第五 迦叶相应显示巴利原文
5. Kassapasaṃyuttaṃ
第一 知足经注显示巴利原文
1. Santuṭṭhasuttavaṇṇanā
144 「知足」:指对于自己所得到的或高或低的资具,都能同样满意的人。因此说「以任何(粗劣或殊胜)」等。这里的「任何」有两种:通常的,以及由智慧所生起的。排除了通常的,为显示唯由智慧所生,便说「粗的、细的」等。所谓「其他」,是指相对于殊胜而言的低劣,因为与殊胜不同。同样地,殊胜相对于低劣也是「其他」。因为「任何」一词具有相待而观之意。因此,不论藉由何种低劣或殊胜的衣服等资具而生起知足,如此转起的无贪,便是「以任何资具知足」,具备这种素质的人称为「以任何资具知足者」。随自己所得、随应自己的获得而知足,是「随得知足」。其余两句也依此理解。或说,「获得」即所应得者,凡是已得的,便是随所得,以此知足,也是随得知足。「力」:指身力。「适宜」:指适合于比丘的。显示巴利原文
144.Santuṭṭhoti sakena uccāvacena paccayena samameva ca tussanako. Tenāha ‘‘itarītarenā’’tiādi. Tattha duvidhaṃ itarītaraṃ – pākatikaṃ, ñāṇasañjanitañcāti. Tattha pākatikaṃ paṭikkhipitvā ñāṇasañjanitameva dassento ‘‘thūlasukhumā’’tiādimāha. Itaraṃ vuccati hīnaṃ paṇītato aññattā. Tathā paṇītampi itaraṃ hīnato aññattā. Apekkhāsaddā hi itarītarāti. Iti yena kenaci hīnena vā paṇītena vā cīvarādipaccayena santussito tathāpavatto alobho itarītarapaccayasantoso, taṃsamaṅgitāya santuṭṭho. Yathālābhaṃ attano lābhānurūpaṃ santoso yathālābhasantoso. Sesapadadvayepi eseva nayo. Labbhatīti vā lābho, yo yo lābho yathālābho, tena santoso yathālābhasantoso. Balanti kāyabalaṃ. Sāruppanti bhikkhuno anucchavikatā.
于所得中不希求其他,这是少欲的表现方式;因此,为显示知足的本質而排除那种情况,说“即使获得也不取”。所谓「转变」,是指粗重的衣服对于本性羸弱等之人,不能带来舒适,反而会造成身体病痛,故出于实际需要而转变,并非因为过分贪求等。受用轻便之衣并不违犯知足,因此说“即使以轻衣维持生活,亦是知足者”。获得贵重衣或多件衣后,将其施舍而取用其他,由于安住于随宜的道理,故不违犯知足,因此说“他们……即使這樣穿着,也是知足者”。同理,对于其他资具,在随力、随宜的解说中,也应领会“亦”字所含的意趣。显示巴利原文
Yathāladdhato aññassa apatthanā nāma siyā appicchatāya pavattiākāroti tato vinivattitameva santosassa sarūpaṃ dassento ‘‘labhantopi na gaṇhātī’’ti āha. Taṃ parivattetvāti pakatidubbalādīnaṃ garucīvaraṃ na phāsubhāvāvahaṃ sarīrabādhāvahañca hotīti payojanavasena, nātricchatādivasena parivattetvā. Lahukacīvaraparibhoge santosavirodhi na hotīti āha ‘‘lahukena yāpentopi santuṭṭhova hotī’’ti. Mahagghacīvaraṃ bahūni vā cīvarāni labhitvā tāni vissajjetvā aññassa gahaṇaṃ yathāsāruppanaye ṭhitattā na santosavirodhīti āha ‘‘tesaṃ…pe… dhārentopi santuṭṭhova hotī’’ti. Evaṃ sesapaccayesu yathābalayathāsāruppaniddesesu api-saddaggahaṇe adhippāyo veditabbo.
「本性」指语行等。因被残余的睡眠所制伏,醒来时会忽然生起恶寻思。显示巴利原文
Pakatīti vācāpakatiādikā. Avasesaniddāya abhibhūtattā paṭibujjhato sahasā pāpakā vitakkā pātubhavantīti.
「尿渍」指以牛尿浸渍的,或因腐坏而被丢弃,故称尿渍。为佛陀等所称赞:即“依腐尿药而出家”等,为正自觉者等所赞叹。显示巴利原文
Muttaharītakanti gomuttaparibhāvitaṃ, pūtibhāvena vā chaḍḍitattā muttaharītakaṃ. Buddhādīhi vaṇṇitanti ‘‘pūtimuttabhesajjaṃ nissāya yā pabbajjā’’tiādinā sammāsambuddhādīhi pasatthaṃ.
有一类人自身知足,却不称赞知足的功德,如具寿拔古喇长老;有一类人自身不知足,却称赞知足的功德,如释迦子乌巴难达长老;有一类人既不知足,也不称赞知足的功德,如拉鲁陀夷长老。此处“此”指具寿大迦叶。“邪求”指不如理、以邪命方式求取资具。“惊惧”是因生起“我如何才能得到”的恐惧而惊惧,“怖畏”也是如此。此处的“此”指大迦叶长老。如此,他不像前面所说的某位比丘那样怖畏,不因不得而生怖畏,不致陷入忧恼。贪是能与所缘一起结缚、系缚之义,故名“贪缚”。“昏迷”指贪染、愚痴的状态。“过患”即是过失。“唯出离”:即了知在衣服等中无我、无我所等见,名为无著的出离。“随所得等”指随所得的食物等,此为语法上的属格,表择别之义。显示巴利原文
Eko ekacco santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ na katheti seyyathāpi āyasmā bākulatthero. Na santuṭṭo hoti, santosassa vaṇṇaṃ katheti seyyathāpi thero upanando sakyaputto. Neva santuṭṭho hoti, na santosassa vaṇṇaṃ katheti seyyathāpi thero lāḷudāyī. Ayanti āyasmā mahākassapo. Anesananti ayoniso micchājīvavasena paccayapariyesanaṃ. Uttasatīti ‘‘kathaṃ nu kho labheyya’’nti jātuttāsena uttasati. Tathā paritassati. Ayanti mahākassapatthero. Evaṃ yathāvuttaekaccabhikkhu viya na paritassati, alābhaparittāsena vighātappattiyā na parittāsaṃ āpajjati. Lobhoyeva ārammaṇena saddhiṃ ganthanaṭṭhena bajjhanaṭṭhena gedho lobhagedho. Mucchanti gedhaṃ momūhattabhāvaṃ. Ādīnavanti dosaṃ. Nissaraṇamevāti cīvare idamatthitādassanapubbakaṃ alaggabhāvasaṅkhātaniyyānameva pajānanto. Yathāladdhādīnanti yathāladdhapiṇḍapātādīnaṃ. Niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ.
“如大迦叶长老”,这是就长老自己所应说的方式而说;若就世尊所应说的方式,则应说为“如迦叶比丘”。这是以迦叶尊者作为典范。之所以说说法是一种负担,是因为这与“已解脱者能令解脱”的誓言相应。修行圆满,即是完成了负担,因为应当以头顶恭敬受持导师的教敕。显示巴利原文
Yathā mahākassapattheroti attanā vattabbaniyāmena vadati, bhagavatā pana vattabbaniyāmena ‘‘yathā kassapo bhikkhū’’ti bhavitabbaṃ. Kassapena nidassanabhūtena. Kathanaṃ nāma bhāro ‘‘mutto moceyya’’nti paṭiññānurūpattā. Paṭipattiṃ paripūraṃ katvā pūraṇaṃ bhāro satthu āṇāya sirasā sampaṭicchitabbato.
2. 《无愧者经》的注释显示巴利原文
2. Anottappīsuttavaṇṇanā
145 “远离那个”指远离那个正精进。“无畏”即远离怖畏。因为对于未生起的善法,由于无知的懈怠作为原因,这本身亦有过失。“为求通达”即为以圣道而通达。“安隐于诸轭”,因为他们不被那些轭所侵扰。显示巴利原文
145.Tena rahitoti tena sammāvāyāmena rahito. Nibbhayoti bhayarahito. Kusalānuppādanampi hi sāvajjameva aññāṇālasiyahetukattā. Sambujjhanatthāyāti ariyamaggehi sambujjhanāya. Yogehi khemaṃ tehi anupaddutattā.
“悦意的事物”指令人愉悦、能引生贪着的原因。“或以任何方式”指以净相、乐相等方式。“那些”指贪等烦恼。“应知为未生起”是说:在那样的事物与所缘上,以前未曾如此生起过。“当被以其他方式”是说:当不与事物、所缘依所述方式连结,而是被执取时。“于事物上”指在侍者、衣等事物上。“于所缘上”指在悦意等各类所缘上。“以那样的缘”指以不如理作意、失念放逸等作为缘。应知经中如此所说,是依上述方式,由于获得了那样的缘而后生起;它们因这样生起,所以被称为“未被断除”。因为在胜义上,“未生起”即是断除。因此,这里的意趣是:应如所说之理来理解。显示巴利原文
Manuññavatthunti manoramaṃ lobhuppattikāraṇaṃ. Yathā vā tathā vāti subhasukhādivasena. Teti lobhādayo. Anuppannāti veditabbā tathārūpe vatthārammaṇe tathā anuppannapubbattā. Aññathāti vuttanayeneva vatthārammaṇehi ayojetvā gayhamāne. Vatthumhīti upaṭṭhākādicīvarādivatthumhi. Ārammaṇeti manāpiyādibhede ārammaṇe. Tādisena paccayenāti ayonisomanasikārasativossaggādipaccayena . Imeti vuttanayena paccayalābhena pacchā uppajjamānā pāḷiyaṃ tathā vuttāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ uppajjamānatāya nappahīyanti nāma. Anuppādo hi paramatthato pahānaṃ kathitaṃ, tasmā tattha kathitanayeneva gahetabbanti adhippāyo.
“未获得”指由于未证得。“那些”指如前所说的戒等无过失法。“已获得”指已证得。若“戒等法”这一句中也包含了道果,那为何还说“依退失”呢?对此答道:“在此处……”等。而“依此正勤”是说依止这第四个正勤。这一开示——“愿我已生起的善法,若趋于息灭,不会导致无义”——被确立。第二道……乃至……会导致,这是针对未来七个有身中将要生起的苦(即无义的生起)而说的。由于有“精勤、具惭者能证正觉”等言,故说“这四个正勤是依前行观而说的”。显示巴利原文
Appaṭiladdhāti anuppattiyā. Teti yathāvuttasīlādianavajjadhammā. Paṭiladdhāti adhigatā. ‘‘Sīlādidhammā’’ti ettha yadi maggaphalānipi gahitāni, atha kasmā ‘‘parihānivasenā’’ti vuttanti āha ‘‘ettha cā’’tiādi. Imassa pana sammappadhānassāti catutthassa sammappadhānassa vasena. Ayaṃ desanāti ‘‘uppannā me kusalā dhammā nirujjhamānā anatthāya saṃvatteyyu’’nti ayaṃ desanā katā. Dutiyamaggo vā…pe… saṃvatteyyāti idaṃ āyatiṃ sattasu attabhāvesu uppajjamānadukkhasaṅkhātaanatthuppattiṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Ātāpī ottappī bhabbo sambodhāyā’’tiādivacanato ‘‘ime cattāro sammappadhānā pubbabhāgavipassanāvasena kathitā’’ti vuttaṃ.
3. 《月喻经》的注释显示巴利原文
3. Candūpamasuttavaṇṇanā
146 以可爱、悦意、常新等功德,月亮被作为这些特质的譬喻,故称“以月为喻”。“柔语”等词彼此同义。再者,“缠缚”指烦恼在心中现起。用所有这些词句,在某种程度上说明了没有对众生的迎合与排斥。由于自身柔和的本性,他成为大众喜爱、悦意的对象。为了显示此处引用“以月为喻”的目的,便说“如是……”等。并不只是因为以月为喻便有这点功德,还有其他功德存在,为显示它们,又说“再者……”等。“由这些”借助“等”字,表示如其所述。如同月亮为了利益世间,运行于非直道等各种道;同样地,比丘出于对家族的慈愍,前往各个方向。如同月亮从黑半分进入白半分,逐渐增长,恒常常新;同样地,比丘舍离黑半分,进入白半分,在功德上增长,为世间所欢悦、称赞。因其常新的特质,他的心如同月亮,又像新受具足戒者那样,常新地游化。显示巴利原文
146. Piyamanāpaniccanavakādiguṇehi cando upamā etesanti candūpamā. Santhavādīni padāni aññamaññavevacanāni. Pariyuṭṭhānaṃ puna citte kilesādhigamo. Sabbehipi padehi katthaci satte anurodharodhābhāvamāha. Attano pana sommabhāvena mahājanassa piyo manāpo. Yadatthamettha candūpamā āhaṭā, taṃ dassento ‘‘eva’’ntiādimāha. Na kevalaṃ candūpamatāya ettako eva guṇo, atha kho aññepi santīti te dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Evamādīhīti ādi-saddena yathā. Cando lokānuggahena ajavīthiādikā nānāvīthiyo paṭipajjati, evaṃ bhikkhu taṃ taṃ disaṃ upagacchati kulānuddayāya. Yathā cando kaṇhapakkhato sukkapakkhaṃ upagacchanto kalāhi vaḍḍhamāno hutvā niccanavo hoti, evaṃ bhikkhu kaṇhapakkhaṃ pahāya sukkapakkhaṃ upagantvā guṇehi vaḍḍhamāno lokassa vā pāmojjapāsaṃsattho niccanavatāya candasamacitto adhunupasampanno viya ca niccanavo hutvā carati.
「远离了」:指从烦恼欲与事欲中分离、出离。这是将身与心拉向出离的方向,亦即从身体方面移除,故注释说“意为牵引、移除”。而这里实际上可分成四类情况,为说明此点,才接着说“凡比丘……”等。显示巴利原文
Apakassitvāti kilesakāmavatthukāmehi vivecetvā. Taṃ nekkhammābhimukhaṃ kāyacittānaṃ ākaḍḍhanaṃ kāyato apanayanañca hotīti āha ‘‘ākaḍḍhitvā apanetvāti attho’’ti. Catukkañcettha sambhavatīti taṃ dassetuṃ ‘‘yo hi bhikkhū’’tiādi vuttaṃ.
「常新者」:即是“常新者”的意思。因插入 ka 音而令词形增长,此处的 ka 又转为 ya 音。“他们如此游化”:这是指以“无任何所有”之心、无执取而游化,就如这些人一般;其他人之所也如此游化,则是出于悲悯。显示巴利原文
Niccanavayāti ‘‘niccanavakā’’icceva vuttaṃ hoti. Ka-saddena hi padaṃ vaḍḍhitaṃ, ka-kārassa ca ya-kārādeso. Evaṃ vicariṃsūti kiñjakkhavasena pariggahābhāvena yathā ime, evaṃ vicariṃsu aññeti anukampamānā.
「两兄弟的事」:指一个与两位兄弟长老相关的故事。「作不适当的行为」:即对比丘们作出了不合宜的行为。「安置了」:意为将指责之词安立、确定下来。「如此」:指如同在僧团中、大众中那样,对较年长的补特伽罗也作出了不适当的行为。「如这些」:通过“等”字,将进入俗家时以及其他地方,与前说相似却不限于此的不如法行为都含摄在内。「就在那里」:即在大众中、僧团里,及年长者面前。显示巴利原文
Dvebhātikavatthūti dvebhātikattherapaṭibaddhaṃ vatthuṃ. Appatirūpakaraṇanti bhikkhūnaṃ asāruppakaraṇaṃ. Ādhāyitvāti āropanaṃ ṭhapetvā. Tathāti yathā saṅghamajjhe gaṇamajjhe ca, tathā vuḍḍhatare puggale appatirūpakaraṇaṃ. Evamādīti ādi-saddena antaragharappavesane aññattha ca yathāvuttato aññaṃ asāruppakiriyaṃ saṅgaṇhāti. Tatthevāti saṅghamajjhe gaṇamajjhe puggalassa ca vuḍḍhassa santike.
「于前述诸处及其他处所」:即先前所描述的那些处所及其他类似的场合。「恶欲性及意之轻率」:单单透过此词,便已显示出瞋、恨等烦恼现行的造作即是意之轻率。显示巴利原文
Yathāvuttesu aññesu ca tesu ṭhānesu. Pāpicchatāpi manopāgabbhiyanti eteneva kodhūpanāhādīnaṃ samudācāro manopāgabbhiyanti dassitaṃ hoti.
「向一侧倾斜」:指从背部侧面歪斜垂下。「风的支撑」:指由心意所生起的风给予支撑、撑持。「将心引导过来」:结合上下文,意为拉过来、带过来。因为从彼处将心引导过来,即是将其引向彼处。因此注释说「喜爱地看着」。「令取风的支撑」:即是让身体成为这般被支撑的状态。显示巴利原文
Ekato bhāriyanti piṭṭhipassato onataṃ. Vāyupatthambhanti cittasamuṭṭhānavāyunā upatthambhanaṃ. Anubbejetvā cittanti ānetvā sambandho. Cittassa hi tato anubbejanaṃ tadanunayanaṃ. Tenāha ‘‘sampiyāyamāno oloketī’’ti. Vāyupatthambhakaṃ gāhāpetvāti kāyaṃ tathā upatthambhakaṃ katvā.
「譬喻的结合」这部分很容易理解。「由于贪著欲乐而志向低劣」:因贪著欲乐故志向低劣;「由于戒行不清净而邪行」:因戒行不清净故成邪行。显示巴利原文
Opammasaṃsandanaṃ suviññeyyameva. Kāmagiddhatāya hīnādhimuttiko, avisuddhasīlācāratāya micchāpaṭipanno.
“从手指发出的光芒”:那些光芒因在虚空中摇曳而变成双重,在空中游走飘荡,因此说“如同放出双闪电一般”。“在空中挥手”这一表述,因未在其他地方出现过,故称“不分解的词”。“意满足者”:指心被喜与悦所摄取。为何特指这种喜悦满足的心?因为那种无过失、与喜悦相应的心,才是真正属于自己所有、能带来真舍利益与安乐的心。正因如此,才说“自己的心”等道理,而不是指心被忧恼所攫取,因为忧恼恰恰与“自己的心”的安稳状态相违。至于“如前所述的方式”,即如前面已说过的“现在,那种志向低劣的人”等段的说明方式一样。显示巴利原文
Aṅgulīhi nikkhantapabhā ākāsasañcalanena diguṇā hutvā ākāse vicariṃsūti āha ‘‘yamakavijjutaṃ cārayamāno viyā’’ti. ‘‘Ākāse pāṇiṃ cālesī’’ti padassa aññattha anāgatattā ‘‘asambhinnapada’’nti vuttaṃ. Attamanoti pītisomanassehi gahitamano. Yañhi cittaṃ anavajjaṃ pītisomanassasahitaṃ, taṃ sasantakaṃ hitasukhāvahattā. Tenāha ‘‘sakamano’’tiādi. Na domanassena…pe… gahitamano sakacittassa tabbiruddhattā. Purimanayenevāti ‘‘idāni yo hīnādhimuttiko’’tiādinā pubbe vuttanayeneva.
“净信之行”:指出于净信之人所应作的行动。具体形态即是“应布施衣等资具”。“为了那样的状态”:是指为了达成世尊说法之目的,也为了在教法中出家之目的。“守护的状态”:指内心抱持着从恶趣怖畏中守护出来之意向。“以月喻等而言”:通过此“等”字,含摄了如在空中挥手般心不黏着于任何一处而极为清净的志向,以及对一切众生生起的悲悯心等类似状态。显示巴利原文
Pasannākāranti pasannehi kātabbakiriyaṃ. Taṃ sarūpato dasseti ‘‘cīvarādayo paccaye dadeyyu’’nti. Tathabhāvāyāti yadatthaṃ bhagavatā dhammo desito, yadatthañca sāsane pabbajjā, tadatthāya . Rakkhaṇabhāvanti apāyabhayato ca rakkhaṇajjhāsayaṃ. Candopamādivasenāti ādi-saddena ākāse calitapāṇi viya katthaci alaggatāya parisuddhajjhāsayatā sattesu kāruññanti evamādīnaṃ saṅgaho.
第四、《近家经》注释显示巴利原文
4. Kulūpakasuttavaṇṇanā
147 “近家者”:因亲近俗家,故称近家者。“被毁坏”:指全面被毁坏,即破碎之义。而这种破碎令人痛苦、令人厌离,因此称为“厌离”。所以世尊说:“他以那为因缘,感受苦与忧。”以下将依循已述的方法,随顺前文所说的方式加以说明。显示巴利原文
147. Kulāni upagacchatīti kulūpako. Sandīyatīti sabbaso dīyati, avakhaṇḍīyatīti attho. Sā pana avakhaṇḍiyanā dukkhāpanā aṭṭiyanā hotīti vuttaṃ ‘‘aṭṭīyatī’’ti. Tenāha bhagavā ‘‘so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedayatī’’ti. Vuttanayānusārena heṭṭhā vuttanayassa anusaraṇena.
第五、《老经》注释显示巴利原文
5. Jiṇṇasuttavaṇṇanā
148 在破损、裂开之处,若破洞不宽,则不加补丁,仅以线缝合;若破洞宽,则须加补丁。「破衣」(nibbasanāni):指长久穿用的衣服,即已受用而旧损的衣服。因此他说‘以前……得名者’:这是以想为前导的规则,但并非固定不变,所以用了‘主妇们’(gahapatānī)一词,正如‘精进’(vīriya)一样。显示巴利原文
148.Chinnabhinnaṭṭhāne chiddassa aputhulattā aggaḷaṃ adatvāva suttena saṃsibbanamattena aggaḷadānena ca chidde puthule. Nibbasanānīti ciranisevitavasanakiccāni, paribhogajiṇṇānīti attho. Tenāha ‘‘pubbe…pe… laddhanāmānī’’ti, saññāpubbako vidhi aniccoti ‘‘gahapatānī’’ti vuttaṃ yathā ‘‘vīriya’’nti.
「将军」(Senāpati):指具有将军身份者,即堪任将军的意思。「以自己的业」(Attano kammena):即通过自己所应造作的业。「他」(So):指导师(世尊)。「在那时」(Tasmiṃ):关联于对大迦叶长老(所做之事)。「不作」(Na karoti):为了阐明所说之义,而说‘为何’等语句。如果导师并非想要舍弃头陀支,那为什么又说‘你如今已老朽’等话语呢?因此说‘然而如同’等。显示巴利原文
Senāpatinti senāpatibhāvinaṃ, senāpaccārahanti attho. Attano kammenāti attanā kātabbakammena. Soti satthā. Tasminti mahākassapatthere karotīti sambandho. Na karotīti vuttamatthaṃ vivaranto ‘‘kasmā’’tiādimāha. Yadi satthā dhutaṅgāni na vissajjāpetukāmo, atha kasmā ‘‘jiṇṇosi dāni tva’’ntiādimavocāti āha ‘‘yathā panā’’tiādi.
「现法乐住」(Diṭṭhadhammasukhavihāra):即就在此有身中,获得安住之乐。「非人的闻声之乐」(Amānusikā savanarati):指超越常人境界,由阿兰若中的声响而生,以远离之住为近依,以闻声为缘所生的法喜。「另一个」(Aparo):即别的,第二个。「就在那里」(Tattheva):即在同一住处,于独住之时,因心远离而生起安乐。因此说‘独居者乐于林中’。显示巴利原文
Diṭṭhadhammasukhavihāranti imasmiṃyeva attabhāve phāsuvihāraṃ. Amānusikā savanaratīti atikkantamānusikāya araññasadduppattiyā araññehaṃ vasāmīti vivekavāsūpanissayādhīnasaddasavanapaccayā dhammarati uppajjati. Aparoti añño, dutiyoti attho. Tatthevāti tasmiṃyeva ekassa viharaṇaṭṭhāne viharaṇasamaye ca phāsu bhavati cittavivekasambhavato. Tenāha ‘‘ekassa ramato vane’’ti.
「如此」(Tathā):正如住于阿兰若的比丘能获得喜乐,常行乞食的比丘也能获得现法安乐住。其余的头陀支,亦可以此类推。「不依乞食而住,正是为了彰显其余〔头陀支〕的殊胜」:为了显示他那独有的殊胜,故说了“非时行者”等。显示巴利原文
Tathāti yathā āraññikassa rati, tathā piṇḍapātikassa labbhati diṭṭhadhammasukhavihāro. Esa nayo sesesu. Apiṇḍapātikādhīno itarassa visesajotakoti tamevassa visesaṃ dassetuṃ ‘‘akālacārī’’tiādi vuttaṃ.
“拿了我们的筹签之后,却不为受食而来到家中的人,七日之内不应让他的筹签落下”——意思是:由于施主们已经给了筹,所以他在这七日当中得不到筹签,并非基于什么约定。因为他没有履行常行乞食者的义务,所以才说“凡若此人……”等。显示巴利原文
Amhākaṃ salākaṃ gahetvā bhattatthāya gehaṃ anāgacchantassa sattāhaṃ na pātetabbanti sāmikehi dinnattā sattāhaṃ salākaṃ na labhati, na katikavasena. Piṇḍacārikavatte avattanato ‘‘yassa cesā’’tiādi vuttaṃ.
应当最先做的那些事,称为‘义务’(vatta),其余的则称为‘次要义务’(paṭivatta)。或者说,重大的称为‘义务’,微细的称为‘次要义务’。有人读作‘义务履行’(vattapaṭipatti),其义即是履行义务。依抽出、拿来、分发、舍弃、安置、阻止这六项,分为六个部分。「以重」(Garubhāvena):意指坚固。显示巴利原文
Paṭhamataraṃ kātabbaṃ yaṃ, taṃ vattaṃ, itaraṃ paṭivattaṃ. Mahantaṃ vā vattaṃ, khuddakaṃ paṭivattaṃ. Keci ‘‘vattapaṭipatti’’nti paṭhanti, vattassa karaṇanti attho. Uddharaṇa-atiharaṇa-vītiharaṇavossajjana-sannikkhepana-sannirumbhanānaṃ vasena cha koṭṭhāse. Garubhāvenāti thirabhāvena.
他不会这样去想:“住在某个坐卧具处的比丘得到了很多雨安居资具”,从而为此去寻求雨安居资具,因为他只是随所获得的雨安居资具而受用。因此,他只关心坐卧具是否舒适。而正因为资具众多,便无法获得安稳的住处,因为守护、照料等事务会带来诸多苦患。“少欲等”:正是那些少欲、知足等的比丘,才得以成就现法安乐住。显示巴利原文
‘‘Amukasmiṃ senāsane vasantā bahuṃ vassavāsikaṃ labhantī’’ti tathā na vassavāsikaṃ pariyesanto carati vassavāsikasseva aggahaṇato. Tasmā senāsanaphāsukaṃyeva cinteti. Tena bahuparikkhārabhāvena phāsuvihāro natthi parikkhārānaṃ rakkhaṇapaṭijagganādidukkhabahulatāya. Appicchādīnanti appicchasantuṭṭhādīnaṃyeva labbhati diṭṭhadhammasukhavihāro.
六、《教诫经》的注疏显示巴利原文
6. Ovādasuttavaṇṇanā
149 “安立在自己的位置”:指凭着成为同梵行者的教诫者与引导者,而将自身安立于大弟子的地位。或者,世尊心中作此念:“如今我住世不久,舍利弗与目犍连亦是如此,而这位大迦叶尚有二十年寿命,在我入灭之后,他教诫、教导比丘们,完成我该做之事。”正是出于这一用意,世尊才作了此开示。因此,“在自己的位置”即是指在导师施予教诫的那个位置上。所以才说“然而他这样”等语。正如世尊所说:“迦叶,你应当教诫……或者你……”等。因为那些人不能右绕受持,所以难以对他们讲说。“造成言语粗暴的原因”即是嗔恚、怨恨等。所谓能右绕受持教诫,即是随法而行;那些坏失行道的人,则称为左受,所以才有“教诫”等说法。“超越而说”:指相互较量、彼此轻视而说。“将多说”:指说法时,谁能铺开详谈呢?“不连贯”:指前后不衔接,缺少理由与譬喻。“不甜美”:即不悦耳、不可爱、不令人欢喜。“轻易地生起”:指他的言说犹如河岸边低洼处的积水一般,无法持久,转瞬即逝。显示巴利原文
149.Attano ṭhāneti sabrahmacārīnaṃ ovādakaviññāpakabhāvena attano mahāsāvakaṭṭhāne ṭhapanatthaṃ. Atha vā yasmā ‘‘ahaṃ dāni na ciraṃ ṭhassāmi, tathā sāriputtamoggallānā, ayaṃ pana vīsaṃvassatāyuko, ovadanto anusāsanto mamaccayena bhikkhūnaṃ mayā kātabbakiccaṃ karissatī’’ti adhippāyena bhagavā imaṃ desanaṃ ārabhi. Tasmā attano ṭhāneti satthārā kātabbaovādadāyakaṭṭhāne. Tenāha ‘‘evaṃ panassā’’tiādi. Yathāha bhagavā ‘‘ovada, kassapa…pe… tvaṃ vā’’ti. Dukkhena vattabbā appadakkhiṇaggāhibhāvato. Dubbacabhāvakaraṇehīti kodhūpanāhādīhi. Anusāsaniyā padakkhiṇaggahaṇaṃ nāma anudhammacaraṇaṃ, chinnapaṭipatti katā vāmaggāho nāmāti āha ‘‘anusāsani’’ntiādi. Atikkamma vadanteti aññamaññaṃ atikkamitvā atimaññitvā vadante. Bahuṃ bhāsissatīti dhammaṃ kathento ko vipulaṃ katvā kathessati. Asahitanti pubbenāparaṃ nasahitaṃ hetupamāvirahitaṃ. Amadhuranti na madhuraṃ na kaṇṇasukhaṃ na pemanīyaṃ. Lahuññeva uṭṭhāti appavattanena kūlaṭṭhānaṃ viya tassa kathanaṃ.
第二教诫经的注释显示巴利原文
7. Dutiyaovādasuttavaṇṇanā
150 “净信”:指深入所信之境,进而生起“正是如此”之信。“善法了知慧”:指对于无有过失的诸法,能彻底了知的智慧。“退失”:指从一切成就中退失。因为远离善知识者,实无任何成就可言。显示巴利原文
150.Okappanasaddhāti saddheyyavatthuṃ ogāhitvā ‘‘evameta’’nti kappanasaddhā. Kusaladhammajānanapaññāti anavajjadhammānaṃ sabbaso jānanapaññā. Parihānanti sabbāhi sampattīhi parihānaṃ. Na hi kalyāṇamittarahitassa kāci sampatti nāma atthīti.
第三教诫经的注释显示巴利原文
8. Tatiyaovādasuttavaṇṇanā
151 「以前」:指最初成佛之时。「现在」:指此后的时期。「缘由的建立」:指事由的发起。「于他们」:指具备所说功德的那些长老。「于彼」:指具备所说功德的补特伽罗。「当如此作恭敬时」:即比丘们生起敬重,说道“这位比丘真贤善”而作恭敬之时。「这些同梵行者」:他们令那位比丘面向自己,说“来,比丘!”。这里,yaṃ hi taṃ中的taṃ仅是虚词,因它会导致无义,故被称为灾难。希求(patthanā)即追求、亲近、系着,故称“希求”;执著,故说“过度的希求(abhipatthanā)”即是“极度的希求”。显示巴利原文
151.Pubbeti paṭhamabodhiyaṃ. Etarahīti tato pacchime kāle. Kāraṇapaṭṭhapaneti kāraṇārambhe. Tesu vuttaguṇayuttesu theresu. Tasminti tasmiṃ yathāvuttaguṇayutte puggale. Evaṃ sakkāre kayiramāneti ‘‘bhaddako vatāyaṃ bhikkhū’’ti ādarajātehi bhikkhūhi sakkāre kayiramāne. Ime sabrahmacārī. ‘‘Ehi bhikkhū’’ti taṃ bhikkhuṃ attano mukhābhimukhaṃ karontā vadanti. Yañhi tanti ettha tanti nipātamattaṃ upaddavoti vuccati anatthajananato. Patthayati bhajati bajjhatīti patthanā, abhisaṅgoti āha ‘‘abhipatthanāti adhimattapatthanā’’ti.
9. 禅那神通经义注显示巴利原文
9. Jhānābhiññasuttavaṇṇanā
152 「yāvadeva」:借此显示同义,即“yāvade”一词,故说“yāvade 我希望,即是 yāvadeva 我欲求”。为了显示于禅那等至中获得自在,此已策励。因已广为解说,故应取彼处广说之义。「诸漏灭尽」:以圣道彻底灭尽诸漏,故为诸漏灭尽之因。「非缘所成」:即不依所缘缘的状态而成,非缘所成。显示巴利原文
152.Yāvadevāti iminā samānatthaṃ ‘‘yāvade’’ti idaṃ padanti āha ‘‘yāvade ākaṅkhāmīti yāvadeva icchāmī’’ti. Yadicchakaṃ jhānasamāpattīsu vasībhāvadassanatthaṃ tadetaṃ āraddhaṃ. Vitthāritameva, tasmā tattha vitthāritameva gahetabbanti adhippāyo. Āsavānaṃ khayāti āsavānaṃ khayahetu ariyamaggena sabbaso āsavānaṃ khepitattā. Apaccayabhūtanti ārammaṇapaccayabhāvena apaccayabhūtaṃ.
10. 近住经义注显示巴利原文
10. Upassayasuttavaṇṇanā
153 有些比丘因利养与恭敬,前往比丘尼住处教诫比丘尼;然而,这位长老并非为利养恭敬而请求前往比丘尼住处,是何缘故?故他说“为寻求业处”等。这位阿难长老策励自己,彰显修行功德:因为那些比丘尼以四圣谛为业处,所以通过阐明五取蕴生灭等法义的开示,显示了观行道的成就。他正确地开示了无常等相及生灭等,如同亲手拿起一般当面指示。「使确立」:于此处,他令以相为所缘的观确立。「使把握」:他令人如行于街道般,如是令把握。「策励」:当观已策励,诸行的生灭等显现之时,依于适时运用策励与平舍,使觉支相续转起,达到修习的中道,令观智极为清净而运行;他这样借由使诸根明净的方法,正确地策励了观心;或者,依涅槃而令确立。「使喜悦」:对于如此转起的观,依于随顺行道的修习力,以及依于其上将获得的修习力,他使心喜悦;依已得之味,善令满足。此处的义理应如此理解。显示巴利原文
153. Lābhasakkārahetupi ekacce bhikkhū bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhuniyo ovadanti, evamevaṃ ayaṃ pana thero na lābhasakkārahetu bhikkhunupassayagamanaṃ yācati, atha kasmāti āha ‘‘kammaṭṭhānatthikā’’tiādi. Eso hi ānandatthero ussukkāpetvā paṭipattiguṇaṃ dassento yasmā tā bhikkhuniyo catusaccakammaṭṭhānikā, tasmā pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ udayabbayādipakāsaniyā dhammakathāya vipassanāpaṭipattisampadaṃ dassesi. Aniccādilakkhaṇāni ceva udayabbayādike ca sammā dassesi. Hatthena gahetvā viya paccakkhato dassesi. Samādapesīti tattha lakkhaṇārammaṇikavipassanaṃ samādapesi. Yathā vīthipaṭipanno hutvā pavattati, evaṃ gaṇhāpesi. Samuttejesīti vipassanāya āraddhāya saṅkhārānaṃ udayabbayādīsu upaṭṭhahantesu yathākālaṃ paggahasamupekkhaṇehi bojjhaṅgānaṃ anupavattanena bhāvanāmajjhimavīthiṃ pāpetvā yathā vipassanāñāṇaṃ suppasannaṃ hutvā vahati, evaṃ indriyānaṃ visadabhāvakaraṇena vipassanācittaṃ sammā uttejesi, nibbānavasena vā samādapesi. Sampahaṃsesīti tathā pavattiyamānāya vipassanāya samappavattabhāvanāvasena upari laddhabbabhāvanāvasena cittaṃ sampahaṃsesi, laddhassādavasena suṭṭhu tosesi. Evamettha attho veditabbo.
“牟尼”:指以遍知等方式觉悟诸谛者,故称为牟尼。“彼”:即那个。此处的属格词表达受用之义。“更上”:即上面,意指超越你那如实的自性。“堕入偏党”:指走向偏袒,是多余之举。“审视者”:指随察而遮止、不盲从多数之人。这位长老犹如佛陀。他没有说“愚痴的比丘尼说了恶语”,而是以偏袒的方式说“尊者,请原谅”,因此他说“有一位比丘尼未被制止”等。显示巴利原文
Manute pariññādivasena saccāni bujjhatīti muni. Teti taṃ. Upayogatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Uttarīti upari, tava yathābhūtasabhāvato paratoti attho. Pakkhapatito agatigamanaṃ atirekaokāso. Upaparikkhīti anuvicca nivārako na bahumato. Buddhapaṭibhāgo thero. ‘‘Bālā bhikkhunī dubbhāsitaṃ āhā’’ti avatvā ‘‘khamatha, bhante’’ti vadantena pakkhapātena viya vuttaṃ hotīti āha ‘‘ekā bhikkhunī na vāritā’’tiādi.
“死去的”指失去生命特征者;“前往他方而不得见者”并非不存在(未死)。“如荆棘枝条”:如同由 kuraṇṭaka、apāmaggaka 等刺植之刺球所成的枝条。显示巴利原文
Cutā saliṅgato naṭṭhā, desantarapakkamena adassanaṃ na gatā. Kaṇṭakasākhā viyāti kuraṇṭakaapāmaggakaṇṭakalasikāhi sākhā viya.
11. 袈裟经义注显示巴利原文
11. Cīvarasuttavaṇṇanā
154 王舍城南边有山,名南山,是由将 ṇa 音节的 a 变成长音而成;其南边的地区也因此称为“南山”,即“山的南边”之意。“一天之内”:即在一天之中,他们便被驱出僧团,因为他们原是由信心而出家之人。显示巴利原文
154. Rājagahassa dakkhiṇabhāge giri dakkhiṇāgiri ṇa-kāre a-kārassa dīghaṃ katvā, tassa dakkhiṇabhāge janapadopi ‘‘dakkhiṇāgirī’’ti vuccati, ‘‘girito dakkhiṇabhāgo’’ti katvā. Ekadivasenāti ekena divasena uppabbājesuṃ tesaṃ saddhāpabbajitābhāvato.
若有四位或更多比丘接受不如法的邀请,之后一起接受五种食物中的某一种而进食,这称为「众食」。而允许三位比丘这样进食,便通过制定「三人食」之说,意味着禁止了众食。虽然依三种理由而有开许,仍称之为「三人食」。显示巴利原文
Yattha cattāro vā uttari vā bhikkhū akappiyanimantanaṃ sādiyitvā pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ ekato paṭiggaṇhitvā bhuñjanti, etaṃ gaṇabhojanaṃ nāma, taṃ tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ bhuñjituṃ vaṭṭatīti ‘‘tikabhojanaṃ paññatta’’nti vacanena gaṇabhojanaṃ paṭikkhittanti vuttaṃ hoti. Tayo atthavase paṭicca anuññātattāpi ‘‘tikabhojana’’nti vadanti.
「对恶劣者的惩治,即是善良者的安乐住」,这是其中一项理由。因此他说:「正是以对恶劣者的惩治……」等等。正是出于「如提婆达多……可能分裂僧团」这样的因缘,而制定了三人食。显示巴利原文
‘‘Dummaṅkūnaṃ niggaho eva pesalānaṃ phāsuvihāro’’ti idaṃ ekaṃ aṅgaṃ. Tenevāha ‘‘dummaṅkūnaṃ niggahenevā’’tiādi. ‘‘Yathā devadatto…pe… saṅghaṃ bhindeyyu’’nti iminā kāraṇena tikabhojanaṃ paññattaṃ.
「那么为何如此?」意思是:「那你为何与不具足的群体结伴而行?」长老的意思是:与不具足的群体一起游行,并非出于对诸家族的悲悯,反而会毁坏他们,因而说:「我想你简直是在做毁谷之事」等等。显示巴利原文
Atha kiñcarahīti atha kasmā tvaṃ asampannagaṇaṃ bandhitvā carasīti adhippāyo. Asampannāya parisāya cārikācaraṇaṃ kulānuddayāya na hoti, kulānaṃ ghātitattāti adhippāyena thero ‘‘sassaghātaṃ maññe carasī’’tiādimavoca.
「清净」(sodhento),是通过显示其极其清净的状态;因这样的心未曾生起(anuppannapubba),我不知如何解说。「物系」(kiñcanaṃ)即是烦恼的所依。「应摄受的田地事」(saṅgahetabbakhettavatthu)是障碍,「爱著」(ālayo)是期待。「由于无机会」(okāsābhāvato),指因事务繁多、有善行应作而不得闲暇。「由于是集会处」(sannipātaṭṭhānato),即如约定一般,烦恼尘垢于彼处集积并转起。显示巴利原文
Sodhento tassā ativiya parisuddhabhāvadassanena. Uddisituṃ na jānāmi tathā cittasseva anuppannapubbattā. Kiñcanaṃ kilesavatthu. Saṅgahetabbakhettavatthu palibodho, ālayo apekkhā. Okāsābhāvatoti bahukiccakaraṇīyatāya kusalakiriyāya okāsābhāvato. Sannipātaṭṭhānatoti saṅketaṃ katvā viya kilesarajānaṃ tattha sannijjhapavattanato.
「三学梵行」(Sikkhattayabrahmacariya),指含摄增上戒学等三学的殊胜梵行。由于不产生毁坏等状况,故成为「无缺」(akhaṇḍaṃ),这实为一种特征性的说法。没有丝毫修学部分被遗漏,彻底圆满,因此是「绝对圆满」(ekantaparipuṇṇaṃ)。连仅仅心意生起的染污垢秽也不产生,保持极度清净,因此是「绝对清净」(ekantaparisuddhaṃ)。因此,犹如刻划海螺一般,称为「如螺刻划」(saṅkhalikhitaṃ),故说“如刻划的海螺一般”(likhitasaṅkhasadisaṃ)。「胡子」(massu)一词也兼摄獠牙,但此处非仅指胡子。染成袈裟色的,即是袈裟(kāsāyāni)。显示巴利原文
Sikkhattayabrahmacariyanti adhisīlasikkhādisikkhattayasaṅgahaṃ brahmaṃ seṭṭhaṃ cariyaṃ. Khaṇḍādibhāvāpādanena akhaṇḍaṃ katvā. Lakkhaṇavacanañhetaṃ. Kiñci sikkhekadesaṃ asesetvā ekanteneva paripūretabbatāya ekantaparipuṇṇaṃ. Cittuppādamattampi saṃkilesamalaṃ anuppādetvā accantameva visuddhaṃ katvā pariharitabbatāya ekantaparisuddhaṃ. Tato eva saṅkhaṃ viya likhitanti saṅkhalikhitaṃ. Tenāha ‘‘likhitasaṅkhasadisa’’nti. Dāṭhikāpi taggahaṇeneva gahetvā ‘‘massu’’tveva vuttaṃ, na ettha kevalaṃ massuyevāti attho. Kasāyena rattāni kāsāyāni.
「Vaṅgasāṭaka」,指产于Vaṅga国的衣。「此」(esā)指大迦叶尊者。从发愿、从立誓以来,此即现在所宣说者。相对于两位上首弟子,是第三位,因此称为「第三弟子」(tatiyasāvaka)。「aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassa」,指比丘的十万、六万与八千。显示巴利原文
Vaṅgasāṭakoti vaṅgadese uppannasāṭako. Esāti mahākassapatthero. Abhinīhārato paṭṭhāya paṇidhānato pabhuti, ayaṃ idāni vuccamānā. Aggasāvakadvayaṃ upādāya tatiyattā ‘‘tatiyasāvaka’’nti vuttaṃ. Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassanti bhikkhūnaṃ satasahassañceva saṭṭhisahassāni ca aṭṭha ca sahassāni.
“这些功德”,是指从戒开始直至最高果位的功德;如此称扬赞叹,如同将大海盛满一般地讲述。显示巴利原文
Ayañca ayañca guṇoti sīlato paṭṭhāya yāva aggaphalā guṇoti kittento mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya kathesi.
“Kolāhala”:指由诸天所引发的喧噪。显示巴利原文
Kolāhalanti devatāhi nibbattito kolāhalo.
“依小等而有五种”:即依“小”等品类而有五种。犹如纵身跃入大洪流,不论渡过或是死亡一般;如同有人要渡过悭吝之海,之后……【中略】……将一切置于世尊足下。这是因为世尊说法时,开示了断除悭吝的道理。显示巴利原文
Khuddakādivasena pañcavaṇṇā. Taraṇaṃ vā hotu maraṇaṃ vāti mahoghaṃ ogāhanto puriso viya maccherasamuddaṃ uttaranto pacchāpi…pe… pādamūle ṭhapesi bhagavato dhammadesanāya maccherapahānassa kathitattā.
所谓“在讲述导师的功德时”,即指正在讲述导师功德之际。“从那时起”,就是从在世尊面前闻法之时开始。显示巴利原文
Satthu guṇā kathitā nāma hontīti vuttaṃ ‘‘satthu guṇe kathentassā’’ti. Tato paṭṭhāyāti tadā satthu sammukhā dhammassavanato paṭṭhāya.
“Tathāgatamañcassa”意为如来的受用床座。他布施之后,将那人安置在婆罗门国师的地位上。她则成为那样一位富者的女儿。显示巴利原文
Tathāgatamañcassāti tathāgatassa paribhogamañcassa. Dānaṃ datvā brāhmaṇassa purohitaṭṭhāne ṭhapesi. Tādisasseva seṭṭhino dhītā hutvā.
“未给与果报的”(adinnavipākassa)是指过去已造作累积、但尚未给出果报的业。“那个业”(tassa kammassa)即指对独觉佛截断他钵中团食并填入泥浆的那个业。就在那一世,由于身体七个部位都散发出恶臭,他退了回去。“iṭṭhakapanti”是金砖堆。“应结合砖”(ghaṭaniṭṭhakāya)是指在那一列砖里,与最初放置的砖相配的那块应结合砖,却缺失了。“在吉祥时”(bhaddake kāle):这样一块砖恰好在渴望之时到来。“以此结合”(tena bandhanena)即凭藉这种泥浆的连接。显示巴利原文
Adinnavipākassāti pubbe katūpacitassa sabbaso na dinnavipākassa. Tassa kammassāti tassa paccekabuddhassa patte piṇḍapātaṃ chinditvā kalalapūraṇakammassa. Tasmiṃyeva attabhāve sattasu ṭhānesu duggandhasarīratāya paṭinivattitā. Iṭṭhakapantīti suvaṇṇiṭṭhakapanti. Ghaṭaniṭṭhakāyāti tassa pantiyaṃ paṭhamaṃ ṭhapitaiṭṭhakāya saddhiṃ ghaṭetabbaiṭṭhakāya ūnā hoti. Bhaddake kāleti īdisiyā iṭṭhakāya icchitakāleyeva āgatāsi. Tena bandhanenāti tena silesasambandhena.
“Olambakā”指以珍珠和宝石制成的垂饰。“Puññaṃ”(福德)的意思是:并没有我们所具有的那种福德——能以此为相、以此为因,从中获得更为微妙的果报;这便是它的含义。“依福德决定”(puññaniyāmena)即依福德威力所成就的必然法则。而且,这也为他创造了获得波罗奈王位的机会。显示巴利原文
Olambakāti muttāmaṇimayā olambakā. Puññanti natthi no puññaṃ taṃ, yaṃ nimittaṃ yaṃ kāraṇā ito sukhumatarassa paṭilābho siyāti attho. Puññaniyāmenāti puññānubhāvasiddhena niyāmena. So ca assa bārāṇasirajjaṃ dātuṃ katokāso.
“Phussaratha”是指吉祥车。头冠、拂尘、剑、宝履、白伞盖,这五种是王权的标志物。白伞盖被单独提出来说。为接受天衣,他依福德威力所驱使,便如此说道:“诸贤者,这些布料难道不粗厚吗?”等等。显示巴利原文
Phussarathanti maṅgalarathaṃ. Uṇhīsaṃ vālabījanī khaggo maṇipādukā setacchattanti pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ. Setacchattaṃ visuṃ gahitaṃ. Dibbavatthaṃ sādiyituṃ puññānubhāvacodito ‘‘nanu tātā thūla’’ntiādimāha.
“五百经行道”(pañca caṅkamanasatāni)这一句中,此处以“iti”一词表示“等等”之意,将火堂等一切适合出家人使用的处所都涵盖在内。显示巴利原文
Pañca caṅkamanasatānīti ettha iti-saddena ādiatthena aggisālādīni pabbajitasāruppaṭṭhānāni saṅgaṇhāti.
“礼敬盛典”(sādhukīḷita),是指在圣者们般涅槃之处所应举行的崇敬供养。显示巴利原文
Sādhukīḷitanti ariyānaṃ parinibbutaṭṭhāne kātabbasakkāraṃ vadati.
“圣者们无病、未放逸吗?”这是表明提问的方式。“天女已般涅槃”,是天女的回答。“献上之后”,即奉还之后。“沙门出家”,是指那些已止息诸恶的圣者们所应修行的出家。那位国王由于见过独觉佛的装束,心想“这便是好的”,于是取了同样的形相。显示巴利原文
Nappamajji nirogā ayyāti pucchitākāradassanaṃ. Parinibbutā devāti devī paṭivacanaṃ adāsi. Paṭiyādetvāti niyyātetvā. Samaṇakapabbajjanti samitapāpehi ariyehi anuṭṭhātabbapabbajjaṃ. So hi rājā paccekabuddhānaṃ vesassa diṭṭhattā ‘‘idameva bhaddaka’’nti tādisaṃyeva liṅgaṃ gaṇhi.
“即在那里”,指就在梵天界。“在第二十年到达时”,需结合“带来”来理解。由于他从梵天界来此投生,又长久地护持梵行事业,所以说了“不要说这样的话”等语。显示巴利原文
Tatthevāti brahmalokeyeva. Vīsatime vasse sampatteti āharitvā sambandho. Brahmalokato āgantvā nibbattattā brahmacariyādhikārassa cirakālaṃ saṅgahitattā ‘‘evarūpaṃ kathaṃ mā kathethā’’tiādimāha.
二十达罗那称作“尼迦”。而“若不得,我便不住”这句话,应联系“以此令其知晓”来理解。显示巴利原文
Vīsati dharaṇāni ‘‘nikkha’’nti vadanti. Alabhanto na vasāmīti saññāpessāmīti sambandho.
女性相是女宝的出生处。“Ayyadhītā”指我等尊者的女儿,即“极妙的迦毗罗卫”。由于她是由净相所成,因此与名为“大颈”的雕像特性相似。由此而说“对尊女……”等。显示巴利原文
Itthākaroti itthiratanassa uppattiṭṭhānaṃ. Ayyadhītāti amhākaṃ ayyassa dhītā, bhaddakāpilānīti attho. Pasādarūpena nibbisiṭṭhatāya ‘‘mahāgīva’’nti paṭimāya sadisabhāvamāha. Tenāha ‘‘ayyadhītāyā’’tiādi.
“Samānapaṇṇa”指相同的信函,即关于王子与公主婚约的书信。“从此处及彼处”是说那些人从集会处出发,分别前往摩揭陀国的大渡津村和末陀罗国的沙嘎喇城,在相互告别时,他们便被说为“从此处及彼处遣送”。显示巴利原文
Samānapaṇṇanti sadisapaṇṇaṃ, kumārassa kumāriyā ca vuttantapaṇṇaṃ. Ito ca etto cāti te purisā samāgamaṭṭhānato magadharaṭṭhe mahātitthagāmaṃ maddaraṭṭhe sāgalanagarañca uddissa pakkamantā aññamaññaṃ vissajjentā nāma hontīti ‘‘ito ca etto ca pesesu’’nti vuttā.
“Pupphadāma”意为如象鼻般大的花环,那些花环即指此。而“Te”指两者,即妙贤与毕钵离王子。“世俗物”指基于家庭的爱著,也就是对欲乐的贪著。“不混杂”即不混杂。他们以犹如瓶中灯火般明亮的内在倾向,以及被解脱种子所激励的心来进行思惟。“机械装置”指为生产谷物,各处由砖门门扇组合制成的机械抽水筒。“作业处”即耕作田地之处。“奴仆村”即奴仆居住的村落。显示巴利原文
Pupphadāmanti hatthihatthappamāṇaṃ pupphadāmaṃ. Tāni pupphadāmāni. Teti ubho bhaddā ceva pippalikumāro ca. Lokāmisenāti gehassitapemena, kāmassādenāti attho. Asaṃsaṭṭhāti na saṃsaṭṭhā . Vicārayiṃsu ghaṭe jalantena viya padīpena ajjhāsayena samujjalantena vimokkhabījena samussāhitacittā. Yantabaddhānīti sassasampādanatthaṃ tattha tattha iṭṭhakadvārakavāṭayojanavasena yantabaddhaudakanikkhamanatumbāni. Kammantoti kasikammakaraṇaṭṭhānaṃ. Dāsagāmāti dāsānaṃ vasanagāmā.
“Osāpetvā”意为放入之后。“依于行仪与举止”指基于姿态与行为。“不适当”即与出家者的装束不相应。“在其顶处”指岔路一分为二之处。显示巴利原文
Osāpetvāti pakkhipitvā. Ākappakuttavasenāti ākāravasena kiriyāvasena ca. Ananucchavikanti pabbajitavesassa ananurūpaṃ. Tassa matthaketi dvedhāpathassa dvidhābhūtaṭṭhāne.
应当这样连接:为了摄受他们,所以坐下。而为了显示导师那样坐下的方式,因此说了“然而坐下时……”等。其中,诸佛为无量时劫所摄持,由不可思议、不可计量的福德资粮积集所出生,其佛功德自然彰显、光辉照耀,相好与随好璀璨闪耀,一寻光轮与光晕庄严,本性自成、无造作的色身庄严,正是为了增长大迦叶从未见过的信心,世尊不加收摄,以佛威仪坐下。所谓“八十肘”,是由于遍满八十肘的区域而施设的。“百枝”指多枝、无数枝。“金色”是由于佛陀的光芒从四面八方不间断地遍照,故而成为金色。应当依照以上所说方式来理解。显示巴利原文
Etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti nisīdīti sambandho. Sā pana satthu tattha nisajjā edisīti dassetuṃ ‘‘nisīdanto panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yā buddhānaṃ aparimitakālasaṅgahitā acinteyyāparimeyyapuññasambhārūpacayanibbattā nirūpitasabhāvabuddhaguṇavijjotitā lakkhaṇānubyañjanasamujjalā byāmappabhāketumālālaṅkatā sabhāvasiddhatāya akittimā rūpakāyasirī, taṃyeva mahākassapassa adiṭṭhapubbaṃ pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ aniggahetvā nisinno bhagavā ‘‘buddhavesaṃ gahetvā…pe… nisīdī’’ti vutto. Asītihatthaṃ padesaṃ byāpetvā pavattiyā ‘‘asītihatthā’’ti vuttā. Satasākhoti bahusākho anekasākho. Suvaṇṇavaṇṇo ahosi nirantaraṃ buddharasmīhi samantato samokiṇṇattā. Evaṃ vuttappakārena veditabbā.
「Rājagahaṃ nāḷandaṃ」一句,是在属格的意义上使用业格,因中间词的关系,故说“rājagahassa nāḷandāya cā”,意即“王舍城的与那烂陀的”。于我而言,确实不可能有其他导师,因为在此包含天神的世间中,没有其他导师能依现法利益、来世利益与究竟利益而如理教诫众生。于我而言,确实不可能有其他善逝,因为没有其他具足善行功德聚的导师。于我而言,确实不可能有其他正自觉者,因为没有其他以自身之智正确觉悟一切法者。「此」即指「尊者,您是我的老师」这一语句。显示巴利原文
Rājagahaṃ nāḷandanti ca sāmiatthe upayogavacanaṃ antarāsaddayogatoti āha ‘‘rājagahassa nāḷandāya cā’’ti. Na hi me ito aññena satthārā bhavituṃ sakkā diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahaṃ anusāsanasamatthassa aññassa sadevake abhāvato. Na hi me ito aññena sugatena bhavituṃ sakkā sobhanagamanaguṇagaṇayuttassa aññassa abhāvato. Na hi me ito aññena sammāsambuddhena bhavituṃ sakkā sammā sabbadhammānaṃ sayambhuñāṇena abhisambuddhassa abhāvato. Imināti ‘‘satthā me, bhante’’ti iminā vacanena.
「Ajānamānova」:意为“如同不知一切所知者”。「Sabbacetasā」:以一切内在支分圆满之心。「Samannāgata」:已成就,即正确随顺、到达。「Phaleyyā」:应击破。「Vilaya」:消亡。显示巴利原文
Ajānamānova sabbaññeyyanti adhippāyo. Sabbacetasāti sabbaajjhattikaṅgaparipuṇṇacetasā. Samannāgatanti sampannaṃ sammadeva anu anu āgataṃ upagataṃ. Phaleyyāti vidāleyya. Vilayanti vināsaṃ.
「Evaṃ sikkhitabba」:指应按现在所说的方式去学习。「Hirottappassa bahalatā」:即广大性,故说“大”。「Paṭhamatarameva」:即首先,从近前而来。同样,应去除慢心,使惭愧安住。「Kusalasannissita」:依止于无过失的法。「Aṭṭhika」:依彼法而执著。从开始直至结束的听闻心,意指“全心”,所以说“不让心丝毫向外散乱”,以此显示和合。以一切……作意,从开始起直到开示圆满,其间以一切作意之心,只专注法。「Ṭhapitasoto」:安立耳根于法。「Odahitvā」:屏蔽(其他所缘)之后。「Paṭhamajjhānavasena」:在此是指,于不净业处成就初禅者,又因与乐俱行的缘故而说。显示巴利原文
Evaṃ sikkhitabbanti idāni vuccamānākārena. Hirottappassa bahalatā nāma vipulatāti āha ‘‘mahanta’’nti. Paṭhamataramevāti pageva upasaṅkamanato. Tathā atimānapahīno assa, hiriottappaṃ yathā saṇṭhāti. Kusalasannissitanti anavajjadhammanissitaṃ. Aṭṭhikanti tena dhammena aṭṭhikaṃ. Ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā savanacittaṃ ‘‘sabbaceto’’ti adhippetanti āha ‘‘cittassa thokampi bahi gantuṃ adento’’ti. Tena samodhānaṃ dasseti. Sabbena…pe… samannāharitvā ārambhato pabhuti yāva desanā nipphannā, tāva antarantarā pavattena sabbena samannāhāracittena dhammaṃyeva samannāharitvā. Ṭhapitasototi dhamme nihitasoto. Odahitvāti apihitaṃ katvā. Paṭhamajjhānavasenāti idaṃ asubhesu tasseva ijjhato, itaratthañca sukhasampayuttatā vuttā.
对于在轮回大海中流转者,烦恼如同债务一般潜藏,因为烦恼导致漏的本质的缘故,所以说“有杂垢者”。“四种受用”等之中所应说的内容,应依《清净道论》等注释中的方法了知。在此,世尊首先对长老说教诫,因为长老出生于婆罗门种姓,为断除种姓慢而说;其次,为断除依靠多闻而生起的我慢而说;第三,为断除依止所依成就而生起的我爱而说。“第八日”:是指与世尊相遇后的第八天。显示巴利原文
Saṃsārasāgare paribbhamantassa iṇaṭṭhāne tiṭṭhanti kilesā āsavasabhāvāpādanatoti āha ‘‘saraṇoti sakileso’’ti. Cattāro hi paribhogātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimaggattaṃ saṃvaṇṇanāsu vuttanayeneva veditabbaṃ. Ettha ca bhagavā paṭhamaṃ ovādaṃ therassa brāhmaṇajātikattā jātimānapahānatthamabhāsi, dutiyaṃ bāhusaccaṃ nissāya uppajjanakaahaṃkārapahānatthaṃ, tatiyaṃ upadhisampattiṃ nissāya uppajjanakaattasinehapahānatthaṃ. Aṭṭhame divaseti bhagavatā samāgatadivasato aṭṭhame divase.
入道在世尊与他相遇的当天便已首次发生。既然如此,如果阿拉汉果是后来才证得的,那为何在经典中说得好像早已成就了呢?因此说“这是为了开示的次第”等。在说了“舍罗诺贤友,我只受用了七天的国家施食”之后,显明阿拉汉果的证得时机已至,说“于第八日生起了智”。这便是此处开示次第的依据。此后,世尊为展示自己所行的摄受——换衣,说“那时,贤友”等。显示巴利原文
Maggato okkamanaṃ paṭhamataraṃ bhagavatā samāgatadivaseyeva ahosi. Yadi arahattādhigamo pacchā, atha kasmā pāḷiyaṃ pageva siddhaṃ viya vuttanti āha ‘‘desanāvārassā’’tiādi. ‘‘Sattāhameva khvāhaṃ, āvuso saraṇo, raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñji’’nti vatvā avasarappattaṃ arahattaṃ pavedento ‘‘aṭṭhamiyā aññā udapādī’’ti āha. Ayamettha desanāvārassa āgamo. Tato paraṃ bhagavatā attano kataṃ anuggahaṃ cīvaraparivattanaṃ dassento ‘‘atha kho, āvuso’’tiādimāha.
“以边缘”:指以四摺而制成的僧伽梨衣的边缘。以“种性粪扫衣者……乃至……应成为”而言,应当了知,此前以“种性林住”等的摄受,已含摄了十三头陀支。“作适当的”:指履行适当的行持。“长老披衣”:这是这样的语句连接。显示巴利原文
Antantenāti catugguṇaṃ katvā paññattāya saṅghāṭiyā antantena. Jātipaṃsukūlikena…pe… bhavituṃ vaṭṭatīti etena pubbe jātiāraññakaggahaṇena ca terasa dhutaṅgā gahitā evāti daṭṭhabbaṃ. Anucchavikaṃ kātunti anurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjituṃ. Thero pārupīti sambandho.
依于世尊的教诫,或依于世尊的法身,由胸中出生,故称“亲子”。或从世尊法身之口、从三十七菩提分法所生。因此,应知这也说明了“从法而生、为法所化”之义。教诫之法,正是导师所应授予、长老所应纳受者,故为“教诫法嗣”,即教诫法的继承者,堪受此称。此理亦适用于其余文句。显示巴利原文
Bhagavato ovādaṃ bhagavato vā dhammakāyaṃ nissāya urassa vasena jātoti oraso. Bhagavato vā dhammasarīrassa mukhato sattatiṃsabodhipakkhiyato jāto. Teneva dhammajātadhammanimmitabhāvopi saṃvaṇṇitoti daṭṭhabbo. Ovādadhammo eva satthārā dātabbato therena ādātabbato ovādadhammadāyādo, ovādadhammadāyajjoti attho, taṃ arahatīti. Esa nayo sesapadesupi.
在说了“且出家已净化”之后,为了以遮诠的方式显示它如实清净的状态,便说“贤友,若……”等语。其中,“如是”的关联是:如同我所证得,他也同样从导师那里证得。“作狮子吼”:此处狮子吼即指说法,长老只是依照前经所述的方式,举示导师对自己的摄受,而非其他。因为大长老并非仅仅为了彰显自己的功德威力。“其余”:指此处未注释的部分。“依前法”:即依前经所说之法。显示巴利原文
‘‘Pabbajjā ca parisodhitā’’ti vatvā tassā sammadeva sodhitabhāvaṃ byatirekamukhena dassetuṃ, ‘‘āvuso, yassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha evanti yathā ahaṃ labhiṃ, evaṃ so satthu santikā labhatīti yojanā. Sīhanādaṃ naditunti etthāpi sīhanādanadanā nāma desanāva, thero satthārā attano katānuggahameva anantarasutte vuttanayena ulliṅgeti, na aññathā. Na hi mahāthero kevalaṃ attano guṇānubhāvaṃ vibhāveti. Sesanti yaṃ idha asaṃvaṇṇitaṃ. Purimanayenevāti anantarasutte vuttanayeneva.
12. 对《死后经》的注释显示巴利原文
12. Paraṃmaraṇasuttavaṇṇanā
155 正如过去劫、过去生中,因业与烦恼而来,今亦如是而来,故为“如来”;又或者,随所造所积的业,如是而来到、趋赴、投生于种种有身,故为“如来”。因此说“如来即是众生”。“此”:即那种“它存在、存续、安住,如同恒常”的恶见。“不依于义”:即不依于那种赞叹“从现法、来世、胜义而言是乐”的见解。“梵行之首”:此处指道梵行,以其为首要故。然而,此恶见甚至不能成为道的起始,因为它既无助益,又相违背。因此,它对于其余梵行亦无所依。其余依前说之法可知。显示巴利原文
155. Yathā atītakappe atītāsu jātīsu kammakilesavasena āgato, tathā etarahipi āgatoti tathāgato, yathā yathā vā pana kammaṃ katūpacitaṃ, tathā taṃ taṃ attabhāvaṃ āgato upagato upapannoti tathāgato, sattoti āha ‘‘tathāgatoti satto’’ti. Etanti ‘‘evaṃ hoti bhavati tiṭṭhati sassatisama’’nti evaṃ pavattaṃ diṭṭhigataṃ. Atthasannissitaṃ na hotīti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthato sukhanti pasatthasannissitaṃ na hoti. Ādibrahmacariyakanti ettha maggabrahmacariyaṃ adhippetaṃ tassa padhānabhāvato. Tassa pana etaṃ diṭṭhigataṃ ādipaṭipadāmattaṃ na hoti anupakārakattā vilomanato ca. Tato eva itarabrahmacariyassapi anissayova. Sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ.
13. 对《像似正法经》的注释显示巴利原文
13. Saddhammappatirūpakasuttavaṇṇanā
156 了知:不超越下位诸道所知的界限,即了知、通达,故名“遍知”,此即无上的道智。“遍知果”:属于彼遍知者,故称遍知果,即阿罗汉果。因此说“于阿罗汉”。显示巴利原文
156. Ājānāti heṭṭhimamaggehi ñātamariyādaṃ anatikkamitvāva jānāti paṭivijjhatīti aññā, aggamaggapaññā. Aññassa ayanti aññā, arahattaphalaṃ. Tenāha ‘‘arahatte’’ti.
“照耀”:即光明相。引出“心被振动”一语,建立连接。“照耀”:于所缘境上照耀。句义连接:心因诸随烦恼而振动。因此说“因彼而心被撼动”。于其余各项,也以此类推。显示巴利原文
Obhāseti obhāsanimittaṃ. ‘‘Cittaṃ vikampatī’’ti padadvayaṃ ānetvā sambandho. Obhāseti visayabhūte. Upakkilesehi cittaṃ vikampatīti yojanā. Tenāha ‘‘yehi cittaṃ pavedhatī’’ti. Sesesupi eseva nayo.
“安住”:即念。“以舍”:即以观舍。在此,脱离观心等起的相续、独自闪耀的色处,即是“光明”。智等则与观心相应。“胜解”:于各自作用上特别生起的信胜解。“安住”:即念。“舍”:即是转向舍,它是与转向心相应之思。因其以转向与旁观的方式活动,故此处称为“转向舍”。又说“以舍”:即观舍,因为它具有平等中舍性而这么说。“爱着”:即对观的渴望与期盼;或是极为微细、难以了知的烦恼。显示巴利原文
Upaṭṭhāneti satiyaṃ. Upekkhāya cāti vipassanupekkhāya ca. Ettha ca vipassanācittasamuṭṭhānasantānavinimuttaṃ pabhāsanaṃ rūpāyatanaṃ obhāso. Ñāṇādayo vipassanācittasampayuttāva. Sakasakakicce saviseso hutvā pavatto adhimokkho saddhādhimokkho. Upaṭṭhānaṃ sati. Upekkhāti āvajjanupekkhā. Sā hi āvajjanacittasampayuttā cetanā. Āvajjanaajjhupekkhanavasena pavattiyā idha ‘‘āvajjanupekkhā’’ti vuccati. Puna upekkhāyāti vipassanupekkhāva anena samajjhattatāya evaṃ vuttā. Nikanti nāma vipassanāya nikāmanā apekkhā. Sukhumatarakileso vā siyā duviññeyyo.
「此十种处」:即光明等,此为随烦恼生起之处、随烦恼之所依。「其慧已修习」:即其慧已修习圆满,能如实了知。若生起如是慢心——「依这些,我必定已证道、证果」——此即「法掉举」,乃以法为所缘之散乱。若于此善巧,则能如实了知,而不陷于迷惑。显示巴利原文
Imāni dasa ṭhānānīti imāni obhāsādīni upakkilesuppattiyā ṭhānāni upakkilesavatthūni. Paññā yassa paricitāti yassa paññā paricitavatī yāthāvato jānāti. ‘‘Imāni nissāya addhā maggappatto phalappatto aha’’nti pavattaadhimāno dhammuddhaccaṃ dhammūpanissayo vikkhepo. Tattha kusalo hi taṃ yāthāvato jānanto na ca tattha sammohaṃ gacchati.
所谓「证得的像似正法」:因其能令未证得者生起已证得之想。从观智出现随烦恼之时起,便可知这亦属「修行上的像似正法」。《界论》:指《大界论》。《吠陀罗藏》:即《方广藏》。据说乃从龙界取来。亦有说是外道言论。此与佛语相违,故非佛语,因为正自觉者决不会说前后相违之言。彼于此中安置箭(烦恼),不见能调伏烦恼,反而成为烦恼生起之缘。显示巴利原文
Adhigamasaddhammappatirūpakaṃnāma anadhigate adhigatamānibhāvāvahattā. Yadaggena vipassanāñāṇassa upakkileso, tadaggena paṭipattisaddhammappatirūpakotipi sakkā viññātuṃ. Dhātukathāti mahādhātukathaṃ vadati. Vedallapiṭakanti vetullapiṭakaṃ. Taṃ nāgabhavanato ānītanti vadanti. Vādabhāsitanti apare. Abuddhavacanaṃ buddhavacanena virujjhanato. Na hi sambuddho pubbāparaviruddhaṃ vadati. Tattha sallaṃ upaṭṭhapenti kilesavinayaṃ na sandissati, aññadatthu kilesuppattiyā paccayo hotīti.
「不被售卖」:即不拿去出售。此「它」:指金器。显示巴利原文
Avikkayamānanti vikkayaṃ agacchantaṃ. Tanti suvaṇṇabhaṇḍaṃ.
由于智慧不清晰,他们未能成就。此理亦适用于此后诸项。显示巴利原文
Na sakkhiṃsu ñāṇassa avisadabhāvato. Esa nayo ito paresupi.
现在,为从原因上阐明前文所说的“比丘们成就了无碍解”等义,又再说“在第一觉悟时”等。其中,“他们圆满了修行”是问:他们在过去何时圆满了能带来无碍解的修行?是第一觉悟时的比丘们。的确,如果没有自己的正誓愿与过去所积累的福业,就不会有这样的成就。此理也适用于其余之处。所谓“那时行道正法将名为消失”——以此开示:那仅是圣道的前行,便名为行道正法。显示巴利原文
Idāni ‘‘bhikkhū paṭisambhidāppattā ahesu’’ntiādinā vuttameva atthaṃ kāraṇato vibhāvetuṃ puna ‘‘paṭhamabodhiyaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha paṭipattiṃ pūrayiṃsūti atīte kadā te paṭisambhidāvahaṃ paṭipattiṃ pūrayiṃsu? Paṭhamabodhikālikā bhikkhū. Na hi attasammāpaṇidhiyā pubbekatapuññatāya ca vinā tādisaṃ bhavati. Esa nayo ito paresupi. Tadā paṭipattisaddhammo antarahito nāma bhavissatīti etena ariyamaggena āsannā eva pubbabhāgapaṭipadā paṭipattisaddhammoti dasseti.
“二处”是指即使经藏与论藏这两处都消失了。然而,若安住于增上戒学,其余二学便由此而生起,因此增上戒学绝不会消失。“以何原因”的意思是:以什么因缘,在一法消失时,另一法的消失也被宣说?这是其意趣。行道是证得的因,因为它毫无遗漏地显示了行道次第;行道是证得的因,因为它通达殊胜的特相。唯有教理才是教法住立的准量——这是其意旨。显示巴利原文
Dvīsūti suttābhidhammapiṭakesu antarahitesupi. Anantarahitameva adhisīlasikkhāyaṃ ṭhitassa itarasikkhādvayasamuṭṭhāpitato. Kiṃ kāraṇāti kena kāraṇena, aññasmiṃ dhamme antarahite aññatarassa dhammassa anantaradhānaṃ vuccatīti adhippāyo. Paṭipattiyā paccayo hoti anavasesato paṭipattikkamassa paridīpanato. Paṭipatti adhigamassa paccayo visesalakkhaṇapaṭivedhabhāvato. Pariyattiyeva pamāṇaṃ sāsanassa ṭhitiyāti adhippāyo.
“难道教法已经衰微,教理却仍延续吗?”这是其意图。“不奉行者”是指连仅仅的戒都不去奉持的破戒者。“于此”是指在这部巴帝摩卡中。“存在”——这是问:“有没有不违犯戒律、安住于戒的人呢?”显示巴利原文
Nanu ca sāsanaṃ osakkitaṃ pariyattiyā vattamānāyāti adhippāyo. Anārādhakabhikkhūti sīlamattassapi na ārādhako dussīlo. Imasminti imasmiṃ pātimokkhe. Vattantāti ‘‘sīlaṃ akopetvā ṭhitā atthī’’ti pucchi.
“于这些”是指能够遍覆全世界的四大种,它们正是如此巨大。“因此”,正法并不会因其他任何更巨大的东西而消失,时节之间则无可说,所以(才这样说)。“这样说”是说明了现在所要表述的样态。显示巴利原文
Etesūti evaṃ mahantesu sakalaṃ lokaṃ ajjhottharituṃ samatthesu catūsu mahābhūtesu. Tasmāti yasmā aññena kenaci atimahantenapi saddhammo na antaradhāyati, samayantarena pana vattabbameva natthi, tasmā. Evamāhāti idāni vuccamānākāraṃ vadati.
“Ādānaṃ”意为“开始”,“开始”即是“开端”,因此说“以‘ādikenā’即是以‘ādānenā’”。“下堕”指向下堕落,意思是它是恶趣苦与轮回苦的生起者。“无尊重”指缺乏恭敬。“依赖”是指以卑下的状态而依附的生活方式,“依赖”与“依止”义同;他们没有这些,所以说“无依赖者”,也就是“无依止者”、“无卑下生活习惯者”。其余部分容易理解。显示巴利原文
Ādānaṃ ādi, ādi eva ādikanti āha ‘‘ādikenāti ādānenā’’ti. Heṭṭhāgamanīyāti adhobhāgagamanīyā, apāyadukkhassa saṃsāradukkhassa ca nibbattakāti attho. Gāravarahitāti garukārarahitā. Patissayanaṃ nīcabhāvena patibaddhavuttitā, patisso patissayoti atthato ekaṃ, so etesaṃ natthīti āha ‘‘appatissāti appatissayā anīcavuttikā’’ti. Sesaṃ suviññeyyameva.