第2品 无依品·《多界经》注疏
2. 无间品复注 · 96 段
《多界经》注疏巴利
5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
124 怖畏,是指心的颤动,所以说为“心的恐惧”。灾祸,就是障碍。因为它有令心散乱的作用,所以说是“不专一的状态”。迫恼,就是接近逼迫。由此产生无对治之损害,因为没有对治办法,被缺乏对治所困扰、无力做任何事的人,其沉没之因便是如此,因此说为“处处粘着的状态”。哄骗他们来,到了约定的日子却不来。为了不让他们出门,就在门口放了火。巴利
124.Bhayanti (a. ni. ṭī. 2.3.1) cittasaṃsappatāti āha ‘‘cittutrāso’’ti. Upaddavoti antarāyo. Tassa pana vikkhepakāraṇattā vuttaṃ ‘‘anekaggatākāro’’ti. Upasaggoti upasajjanaṃ. Tato appatīkāravighātāpatti yasmā patīkārābhāvena vihaññamānassa kiñci kātuṃ asamatthassa osīdanakāraṇaṃ, tasmā vuttaṃ – ‘‘tattha tattha lagganākāro’’ti. Vañcetvā āgantuṃ yathāvutte divase anāgacchantesu. Bahi anikkhamanatthāya dvāre aggiṃ datvā.
用芦草,是指以芦草覆盖的简略说法:上面用芦草盖好之后,四周也按同样的木制覆盖方式盖起来。以同样的方式,也一并说明了用草覆盖的情况,以及其余构件是木制的情况。寡妇之子,是未调伏者的标志。因为他们没有父亲,未受训导,不加约束,尽做不该做的事。巴利
Naḷehīti naḷacchannasaṅkhepena upari chādetvā tehiyeva dārukacchadananiyāmena paritopi chāditā. Eseva nayoti iminā tiṇehi channataṃ, sesasambhārānaṃ rukkhamayatañca atidisati. Vidhavāputteti adantabhāvopalakkhaṇaṃ. Te hi nippitikā avinītā asaṃyatā akiccakārino honti.
还没讲到顶点就结束了——世尊为什么这样做呢?正是为了显示阿难长老善于提问,同时也是为了让聚坐在那里的大比丘们通过开示而明白。据说,他们不了解简要所说的义理,就像站在黑暗中一样。他们将通过提问的脉络来掌握并了知。巴利
Matthakaṃ apāpetvāva niṭṭhāpitāti kasmā bhagavā evamakāsīti? Ānandattherassa pucchākosalladīpanatthameva, tattha nisinnānaṃ sannipatitabhikkhūnaṃ desanāya jānanatthañca. Te kira saṅkhepato vuttamatthaṃ ajānantā andhakāraṃ paviṭṭhā viya ṭhitā. Pucchānusandhivasena pariggayha jānissantīti.
125 只解释了色的把握,未涉及其他,这就是这段话的意思。现在,为了从中简择出诸谛,进而显示以四谛为所缘的业处,所以说了“一切……”等话。所谓“成为五蕴”,就是:十一个界是色蕴,七个半界依次是受等四个非色蕴。如此,十八界即成为五蕴。这五蕴,除去渴爱,便是苦谛。“不转起”即是不转起之相。“灭的了知”是以智慧为首而说道的作用,因为圣道以正见为先导。由于已说明思择的范围与成就,便已说到了顶点。以“了知、看见”这句话,说明了如实知见。这如实知见又分为世间与出世间两种,为了显示这两种,所以说“连同观,道已说”。巴利
125.Rūpapariggahova kathito, na aññaṃ kiñcīti attho. Idāni tato saccāni niddhāretvā catusaccakammaṭṭhānaṃ dassetuṃ, ‘‘sabbāpī’’tiādi vuttaṃ. Pañcakkhandhā hontīti addhekādasa dhātuyo rūpakkhandho, addhaṭṭhamā dhātuyo yathārahaṃ vedanādayo cattāro arūpino khandhāti evaṃ aṭṭhārasa dhātuyo pañcakkhandhā honti. Pañcapi khandhā taṇhāvajjā dukkhasaccaṃ. Appavattīti appavattinimittaṃ. Nirodhapajānanāti paññāsīsena maggakiccamāha. Sammādiṭṭhipamukho hi ariyamaggo. Matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti sammasanassa bhūmiyā nipphattiyā ca kathitattā. Jānāti passatīti iminā ñāṇadassanaṃ kathitaṃ taṃ pana lokiyaṃ lokuttaranti duvidhanti tadubhayampi dassento āha – ‘‘saha vipassanāya maggo vutto’’ti.
长老明白,“至此”一词加上“也”这个语气词,是导师想以另一种方式开示界善巧,于是问道:“尊者,那有没有可能呢?”世尊便以地界等来阐明界善巧。其中,为了说明“地界等”这一说法的来由,说道:“地界……乃至……已说。”这些其实就是最初的六界。说了“应当从识界中取出并补足”之后,为了回应“那么色界怎么取出”的质疑、展示那个方法,便说了“识界……”等。在这里,虽然身识界的所缘——触界、地界等——在开示中已经提到了,但身界仍然需要取出;为了展示统一的取出方法,说道:“这个方法适用于一切处。”按前分和后分来说意界时,应当取后分意义上的唯作意界,因为这样才与它相应。难道这里的意界与意识界不相混杂吗?它确实是独立的界。诚然,在十八界的开示中是这样,但在心分别论的六识身开示中,它被包含在意识身里。对此,应当依照《清净道论大疏》所述的方式来理解。或者,“按前分和后分”是指按前导和随从来说。说“意界”时,应当取异熟意界,因为它是前导;随后生起的唯作意识界,在意界之后,唯作意界之后也不会生起意识界。巴利
Ettāvatāpi khoti pi-saddaggahaṇena aññena pariyāyena satthā dhātukosallaṃ desetukāmoti thero , ‘‘siyā pana, bhante’’ti pucchatīti bhagavā pathavīdhātuādivasenapi dhātukosallaṃ vibhāveti. Tattha pathavīdhātuādisaddena desanākāraṇaṃ vibhāvento, ‘‘pathavīdhātu…pe… vuttā’’ti āha. Tāpi hi ādito cha dhātuyo. ‘‘Viññāṇadhātutonīharitvā pūretabbā’’ti vatvā kathaṃ rūpadhātuyo nīharīyantīti codanaṃ sandhāya taṃ nayaṃ dassetuṃ, ‘‘viññāṇadhātū’’tiādi vuttaṃ. Kāmañcettha kāyaviññāṇadhātuyā ārammaṇaṃ phoṭṭhabbadhātupathavīdhātu ādivasena desanāruḷameva, kāyadhātu pana nīharitabbāti ekaṃsameva nīharaṇavidhiṃ dassento, ‘‘esa nayo sabbatthā’’ti āha. Purimapacchimavasena manodhātūti pacchimabhāgavasena kiriyāmanodhātu gahetabbā tassānurūpabhāvato. Nanu cettha manodhātu nāmāyaṃ manoviññāṇadhātuyā asaṃsaṭṭhā, visuṃyeva cesā dhātūti? Saccametaṃ aṭṭhārasadhātudesanāya, cittavibhattiniddese chaviññāṇakāyadesanāyaṃ pana sā manoviññāṇakāyasaṅgahitāvāti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ taṃ visuddhimaggasaṃvaṇṇanāyaṃ (visuddhi. mahāṭī. 2.517) vuttanayena veditabbaṃ. Atha vā purimapacchimavasenāti purecarānucaravasena. Manodhātūti vipākamanodhātu gahetabbā purecaraṇato, parato uppajjanakiriyāmanoviññāṇadhātuyā anantaraṃ manodhātuyā, kiriyāmanodhātuyā anantaraṃ manoviññāṇadhātuyā anuppajjanato ca.
世尊开示界,只是为了说明没有众生、没有命我。虽然在执取自性等其他意义上也能成立,但在这里,这个意义才是主要的,所以说“这个道理适用于一切处”。所谓“以有对立者”,就是依有相对而说:乐与苦相对,苦与乐相对,喜与忧也是这样。就像乐等现行时很明显,舍却不明显;同样,贪等现行时很明显,痴却不明显,因此说“因为不明显”。身识界其实已经被包含在内了,因为它离不开它。在其余的喜界等当中,也是因为离不开而被包含,因为喜等不能离开意界而生起。从舍界中取出来:眼识界等四种识界,以及作为它们依处和所缘的眼界等八种色界、意界、与舍俱的意识界、与舍俱的法界——这样一共十五界应当从舍界中取出来。喜界等四界则包含在法界之内。这样,从乐界中取出身识界以及它的依处和所缘——身界、触界,其方法前面已经显示了,所以说“从舍界取出后应当填满”。巴利
Dhammānaṃ yāvadeva nissattanijjīvavibhāvanatthāya satthu dhātudesanāti aññesu sabhāvadhāraṇādiatthesu labbhamānesupi ayamettha attho padhānoti āha – ‘‘esanayo sabbatthā’’ti. Sappaṭipakkhavasenāti sappaṭibhāgavasena sukhaṃ dukkhena sappaṭibhāgaṃ, dukkhaṃ sukhena, evaṃ somanassadomanassāti. Yathā sukhādīnaṃyeva samudācāro vibhūto, na upekkhāya, evaṃ rāgādīnaṃyeva samudācāro vibhūto, na mohassa, tena vuttaṃ ‘‘avibhūtabhāvenā’’ti. Kāyaviññāṇadhātu pariggahitāva hoti tadavinābhāvato. Sesāsu somanassadhātuādīsu, pariggahitāva hoti avinābhāvato eva. Na hi somanassādayo manodhātuyā vinā vattanti. Upekkhādhātuto nīharitvāti ettha cakkhuviññāṇadhātuādayo catasso viññāṇadhātuyo tāsaṃ vatthārammaṇabhūtā cakkhudhātuādayo cāti aṭṭha rūpadhātuyo, manodhātu, upekkhāsahagatā manoviññāṇadhātu, upekkhāsahagatā eva dhammadhātūti evaṃ pannarasa dhātuyo upekkhādhātuto nīharitabbā. Somanassadhātuādayo pana catasso dhātuyo dhammadhātuantogadhā , evaṃ sukhadhātuto kāyaviññāṇadhātuyā tassā vatthārammaṇabhūtānaṃ kāyadhātuphoṭṭhabbadhātūnañca nīharaṇā heṭṭhā dassitanayāti, ‘‘upekkhādhātuto nīharitvā pūretabbā’’icceva vuttaṃ.
欲寻等在这里是按欲界等的同义语来说的,所以论师说:“欲界等的含义,应当就两种寻中,依照欲寻等中已说的方法来理解。”因为在那个地方已经说过:“欲寻就是与欲相应的寻,嗔恚寻就是与嗔恚相应的寻,害寻就是与害相应的寻。出离寻就是与出离相应的寻,它能运行到初禅为止。无嗔寻就是与无嗔相应的寻,它从慈心修习的前分开始,能运行到初禅为止。无害寻就是与无害相应的寻,它从悲心修习的前分开始,能运行到初禅为止。”为了说明这个含义在阿毗达摩中已有详细阐述,所以说了“在阿毗达摩中”等话。关于“从欲界取出”:这里用“欲”这个词涵盖了色界等六界,以及以它们为所缘的七种识界;其中,前五种识界就是眼界等五界,加起来共十八界,而出离界等则归入法界之中。巴利
Kāmavitakkādayo idha kāmadhātuādipariyāyena vuttāti ‘‘kāmadhātuādīnaṃ dvedhāvitakke kāmavitakkādīsu vuttanayena attho veditabbo’’ti āha. Tattha hi ‘‘kāmavitakkoti kāmapaṭisaṃyutto vitakko, byāpādavitakkoti byāpādapaṭisaṃyutto vitakko, vihiṃsāvitakkoti vihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko, nekkhammapaṭisaṃyutto vitakko nekkhammavitakko, so yāva paṭhamajjhānā vaṭṭati. Abyāpādapaṭisaṃyutto vitakko abyāpādavitakko, so mettāpubbabhāgato paṭṭhāya yāva paṭhamajjhānā vaṭṭati. Avihiṃsāpaṭisaṃyutto vitakko avihiṃsāvitakko, so karuṇāya pubbabhāgato paṭṭhāya yāva paṭhamajjhānā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Ayaṃ panattho abhidhamme vitthārato āgato evāti dassetuṃ, ‘‘abhidhamme’’tiādi vuttaṃ. Kāmadhātuto nīharitvāti ettha kāmaggahaṇena gahitā rūpadhātuādayo cha, taṃvisayā sattaviññāṇadhātuyo, tattha pañcannaṃ viññāṇadhātūnaṃ cakkhudhātuādayo pañcāti aṭṭhārasa. Nekkhammadhātuādayo pana dhammadhātuantogadhā eva.
欲爱所缘的法就是欲界,所以经中说:“五类欲界的蕴就是欲界。”同样,色爱所缘的法是色界,无色爱所缘的法是无色界,所以经中说“四类无色界的蕴”等等。欲爱省略后半个词就说成“欲”,同样,色爱和无色爱省略后半个词就说成“色”和“无色”。这些爱在哪里以所缘的方式活动,那里就成为欲界等,因此应当理解:所谓欲界蕴等,其实就是欲爱等。“等”这个字,在这里涵盖了“从上面把他化自在天也包括进来,这些是此处活动范围”等经文(《分别论》1020)。说“这些是此处活动范围”,是针对从无间地狱到他化自在天之间那个被限定的区域,作为欲爱的对象状态而说的;至于它成为对象处所这一点,则应从爱倾向于那里来理解。其余两句也是同样的道理。因为欲界诸法具足圆满的十八界,所以说“从欲界取出后应当充填”。而色界、无色界的法,只是意识界和法界的一部分而已。巴利
Kāmataṇhāya visayabhūtā dhammā kāmadhātūti āha – ‘‘pañca kāmāvacarakkhandhā kāmadhātū’’ti. Tathā rūpataṇhāya visayabhūtā dhammā rūpadhātu, arūpataṇhāya visayabhūtā dhammā arūpadhātūti āha – ‘‘cattāro arūpāvacarakkhandhā’’tiādi. Kāmataṇhā kāmo uttarapadalopena, evaṃ rūpārūpataṇhā rūpārūpaṃ. Ārammaṇakaraṇavasena tā yattha avacaranti, te kāmāvacarādayoti evaṃ kāmāvacarakkhandhādīnaṃ kāmataṇhādibhāvo veditabbo. Ādinā nayenāti etena ‘‘uparito paranimmitavasavattideve antokaritvā etthāvacarā’’tiādipāḷiṃ (vibha. 1020) saṅgaṇhāti. Etthāvacarāti avīciparanimmitaparicchinnokāsāya kāmataṇhāya visayabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ, tadokāsatā ca taṇhāya tanninnattā veditabbā. Sesapadadvayepi eseva nayo. Paripuṇṇaaṭṭhārasadhātukattā kāmāvacaradhammānaṃ ‘‘kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā’’ti vuttaṃ. Manoviññāṇadhātudhammadhātu ekadesamattameva hi rūpārūpāvacaradhammāti.
“和合而来”就是聚集在一起的意思。因为凡是诸缘法能成为自己结果的因,它们在产生那个结果时,就好像聚集在一起一样;如果条件不齐全,那个结果就产生不了。从有为界中取出来之后应当以无为界填满,是因为无为界属于法界的一部分。巴利
Samāgantvāti sahitā hutvā. Yattakañhi paccayadhammā attano phalassa kāraṇaṃ, tattha tannibbattane samāgatā viya hoti vekalle tadanibbattanato. Saṅkhatadhātuto nīharitvā pūretabbā asaṅkhatāya dhātuyā dhammadhātuekadesabhāvato.
126 当它这样生起时,我们会生起“这是我”的执取——出于这样的意图,针对自我、围绕自我而生起的,就是“内”;存在于其中、属于其范围的,就是“内处”。在它之外的,就是“外处”。处论和缘起论应当依照《清净道论》中所说的方式来了知,所以这里不再详细展开。巴利
126. Evaṃ pavattamānā mayaṃ attāti gahaṇaṃ gamissāmāti iminā viya adhippāyena attānaṃ adhikicca uddissa pavattā ajjhattā, tesu bhavā tappariyāpannattāti ajjhattikāni. Tato bahibhūtāni bāhirāni. Āyatanakathā paṭiccasamuppādakathā ca visuddhimagge (visuddhi. 2.510, 570, 571) vuttanayeneva veditabbāti na vitthāritā.
127 不存在的情形就是“非处”,或者说没有这样的机会,就是“非处”。“没有空间”在这里也是同样的道理。因为归结其含义的正是“此事不存在”这句话。因此说“以两者”等。“yaṃ”是在原因义上的主格形式,因就是缘,所以说“yaṃ即那个因”。这里以最殊胜的表述来说明见成就,所以说“具足道见”。那么这个道理从哪里得来呢?从相状。所谓相状,就是遮止把事物执为常。说“于四地诸行”,是因为第四地的诸行成为圣弟子的所缘境;并不是说圣弟子会对它们生起常执。后文还会说“然而第四地诸行”等。为了用有余分的有为行和造作之行涵盖无余分的有为行,所以说“于有为行中”。至于出世间的行,遮止它们的理由后文自会说明。这个理由不存在,因为已经断除了桥梁。由于慧的光焰炽盛,也就是摧破烦恼的慧力特别增上。那些行因为极其甚深,所以难以见到。不善法不会成为他们的所缘,这是依本论的体系来说的。对于尚未断除颠倒的有情,善法也不会成为他们的所缘。巴利
127. Avijjamānaṃ ṭhānaṃ aṭṭhānaṃ (a. ni. ṭī. 1.1.268; vibha. mūlaṭī. 809), natthi ṭhānanti vā aṭṭhānaṃ. Anavakāsoti ettha eseva nayo. Tadatthanigamanameva hi ‘‘netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti vacananti. Tenāha ‘‘ubhayenapī’’tiādi. Yanti kāraṇe paccattavacanaṃ, hetuattho ca kāraṇatthoti āha – ‘‘yanti yena kāraṇenā’’ti. Ukkaṭṭhaniddesena ettha diṭṭhisampatti veditabbāti vuttaṃ ‘‘maggadiṭṭhiyā sampanno’’ti. Kuto panāyamattho labbhatīti? Liṅgato. Liṅgañhetaṃ, yadidaṃ niccato upagamanapaṭikkhepo. Catubhūmakesūti idaṃ catutthabhūmakasaṅkhārānaṃ ariyasāvakassa visayabhāvūpagamanato vuttaṃ; na pana te ārabbha niccato upagamanasabbhāvato. Vakkhati ca ‘‘catutthabhūmakasaṅkhārā panā’’tiādinā. Abhisaṅkhatasaṅkhāraabhisaṅkharaṇakasaṅkhārānaṃ sappadesattā nippadesasaṅkhāraggahaṇatthaṃ ‘‘saṅkhatasaṅkhāresū’’ti vuttaṃ. Lokuttarasaṅkhārānaṃ pana nivattane kāraṇaṃ sayameva vakkhati. Etaṃ kāraṇaṃ natthi setughātattā. Tejussadattāti saṃkilesavidhamanatejassa adhikabhāvato. Tathā hi te gambhīrabhāvena duddasā. Akusalānaṃ ārammaṇaṃ na hontīti idaṃ pakaraṇavasena vuttaṃ. Appahīnavipallāsānaṃ sattānaṃ kusaladhammānampi te ārammaṇaṃ na honti.
把不乐的颠倒执为“乐”,这里就是指这种执乐得以生起的立足点,为了说明这一点,才说“一向……所说”。以我见来说,是指主要的见。见不能以涅槃为对象,这一点前面已经说过,所以说“摄入遍等施设”。限定,就是对诸行的限定,也就是对诸行加以局限地执取。为了说明这种限定只对那些执常等的人成立,才说“于一切处”等。“于一切处”就是在常等一切处。凡夫一词中的“hi”是表原因的词。因为凡夫在凡夫阶段以执常等方式执取任何一种行,后来证得圣道时,就以无常等方式把握它、如实了知它,从而解开那种执取、舍弃那种见。因此,有执取的地方就有舍弃,所以第四地的诸行在这里不被“行”这个说法所涵盖。这就是这里的意思。巴利
Asukhe ‘‘sukha’’nti vipallāso ca idha sukhato upagamanassa ṭhānanti adhippetanti dassento, ‘‘ekanta…pe… vutta’’nti. Attadiṭṭhivasenāti padhānadiṭṭhimāha . Diṭṭhiyā nibbānassa avisayabhāvo heṭṭhā vutto evāti ‘‘kasiṇādipaṇṇattisaṅgahattha’’nti vuttaṃ. Paricchedoti saṅkhārānaṃ paricchedo saṅkhārānaṃ paricchijjagahaṇaṃ. Svāyaṃ yesaṃ niccādito upagamanaṃ bhavati tesaṃyeva vasena kātabboti dassento ‘‘sabbavāresū’’tiādimāha. Sabbavāresūti niccādisabbavāresu. Puthujjano hīti hi-saddo hetuattho. Yasmā yaṃ yaṃ saṅkhāraṃ niccādivasena puthujjanakāle upagacchati, taṃ taṃ ariyamaggādhigamena aniccādivasena gaṇhanto yāthāvato jānanto taṃ gāhaṃ taṃ diṭṭhiṃ viniveṭheti vissajjeti. Tasmā yattha gāho tattha vissajjanāti catutthabhūmakasaṅkhārā idha saṅkhāraggahaṇena na gayhatīti attho.
128 128. 因为与子女的关系,世间有母亲、父亲这样的称呼;世间也因领养、称誉等而使用“儿子”这个说法,但那只是假名。为了显示按真实意义成立的情形,所以说“亲生者才是母亲,亲生者才是父亲”。同样,因为这里指的是无间业,所以说“所指的只是转生为人界的漏尽者阿拉汉”。由于用“这是不可能的”等说法指出圣弟子不可能夺取母亲等的生命,有人便以为这等于在道理上成立了“圣弟子会夺取其他人的生命”,于是说:“难道圣弟子会夺取其他人的生命吗?”因为经中说:“诸比丘,这是不可能的,没有这个机会:一位具见者不可能故意夺取有情的生命,这种事不存在。”所以说“这也是不可能的”。因此说“即使……”等。这是为了显示信的力量,也就是说明具备信等力量。因为依靠圣道所证得的信等力量,圣弟子不会做那样有罪的事。巴利
128. Puttasambandhena mātāpitusamaññā, dattakittimādivasenapi puttavohāro loke dissati, so ca kho pariyāyato nippariyāyasiddhaṃ taṃ dassetuṃ, ‘‘janikā va mātā janako pitā’’ti vuttaṃ. Tathā ānantariyakammassa adhippetattā ‘‘manussabhūtova khīṇāsavo arahāti adhippeto’’ti vuttaṃ. ‘‘Aṭṭhānameta’’ntiādinā mātuādīnaṃyeva jīvitā voropane ariyasāvakassa abhabbabhāvadassanato tadaññaṃ ariyasāvako jīvitā voropetīti idaṃ atthato āpannamevāti maññamāno vadati – ‘‘kiṃ pana ariyasāvako aññaṃ jīvitā voropeyyā’’ti ? ‘‘Aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ diṭṭhisampanno puggalo sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropeyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti vacanato, ‘‘etampi aṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘sacepi hī’’tiādi. Baladīpanatthanti saddhādibalasamannāgamadīpanatthaṃ. Ariyamaggenāgatasaddhādibalavasena hi ariyasāvako tādisaṃ sāvajjaṃ na karoti.
“以五种因”这句话,是把能达成目的的因以及它们的前分因,按“因”这一共同性质合在一起说的,并不是说这五种因全都能同时起作用。“以行相”就是“以因”。“以宣告”就是通过相应的宣告。所谓与分裂相应的宣告,是指在搞分裂时,对着那些要被分裂的比丘们,用自己的话宣告,让他们知道。所以经文说“难道你们……”等。在对方耳边说出分裂的话,由此显示:公开讲出分裂的事,叫作“告示”;而在其中,以秘密的方式把自己的决定告诉对方,叫作“宣告”。巴利
Pañcahi kāraṇehīti idaṃ atthanipphādakāni tesaṃ pubbabhāgiyāni ca kāraṇāni kāraṇabhāvasāmaññena ekajjhaṃ gahetvā vuttaṃ, na pana sabbesaṃ pañcannaṃ sahayogakkhamato. Ākārehīti kāraṇehi. Anussāvanenāti anurūpaṃ sāvanena. Bhedassa anurūpaṃ yathā bhedo hoti, evaṃ bhinditabbānaṃ bhikkhūnaṃ attano vacanassa sāvanena viññāpanena. Tenāha ‘‘nanu tumhe’’tiādi. Kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvāti etena ‘‘pākaṭaṃ katvā bhedakaravatthudīpanaṃ vohāro, tattha attano nicchitamatthaṃ rahassavasena viññāpanaṃ anussāvana’’nti dasseti.
业本身就是“提示”或“标准”,因为依它们而成立僧团分裂,所以这样说;其余那些则是它们的前分。因此说“告示”等。其中,“告示”指言说。死后紧接着成熟的果报叫“无间”;与那种无间果报相应的业,因能产生无间果报,故有造作无间果报的性质,又因以无间果报为目的,所以叫“无间业”;那些业本身就被称为“无间业”。巴利
Kammameva uddeso vā pamāṇanti tehi saṅghabhedasiddhito vuttaṃ, itare pana tesaṃ pubbabhāgabhūtā. Tenāha ‘‘vohārā’’tiādi. Tatthāti vohāre. Cutianantaraṃ phalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare niyuttāni tannibbattanena anantarakaraṇasīlāni, anantarappayojanāni cāti ānantariyāni, tāni eva ‘‘ānantariyakammānī’’ti vuttāni.
从业的角度来说,就是“这样是无间业,这样是类似无间业”,像这样按业的类别来区分。从门的角度来说,就是按身门等来区分。从劫住的角度来说,就是“这个业有持续一劫的果报,这个业没有持续一劫的果报”,像这样按果报是否持续一劫来区分。从成熟的角度来说,就是“这个业在这里成熟,这个业不在这里成熟”,按成熟与否来区分。从共通等角度来说,就是按在家者和出家者的共通与不共通来区分;这里的“等”字,也包括从感受等方面来区分。巴利
Kammatoti ‘‘evaṃ ānantariyakammaṃ hoti, evaṃ anantariyakammasadisa’’nti evaṃ kammavibhāgato. Dvāratoti kāyādidvārato. Kappaṭṭhitiyatoti ‘‘idaṃ kappaṭṭhitikavipākaṃ, idaṃ na kappaṭṭhitikavipāka’’nti evaṃ kappaṭṭhitiyavibhāgato. Pākāti ‘‘idamettha vipaccati, idaṃ na vipaccatī’’ti vipaccanavibhāgato. Sādhāraṇādīhīti gahaṭṭhapabbajitānaṃ sādhāraṇāsādhāraṇato, ādi-saddena vedanādivibhāgato ca.
正因为只有在人的身份状态下,善法才会达到锐利、明净、勇健的程度——就像三位菩萨成就三种菩提时那样——同样,也只有处在人的身份状态下,不善法才会达到锐利、明净、勇健的程度,所以经文说“唯有人身”。至于普通人的善法也能获得殊胜成就,应当依照《天宫事义注》中所说的方式来了知。而且,按照前面所说的道理:伤害同类众生时,业更重;伤害异类众生时,业就不像那样重,因此经文说“对具有人身母亲或父亲”。即使性别转变了,由同一个业所生的有分流相续和命根相续,仍然是那一个,而不是另一个,所以说“乃至性别转变”。对阿拉汉来说,道理也是这样。“其果报”等话,是为了论证该业具有无间性;在这里也可能有四种句式的分别。其中第一句已经显示出来了,为了说明其余几句没有混淆,才说“然而,若有人……”等。虽然在那里没有混淆,但那种业更重,像无间业一样可怕,所以说“它犹如无间业,紧逼而立”。这个问答,是因为想要使人了知而引发的论说。巴利
Yasmā manussattabhāve ṭhitasseva ca kusaladhammānaṃ tikkhavisadasūrabhāvāpatti, yathā taṃ tiṇṇampi bodhisattānaṃ bodhittayanibbattiyaṃ, evaṃ manussabhāve ṭhitasseva akusaladhammānampi tikkhavisadasūrabhāvāpattīti āha ‘‘manussabhūtassevā’’ti. Pākatikamanussānampi ca kusaladhammānaṃ visesappatti vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 3) vuttanayena veditabbā. Yathā vutto ca attho samānajātiyassa vikopane kammaṃ garutaraṃ, na tathā vijātiyassāti vuttaṃ – ‘‘manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā’’ti. Liṅge parivatte ca so eva ekakammanibbatto bhavaṅgappabandho, jīvitindriyappabandho ca, na aññoti āha ‘‘api parivattaliṅga’’nti. Arahantepi eseva nayo. Tassa vipākantiādi kammassa ānantariyabhāvasamatthanaṃ, catukoṭikañcettha sambhavati. Tattha paṭhamā koṭi dassitā, itarāsu visaṅketaṃ dassetuṃ, ‘‘yo panā’’tiādi vuttaṃ. Yadipi tattha visaṅketo, kammaṃ pana garutaraṃ ānantariyasadisaṃ bhāyitabbanti āha – ‘‘ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhatī’’ti. Ayaṃ pañhoti ñāpanicchānibbattā kathā.
由于杀害意图本身而破坏了构成无间业的对象,才算“无间业生效”。如果没有构成无间业的对象,就不会“无间业生效”。在一切情况下都应当知道:先前那预谋心不是标准,而以命根为所缘的杀心才是判定无间业或非无间业的标准。与战斗相关的四句,应结合具足成就的情况来配合理解。巴利
Ānantariyaṃ phusati maraṇādhippāyeneva ānantariyavatthuno vikopitattā. Ānantariyaṃ na phusati ānantariyavatthuabhāvato. Sabbattha hi purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ, vadhakacittaṃ pana tadārammaṇaṃ jīvitindriyañca ānantariyanānantariyabhāve pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Saṅgāmacatukkaṃ sampattavasena yojetabbaṃ.
用同样的方式,就是指用同样的手段。因为确实杀了阿拉汉,所以就是杀阿拉汉。只有对凡夫才算布施出去:这是因为,杀心也以当下的命根为所缘,并且通过切断相续的方式,把命根当作所缘而生起;而布施的思心所并不是这样。它是以应当施舍的东西为所缘,仅仅就是施舍这个行为本身;而所谓布施,就是让那东西变成别人所有的。因此,那东西成为谁所有的,就是对那个人布施了。巴利
Tenevāti teneva payogena. Arahantaghāto hotiyeva arahato māritattā. Puthujjanasseva dinnaṃ hotīti yasmā yathā vadhakacittaṃ paccuppannārammaṇampi pabandhavicchedavasena ca jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattati, na evaṃ cāgacetanā, sā hi cajitabbavatthuṃ ārammaṇaṃ katvā cajanamattameva hoti, aññasantakabhāvakaraṇañca tassa cajanaṃ, tasmā yassa taṃ santakaṃ kataṃ. Tasseva dinnaṃ hotīti.
血被称作“平等流”,是指因为受到打击而激怒时,血就积聚起来。“更大”是指更严重。“如同照料身体”,意思是如同照料导师的身体一样。巴利
Lohitaṃ samo saratīti abhighātena pakuppamānaṃ sañcitaṃ hoti. Mahantataranti garutaraṃ. Sarīrapaṭijaggane viyāti satthurūpakāyapaṭijaggane viya.
“未和合”这句,是为了说明和合的状态。“且发生分裂”,是指僧团发生分裂。“以其想而认为可行”,意思是凭这样的想法——做这种事不会导致僧团分裂。“在不足九人的团体中这样做”,也应与下文连起来理解;用“同样地”这个词引出的是“这不是无间业”,而不是“发生分裂”这句。因为按照最低限度的说法,只有以九人众为基础才有僧团分裂。说正法的一方没有过失,因为他们如法地安住于正法。僧团分裂的前兆,就是僧团内部的纷争。巴利
Asannipatiteti idaṃ sāmaggiyadīpanaṃ. Bhedo ca hotīti saṅghassa bhedo hoti. Vaṭṭatīti saññāyāti īdisakaraṇaṃ saṅghassa bhedāya na hotīti saññāya. Navato ūnaparisāyaṃ karontassa tathāti yojetabbaṃ, tathāti iminā ‘‘na ānantariyakammanti’’ imaṃ ākaḍḍhati, na pana ‘‘bhedo hotī’’ti idaṃ. Heṭṭhimantena hi navannameva vasena saṅghabhedo. Dhammavādino anavajjā yathādhammaṃ avaṭṭhānato. Saṅghabhedassa pubbabhāgo saṅgharāji.
他们只从身门来完成,因为只能被认定为纯粹的身业。巴利
Kāyadvārameva pūrenti kāyakammabhāveneva lakkhitabbato.
“如果住立……中略……就解脱”这句话,和《劫论》的说法并不一致。因为《劫论》里是这样说的:“‘堕地狱者’这部经,是针对那位把一劫分成八十份、只住其中一份时间的有情,依寿量劫而说的。”但如果把“只有在劫灭时”理解为“只有在寿量劫灭尽时”,就没有矛盾了。这里说的“如果住立”,也和“明日即灭”一样,是基于不真实的假设而说的。实际上,造业者只在地狱中受苦一天,此后因为劫已不存在,寿量劫也就不存在了,所以并不矛盾,应当这样理解其义理关联。“其余的”,指除破僧伽之外的其他无间业。巴利
‘‘Saṇṭhahante hi…pe… muccatī’’ti idaṃ kappaṭṭhakathāya na sameti. Tathā hi kappaṭṭhakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 654-657) vuttaṃ – ‘‘āpāyikoti idaṃ suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya, taṃ āyukappaṃ sandhāya vutta’’nti. Kappavināseyevāti pana āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho. Ettha ca saṇṭhahanteti idampi ‘‘svevavinassissatī’’ti viya abhūtaparikappavasena vuttaṃ. Ekadivasameva niraye paccati tato paraṃ kappābhāve āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā. Sesānīti saṅghabhedato aññāni ānantariyakammāni.
如果这些业被称为“已过业……中略……被计入数中”,那它们怎么会具有无间性呢?因为它们在死后并不会立刻给出果报。如果说,只有在给出果报时才算“无间”,那么它们的果报时间就是死后无间,而不是别的时刻;这样一来,决定性的成立就是依据果报时间来决定,而不是依据果报的给予来决定。若真是如此,那么其他也有决定果报时间的业,比如顺后受业和现法受业,也应该具有决定性了。因此,就像异熟法虽然因为条件不具足等缘故而没有成熟,但依其自身本性仍然是异熟法一样;同样,强大的无间业即使已经给出了果报,那些尚未成熟的无间业,也依其决定给出果报的本性和无间性而存在。所以应当这样理解:因为它们自身本性就是决定给出果报,所以具有决定性和无间性。而且必须承认:由于没有其他更强大的无间业,这些业必定在死后立即给出果报,因此它们的无间本性和决定本性必然会现起。巴利
Ahosikammaṃ…pe… saṅkhyaṃ gacchanti, evaṃ sati kathaṃ nesaṃ ānantariyatā cutianantaraṃ vipākadānābhāvato. Atha sati phaladāne cutianantaro eva etesaṃ phalakālo, na aññoti phalakālaniyamena niyatatā nicchitā, na phaladānaniyamena, evampi niyataphalakālānaṃ aññesampi upapajjavedanīyānaṃ diṭṭhadhammavedanīyānañca niyatatā āpajjeyya. Tasmā vipākadhammadhammānaṃ paccayantaravikalatādīhi avipaccamānānampi attano sabhāvena vipākadhammatā viya balavatā ānantariyena vipāke dinne avipaccamānānampi ānantariyānaṃ phaladāne niyatasabhāvā ānantariyasabhāvā ca pavattīti attano sabhāvena phaladānaniyameneva niyatatā ānantariyatā ca veditabbā. Avassañca ānantariyasabhāvā tato eva niyatasabhāvā ca tesaṃ pavattīti sampaṭicchitabbametaṃ aññassa balavato ānantariyassa abhāve cutianantaraṃ ekantena phaladānato.
难道不是这样吗:当其他那些顺后受业的业在别的能给予果报的业不存在时,因为它们在死后紧接着必定给予果报,所以也会变成具有决定性本质和无间业本质而现起?不会。因为它们的果报可被不同种类的心愿或障碍业所阻止,所以在死后紧接着并非必定给予果报。然而,无间业不像初禅等那样有不同种类的法来阻止果报,因为一切无间业的果报就是无间地狱。而且,对于想投生下界的有戒者来说,心愿能阻止投生上界的业果,但无间业的果报即使不情愿也会堕入无间地狱,所以没有任何业能障碍无间业。因此,只有无间业才具有在死后紧接着必定产生果报的本性而现起。再者,若造了多种无间业,因为它们本性上决定会在果报中成熟、不容有停止成熟的特性,所以从本性上就是决定的。在这些本性相同的业中,当其中一个业已给予果报时,其余的业因为自己应做的事已由那个业完成,所以不会再生起第二个或第三个结生。这并不是因为能力被破坏,所以它们的无间业性不会消失;但在它们之间确实存在轻重之别。破僧可能有更重的性质,所以说“由……而成熟”。然而应当看到,对于其中一个业,其余诸业会成为助缘。从“依结生而成熟”这句话来看,似乎允许其余诸业给予转起时的果报。或者不像那样有戒——即像父亲有戒那样,母亲是否也有戒,或没有戒,这样连接。如果母亲有戒,那么杀母就依结生而成熟,这样连接。巴利
Nanu evaṃ aññesampi upapajjavedanīyānaṃ aññasmiṃ vipākadāyake asati cutianantaramekantena phaladānato niyatasabhāvā anantariyasabhāvā ca pavatti āpajjatīti? Nāpajjati. Asamānajātikena cetopaṇidhivasena upaghātakena ca nivattetabbavipākattā anantare ekantaphaladāyakattābhāvā. Na pana ānantariyakānaṃ paṭhamajjhānādīnaṃ dutiyajjhānādīni viya asamānajātikaṃ phalanivattakaṃ atthi sabbānantariyānaṃ avīciphalattā. Na ca heṭṭhūpapattiṃ icchato sīlavato cetopaṇidhi viya uparūpapattijanakakammaphalaṃ ānantariyaphalaṃ nivattetuṃ samattho cetopaṇidhi atthi anicchantasseva avīcipātanato, na ca ānantariyopaghātakaṃ kiñci kammaṃ atthi, tasmā tesaṃyeva anantare ekantavipākajanakasabhāvā pavattīti. Anekāni ca ānantariyāni katāni ekanteneva vipāke niyatasabhāvattā uparatāvipaccanasabhāvāsaṅkattā nicchitāni sabhāvato niyatāneva. Tesu pana samānasabhāvesu ekena vipāke dinne itarāni attanā kātabbakiccassa teneva katattā na dutiyaṃ tatiyaṃ vā paṭisandhiṃ karonti. Na samatthatāvighātattāti natthi tesaṃ ānantariyakatā nivatti; garutarabhāvo pana tesu labbhatevāti saṅghabhedassa siyā garutarabhāvoti, ‘‘yena…pe… vipaccatī’’ti āha. Ekassa pana aññāni upatthambhakāni hontīti daṭṭhabbāni. Paṭisandhivasena vipaccatīti vacanena itaresaṃ pavattivipākadāyitā anuññātā viya dissati. No vā tathā sīlavatīti yathā pitā sīlavā, tathā sīlavatī no vā hotīti yojanā. Sace mātā sīlavatī, mātughāto paṭisandhivasena vipaccatīti yojanā.
已受具足戒者,指未被举罪的人。同住者,指未犯波罗夷的人。同一界内者,指在同一界内的人。巴利
Pakatattoti anukkhitto. Samānasaṃvāsakoti apārājiko. Samānasīmāyanti ekasīmāyaṃ.
他没有能力完成导师该做的事,也就是像教诫这类导师应当做的事,他都做不了,因此就背弃了世尊。其他外道师,就是指别的导师。巴利
Satthukiccaṃ kātuṃ asamatthoti yaṃ satthārā kātabbakiccaṃ anusāsanādi, taṃ kātuṃ asamatthoti bhagavantaṃ paccakkhāya. Aññaṃ titthakaranti aññaṃ satthāraṃ.
129 在《增支部注》讲到“种姓”等地方时,所谓“诞生领域”,是指由刻意安排——例如诸天神前来——而出现的轮围所形成、与那轮围同样安稳、范围达一万个的处所;单凭如来的威令,命令便自然运作的处所,是“命令领域”;作为其影响范围的处所,是“境界领域”。“一万个世界”是指围绕这个世界而住立的一万个世界。应当知道,只有这么大的范围才成为诞生领域,这是法性使然。有人说:“这是从摄受的角度说的。”也有人说:“一切佛陀的诞生领域都是这么大,而且只有住在其中的诸天神才证悟法。”这里举出入母胎等六个时刻,只是举例而已,因为在大誓愿等时刻也能得到那种震动。所谓“命令领域”,是指一起经历成劫与坏劫的那个范围。命令能通行,是因为住在那里的诸天神以头顶来接受命令;而这只是依靠佛陀的威力,并不是靠他们的意愿。如果靠意愿,那么按照“或随其所愿”这句话,命令还能延伸到更远的地方。巴利
129. Abhijātiādisu (a. ni. ṭī. 1.1.277) pakappanena devatūpasaṅkamanādinā jātacakkavāḷena samānayogakkhemaṃ dasasahassaparimāṇaṃ ṭhānaṃ jātikhettaṃ, saraseneva āṇāpavattiṭṭhānaṃ āṇākhettaṃ, visayabhūtaṃ ṭhānaṃ visayakhettaṃ. Dasasahassī lokadhātūti imāya lokadhātuyā saddhiṃ imaṃ lokadhātuṃ parivāretvā ṭhitā dasasahassī lokadhātu. Tattakānaṃyeva jātikhettabhāvo dhammatāvasena veditabbo. ‘‘Pariggahavasenā’’ti keci. ‘‘Sabbesampi buddhānaṃ tattakaṃ eva jātikhettaṃ tannivāsīnaṃyeva ca devatānaṃ dhammābhisamayo’’ti ca vadanti. Mātukucchiokkamanakālādīnaṃ channaṃ eva gahaṇaṃ nidassanamattaṃ mahābhinīhārādikālepi tassa pakampanassa labbhamānato. Āṇākhettaṃ nāma yaṃ ekajjhaṃ saṃvaṭṭati ca vivaṭṭati ca. Āṇā vattati āṇāya tannivāsīnaṃ devatānaṃ sirasā sampaṭicchanena, tañca kho kevalaṃ buddhānaṃ ānubhāveneva, na adhippāyavasena, adhippāyavasena pana ‘‘yāvatā vā pana ākaṅkheyyā’’ti (a. ni. 3.81) vacanato tato parampi āṇā pavatteyya.
不出现是指:世尊曾安住在这个世界,说“我没有老师,也没有与我相等的人”等话;法将舍利弗被问到“舍利弗尊者,现在还有其他沙门或婆罗门与世尊同样是正觉者吗?”时,他回答说:“尊者,如果这样问我,我会说没有。”说了这话之后,为了说明其中的理由,他引用了这段经文:“这是不可能的,绝无机会,在一个世界中会有两位阿拉汉、正自觉者。”因此,法将舍利弗是在确立这个世界为佛陀刹土之后,才说在其他地方不会出现。这就是这段话的意旨。巴利
Na uppajjantīti pana atthīti, ‘‘na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjatī’’tiādiṃ (ma. ni. 1.285; 2.341; mahāva. 11; kathā. 405; mi. pa. 4.5.11) imissaṃ lokadhātuyaṃ ṭhatvā vadantena bhagavatā, ‘‘kiṃ panāvuso sāriputta, atthetarahi aññe samaṇā vā brāhmaṇā vā bhagavatā samasamā sambodhiyanti, evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, noti vadeyya’’nti (dī. ni. 3.161), vatvā tassa kāraṇaṃ dassetuṃ, ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā’’ti imaṃ suttaṃ (dī. ni. 3.161; mi. pa. 5.1.1) dassentena dhammasenāpatinā ca buddhakhettabhūtaṃ imaṃ lokadhātuṃ ṭhapetvā aññattha anuppatti vuttā hotīti adhippāyo.
“Ekato”的意思是一起,也就是在同一时间。那么,这个时间是怎么界定的呢?为了说明“从最后一生结生开始,一直到界般涅槃为止”,所以说了“在那里”等话。“从入胎时开始”是逆着顺序说的。“从般涅槃开始”是指从无余涅槃界的般涅槃开始。“在这中间”是指菩萨最后一生结生与界般涅槃这两者之间。巴利
Ekatoti saha, ekasmiṃ kāleti attho. So pana kālo kathaṃ paricchinnoti carimabhave paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya yāva dhātuparinibbānāti dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha. Nisinnakālato paṭṭhāyāti paṭilomakkamena vadati. Parinibbānato paṭṭhāyāti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānato paṭṭhāya. Etthantareti carimabhave bodhisattassa paṭisandhiggahaṇaṃ dhātuparinibbānanti etesaṃ antare.
另一位佛陀的出现并没有被阻挡。为了说明其中的原因,才说了“确实有三种”等话。因为行道隐没,教法就衰败了,于是另一位佛陀的出现便有了机会。所谓行道,就是能带来证悟的前分行道。说了“教理是标准”之后,为了说明这个意思,就拿菩萨作例子来显示,因此说了“犹如”等话——这应当理解为把那教理看低了。因为这是在说明能导向出离的法还住立着时,就以此指出不能导向出离的法。巴利
Aññassa buddhassa uppatti na nivāritā, tattha kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘tīṇi hī’’tiādi vuttaṃ. Paṭipattiantaradhānena hi sāsanassa osakkitattā aparassa buddhassa uppatti laddhāvasarā hoti. Paṭipadāti paṭivedhāvahā pubbabhāgapaṭipadā. ‘‘Pariyatti pamāṇa’’nti vatvā tamatthaṃ bodhisattaṃ nidassanaṃ katvā dassetuṃ, ‘‘yathā’’tiādi vuttaṃ tayidaṃ hīnaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Niyyānikadhammassa ṭhitiñhi dassento aniyyānikadhammaṃ nidasseti.
“纲目消失”的意思是:像“若有比丘”这样开头的那些学处条文,就是纲目。当它消失之后,教法还能安住在称为“缘起略说”的巴帝摩卡诵以及出家、具足戒的作法中,这就是这句话的含义。另一种说法是:只要巴帝摩卡还被持守,出家与具足戒就存在;这样一来,这两者都包含在巴帝摩卡之中,因为如果这两者不存在,巴帝摩卡也就不存在了。因此,这三者是教法安住的原因,所以说“当巴帝摩卡、出家、具足戒住立时,教法就住立”。再者,因为巴帝摩卡依赖于具足戒,而具足戒又依赖于出家,所以当巴帝摩卡成就时,出家与具足戒也就成就了,教法便随之住立。从最后一位证悟者之后,证悟的教法就消失了;从最后一位持戒者之后,修行的教法也消失了,这就叫作已坏灭。“衰退”是把最后证悟者的证悟和最后持戒者的戒这两者的破坏合在一起说,从此以后,教法就称为已坏灭。巴利
Mātikāya antarahitāyāti, ‘‘yo pana bhikkhū’’tiādinayappattā sikkhāpadapāḷi mātikā, tāya antarahitāya nidānuddesasaṅkhāte pātimokkhuddese pabbajjāyupasampadākammesu ca sāsanaṃ tiṭṭhatīti attho. Atha vā pātimokkhe dharanteyeva pabbajjā upasampadā ca, evaṃ sati tadubhayaṃ pātimokkhe antogadhaṃ tadubhayābhāve pātimokkhābhāvato, tasmā tayidaṃ tayaṃ sāsanassa ṭhitihetūti āha – ‘‘pātimokkhapabbajjāupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhatī’’ti. Yasmā vā upasampadādhīnaṃ pātimokkhaṃ, upasampadā ca pabbajjādhīnā, tasmā pātimokkhe siddhe, siddhāsu pabbajjāupasampadāsu ca sāsanaṃ tiṭṭhati. Pacchimapaṭivedhato hi paraṃ paṭivedhasāsanaṃ, pacchimasīlato ca paraṃ paṭipattisāsanaṃ vinaṭṭhaṃ nāma hoti. Osakkitaṃ nāmāti pacchimakapaṭivedhasīlabhedadvayaṃ ekato katvā tato paraṃ vinaṭṭhaṃ nāma hotīti attho.
因此,虽然说过“教理是教法住立的标准”,但教理是以修行为因的;如果没有修行,教理就没有立足之处。所以,为了指出修行消失是教法衰退的特殊原因,并且说明这种教法衰退以界般涅槃为终点,才说“有三种般涅槃”。巴利
Tena kāmaṃ ‘‘sāsanaṭṭhitiyā pariyatti pamāṇa’’nti vuttaṃ, pariyatti pana paṭipattihetukāti paṭipattiyā asati appatiṭṭhā hoti, tasmā paṭipattiantaradhānaṃ sāsanosakkanassa visesakāraṇanti dassetvā tayidaṃ sāsanosakkanaṃ dhātuparinibbānosānanti dassetuṃ, ‘‘tīṇi parinibbānānī’’ti vuttaṃ.
“悲怜”是指悲叹哀怜。散落在阎浮提洲、其他洲、天界、龙界和梵界的舍利,一同聚集到大菩提座上,放射光芒,在那里火界生起,化为一片火焰——这一切都应当理解为唯是世尊的决意之力所致。巴利
Kāruññanti paridevanakāruññaṃ. Jambudīpe dīpantaresu devanāgabrahmalokesu ca vippakiritvā ṭhitānaṃ dhātūnaṃ mahābodhipallaṅke ekajjhaṃ sannipatanaṃ, rasmivissajjanaṃ, tattha tejodhātuyā uṭṭhānaṃ, ekajālībhāvo cāti sabbametaṃ satthu adhiṭṭhānavaseneva veditabbaṃ.
“不稀奇”是说:如果两位佛陀同时出现,就失去了稀奇性,这个过失就是它的含义。佛陀就像切开的一块黄金,彼此完全一样,所以他们的教法也唯一一味,因此说“教法也没有差别”。这一点同样证明了“不稀奇”。至于“无争论”,这是用来说明:为了无争论,两位佛陀不会同时出现。巴利
Anacchariyattāti dvīsupi uppajjamānesu acchariyattābhāvadosatoti attho. Buddhā nāma majjhe bhinnaṃ suvaṇṇaṃ viya ekasadisāti tesaṃ desanāpi ekarasā evāti āha – ‘‘desanāya ca visesābhāvato’’ti. Etenapi anacchariyattameva sādheti. Vivādabhāvatoti etena vivādābhāvatthaṃ dve ekato na uppajjantīti dasseti.
这里说的“此中”,是指《弥兰陀王问经》。只承载一位佛陀,就是只持守一位佛陀的功德。借此说明:这些佛陀功德的自性就是这样,所以这个世间界无法承载第二位佛陀的功德。因为由殊胜因缘所成就的功德法,其殊胜性极其深重,无法承载,所以先说了“不能承载”,然后又用另一种方式说明这种不能承载,说“会震动”等等。其中,“会震动”是指会颤抖;“会摇动”是指会动摇;“会倾斜”是指会向一边倾斜;“会下沉”是指会沉没;“会歪斜”是指会向各方歪倒;“会散开”是指会像被风吹散的谷壳一样飞散;“会消散”是指会毁灭;“会崩解”是指会彻底坏散。成了那样之后,便无处可住,所以说“不得其处所”。巴利
Tatthāti milindapañhe. Ekaṃ buddhaṃ dhāretīti ekabuddhadhāraṇī. Etena evaṃ sabhāvā ete buddhaguṇā, yena dutiyabuddhaguṇe dhāretuṃ asamatthā ayaṃ lokadhātūti dasseti. Paccayavisesanipphannānañhi guṇadhammānaṃ bhāriyo viseso na sakkā dhāretunti, ‘‘na dhāreyyā’’ti vatvā tameva adhāraṇaṃ pariyāyantarenapi pakāsento ‘‘caleyyā’’tiādimāha. Tattha caleyyāti paripphandeyya. Kampeyyāti pavedheyya. Nameyyāti ekapassena nameyya. Onameyyāti osīdeyya. Vinameyyāti vividhaṃ itocito ca nameyya. Vikireyyāti vātena thusamuṭṭhi viya vippakireyya. Vidhameyyāti vinasseyya. Viddhaṃseyyāti sabbaso viddhastā bhaveyya. Tathābhūtā ca katthaci na tiṭṭheyyāti āha ‘‘na ṭhānamupagaccheyyā’’ti.
现在,为了在那里举例说明,说了“大王,譬如……”等等。其中,samupādikā(平上船)是指平稳地向上行进、运行,也就是在水面上平稳行驶的船。vaṇṇena(以形状)是指形状。pamāṇena(以尺寸)是指高度。kisathūlena(以粗细)是指粗细的程度,也就是围长。巴利
Idāni tattha nidassanaṃ dassento, ‘‘yathā, mahārājā’’tiādimāha. Tattha samupādikāti samaṃ uddhaṃ pajjati pavattatīti samupādikā, udakassa upari samaṃ gāminīti attho. Vaṇṇenāti saṇṭhānena. Pamāṇenāti ārohena . Kisathūlenāti kisathūlabhāvena, pariṇāhenāti attho.
让人欢喜:就是让人喜欢、生起欢喜。变得迟钝:因为吃了那些食物而变得迟钝。像一根不能弯的棍子:因为吃饱了没法弯腰,就像一根不能弯的棍子一样。吃一次就会吐出来:哪怕只吞下一口饭团,也会吐出来。意思就是只吞一口,就会呕出来。巴利
Chādentanti rocentaṃ ruciṃ uppādentaṃ. Tandīkatoti tena bhojanena tandībhūto. Anonamitadaṇḍajātoti yāvadatthaṃ bhojanena onamituṃ asakkuṇeyyatāya anonamitadaṇḍo viya jāto. Sakiṃ bhutto vameyyāti ekampi ālopaṃ ajjhoharitvā vameyyāti attho.
有人问:因为法的负担太重,所以大地震动。如果大地真的是依法而安住,那它怎么会正因为法而震动、毁灭呢?提问者正是这个意思。接着,长老为了说明这个道理,说道:世间的宝物,能维持家业,又为世人所喜爱,但它本身性质沉重,一旦负担过重,就成了车辆损坏的原因——这是大家都见过的。法也是如此:它以种种殊胜的利益和安乐,护持着具足法的人,因此也为智者所喜爱;又因为法甚深、不可测量,其性沉重,遂成过重的负担,所以会成为大地震动的原因。为了说明这一点,他说:大王,这里有两辆车……等等。由此应当知道,这里也解释了如来入母胎等时候大地震动的原因。从一辆车取宝:意思是从一辆车中,或者一辆车的宝物,因此是从车上取来。巴利
Atidhammabhārena pathavī calatīti dhammena nāma pathavī tiṭṭheyya. Sā kiṃ teneva calati vinassatīti adhippāyena pucchati. Puna thero ‘‘ratanaṃ nāma loke kuṭumbaṃ sandhārentaṃ abhimatañca lokena attano garusabhāvatāya sakaṭabhaṅgassa kāraṇaṃ atibhārabhūtaṃ diṭṭhaṃ. Evaṃdhammo ca hitasukhavisesehi taṃsamaṅginaṃ dhārento abhimato ca viññūnaṃ gambhīrappameyyabhāvena garusabhāvattā atibhārabhūto pathavīcalanassa kāraṇaṃ hotī’’ti dassento, ‘‘idha, mahārāja, dve sakaṭā’’tiādimāha. Eteneva tathāgatassa mātukucchiokkamanādikāle pathavīkampanakāraṇaṃ saṃvaṇṇitanti daṭṭhabbaṃ. Ekasakaṭato ratananti ekasmā, ekassa vā sakaṭassa ratanaṃ, tasmā sakaṭato gahetvāti attho.
已发出的意思就是已经说出来了,也就是已经说过的意思。最上的意思就是在一切众生当中最为殊胜。巴利
Osāritanti uccāritaṃ, vuttanti attho. Aggoti sabbasattehi aggo.
“自性本然”说的是:以自性而成、非人造作的,就是本性。“因大故”说的是:由于那些大因——也就是被称为波罗蜜的成佛之法等大因——诸佛功德才得以生起,这句话表达的就是这个意思。地等是广大的事物,而帝释天神等也各自在自己的领域中独一无二;正自觉者同样在自己的领域中独一无二。那么,他的领域是什么?就是佛地,乃至一切所应知之法。因此,说“世尊犹如虚空,领域无边,独一存在”,就是在显示:在其他轮围世界中,并没有第二位佛陀。巴利
Sabhāvapakatīti sabhāvabhūtā akittimā pakati. Kāraṇamahantatāyāti mahantehi buddhakārakadhammehi pāramitāsaṅkhātehi kāraṇehi buddhaguṇānaṃ nibbattitoti vuttaṃ hoti. Pathaviādīni mahantāni vatthūni, mahantā ca sakkabhāvādayo attano attano visaye ekekā eva, sammāsambuddhopi mahanto attano visaye ekova, ko ca tassa visayo? Buddhabhūmi, yāvatakaṃ vā ñeyyaṃ. Evaṃ ‘‘ākāso viya anantavisayo bhagavā ekova hotī’’ti vadanto paracakkavāḷesu dutiyassa buddhassa abhāvaṃ dasseti.
用“一个世间”这句话,就是指“一个世间”这个说法本身。因为这里是诞生地,所以包含了十千个轮围世界。说“仅以一个轮围世界”,就是指仅仅这一个轮围世界。就像说“只在这个轮围世界里出生”时,应该限定为:只在这个轮围世界里的赡部洲,而且只限于那里的中央地区;同样,说“一个世间”时,虽然指的是诞生地,也应该只以这一个轮围世界来限定。巴利
Imināvapadenāti ‘‘ekissā lokadhātuyā’’ti iminā eva padena. Dasacakkavāḷasahassāni gahitāni jātikhettattā. Ekacakkavāḷenevāti iminā ekacakkavāḷeneva. Yathā – ‘‘imasmiṃyeva cakkavāḷe uppajjantī’’ti vutte imasmimpi cakkavāḷe jambudīpeyeva, tatthapi majjhimapadese evāti paricchindituṃ vaṭṭati; evaṃ ‘‘ekissā lokadhātuyā’’ti jātikhette adhippetepi imināva cakkavāḷena paricchindituṃ vaṭṭati.
“为了断除诤论”是指断除诤论的原因。如果两人之间生起了诤论,那么此处诤论的断除就是令它不生起。通过“在一洲中”等语显示:即使在不同洲,它们也不会同时出现,更何况在同一洲。“他会损减”:因为他只能在轮围世界的区域内活动,所以会损减。巴利
Vivādūpacchedatoti vivādūpacchedakāraṇā. Dvīsu uppannesu yo vivādo bhaveyya, tassa anuppādoyevettha vivādupacchedo. Ekasmiṃ dīpetiādinā dīpantarepi ekajjhaṃ na uppajjanti, pageva ekadīpeti dasseti. So parihāyethāti cakkavāḷassa padese eva vattitabbattā parihāyeyya.
130 人身:指人的身份,因为只有这个身份才适合具备出家等功德成就。性相成就:指男子之身。因:指以心意和语言的愿求为前提的因的具足。见师:指当面亲见导师。出家:指在主张业行的苦行者中出家,或在比丘中出家。功德成就:指神通等功德的具足。增上:指以佛陀为对象而作出的殊胜崇敬。欲:指以正等正觉为目标而生起的、格外强烈的行善之欲。八法合集:指这八种法的聚合。发愿:指以身体立愿。成就:指圆满达成。这是这里的简要说明,详细解释则应依照《胜义显示》中《行藏注》杂论部分所说的方法来了知。巴利
130.Manussattanti manussabhāvo tasseva pabbajjādiguṇasampattiādīnaṃ yoggabhāvato. Liṅgasampattīti purisabhāvo. Hetūti manovacīpaṇidhānapubbikā hetusampadā. Satthāradassananti satthusammukhībhāvo. Pabbajjāti kammakiriyavādīsu tāpasesu, bhikkhūsu vā pabbajjā. Guṇasampattīti abhiññādiguṇasampadā. Adhikāroti buddhaṃ uddissa adhiko sakkāro. Chandatāti sammāsambodhiṃ uddissa sātisayo kattukamyatākusalacchando. Aṭṭhadhammasamodhānāti etesaṃ aṭṭhannaṃ dhammānaṃ samāyogena. Abhinīhāroti kāyapaṇidhānaṃ. Samijjhatīti nipphajjatīti ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana paramatthadīpaniyā cariyāpiṭakavaṇṇanāya (cariyā. aṭṭha. pakiṇṇakakathā) vuttanayeneva veditabbo.
“一切行相圆满”的意思是:因为具备圆满的特征,所以确实具足了一切行相,比如七处隆满等等。因为女人不可能有密藏于鞘中的阴藏相,而且所谓第二性本来就不如第一性。因此,紧接着的下一句说“因为……”等等。巴利
Sabbākāraparipūramevāti paripuṇṇalakkhaṇatāya sattussadādīhi sabbākārehi sampannameva. Na hi itthiyā kosohitavatthaguyhatā sambhavati, dutiyapakati ca nāma paṭhamapakatito nihīnā eva. Tenevāha anantaravāre ‘‘yasmā’’tiādi.
这里说“男子在那里投生”,意思是:在这个人间身为男子的人,在那里以梵天神之身投生在梵天界。这就说明,即使没有男性的性别特征,梵天神们仍然具有男子的形相。正是针对这种男子的形相,才说“若男子能成就梵行”。也是因为这一点,才说“即使同类……”等话。如果真是这样,那女人不就不能投生到梵天界了吗?为了回答这个问题,才说“梵行”等话。巴利
Idha purisassa tattha nibbattanatoti imasmiṃ manussaloke purisabhūtassa tattha brahmaloke brahmattabhāvena nibbattanato. Tena asatipi purisaliṅge purisākārā brahmāno hontīti dasseti. Taṃyeva hi purisākāraṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘yaṃ puriso brahmattaṃ kareyyā’’ti. Tenevāha ‘‘samānepī’’tiādi. Yadi evaṃ itthiyo brahmaloke na uppajjantīti āha ‘‘brahmatta’’ntiādi.
131 在“身恶行”等经文中,讲的是所谓的业之定律。具足,就是拥有;因为他有这个东西,所以叫具足者,也就是具有。或者,习性上具足的人叫具足者。在加行阶段,有造作的具足;依决定思来说,有思的具足。或者,依思的相续来说,有造作的具足;依一一思的刹那来说,有思的具足。依已造作、已积累但果报尚未成熟的业来说,有业的具足;当业已经开始成熟时,依果报的转起来说,有果报的具足。依业等现前的时间来说,有现前的具足。于善业和不善业造作的刹那,就是指造作善业和不善业的那个刹那。如此,用这个词引出善业和不善业这一段。所造作并积累的业,是以这样的方式造作,使它有能力给出果报。堪为果报,是指能在第二世等中成熟。对于正在生起的有情,再生之相现前,这是句子的连接方式。转动,就是转变。因为当一种业使那个相现前时,由于缘的差别,另一种业使别的相现前,这就是转变。巴利
131.Kāyaduccaritassātiādipāḷiyā kammaniyāmo nāma kathito. Samañjanaṃ samaṅgo, so etassa atthīti samaṅgī, samannāgato. Samañjanasīlo vā samaṅgī. Pubbabhāge āyūhanasamaṅgitā, sanniṭṭhāpakacetanāvasena cetanāsamaṅgitā. Cetanāsantativasena vā āyūhanasamaṅgitā, taṃtaṃcetanākhaṇavasena cetanāsamaṅgitā. Katūpacitassa avipakkavipākassa kammassa vasena kammasamaṅgitā, kamme pana vipaccituṃ āraddhe vipākappavattivasena vipākasamaṅgitā. Kammādīnaṃ upaṭṭhānakālavasena upaṭṭhānasamaṅgitā. Kusalākusalakammāyūhanakkhaṇeti kusalakammassa ca akusalakammassa ca samīhanakkhaṇe. Tathāti iminā kusalākusalakammapadaṃ ākaḍḍhati. Yathā kataṃ kammaṃ phaladānasamatthaṃ hoti, tathā kataṃ upacitaṃ. Vipākārahanti dutiyabhavādīsu vipaccanārahaṃ. Uppajjamānānaṃ upapattinimittaṃ upaṭṭhātīti yojanā. Calatīti parivattati. Ekena hi kammunā tajje nimitte upaṭṭhāpite paccayavisesavasena tato aññena kammunā aññassa nimittassa upaṭṭhānaṃ parivattanaṃ.
靠狗为生的人,就是靠狗来维持生活的人。在地上铺花供养,就是用地上的花铺在地面上作供养。所谓“由于具备造作思业的缘故”,是说:身体恶行一次又一次地造作,那个决定性的思便不断筹划这些恶行;而这种筹划还没有被灭尽业的智慧所耗尽,又因为具备所累积的业,所以才这样说。巴利
Sunakhajīvikoti sunakhehi jīvanasīlo. Talasantharaṇapūjanti bhūmitalassa pupphehi santaraṇapūjaṃ. Āyūhanacetanākammasamaṅgitāvasenāti kāyaduccaritassa aparāparaṃ āyūhanena sanniṭṭhāpakacetanāya tasseva pakappane kammakkhayakarañāṇena akhepitattā yathūpacitakammunā ca samaṅgibhāvassa vasena.
132 “如此庄严”是说:按照上面所说的那样,通过种种界的分别等种种方式,以种种理路的多样绮丽和极为精细深奥,从义理和文辞两方面都使它变得光彩夺目。巴利
132.Evaṃ sassirikanti vuttappakārena anekadhātuvibhajanādinā nānānayavicittatāya paramanipuṇagambhīratāya ca atthato byañjanato ca sasobhaṃ katvā.
“你持此”这句话里,“此”只是个语气助词。依界等分类而展开的种种义理,称为“转起”,也就是教法的分类。这部经有四种转起,或者说在这部经中有四种转起,所以叫“四转起”,也就是法门。这法既是法,又因为属于教法,按前面所说的含义,就像镜子一样,所以叫“法镜”。又因为具有现前的意义,如同诸法的镜子,所以也叫“法镜”。就像用镜子能去除众生脸上的污垢,用这部经也能去除修行者内心的污垢。因此,因为用这部经摧破烦恼,修行者通过证得寂止而获得胜利;所以这部经是为进入不死之城而击的大鼓,称为“不死鼓”。“于此所说”:就是在这部经中所说的。“无上之战胜”:因为是至高无上的,所以是战胜烦恼之战的胜利;也就是以此而战胜。其余内容很容易理解。巴利
Naṃ dhārehīti ettha nanti nipātamattaṃ. Dhātuādivasena parivaṭṭīyanti atthā etehīti parivaṭṭā, desanābhedā. Cattāro parivaṭṭā etassa, etasmiṃ vāti catuparivaṭṭo, dhammapariyāyo. Dhammo ca so pariyattibhāvato yathāvuttenatthena ādāsoti dhammādāso. Upaṭṭhānaṭṭhena yathādhammānaṃ ādāsotipi dhammādāso. Yathā hi ādāsena sattānaṃ mukhe maladosaharaṇaṃ, evaṃ imināpi suttena yogīnaṃ mukhe maladosaharaṇaṃ. Tasmāti yasmā iminā suttena kilese madditvā samathādhigamena yogino jayappattā; tasmā amatapurappavesane ugghosanamahābheritāya ca amatadundubhi. Idha vuttanti imasmiṃ sutte vuttaṃ. Anuttaro saṅgāmavijayoti anuttarabhāvato kilesasaṅgāmavijayo, ‘‘vijeti etenā’’ti katvā. Sesaṃ suviññeyyameva.
6. 《仙吞山经》的注释巴利
6. Isigilisuttavaṇṇanā
133 133. 依此而被称作“名称”,所以叫“名称”,意思是“名”。人们依此施设“这是某某名”,或者这仅仅是这样一种施设,就是“施设”,也就是名本身。因此说“只是前一句的同义词”。在其余各处也是如此:在“般荼婆山”等三处也都是这样。巴利
133. Samaññāyati etāyāti samaññā, nāmanti attho. Ayamayaṃ nāmāti paññāpenti etāya, tathāpaññāpanamattanti vā paññatti, nāmameva. Tenāha ‘‘purimapadasseva vevacana’’nti. Sesesupīti ‘‘paṇḍavassa pabbatassā’’tiādīsu tīsu vāresupi.
先把经文的生起因说清楚,为了作义理注释,才说了“据说那时”等话。“不以山为义”:并不是说世尊讲了那些山,就以此为目标或利益所在。“仙吞之名”:就是“仙吞”这个名称。“如是”:是以这个原因,也就是观察了这则本生故事的缘起,这就是它的意思。巴利
Samuṭṭhānaṃ tāva suttassa kathetvā atthasaṃvaṇṇanaṃ kātuṃ ‘‘tadā kirā’’tiādi vuttaṃ. Na pabbatehi atthoti na bhagavato pabbatehi kathitehi attho atthi. Isigilibhāvoti isigilināmatā. Itīti iminā kāraṇena, imaṃ aṭṭhuppattiṃ avekkhantoti attho.
在塔内,就是指在塔庙里、在塔的内部。大双门,是指装有双扇门板的高大之门。分成两部分,是指在山的内部,以厅堂的规模开凿出一个石窟住处,把它分成两部分,那时他们就住在那里。巴利
Cetiyagabbheti cetiyaghare cetiyassa abbhantare. Yamakamahādvāranti yamakakavāṭayuttaṃ mahantaṃ dvāraṃ. Dvedhā katvāti pabbatassa abbhantare maṇḍapasaṅkhepena leṇaṃ nimminitvā dvedhā katvā tadā te tattha vasiṃsu.
说到“曾住世之时”,为了说明他们母亲从第三世以来的来历,才说了“据说在过去世……”等话。“她祈愿”:据说,她在田中小屋里焙炒稻谷时,那里生出了大约五百粒像大迦兰迦花那么大的、又大又好看的炒米。她把这些炒米收起来,放在一片大莲叶上。那时,有一位独觉佛为了帮助她,正从不远处的田埂上走来。她看见他,心里生起净信,就拿了一朵盛开的大莲花,把炒米放进去,走到独觉佛跟前,以五体投地顶礼,祈愿说:“尊者,愿以这功德的威力,让我得到五百个具足威德的儿子。”就在她发起这个誓愿的同一刹那,正好有五百个猎人,资具都已备齐,独觉菩提的智慧也已成熟,他们用甜美的肉供养那位独觉佛,并祈愿说:“愿我们成为这位妇女的儿子。”据说,因为他们过去许多生中都曾做过她的儿子,所以事情就那样发生了。“举足”就是每抬一次脚。这里是以举足为代表,实际说的是放脚。巴利
Vasitakālañca kathento tesaṃ mātuyā yāva tatiyabhavato paṭṭhāya samudāgamaṃ dassetuṃ, ‘‘atīte kirā’’tiādi vuttaṃ. Patthesīti tassā kira khettakuṭiyā vīhayo bhajjantiyā tattha mahākarañjapupphappamāṇā mahantā manoharā pañcasatamattā lājā jāyiṃsu. Sā tā gahetvā mahante paduminipatte ṭhapesi. Tasmiñca samaye eko paccekabuddho tassā anuggahatthaṃ avidūre khettapāḷiyā gacchati. Sā taṃ disvā pasannamānasā supupphitaṃ mahantaṃ ekaṃ padumaṃ gahetvā tattha lāje pakkhipitvā paccekabuddhaṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘imassa, bhante, puññassa ānubhāvena ānubhāvasampanne pañcasataputte labheyya’’nti pañca puttasatāni patthesi. Tasmiṃyeva khaṇeti yadā sā yathāvuttaṃ patthanaṃ paṭṭhapesi; tasmiṃyeva khaṇe pañcasatā migaluddakā sambhatasambhārā paripakkapaccekabodhiñāṇā tasseva paccekabuddhassa madhuramaṃsaṃ datvā, ‘‘etissā puttā bhaveyyāmā’’ti patthayiṃsu. Atītāsu anekajātīsu tassā puttabhāvena āgatattā tathā tesaṃ ahosīti vadanti. Pāduddhāreti pāduddhāre pāduddhāre. Pāduddhārasīsena cettha nikkhipanaṃ āha.
依靠胎垢:把排出体外的胎垢作为依托,以湿生的方式出生。有些人说,是以化生的方式出生。安立坏灭生起:开始修观。观:以随观无常为先导,也以依因缘观见名色为先导;当对诸行简择时,见到了无常相,那么“凡无常的,那就是苦;凡苦的,那就是无我”,其余两个相就很容易了知。生起了独觉菩提智:因为在二阿僧祇劫和十万大劫中,已圆满独觉菩提波罗蜜,智慧已经成熟,所以按所说的方式自行修观,达到顶点,证得独觉菩提智。他们全都说了同一首偈颂,所以说“这是他们的记别偈”。巴利
Gabbhamalaṃ nissāyāti bahi nikkhantaṃ gabbhamalaṃ nissayaṃ katvā saṃsedajabhāvena nibbattā . Opapātikabhāvenāti keci. Khayavayaṃ paṭṭhapetvāti vipassanaṃ ārabhitvā. Vipassanāti aniccānupassanāpubbikā sappaccayanāmarūpadassanapubbikā ca, saṅkhāre sammasantassa aniccalakkhaṇe diṭṭhe, ‘‘yadaniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ tadanattā’’ti sesalakkhaṇāni suviññeyyāneva honti. Paccekabodhiñāṇaṃ nibbattayiṃsūti dve asaṅkhyeyyāni kappānaṃ satasahassañca paccekabodhipāramitāya parinipphannattā ñāṇassa paripākattā vuttanayena sayameva vipassanaṃ pavattetvā matthakaṃ pāpetvā paccekabodhiñāṇaṃ adhigacchiṃsu. Sabbepi te taṃyeva gāthaṃ abhāsiṃsūti āha – ‘‘ayaṃ tesaṃ byākaraṇagāthā ahosī’’ti.
生于湖中者,就是生在湖里的。与大大小小的莲叶一起生长者,就是和大小莲花叶共同生长的;或者说,这里有被称作大小莲花叶的莲叶,所以叫莲叶丛,也就是莲花丛。在其中生长者,就是从莲叶丛中出生的。极盛开者,就是开得很好、完全绽放。被蜂群萦绕者,就是被蜂群欢喜地围绕着、盘旋着。归于无常者,就是在每一刹那中,以色泽变化等情形而归于无常。了知之后,就是以与观慧相应的道慧了知之后。应当独行,因此,若还有别人也想成为像我这样的人,就应这样修习,然后独行,如犀牛角。巴利
Saroruhanti sarasi jātaṃ. Padumapalāsapattajanti khuddakamahantehi kamaladalehi sahajātaṃ. Khuddakamahantakamaladalasaṅkhātāni vā padumapalāsapattāni ettha santīti padumapalāsapattaṃ, padumagacchaṃ. Tattha jātanti padumapalāsapattajaṃ. Supupphitanti suṭṭhu pupphitaṃ sammā vikasitaṃ. Bhamaragaṇānuciṇṇanti bhamaragaṇehi anukulañceva anuparibbhamitañca. Aniccatāyupagatanti khaṇe khaṇe vaṇṇabhedādivasena aniccatāya upagataṃ. Viditvāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya jānitvā. Eko careti tasmā aññopi mādiso hotukāmo evaṃ paṭipajjitvā eko care khaggavisāṇakappoti.
135 具足念之核心、戒之核心等,所以在众生中成为精髓。因为完全脱离了轮回之苦,所以没有苦。因为渴爱已被彻底断除,所以没有渴爱。毁慢者,这是赞叹的话。巴利
135. Satisārasīlasārādisamannāgamanena sattesu sārabhūtā. Sabbaso vaṭṭadukkhassa vigatattā niddukkhā. Samucchinnataṇhatāya nittaṇhā. Mānacchidoti thutivacanaṃ.
这些独觉佛都共用同一个名号:在圣典中已经出现的那些独觉佛,以及在圣典中尚未出现、但同名的其他独觉佛。为了让这个意思更加清楚,所以接着说了“因为在这些……”等话。“不逐一各别宣说”,就是不把他们各自的样子一个一个地说出来。说“其他”,是因为他们有各自不共的地方。剩下的内容很容易理解。巴利
Etesaṃ ekanāmakāyevāti etesaṃ āgatānaṃ paccekabuddhānaṃ pāḷiyaṃ anāgatā aññe paccekabuddhā samānanāmakā eva. Vuttamevatthaṃ pākaṭīkaraṇatthaṃ ‘‘imesu hī’’tiādi vuttaṃ. Visuṃ visuṃ avatvāti paccekaṃ sarūpato avatvā. Aññe cāti asādhāraṇattā āha. Sesaṃ suviññeyyameva.
《大四十经》的注释巴利
7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
136 136. 因为远离了各种过失,所以是圣洁的。因此说“无过失”。不过,这种无过失因为是出世间的,所以有其特殊之处,因此说“出世间”。善妙、值得称赞、能引导人解脱的定,就是正定,所以说“正定就是道定”。果在这里依它而生起,因为它与果的运作紧密相连,所以是近因,也就是原因,因此说“有近因”就是“有因有缘”。能资助、能围绕,就是资具,因此说“有资具”就是“有眷属”。巴利
136. Dosehi ārakāti ariyaṃ. Tenāha ‘‘niddosa’’nti. Sā pana niddosatā lokuttarabhāvena savisesāti āha ‘‘lokuttara’’nti. Sammā sundaro pasattho niyyāniko samādhi sammāsamādhīti āha – ‘‘sammāsamādhinti maggasamādhi’’nti. Upanisīdati ettha phalaṃ tappaṭibaddhavuttitāyāti upanisaṃ, kāraṇanti āha – ‘‘saupanisanti sappaccaya’’nti. Parikaroti parivāretīti parikkhāroti āha – ‘‘saparikkhāranti saparivāra’’nti.
被围绕:是指以俱生缘等缘的方式,像被随从围绕一样来到。前行:是指以俱生缘等缘为条件,在出起而趋向的修习中走在前面。因此说“观正见……”。现在为了从作用上显示它们,所以说“观正见……”等。其中,取“审察”一词,是为了显示:在种种心生起时,以审察为主导而运转的正见具有先行性。由此显示,正见对此道定具有不同刹那的先行性。审察终了:是指如此运转的随顺智的末端。正在根除已得之地的轮回:是指正在断除自己相续中长久随眠的烦恼轮回。正在平息:是它的同义词。或者说,正在平息是指以令其不再生起的方式,平息残余的轮回。因此说“道正见……生起”。它:指正见。两种:即如前所说的两种。在这里,因为已经显示了与观慧相应的道慧的作用。巴利
Parivāritāti sahajātādipaccayabhāvena parivārantehi viya upagatā. Purecārikāti vuṭṭhānagāminibhāvanā sahajātādipaccayavasena paccayattā purassarā. Tenāha – ‘‘vipassanāsammādiṭṭhi cā’’ti. Idāni tāni kiccato dassetuṃ, ‘‘vipassanāsammādiṭṭhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha parivīmaṃsaggahaṇaṃ tattha tattha cittuppāde vīmaṃsādhipateyyena pavattiyā sammādiṭṭhiyā pubbaṅgamabhāvadassanatthaṃ. Tenassa maggasamādhissa nānākhaṇikaṃ pubbaṅgamabhāvaṃ dasseti. Vīmaṃsanapariyosāneti tathāpavattaanulomañāṇassa osāne. Bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānāti attano santāne dīgharattaṃ anusayitaṃ kilesavaṭṭaṃ samucchindanti. Vūpasamayamānāti tasseva vevacanaṃ. Vūpasamayamānāti vā tato eva avasiṭṭhampi vaṭṭaṃ appavattikaraṇavasena vūpasamenti. Tenevāha – ‘‘maggasammādiṭṭhi…pe… uppajjatī’’ti. Sāti sammādiṭṭhi. Duvidhāpīti yathāvuttā duvidhāpi. Idha adhippetā vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya kiccassa dassitattā.
在通达相的时候,具有该相的法就被通达了,所以说“从所缘了知邪见……”。观正见也是这样。从作用来说,是从修习的作用来说。在正见中,因为证得了不痴,所以从无痴的角度了知。从作用来说,是从通达的作用来说。而那完全就是不迷,所以说“从无痴”。像这样了知,就是如实觉知“邪见就是邪见”。他的,指具有那邪见的人。巴利
Lakkhaṇe paṭivijjhamāne lakkhaṇiko dhammo paṭividdho hotīti āha – ‘‘micchādiṭṭhiṃ…pe… ārammaṇato pajānātī’’ti. Vipassanāsammādiṭṭhiyampi eseva nayo. Kiccatoti bhāvanākiccato. Sammādiṭṭhiyaṃ tadadhigataasammohatāya asammohato pajānāti. Kiccatoti paṭivedhakiccato. Taṃ pana sabbathā asammuyhanamevāti āha ‘‘asammohato’’ti. Evaṃ pajānanāti micchādiṭṭhi micchādiṭṭhīti yāthāvato avabodho. Assāti taṃsamaṅgino puggalassa.
把“dvāya”这个词的 -kāra 读成长音,才说了出来。因此说“dvayaṃ vadāmi”(我说二)。“dvayaṃ”(二)的意思是它具有两个组成部分,所以说“duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmi”(我说二部分)。福德的一部分,就是属于福德的部分;把 ka 变成 ya,用阴性词性来表达,所以说“puññabhāgiyā”(福分)。所谓“upadhi”,即被称为蕴相续的。巴利
Dvāyanti -kāro dīghaṃ katvā vutto. Tenāha ‘‘dvayaṃ vadāmī’’ti. Dve avayavā etassāti dvayaṃ. Tenāha ‘‘duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmī’’ti. Puññassa eko bhāgo so eva puññabhāgiko , ka-kārassa ya-kāraṃ katvā itthiliṅgavasena ‘‘puññabhāgiyā’’ti vuttaṃ. Upadhisaṅkhātassāti khandhapabandhasaṅkhātassa.
“甘露门”指圣道。“施设”是从导向出离等方面来施设的。因此说“分别而显示”。其中,通过摧破迷乱,从无迷乱的角度来显示。“于彼义”就是在施设甘露门这个意义上。“已达觉支”指已达到觉支的状态。因为道慧以道的体性、以导向出离的方式生起,且通于八支,而支是整体的部分,为了显示其余诸法是支分,所以说“圣道的支分”。“彼比丘”指了知“邪见是邪见”、了知“正见是正见”的比丘。“为断除”指为了以正断而断除。“为获得”指为了证得道正见。“善巧精进”就是与观相应、由善巧所生的精进。“他忆念”即具念者,也就是他具足念的状态,所以说“为念所具足”。在这里,虽然如实正精进与正念,或同时生起,或以无间的方式生起而围绕观正见成为眷属,但根据“如是这三法追随、随转正见”等文句以及“在此”等,这里是以适当的方式,将其余诸法作为道正见的俱行眷属来结合。“正思惟等”以“等”字含摄正语、正业、正命,因为它们已作为其余法的眷属而被取。若把它们既当作眷属又当作具眷属者来说,就会造成混淆与迷乱,所以不这样说。“三者”是指正见、正精进、正念,它们是俱生眷属,因为此处理解的是道刹那的诸法,而在观的刹那离戒所是不可能生起的。巴利
Amatadvāranti ariyamaggaṃ. Paññapetīti niyyānādipakārato paññapeti. Tenāha ‘‘vibhajitvā dassetī’’ti. Tattha sammohassa viddhaṃsanena asammohato dasseti. Tasmiṃ attheti amatadvārapaññāpane atthe. Bojjhaṅgappattāti bojjhaṅgabhāvappattā. Maggabhāvena niyyānabhāvena pavattiyā maggapaññāya aṭṭhannampi sādhāraṇattā samudāyassa ca avayavo aṅganti katvā sesadhamme aṅgikabhāvena dassento ‘‘ariyamaggassa aṅga’’nti āha. So bhikkhūti micchādiṭṭhiṃ ‘‘micchādiṭṭhī’’ti sammādiṭṭhiṃ ‘‘sammādiṭṭhī’’ti jānanto bhikkhu. Pajahanatthāyāti samucchedavasena pajahanāya. Paṭilābhatthāyāti maggasammādiṭṭhiyā adhigamāya. Kusalavāyāmoti vipassanāsampayuttova kosallasambhūto vāyāmo. Saratīti sato, taṃ panassa saraṇaṃ satisamaṅgitāyāti āha ‘‘satiyā samannāgato’’ti. Kāmañcettha vipassanāsammādiṭṭhiṃ yathābhūtā sammāvāyāmasatiyo sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti, ‘‘itiyime tayo dhammā sammādiṭṭhiṃ anuparidhāvanti anuparivattantī’’ti pana vacanato, ‘‘ettha hī’’tiādinā maggasammādiṭṭhiyā eva sesadhammānaṃ yathārahaṃ sahacaraṇabhāvena parivāraṇaṃ yojitaṃ. Sammāsaṅkappādīnanti ādi-saddena sammāvācākammantājīvānaṃ gahaṇaṃ itaresaṃ parivārabhāvena gahitattā . Na hi sakkā te eva parivāre parivāravante ca katvā vattuṃ saṅkarato sammohajananato ca. Tayoti sammādiṭṭhivāyāmasatiyo sahajātaparivārāva honti maggakkhaṇikānaṃ tesaṃ adhippetattā vipassanākhaṇaviratīnaṃ asambhavato.
137 这是指以世间公认的推理方式而说。对“应当这样、应当那样”作种种推度,就像从井里把所缘之水抽引上来一样,这种抽引、这种思虑就是寻。“以思惟的方式”:是指取着各种所缘之后,以构画、意图的方式而行。而推度和构画,应当理解为就是与寻俱生的那些法本身。“一境”:这是说,寻因为得到定的帮助,才获得了“安止”这个别名。更确切地说,安止是依寻的力量把心安立在所缘上;如果没有寻,怎么能安立呢?所以说“然而当有寻时”等等。心是依自己的法性而登上所缘的,这说明执取所缘诸法本来就是依自性成立的,并不依赖别的法;而寻生起时,正是以把心安放到所缘上的方式而运作。即便如此,从自然寻之心生起而言,有寻之心在执取所缘上的特殊之处,是由寻产生的。因此,寻是心执取所缘时的一个特殊条件,这个道理就很清楚了。另有一些论师说:就像有人依靠国王的亲信或他的朋友,得以登上或进入王宫一样,心也是依靠寻而登上所缘,因为寻的本质就是把心安放到所缘上,而其他法没有这种特性。所以世尊说:“这是心的安放。”巴利
137.Takkanavasena lokasiddhenāti adhippāyo. ‘‘Evañcevañca bhavitabba’’nti vividhaṃ takkanaṃ kūpe viya udakassa ārammaṇassa ākaḍḍhanaṃ vitakkanaṃ vitakko. Saṅkappanavasenāti taṃ taṃ ārammaṇaṃ gahetvā kappanavasena. Takkanaṃ kappananti ca ataṃsahajātānamevāti daṭṭhabbaṃ. Ekaggoti iminā samādhinā laddhupakārasseva vitakkassa appanāpariyāyo hotīti dasseti. Visesena vā appanā vitakkassa vasena cittaṃ ārammaṇaṃ abhiropeti, vitakke asati kathanti āha ‘‘vitakke panā’’tiādi. Attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhatīti, etena ārammaṇadhammānaṃ gahaṇaṃ nāma sabhāvasiddhaṃ, na dhammantaramapekkhati, vitakko pana pavattamāno ārammaṇābhiniropanavaseneva pavattatīti dasseti. Evaṃ santepi sabhāvāvitakkacittuppādato savitakkacittuppādassa ārammaṇaggahaṇaviseso vitakkena jātoti katvā vitakko cittassa ārammaṇaggahaṇe visesapaccayoti pākaṭoyamattho. Apare pana bhaṇanti – yathā koci rājavallabhaṃ, taṃsambandhīnaṃ mittaṃ vā nissāya rājagehaṃ ārohati anupavisati, evaṃ vitakkaṃ nissāya cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati vitakkassa ārammaṇābhiniropanasabhāvattā, aññesaṃ dhammānañca avitakkasabhāvato. Tenāha bhagavā – ‘‘cetaso abhiniropanā’’ti (dha. sa. 7).
如果这样,那么无寻的心如何能攀上所缘呢?靠寻的力量。就像那个人因为熟悉了,即使没有向导,也能毫无顾虑地走进王宫;同样,因为熟悉,即使没有寻,无寻的心也能攀上所缘。这里说的“因为熟悉”,是指由相续中反复生起的寻的修习所形成的熟悉。因为寻在相续中频繁生起,心攀上所缘这件事就变得非常熟练;所以有时候即使没有寻,心也照样在那里生起。比如与智相应的心,因为反复探究而非常熟练,有时候即使没有智伴随,也仍然以探究的方式生起;又比如曾经与烦恼相应而生起的心,因为惯习,即使在完全远离烦恼的时候,也会依着烦恼的习气而转起——应当知道这里的道理也是这样。巴利
Yadi evaṃ kathaṃ avitakkacittaṃ ārammaṇaṃ ārohatīti? Vitakkabaleneva. Yathā hi so puriso paricayena tena vināpi nirāsaṅko rājagehaṃ pavisati, evaṃ paricayena vitakkena vināpi avitakkaṃ cittaṃ ārammaṇaṃ ārohati. Paricayenāti ca santāne pavattavitakkabhāvanāsaṅkhātena paricayena. Vitakkassa hi santāne abhiṇhaṃ pavattassa vasena cittassa ārammaṇābhiruhanaṃ ciraparicitaṃ; tena taṃ kadāci vitakkena vināpi tattha pavattateva; yathā ñāṇasahagataṃ cittaṃ sammasanavasena ciraparicitaṃ kadāci ñāṇarahitampi sammasanavasena pavattati; yathā vā kilesasahitaṃ hutvā pavattaṃ sabbaso kilesarahitampi paricayena kilesavāsanāvasena pavattati, evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.
造作言语,就是产生言语,意思是成为语声生起的特殊助缘。世间的寻与三十二种心相应,因为能产生语表,所以造作言语。不过,它依惯用法而得名为“语行”;或者,因为是从那作用的止息而得名,又因为能生起,所以称为“行”。说了“围绕出世间正思惟”之后,有人问:在三种正思惟中,有时候是围绕哪一种呢?针对这个责问,回答说“在此”等。它们在种种不同的心中可得,因为是以种种不同的作意为因,而且它们只在前分阶段生起。它获得三个名称,因为能断除三种对立,并且殊胜地完成三种作用。这个道理,对于正语等也同样适用。巴利
Vācaṃ saṅkharotīti vācaṃ uppādeti, vacīghosuppattiyā visesapaccayo hotīti attho. Lokiyavitakko dvattiṃsacittasahagato vācaṃ saṅkharoti vacīviññattijananato. Vacīsaṅkhārotveva panassa nāmaṃ hoti ruḷhito, taṃsamatthatānirodhato vā sambhavato pana saṅkhāroti. ‘‘Lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārentī’’ti vatvā tividhe sammāsaṅkappe kadāci katamaṃ parivārentīti? Codanaṃ sandhāyāha ‘‘etthā’’tiādi. Nānācittesu labbhanti nānāsamannāhārahetukattā, pubbabhāgeyeva ca te uppajjantīti. Tīṇi nāmāni labhati tividhassapi paṭipakkhassa samucchindanena sātisayaṃ tiṇṇampi kiccakaraṇato. Esa nayo sammāvācādīsupi.
138 138. 以这个来远离,所以称为离,也称为远离。由于它是远离妄语的因,所以思心所也可以叫离;又因为它能除去、消灭恶法,所以也叫远离。因此说:“离和思都可以。”在远处而喜乐:指把已经断除的烦恼远远地推开。没有那些而喜乐:指完全彻底地没有那些烦恼。从那里或从那里:指从“看见了却说没看见”这类妄语。特别是,因为这是一种还未到达就已转向的法。巴利
138. Viramati etāyāti veramaṇī virati vuccati. Sā musāvādato viramaṇassa kāraṇabhāvato cetanāpi verassa maṇanato vināsanato viratipīti āha – ‘‘viratipi cetanāpi vaṭṭatī’’ti. Ārakā ramatīti samucchinnehi dūrato samussāreti. Vinā tehi ramatīti accantameva tehi vinā bhavati. Tato tatoti diṭṭhe adiṭṭhavādādito musāvādā. Visesato anuppattidhammattā paṭinivattā hutvā.
140 以三种诈取事来说:就是由恶欲所生、通过受用资具、在周围暗示、示现威仪这三种方式表现出来的三种诈取事。以这种欺诈为手段,为了获取资具,那些人的戒就成了幌子——应该这样理解。为了给自己谋取利益,用谩骂、呵斥、轻蔑等方式去折磨、打击、恼害他人,这就叫压迫。从这里得到的东西拿到别处去,从那里得到的东西又送给别人,这样以利套利,就是以利求利。经典中提到的,就是以欺诈等方式的邪命。那到底是什么呢?所以说以活命为因等等。只是那些的——这是一个限定词,因为确立了当活命被扰乱时,只会扰乱身门和语门,所以才这样说。巴利
140.Tividhena kuhanavatthunāti paccayapaṭisevana-sāmantajappana-iriyāpathapavattanasaṅkhātena pāpicchatā nibbattena tividhena kuhanavatthunā. Etāya kuhanāya karaṇabhūtāya paccayuppādanatthaṃ nimittaṃ sīlaṃ etesanti yojanā. Attavisayalābhahetu akkosanakhuṃsanavambhanādivasena pisanaṃ ghaṭṭanaṃ viheṭhanaṃ nippeso. Ito laddhaṃ aññassa, tato laddhaṃ parassa datvā evaṃ lābhena lābhaṃ nijigīṃsatīti lābhena lābhaṃ nijigīṃsanā. Pāḷiyaṃ āgato kuhanādivasena micchāājīvo. Ko pana soti āha ‘‘ājīvahetū’’tiādi. Tāsaṃyevāti avadhāraṇaṃ, ‘‘ājīvo kuppamāno kāyavacīdvāresu eva kuppatī’’ti katvā vuttaṃ.
141 141. 对于“正见”这个词,意思是:他的见是正的、被称赞的、美善的、能导向出离的,所以叫正见;这是指人。然而,对于这个人来说,因为正见是通达诸谛、证得涅槃的依靠,所以经文说“立于道正见者”。所谓“能够”,就是成为,就是与那种正见一起生起、一起运作。这里所说的“正智”,是指审察智,因为它以如实了知为含义;而这种正智,只有在道定已经建立时才会发生。为了显示这个意思,经文才说“在道正定中……正智能够……”等等。这是要显示什么呢?就像立于道正见的人被称为“正见者”,同样,立于道果审察智的人被称为“正智者”;而对于这个人来说,由于道果正定的运作,正智能够生起,正解脱也能够生起——这就是它要显示的意思。果定的运作暂且不说,那道定又怎么说呢?因为道定具有不动摇性,是究竟的定,而且作用已经完成,所以也可以说它确实在运作。除了八种果支之外——也就是那些作为果的正见等八支,因为它们在“有正见者有正思惟”等文中已经被单独列出,所以这里排除在外。所谓“把正智作为审察”,就是把审察智当作正智。所谓“令成为果”,是说对于那些与果法俱行、因为具有异熟性而得到“果”这个名称的诸法,可以使它们成为正解脱。因此,《削减经注》中也说:“除了与果相应的正见等八支之外,其余诸法应知为正解脱。”巴利
141. Sammā pasatthā sobhanā niyyānikā diṭṭhi etassāti sammādiṭṭhi, puggalo. Tassa pana yasmā sammādiṭṭhi saccābhisamayassa nibbānasacchikiriyāya avassayo, tasmā vuttaṃ – ‘‘maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassā’’ti. Pahoti bhavati tāya saheva uppajjati pavattati. Paccavekkhaṇañāṇaṃ yāthāvato jānanaṭṭhena sammāñāṇanti idhādhippetaṃ, tañca kho maggasamādhimhi ṭhite eva hotīti imamatthaṃ dassetuṃ āha – ‘‘maggasammāsamādhimhi…pe… sammāñāṇaṃ pahotī’’tiādi. Iminā kiṃ dassetīti? Yathā maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhito puggalo, ‘‘sammādiṭṭhī’’ti vutto, evaṃ maggaphalapaccavekkhaṇañāṇe ṭhito, ‘‘sammāñāṇo’’ti vutto, tassa ca maggaphalasammāsamādhipavattiyā pahoti sammāñāṇassa sammāvimuttiyā pahotīti imamatthaṃ dasseti. Phalasamādhi tāva pavattatu, maggasamādhi pana kathanti? Tampi akuppabhāvatāya accantasamādhibhāvato kiccanipphattiyā pavattatevāti vattabbataṃ labhati. Ṭhapetvā aṭṭhaphalaṅgānīti phalabhūtāni sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni, ‘‘sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotī’’tiādinā visuṃ gahitattā ṭhapetvā. Sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvāti paccavekkhaṇañāṇaṃ sammāñāṇaṃ katvā. Phalaṃ kātunti phaladhammasahacaritatāya vipākasabhāvatāya ca ‘‘phala’’nti laddhanāme phalasampayuttadhamme sammāvimuttiṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ. Tathā ca vuttaṃ sallekhasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.83) ‘‘phalasampayuttāni pana sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni ṭhapetvā sesadhammā sammāvimuttīti veditabbā’’ti.
142 已消尽,就是已被耗尽、被摧毁、被灭尽的意思。果已被宣说:他们说,通过“诸比丘,对于有正见的人,邪见已消尽”这一语句,沙门果已经被宣说了;其含义是,消尽就是彻底平息。不过,如果把消尽理解为断除,中分诵者们就说……道已被宣说。以见之义:是指通过遍知通达等方式,现前照见四圣谛的意义。以令知之义:是指通过现前所见,使道与果变得明显。以信解于彼之义:是指对那已如实证得的涅槃,以信解的状态。巴利
142.Nijjiṇṇāti nijjīritā, viddhastā vināsitāti attho. Phalaṃ kathitanti ‘‘sammādiṭṭhissa, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī’’ti iminā vārena sāmaññaphalaṃ kathitanti vadanti, nijjīraṇaṃ paṭippassambhananti adhippāyo. Nijjīraṇaṃ pana samucchindananti katvā, majjhimabhāṇakā…pe… maggo kathitoti vadanti. Dassanaṭṭhenāti pariññābhisamayādivasena catunnaṃ saccānaṃ paccakkhato dassanaṭṭhena. Viditakaraṇaṭṭhenāti paccakkhena yathādiṭṭhānaṃ maggaphalānaṃ pākaṭakaraṇaṭṭhena. Tadadhimuttaṭṭhenāti tasmiṃ yathāsacchikate nibbāne adhimuccanabhāvena.
善分:是指没有过失的那一部分。由于施予大异熟:因为它施予了广大、丰盛的出世间乐果,也施予了身体等痛苦的果报。巴利
Kusalapakkhāti anavajjakoṭṭhāsā. Mahāvipākadānenāti mahato vipulassa lokuttarassa sukhavipākassa ceva kāyikādidukkhavipākassa ca dānena.
为了说明:就像以大异熟的布施而有大四十法一样,同样,因为“大”也有“众多”的意思,所以也称“大四十”。因此说“而在这部经中,宣说了五种正见”等等。因为“大”这个词也有“众多”的意思,比如在“大众”等说法中。在这里,以“无布施”等按对象类别区分,宣说了十种邪见法;同样仅按对象类别,以“有布施”等宣说了十种正见法,这样就有二十种。就像“诸比丘,有正见的人会生起正思惟”等,按道来说有十种正法;与它相反的“有邪见的人会生起邪思惟”等,按意义来说有十种邪法,这样也是二十种;按果来说,这些同样是二十种。在对立的意义上,正见等十法怎么也是二十种呢?应当知道,这样前后两个四十加上前面的一个,一共三个四十就得到了阐明。巴利
Yathā mahāvipākassa dānena mahācattārīsakaṃ, tathā bahutāyapi mahācattārīsakoti dassetuṃ, ‘‘imasmiñca pana sutte pañca sammādiṭṭhiyo kathitā’’tiādi vuttaṃ. Bahuatthopi hi mahā-saddo hoti ‘‘mahājano’’tiādīsu (ma. ni. 2.65). Ettha ca ‘‘natthi dinna’’ntiādinā vatthubhedena dasa micchādiṭṭhidhammā kathitā, vatthubhedeneva, ‘‘atthi dinna’’ntiādinā dasa sammādiṭṭhidhammāti vīsati hoti. Yathā ‘‘sammādiṭṭhissa, bhikkhave, sammāsaṅkappo pahotī’’tiādinā maggavasena dasa sammattadhammā, tappaṭipakkhabhūtā ‘‘micchādiṭṭhissa micchāsaṅkappo pahotī’’tiādinā atthato dasa micchattadhammāti vīsati, tathā phalavasena tesu evaṃ vīsati. Kathaṃ vārepi sammādiṭṭhiādayo dasāti vīsati? Evamete dve cattārīsakāni purimena saddhiṃ tayo cattārīsakā vibhāvitāti veditabbā.
143 143. 称赞应当称赞的,却去称赞应当指责的,这正好与称赞应当称赞的完全相反,实际上就是在指责应当称赞的。因为这正是通过破坏应当称赞者的功德,来称赞应当指责者的功德,所以论师说:“把这种邪见说成是善妙的,也就是在谴责正见”等等。所谓“如此等等”,用“等等”一词涵盖了“没有因、没有缘,众生因此杂染”这类说法。因此,“如是说者”就是指这样否定因的人。“入决定者”指已陷入邪性决定的人。关于“持有这类见解”等处应当解说的内容,在《小满月经注》中已经说明了方法,因此应依照那里所说的方式来理解。这类人就像被说成“连佛也无法救治”的那种情形一样。巴利
143. Pasaṃsiyassa ujuvipaccanīkaṃ nindiyaṃ pasaṃsantopi atthato pasaṃsiyaṃ nindanto nāma hoti. Pasaṃsiyassa guṇaparidhaṃsanamukheneva hi nindiyassa pasaṃsāya pavattanatoti āha – ‘‘micchādiṭṭhināmāyaṃ sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhiṃ garahati nāmā’’tiādi. Evamādīti ādisaddena ‘‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāyā’’ti (dī. ni. 1.168; ma. ni. 2.227) evamādiṃ saṅgaṇhāti; tasmā evaṃvādinoti evaṃ hetu paṭikkhepavādinoti attho. Okkantaniyāmāti ogāḷhamicchattaniyāmā. Evarūpaṃ laddhiṃ gahetvātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ cūḷapuṇṇamasuttavaṇṇanāyaṃ vuttanayameva tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ. Ediso hi ‘‘buddhānampi atekiccho’’tiādi vuttasadiso.
因为害怕自己被人指责,也就是害怕别人接下来会说“他们竟然在批评正见”这类话。因为害怕被冲撞,也就是同样地害怕别人来冒犯自己。按照法来说,他人对自己应当施加的制伏,就是责难;对指责者的畏惧,就是责难畏,而这在实质上就是毁谤畏,所以说“以毁谤畏”。其余内容很容易理解。巴利
Attano nindābhayenāti ‘‘sammādiṭṭhiñca nāmete garahantī’’ādinā upari parehi vattabbanindābhayena. Ghaṭṭanabhayenāti tathā paresaṃ āsādanābhayena. Sahadhammena parena attano upari kātabbaniggaho upārambho, garahato parittāso upārambhabhayaṃ, taṃ pana atthato upavādabhayaṃ hotīti āha ‘‘upavādabhayenā’’ti. Sesaṃ suviññeyyameva.
第8章 入出息念经的注释巴利
8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā
144 从前这个词,是具格用于从格义。因为前面已经说到“另一种差别”,而“前”这个词所指的对象正是差别,所以说“从戒圆满等的前差别”。巴利
144.Pubbenāti nissakke karaṇavacanaṃ. ‘‘Aparaṃ visesa’’nti vuttattā visesavisayo ca pubbasaddoti āha – ‘‘sīlaparipūraṇādito pubbavisesato’’ti.
145 145. 已精勤者,依照所教导的修行而成就。为了这个目的——在教法中出家,以及殊胜的证得——此处所意指的正是尚未获得的那一目标,那就是禅那与观的所缘相,因此说“尚未获得的阿拉汉果”。“月光”即有白莲花之意。据说那时白莲花盛开,因此说“因有白莲花而称为月光”。白莲花的聚集,或者白莲花本身就是komudā,因为它们在这里存在,所以称为月光。“自恣的集合”指没有举行大自恣,而是进行了迎请的集会。巴利
145.Āraddho yathānusiṭṭhaṃ paṭipattiyā ārādhito. Yadatthāya sāsane pabbajjā, visesāpatti ca, tadevettha appattanti adhippetaṃ, taṃ jhānavipassanānimittanti āha – ‘‘appattassa arahattassā’’ti. Komudīti kumudavatī. Tadā kira kumudāni supupphitāni honti. Tenāha – ‘‘kumudānaṃ atthitāya komudī’’ti. Kumudānaṃ samūho, kumudāni eva vā komudā, te ettha atthīti komudīti. Pavāraṇasaṅgahanti mahāpavāraṇaṃ akatvā āgamanīyasaṅgahaṇaṃ.
已发起观修的人,就是指已经开始修观、把观修不断增长并努力推进的人。比丘们会来到这里,是那些已经安居圆满、举行过自恣的比丘,他们心里怀着这样的想法:我们要去礼敬世尊,净化修行所缘,并报告自己所得的殊胜成就。这里说的这些比丘,是指那些止观尚未成熟的初学比丘。由于得不到合适的住处等条件,他们无法生起殊胜成就。没有障碍,是指没有被别人干扰。因为还在雨安居期间,他们不能接受住处。即使只布施给一个人,也等于布施给了所有人,所以他们在听说过的那个地方住了一个月,然后就来到了这里。巴利
Āraddhavipassakassāti ārabhitavipassanassa, vipassanaṃ vaḍḍhetvā ussukkāpetvā vipassissa. Bhikkhū idha osarissanti vutthavassā pavāritapavāraṇā ‘‘bhagavantaṃ vandissāma, kammaṭṭhānaṃ sodhessāma, yathāladdhaṃ visesañca pavedissāmā’’ti ajjhāsayena. Ime bhikkhūti ime taruṇasamathavipassanā bhikkhū. Visesaṃ nibbattetuṃ na sakkhissanti senāsanasappāyādialābhena. Apalibuddhanti aññehi anupaddutaṃ. Senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti antovassabhāvato. Ekassa dinnopi sabbesaṃ dinnoyeva hoti, tasmā sutasutaṭṭhāneyeva ekamāsaṃ vasitvā osariṃsu.
146 “足够”(alaṃ)的意思是适合、合用,就像“足以厌离”等经文里的用法那样。把“puṭosa”这个词理解为携带袋装而食用的食物,是把 a 音变成了 o 音。因此说成“旅粮”(pātheyya)。巴利
146.Alanti yuttaṃ, opāyikanti attho, ‘‘alameva nibbinditu’’ntiādīsu (dī. ni. 2.272; saṃ. ni. 2.124, 128, 134, 143) viya. Puṭabaddhaṃ pariharitvā asitaṃ puṭosaṃ a-kārassa o-kāraṃ katvā. Tenāha ‘‘pātheyya’’nti.
147 观已被宣说,意思是:仅仅通过无常想这一途径,就宣说了观的修习。因为单靠无常随观,并不能完成观的作用。他的意思是:有许多比丘,而且他们喜好详细广说。因此他说了“所以”等话。巴利
147.Vipassanā kathitāti aniccasaññāmukheneva vipassanābhāvanā kathitā. Na hi kevalāya aniccānupassanāya vipassanākiccaṃ samijjhati. Bahū bhikkhū te ca vitthārarucikāti adhippāyo. Tenāha ‘‘tasmā’’tiādi.
149 “于一切处”就是指在一切句子里。因为即使在“因此,诸比丘,在此随观受”等句子中,也是按照领受喜悦等方式来说明随观受,所以他说:“这是针对乐受而说的。”由于修习念处的作意,所以说“善作意”。用“想”这个名称来说慧,是因为它们的用处。用“作意”这个名称来说受,是因为在修习中,所缘已经被熟悉,所以称为作意。说“除去寻与伺”,是因为它们属于语行。巴利
149.Sabbatthāti sabbavāresu. ‘‘Tasmā tiha, bhikkhave, vedanānupassī’’tiādīsupi pītipaṭisaṃveditādivaseneva vedanānupassanāya vuttattā, ‘‘sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vutta’’nti āha. Satipaṭṭhānabhāvanāmanasikāratāya vuttaṃ – ‘‘sādhukaṃ manasikāra’’nti. Saññānāmena paññā vuttā tesaṃ payogattā. Manasikāranāmena vedanā vuttā, bhāvanāya paricitattā ārammaṇassa manasikāranti katvā. Vitakkavicāre ṭhapetvāti vuttaṃ vacīsaṅkhārattā tesaṃ.
即使如此,虽然由于它属于作意的范畴而被称为“作意”,但这样一来,随观受就不能成立了,因为他的所缘是入出息。关于“依处”:把乐受等感受生起的依处作为所缘,而感受的仍然是受;通过显示受的纯粹单一性,说明他这样的随观受是成立的——这就是这段话所要表达的意思。这是针对这一修习的说明。巴利
Evaṃ santepīti yadipi manasikārapariyāpannatāya ‘‘manasikāro’’ti vuttaṃ, evaṃ sante vedanānupassanābhāvo na yujjati, assāsapassāsā hissa ārammaṇaṃ. Vatthunti sukhādīnaṃ vedanānaṃ pavattiṭṭhānabhūtaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vediyati, vedanāya ekantabhāvadassanena tassa vedanānupassanābhāvo yujjati evāti imamatthaṃ dasseti. Etassa anuyogassa.
“以两种方式”这句话,是为了指出前面所说的内容究竟指什么,所以接着说“从所缘方面和从不迷乱方面”。在具有喜的两种禅那中,他依次进入与喜俱行的初禅和第二禅。“在等至的刹那”,就是指正在入定的那一刹那。“由于获得禅那”,是指由于具备禅那。从所缘方面,也就是以所缘为门径,当那个所缘被清楚地体验时,属于该所缘的禅那所包含的喜也就被体验到了,因为所缘已经被体验到了。就像有人寻找蛇,当他察觉到蛇的住处时,那条蛇也就等于被察觉到了,因为靠着咒药的力量,捉住它就变得容易。同样,当作为喜之依托的所缘被体验到的时候,喜本身也就被体验到了,因为无论从它的自相还是从它的共相去把握它,都变得容易。在观照的刹那,是指以观慧为先导的道智特别照见的那个刹那。由于通达相,是指通过透彻通达喜的自相和共相。凡是喜的自相和共相,当它被看清时,喜也就被如实看清了。因此说“从不迷乱方面,喜被体验到了”。巴利
Dvīhākārehīti ye sandhāya vuttaṃ, te dassento ‘‘ārammaṇato asammohato cā’’ti āha. Sappītike dve jhāneti pītisahagatāni paṭhamadutiyajjhānāni paṭipāṭiyā samāpajjati. Samāpattikkhaṇeti samāpajjanakkhaṇe. Jhānapaṭilābhenāti jhānena samaṅgībhāvena. Ārammaṇato ārammaṇamukhena tadārammaṇajhānapariyāpannā pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Yathā nāma sappapariyesanaṃ carantena tassa āsaye paṭisaṃvidite sopi paṭisaṃviditova hoti mantāgadabalena tassa gahaṇassa sukarattā; evaṃ pītiyā āsayabhūte ārammaṇe paṭisaṃvidite sā pīti paṭisaṃviditā eva hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca tassā gahaṇassa sukarattā. Vipassanākkhaṇeti vipassanāpaññāpubbaṅgamāya maggapaññāya visesato dassanakkhaṇe. Lakkhaṇapaṭivedhāti pītiyā salakkhaṇassa sāmaññalakkhaṇassa ca paṭivijjhanena. Yañhi pītiyā visesato sāmaññato ca lakkhaṇaṃ, tasmiṃ vidite sā yāthāvato viditā hoti. Tenāha – ‘‘asammohato pīti paṭisaṃviditā hotī’’ti.
现在,为了用经文本身来说明这个含义,所以说了“这其实也已经说过”等话。其中,“依长入息”是指以作为所缘的长入息为凭借。“了知心一境性、不散乱”是指,以与那禅那相应的慧,去了知那属于禅那、被称为“不散乱”的心一境性。正如喜是透过所缘而被体验到的,与它相应的那些法也同样只是透过所缘而被体验到。“念已现起”是指,依长入息而与禅那相应的念,当它在那个所缘上现起时,透过所缘这一门,在禅那中也同样被称为现起。“依彼念”是说,如此现起的念,由于所缘已被如前所说的那种智彻底通达,所以凭借那念和那个所缘,以它为对象的喜就被体验到了。“其余词句也是如此”,是指“依长出息”等词句。巴利
Idāni tamatthaṃ pāḷiyā vibhāvetuṃ, ‘‘vuttampi ceta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha dīghaṃ assāsavasenāti dīghassa assāsassa ārammaṇabhūtassa vasena. Cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānatoti jhānapariyāpannaṃ avikkhepoti laddhanāmaṃ cittassekaggataṃ taṃsampayuttāya paññāya pajānato. Yatheva hi ārammaṇamukhena pīti paṭisaṃviditā hoti, evaṃ taṃsampayuttadhammāpi ārammaṇamukhena paṭisaṃviditā eva honti. Sati upaṭṭhitā hotīti dīghaṃ assāsavasena jhānasampayuttā sati tasmiṃ ārammaṇe upaṭṭhite ārammaṇamukhena jhānepi upaṭṭhitā eva nāma hoti. Tāya satiyāti evaṃ upaṭṭhitāya tāya satiyā yathāvuttena tena ñāṇena suppaṭividitattā ārammaṇassa tassa vasena tadārammaṇā sā pīti paṭisaṃviditā hoti. Avasesapadānipīti ‘‘dīghaṃ passāsavasenā’’tiādipadānipi.
为了把《无碍解道》里所说的义理配合到这部经中来显示,所以接着说了“因此……”等话。又因为修行者同样可以通过这种作意而获得它,所以说为“获得”,也就是“通过获得那种被称为‘与禅那相应的受’的作意”。巴利
Evaṃ paṭisambhidāmagge vuttamatthaṃ imasmiṃ sutte yojetvā dassetuṃ, ‘‘itī’’tiādi vuttaṃ. Imināpi yoginā manasikārena paṭilabhitabbato paṭilābhoti vuttaṃ – ‘‘jhānasampayutte vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhenā’’ti.
“入出息相”:虽然他是依靠入出息而获得似相,并以此似相为所缘,但由于他是伴随着念与正知而运作的,而且通过所缘这一途径,能清楚地觉知到那个所缘,所以这时实际上就叫做“于心上随观心”。由此可见,随观心也是依靠念与正知的力量才得以生起的,因此说“因为确实不……”等话。“舍断”:通过它来舍断,或者它本身就是舍断,这里指的是智。从忧的角度来说明嗔恚盖,因为二者同属一类。“那”指的是关于盖的那一节经文。“能断智”就是能舍断的智。“观之相续”是指依次第而起的观。“安住于止”:对已安住于中等止相的心保持中舍。“单一现起”:由于对立面已经消失,便以单一的状态现起。“对俱生法的中舍”:对于策励、抑制与随喜不加干涉,所以对诸所缘保持中舍,即如所说“凡存在者、凡已生起者,他舍断它,获得舍”,如此所说的中舍得以生起,故为“安住”。“唯诸盖等法”:看见诸盖等法本身已被舍断,然后以如实之慧看见那能舍断它们的智,而保持中舍。世尊确实这样说过:“诸比丘,诸法尚且应舍断,何况非法。”巴利
Assāsapassāsanimittanti assāsapassāse nissāya paṭiladdhapaṭibhāganimittaṃ ārammaṇaṃ kiñcāpi karoti; satiñca sampajaññañca upaṭṭhapetvā pavattanato ārammaṇamukhena tadārammaṇassa paṭisaṃviditattā citte cittānupassīyeva nāmesa hoti. Evaṃ cittānupassanāpi satisampajaññabaleneva hotīti āha ‘‘na hī’’tiādi. Pajahati etena, sayaṃ vā pajahatīti pahānaṃ, ñāṇaṃ. Domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃ dassitaṃ tadekaṭṭhabhāvato. Tassāti nīvaraṇapabbassa. Pahānakarañāṇanti pajahanañāṇaṃ. Vipassanāparamparanti paṭipāṭiyā vipassanamāha. Samathapaṭipannanti majjhimasamathanimittaṃ paṭipannacittaṃ ajjhupekkhati. Ekato upaṭṭhānanti paṭipakkhavigamena ekabhāvena upaṭṭhānaṃ. Sahajātānaṃ ajjhupekkhanā hotīti paggahaniggahasampahaṃsanesu byāpārassa anāpajjitattā ārammaṇānaṃ ajjhupekkhanā, ‘‘yadatthi yaṃ bhūtaṃ taṃ pajahati upekkhaṃ paṭilabhatī’’ti, evaṃ vuttaajjhupekkhanā pavattāti paṭipannā. Kevalaṃ nīvaraṇādidhammeti nīvaraṇādidhamme eva pahīne disvā, atha kho tesaṃ pajahanañāṇampi yāthāvato paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘dhammāpi kho, bhikkhave, pahātabbā, pageva adhammā’’ti (ma. ni. 1.240).
150 以无常等方式加以简择,就是指以无常等种种方式去简择、观察。无染着,是指远离了烦恼的味着。由于身和心躁动不安的止息,是指身和心达到了良善的状态,因此那种躁动被暂时压伏了。俱生诸法以同一本质而生起,所以对俱生法保持中舍,就处于中舍的状态。巴利
150.Aniccādivasenapavicinatīti aniccādippakārehi vicinati passati. Nirāmisāti kilesāmisarahitā. Kāyikacetasikadarathapaṭippassaddhiyāti kāyacittānaṃ sādhubhāvūpagamanena vikkhambhitattā. Sahajātadhammānaṃ ekasabhāvena pavattiyā sahajātaajjhupekkhanāya ajjhupekkhitā hoti.
在身体上生起的、以身体为所缘的念,是前分阶段的念觉支。其余觉支也照这样类推。由于喜俱行的心生起,这时就落入退缩、停滞、懈怠;越过这个,又变成过度、狂奔、掉举。觉支舍远离这两种极端,就是不退缩、不超越,称为中舍的状态。现在用“正如”等譬喻来说明这个中舍的状态。刺,就是用刺棒刺。拉,就是用缰绳拉。没有不该做的事,有该做的事。“一心识刹那”是指,在每一个心识中,依观而一同生起。“有不同的味和相”是指,作用各不相同,本质也各不相同。巴利
Tasmiṃ kāye pavattā kāyārammaṇā sati, pubbabhāgiyo satisambojjhaṅgo. Esa nayo sesesupi. Somanassasahagatacittuppādavasena cetaṃ okkamanaṃ oliyanaṃ kosajjaṃ, tato ativattanaṃ atidhāvanaṃ uddhaccaṃ, tadubhayavidhurā bojjhaṅgupekkhābhūtā anosakkanaanativattanasaṅkhātā majjhattākāratā. Idāni yatheva hītiādinā tameva majjhattākāraṃ upamāya vibhāveti. Tudanaṃ vā patodena. Ākaḍḍhanaṃ vā rasminā. Natthi na kātabbaṃ atthi. Ekacittakkhaṇikāti ekekasmiṃ citte vipassanāvasena saha uppajjanakā. Nānārasalakkhaṇāti nānākiccā ceva nānāsabhāvā ca.
152 在《一切漏经》的注释(《中部》义注第27)里,正是就所说的这个意义而说:以入出息为所缘、相续不断生起的诸念,以所缘为首,被取为以彼为所缘的诸法。不过,这些法在同一个相续中是与世间心相应的,所以是世间的;它们增长时,就能圆满世间的四种念住。所谓“明解脱果涅槃”,就是那些解脱的果——应由它们本身来了知的烦恼涅槃,也就是不死的大般涅槃;因为它是通过证得明与解脱而应被证得的,所以那样说。而它的圆满,就是以不死为所缘而体验不死。在这部经里,世间的觉支和出世间的觉支都说了。义注只取这一点,然后按释义的方式说:“在说到世间那一处,就说了世间法。”长老,就是大法护长老。“在他处也是这样出现”是说,在其他经典中,当世间法和出世间法以混杂的方式在各处出现时,就应当这样说:这里是世间法出现了,那里是出世间法出现了。出世间法在后面出现,是说像“圆满明解脱”这样,出世间法是在后面的教导中才出现的。因此,只能说世间觉支是明解脱的圆满者,因为出世间觉支已经被“明”这个词涵盖进去了。所以,这里应当只取长老所说的意义。其余部分因为和前面所说的方法相同,所以很容易理解。巴利
152.Vuttatthāneva sabbāsavasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 27) ānāpānārammaṇā aparāparaṃ pavattasatiyo ārammaṇasīsena tadārammaṇā dhammā gahitā, tā panekasantāne lokiyacittasampayuttāti lokiyā, tā vaḍḍhamānā lokiyaṃ catubbidhampi satipaṭṭhānaṃ paripūrenti. Vijjāvimuttiphalanibbānanti vimuttīnaṃ phalabhūtaṃ tehiyeva veditabbaṃ kilesanibbānaṃ, amatamahānibbānameva vijjāvimuttīnaṃ adhigamena adhigantabbatāya tathā vuttaṃ. Paripūraṇañcassa ārammaṇaṃ katvā amatassānubhavanameva. Idha sutte lokiyāpi bojjhaṅgā kathitā lokuttarāpīti ettakaṃ gahetvā, ‘‘iti lokiyassa āgataṭṭhāne lokiyaṃ kathita’’nti ca atthavaṇṇanāvasena aṭṭhakathāyaṃ kathitaṃ. Theroti mahādhammarakkhitatthero. Aññattha evaṃ hotīti aññasmiṃ lokiyalokuttaradhammānaṃ tattha tattha vomissakanayena āgatasutte evaṃ lokiyaṃ āgataṃ, idha lokuttaraṃ āgatanti kathetabbaṃ hoti. Lokuttaraṃ upari āgatanti vijjāvimuttiṃ paripūrentīti evaṃ lokuttaraṃ upari desanāyaṃ āgataṃ; tasmā lokiyā eva bojjhaṅgā vijjāvimutti paripūrikā kathetabbā lokuttarānaṃ bojjhaṅgānaṃ vijjāgahaṇena gahitattā, tasmā therena vuttoyevettha attho gahetabbo. Sesaṃ vuttanayattā suviññeyyameva.
1 2 3