4. 阎浮佉陀迦相应
4. Jambukhādakasaṃyuttaṃ
涅槃问经注释
1. Nibbānapañhasuttavaṇṇanā
314「缘于涅槃」句中的「缘于」,意思是:对于厌离一切行、心趣向无为、正由种姓智转向出离的人,以圣道现证涅槃。当涅槃被现证时,它既是所证得之法而作为所缘缘,也是增上缘;又因它具足最上安息的自性,是已解脱诸行的最上归趣,故成为依止处。依止于此,名为「灭尽」的道便灭除贪等烦恼。若不现证涅槃,贪等烦恼便不会达到不生与灭尽的境地,因此说「缘于涅槃,贪被灭尽」。
314.Nibbānaṃāgammāti ettha āgammāti sabbasaṅkhārehi nibbinnassa visaṅkhāraninnassa gotrabhunā vivaṭṭitamānasassa maggena sacchikaraṇenāti attho. Sacchikiriyamānañhi taṃ adhigantvā ārammaṇapaccayabhūtañca paṭicca adhipatipaccayabhūte ca tasmiṃ paramassāsabhāvena vimuttasaṅkhārassa paramagatibhāvena ca patiṭṭhānabhūte patiṭṭhāya khayasaṅkhāto maggo rāgādike khepetīti taṃsacchikaraṇābhāve rāgādīnaṃ anuppattinirodhagamanābhāvato ‘‘nibbānaṃ āgamma rāgo khīyatī’’ti vuttaṃ.
「即以此经」——指的正是这部阎浮车经。若有人说「仅烦恼的灭尽即是涅槃」,因为经中出现了「贪灭尽」等说法,且未加分别而笼统地说「仅烦恼的灭尽」,便会导致「谁的烦恼灭尽?」等问题。对此将这样解释:「必定是自己的,因为依靠他人的烦恼灭尽来成就他人的涅槃,不合道理。」再者,由于有「以涅槃为所缘,在种姓智生起的刹那证得烦恼灭尽」的情况,便反问:「难道在那些烦恼还未被灭尽的时候……?」不能这样说。因为心能缘取过去、未来等一切所缘,并非只缘取已生起的对象。种姓心会依止于圣道所应成就的烦恼不生法性而生起吗?不会,因为尚未证得涅槃的人,不可能生起以涅槃为所缘的智慧。涅槃不同于其他现象,它极其甚深,未被证得的人无法缘取其作为所缘。因此,种姓心所将要证得的涅槃,必然具足超越三时自性的甚深特质。若有人认为涅槃仅仅是烦恼灭尽,那么种姓心生起之前,便应当已有已生起的烦恼灭尽存在了。因为如果可以缘取尚未证得的烦恼灭尽,种姓心之前的那些心也应能缘取它了。
Imināva suttenāti imināva jambukhādakasuttena. Kilesakkhayamattaṃ nibbānanti vadeyya ‘‘rāgakkhayo’’tiādinā sutte āgatattā. ‘‘Kilesakkhayamatta’’nti avisesena vuttattā āha ‘‘kassā’’tiādi. Addhā attanoti vakkhati ‘‘parassa kilesakkhayena parassa nibbānasampatti na yuttā’’ti. Nibbānārammaṇakaraṇena gotrabhukkhaṇe kilesakkhayappattitā ca āpannāti āha – ‘‘kiṃ pana tesu akhīṇesuyevā’’tiādi. Nanu ārammaṇakaraṇamattena kilesakkhayo anuppattoti na sakkā vattuṃ. Cittañhi atītānāgatādisabbaṃ ālambanaṃ karoti, na nipphannamevāti. Gotrabhūpi maggena yā kilesānaṃ anuppattidhammatā kātabbā, taṃ ārabbha pavattissatīti? Na, appattanibbānassa nibbānārammaṇañāṇābhāvato. Na hi aññe dhammā viya nibbānaṃ, taṃ pana atigambhīrattā appattena ālambituṃ na sakkā, tasmā tena gotrabhunā pattabbena tikālikasabhāvātikkantagambhīrabhāvena bhavitabbaṃ, kilesakkhayamattataṃ vā icchato gotrabhuto puretaraṃ nipphannena kilesakkhayena bhavitabbaṃ. Appattakilesakkhayārammaṇakaraṇe hi sati gotrabhuto puretaracittānipi ālambeyyunti.
「因此……」等,是对前述义理的总结。而这便是涅槃。在「有色法、无色法」等语句中,以「等」字包含了出世间、无漏等法。由它是无色法等特征,显示了它的圆成实性。所以说「不单是烦恼灭尽而已」。如果仅是烦恼灭尽,涅槃就会有很多个:「灭尽了多少烦恼,就有多少个涅槃。」假如它只是无有的自性,就不会有甚深、无为等特征,而这些特征正是经典中对涅槃的描述,因此应当信解涅槃是圆成实的存在。另外,以世俗谛为所缘或以有为法为所缘的智慧,不能以彻底断除的方式断除烦恼,广大智或观智只能以镇伏或彼分断的方式断除。因此,圣道智的所缘必定具有与世俗谛、有为法所缘相反的自性。正因如此,圣道智才能以彻底断除的方式断除烦恼。所以,在这里应得出这样的结论:涅槃是圆成实、无为的自性。
Tasmātiādi vuttasseva atthassa nigamanaṃ. Taṃ panetaṃ nibbānaṃ. Rūpino dhammā arūpino dhammātiādīsūti ādisaddena lokuttaraanāsavādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Arūpadhammādibhāvaggahaṇena cassa parinipphannatā dīpitā. Tenāha ‘‘na kilesakkhayamattamevā’’ti. Kilesakkhayamattatāya hi sati nibbānassa bahutā āpajjati ‘‘yattakā kilesā khīyanti, tattakāni nibbānānī’’ti. Abhāvassabhāvato gambhīrādibhāvo asaṅkhatādibhāvo ca na siyā, vutto ca so nibbānassa, tasmāssa paccetabbo parinipphannabhāvo. Yasmā ca sammutisaccārammaṇaṃ saṅkhatadhammārammaṇaṃ vā samucchedavasena kilese pajahituṃ na sakkoti, yato mahaggatañāṇaṃ vipassanāñāṇaṃ vā kilesavikkhambhanavasena tadaṅgavasena vā pajahati, tasmā ariyamaggañāṇassa sammutisaccasaṅkhatadhammārammaṇehi viparītasabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃ. Tathā hi taṃ samucchedavasena kilese pajahīti evaṃ parinipphannāsaṅkhatasabhāvaṃ nibbānanti niṭṭhamettha gantabbanti.
3-15. 法随法行者问经等注释
3-15. Dhammavādīpañhasuttādivaṇṇanā
316-328“舍断而前往之故”:即由圣道舍断后,以智前往之故。“善往”:即正确前往、已行道者,故称善逝。“为了遍知义”:即为了以三种遍知而遍知的义理。“名为苦”:指被称为“苦”、应当被了知的具有苦性的法,这是苦苦性。因为在离苦受的有为法以及乐受中,确有行苦性、变坏苦性等苦的类别,因此以“苦苦性”这一别称来标示具苦性的法。“剩下两句”:即“行苦性”与“变坏苦性”这两句。以诸行状态而具苦性,是行苦性;因乐变坏而具苦性,是变坏苦性。
316-328.Pahāya gatattāti ariyamaggena jahitvā ñāṇagamanena gatattā. Suṭṭhu gatāti sammā gatā paṭipannāti sugatā. Parijānanatthanti tīhi pariññāhi parijānanatthaṃ. Dukkhasaṅkhātoti ‘‘dukkha’’nti saṅkhātabbo viditabbo ca dukkhasabhāvo dhammo dukkhadukkhatā. Yasmā dukkhavedanāvinimuttasaṅkhatadhamme sukhavedanāya ca yathā idha saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatāti dukkhapariyāyo niruppateva, tasmā dukkhasabhāvo dhammo ekena dukkhasaddena visesetvā vutto ‘‘dukkhadukkhatā’’ti. Sesapadadvayeti saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatāti etasmiṃ padadvaye. Saṅkhārabhāvena dukkhasabhāvo saṅkhāradukkhatā. Sukhassa vipariṇāmanena dukkhasabhāvo vipariṇāmadukkhatā.
16. 难行问经注释
16. Dukkarapañhasuttavaṇṇanā
329“在出家中”:指在出家者的行道中。“法随法行的比丘”:意思是正在修习法随法行的比丘。“日”:即早晨。“不久”:意思是很快。因此他说“只是轻快的”。
329.Pabbajjāyāti pabbajitapaṭipattiyaṃ. Dhammānudhammappaṭipanno bhikkhūti dhammānudhammaṃ paṭipajjamāno bhikkhu. Pātanti pāto. Nacirassanti khippameva. Tenāha ‘‘lahuyevā’’ti.