪等、不与他者共的特有本质。「欲贪」即指未被断除的欲贪本身。它因具足当获得缘时便能够生起的特性,而随眠于相续中,故称「随眠」。「于其余等」是指瞋随眠等。「下分」指的是欲界,因其位于色界、无色界之下,是为低下。在那里,它作为转起的缘,故称下分结,正如挤奶女能挤出牛奶一般。它们能结缚有情,故称为「结」,其义应如前释。「上分」是指广大分(色界、无色界),对其有益的结……这一切,因前面已用同样的方法解说过,此处不再重述,这便是要点。显示巴利原文
176-181.Thāmagataṭṭhenāti sattasantāne thirabhāvūpagamanabhāvena. Thāmagatanti ca aññehi asādhāraṇo kāmarāgādīnaṃyeva āveṇiko sabhāvo daṭṭhabbo. Kāmarāgovāti kāmarāgo eva appahīno. So sati paccayalābhe uppajjanārahatāya santāne anusetīti anusayo. Sesesupīti paṭighānusayādīsu. Orambhāgo vuccati kāmadhātu rūpārūpabhāvato heṭṭhābhūtattā. Tattha pavattiyā paccayabhāvato orambhāgiyāni yathā ‘‘pacchiyo goduhako’’ti. Saṃyojentīti saṃyojanāni, heṭṭhā viya attho vattabbo. Uddhambhāgo mahaggatabhāgo, tassa hitānīti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā na vuttanti adhippāyo.