第13 禅那相应
13. Jhānasaṃyuttaṃ
1. 对《定根本等至经》的注释
1. Samādhimūlakasamāpattisuttavaṇṇanā
662“定善巧”是指在定上善巧。此定善巧的状态,结合禅支的作用,有四种禅那定;因此,对于了解这些分别的人来说,这已是成就了的,故说“初禅”等。此中,依寻、伺、喜、乐、一境性,初禅具五支;依喜、乐、一境性,第二禅具三支;依乐、一境性,第三禅具二支;依舍、一境性,第四禅亦具二支。如是,于一一禅中,善能确定各自所属的禅支,即名为善巧。“等至善巧”是指善于进入等至。“使喜悦”即令其满足。“令堪能”是指,通过去除与定对立的诸法,并以定的加行为助缘,使心堪能进入等至。“其余诸词”是指剩下的三个部分。在第三等理路中,即使是不善巧者,由于他已为禅那而修行,故亦得称为“禅那行者”。
662.Samādhikusaloti samādhismiṃ kusalo. Tayidaṃ samādhikosallattaṃ saha jhānaṅgayogena catubbidho jhānasamādhi, tasmā taṃ taṃ vibhāgaṃ jānantassa siddhaṃ hotīti āha – ‘‘paṭhamaṃ jhāna’’ntiādi. Tattha vitakkavicārapītisukhekaggatāvasena paṭhamaṃ pañcaṅgikaṃ, pītisukhekaggatāvasena dutiyaṃ tivaṅgikaṃ, sukhekaggatāvasena tatiyaṃ duvaṅgikaṃ, upekkhekaggatāvasena catutthaṃ duvaṅgikamevāti evaṃ tasmiṃ tasmiṃ jhāne taṃtaṃaṅgānaṃ vavatthāne kusalo. Samāpattikusaloti samāpajjane kusalo. Hāsetvāti tosetvā. Kallaṃ katvāti samādhānassa paṭipakkhadhammānaṃ dūrīkaraṇena sahakārīkāraṇañca samādhānena samāpajjane cittaṃ samatthaṃ katvā. Sesapadānīti sesā tayo koṭṭhāsā. Tatiyādīsu nayesu akusalopi jhānatthāya paṭipannattā ‘‘jhāyītevā’’ti vutto.
2-55. 《定根本住立经》等的注释
2-55. Samādhimūlakaṭhitisuttādivaṇṇanā
663-716在第二等诸经中的「住善巧」(ṭhitikusalo):这里「住」这个词包含了原因的意义,而对此善巧,就是指“不善巧维持禅那”(jhānaṃ ṭhapetuṃ akusalo)。「仅七八弹指顷」(sattaṭṭhaaccharāmattaṃ)是指,在七八弹指这么短的时间里,还不能维持禅那,因为决意自在(adhiṭṭhānavasībhāva)还没有成就。不能按照预先决定的时间出定,是因为出定自在(vuṭṭhānavasībhāva)没有成就。「有堪能者」(kallitaṃ)是说他有堪能性。由于这种堪能,如果面对种种遍所缘,却不能依据「这个叫什么,属于谁」这样的对境方式而入定,那么他在定中就是「对所缘不善巧」(na samādhismiṃ ārammaṇakusalo)。「于定中不是行境善巧」(na samādhismiṃ gocarakusalo)是指,他对定中应该成就的行境——即名为业处的安住处和乞食行境——因为远离了念与正知而不善巧。然而,有些人说:“业处的行境就是初禅等,如果不知道‘应该这样入定,应该这样多修习’,那么在这些方面就叫作不善巧。”「不能将业处导向殊胜」(kammaṭṭhānaṃ abhinīharituṃ)是指,他不能为了让业处达到特别殊胜而推进它。「恭敬作者」(sakkaccakārī)就是以明净之心去做的人。「恒常作者」(sātaccakārī)就是坚定持续做的人。「定之资助法」就是安止善巧等。「等至等」(samāpattiādīhi)中的“等”字,应当理解为包含了恭敬作者等词,因为已经说了有四组。也因此说“结合而说四组”。这些都是依世间禅那而说的,因为教法是以「定善巧」等理路来展开的。事实上,在出世间法里,根本不存在所谓不善巧。如果竟有不善巧,那就不应该用“善巧”这个词来作区别了。
663-716. Dutiyādisuttesu ṭhitikusaloti ettha antogadhahetuattho ṭhiti-saddo, tasmiñca pana kusaloti atthoti āha – ‘‘jhānaṃ ṭhapetuṃ akusalo’’ti. Sattaṭṭhaaccharāmattanti sattaṭṭhaaccharāmattaṃ khaṇaṃ jhānaṃ ṭhapetuṃ na sakkoti adhiṭṭhānavasībhāvassa anipphāditattā. Yathāparicchedena kālena vuṭṭhātuṃ na sakkoti vuṭṭhānavasībhāvassa anipphāditattā. Kallaṃ jātaṃ assāti kallitaṃ, tasmiṃ kallite kallitabhāvena kasiṇārammaṇesu ‘‘idaṃ nāma asukassā’’ti visayavasena samāpajjituṃ asakkonto na samādhismiṃ ārammaṇakusalo. Na samādhismiṃ gocarakusaloti samādhismiṃ nipphāditabbe tassa gocare kammaṭṭhānasaññite pavattiṭṭhāne bhikkhācāragocare ca satisampajaññavirahito akusalo. Keci pana ‘‘kammaṭṭhānagocaro paṭhamajjhānādikaṃ, ‘evaṃ samāpajjitabbaṃ, evaṃ bahulīkātabba’nti ajānanto tattha akusalo nāmā’’ti vadanti. Kammaṭṭhānaṃ abhinīharitunti kammaṭṭhānaṃ visesabhāgiyatāya abhinīharituṃ akusalo. Sakkaccakārīti cittīkārī. Sātaccakārīti niyatakārī. Samādhissa upakārakadhammāti appanākosallā. Samāpattiādīhīti ādi-saddena sakkaccakāripadādīnaṃyeva saṅgaho daṭṭhabbo catukkānaṃ vuttattā. Tenāha ‘‘yojetvā catukkā vuttā’’ti. Lokiyajjhānavaseneva kathitaṃ ‘‘samādhikusalo’’tiādinā nayena desanāya pavattattā. Na hi lokuttaradhammesu akosallaṃ nāma labbhati. Yadi akosallaṃ, na kusalasaddena visesitabbatā siyāti.