第2品 非次第品·5. 《多界经》的注释
2. 无间品义注 · 110 段
5. 《多界经》的注释巴利
5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
124 “如是我闻”开头的这部经就是《多界经》。其中,“怖畏”等词里,“怖畏”指内心的惊恐;“灾祸”指心散乱、无法专注的状态;“过患”指心到处攀附、处处黏着的状态。应当这样理解它们之间的差别:比如住在山地等险处的盗贼,派人去对村里的人说:“我们某天要来攻打你们的村子。”村民从听到这个消息开始,就心生恐惧、惊慌,这就是“内心的惊恐”。他们想:“这些盗贼发了怒,说不定会来害我们。”于是带上贵重财物,领着两足、四足者一同躲进山林,到处躺在地上,被蚊虻等叮咬,钻进灌木丛里,踩到树桩和荆棘。他们这样四处流离、心散乱不安,就叫“散乱、无法专注的状态”。后来到了盗贼说的那天,盗贼没有来,他们又想:“那消息大概是假的,我们进村去吧。”于是带着东西回到村里。盗贼得知他们进了村,就包围村子,在门口放火,杀害人们,抢走所有财物后离开。被杀后幸存下来的人扑灭了大火,靠在仓库的阴影、墙壁的阴影等处,随处坐下,哀叹失去的一切。这种黏着不舍的状态,就叫“到处攀附、处处黏着的状态”。巴利
124.Evaṃme sutanti bahudhātukasuttaṃ. Tattha bhayānītiādīsu bhayanti cittutrāso. Upaddavoti anekaggatākāro. Upasaggoti upasaṭṭhākāro tattha tattha lagganākāro. Tesaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ – pabbatādivisamanissitā corā janapadavāsīnaṃ pesenti ‘‘mayaṃ asukadivase nāma tumhākaṃ gāmaṃ paharissāmā’’ti. Taṃ pavattiṃ sutakālato paṭṭhāya bhayaṃ santāsaṃ āpajjanti. Ayaṃ cittutrāso nāma. ‘‘Idha no corā kupitā anatthampi āvaheyyu’’nti hatthasāraṃ gahetvā dvipadacatuppadehi saddhiṃ araññaṃ pavisitvā tattha tattha bhūmiyaṃ nipajjanti, ḍaṃsamakasādīhi khajjamānā gumbantarāni pavisanti, khāṇukaṇṭake maddanti. Tesaṃ evaṃ vicarantānaṃ vikkhittabhāvo anekaggatākāro nāma. Tato coresu yathāvutte divase anāgacchantesu ‘‘tucchakasāsanaṃ taṃ bhavissati, gāmaṃ pavisissāmā’’ti saparikkhārā gāmaṃ pavisanti, atha tesaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā gāmaṃ parivāretvā dvāre aggiṃ datvā manusse ghātetvā corā sabbaṃ vibhavaṃ vilumpetvā gacchanti. Tesu ghātitāvasesā aggiṃ nibbāpetvā koṭṭhacchāyabhitticchāyādīsu tattha tattha laggitvā nisīdanti naṭṭhaṃ anusocamānā. Ayaṃ upasaṭṭhākāro lagganākāro nāma.
芦苇屋就是用芦苇围起来的房子,不过这里其余的材料是木头做的。草屋也是同样的道理。从愚者生起,意思是依靠愚者才生起。愚者就是不明智的人,他想要王位、副王位或者其他大位,就拉拢几个跟自己差不多的寡妇之子、大贼头,说:来,我让你们当上统治者。他们依靠山林险要等地方,先攻打边远的小村庄,显露出匪盗的行径,渐渐连城镇和地方也攻打。人们丢下房子,想逃到安全的地方去。依靠他们而住的比丘和比丘尼,也离开各自的住处走了。所到之处,连乞食和住处都很难得到。这样一来,四众的怖畏就降临了。即使在出家人当中,也有两个愚痴比丘互相争吵,开始互相举罪,就像憍赏弥的比丘们那样引发大诤论,四众的怖畏就降临了。因此,无论什么怖畏生起,都应当知道它们全是从愚者生起的。巴利
Naḷāgārāti naḷehi paricchannā agārā, sesasambhārā panettha rukkhamayā honti. Tiṇāgārepi eseva nayo. Bālato uppajjantīti bālameva nissāya uppajjanti. Bālo hi apaṇḍitapuriso rajjaṃ vā uparajjaṃ vā aññaṃ vā pana mahantaṃ ṭhānaṃ patthento katipaye attanā sadise vidhavāputte mahādhutte gahetvā ‘‘etha ahaṃ tumhe issare karissāmī’’ti pabbatagahanādīni nissāya antante gāme paharanto dāmarikabhāvaṃ jānāpetvā anupubbena nigamepi janapadepi paharati, manussā gehāni chaḍḍetvā khemantaṭṭhānaṃ patthayamānā pakkamanti, te nissāya vasantā bhikkhūpi bhikkhuniyopi attano attano vasanaṭṭhānāni pahāya pakkamanti. Gatagataṭṭhāne bhikkhāpi senāsanampi dullabhaṃ hoti. Evaṃ catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hoti. Pabbajitesupi dve bālā bhikkhū aññamaññaṃ vivādaṃ paṭṭhapetvā codanaṃ ārabhanti . Iti kosambivāsikānaṃ viya mahākalaho uppajjati, catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hotīti evaṃ yāni kānici bhayāni uppajjanti, sabbāni tāni bālato uppajjantīti veditabbāni.
“他这样说”的意思是:世尊的说法已经达到顶峰,但还没有完成。他心想:“我何不请教十力者,凭他的一切知智,让这次说法达到圆满呢?”这样想完之后,就说了“尊者,究竟要到什么程度……”这番话。巴利
Etadavocāti bhagavatā dhammadesanā matthakaṃ apāpetvāva niṭṭhāpitā. Yaṃnūnāhaṃ dasabalaṃ pucchitvā sabbaññutaññāṇenevassa desanāya pāripūriṃ kareyyanti cintetvā etaṃ ‘‘kittāvatā nu kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca.
125 在十八界里,有十个半界属于色法的摄受,七个半界属于非色法的摄受,这样说的就是色与非色的摄受。如果按蕴来归纳,它们全部就是五蕴。五蕴就是苦谛,使它们生起的渴爱就是集谛,这两者不再生起就是灭谛,清楚地了知灭的修行道就是道谛。这样,就以四谛作为禅修业处,为一位比丘把导向究竟的出离之道开示圆满了。这里是简要的说明;如果要详细展开,这些界在《清净道论》里已经讲过了。“知”和“见”,就是连同观一起说的修行道。巴利
125. Aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggaho, aḍḍhaṭṭhamakadhātuyo arūpapariggahoti rūpārūpapariggahova kathito. Sabbāpi khandhavasena pañcakkhandhā honti. Pañcapi khandhā dukkhasaccaṃ, tesaṃ samuṭṭhāpikā taṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, nirodhapajānanā paṭipadā maggasaccaṃ. Iti catusaccakammaṭṭhānaṃ ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetā dhātuyo visuddhimagge kathitāva. Jānāti passatīti saha vipassanāya maggo vutto.
地界等,是为了说明这个有识之身是空的、没有自性的。这些界也要用前面说的十八界来补足。补足的时候,要从识界里拿出来补。因为识界按眼识等分为六种。其中,把握了眼识界,它的所依就是眼界,它的所缘就是色界,这两界也就一并被把握了。一切界都是同样的道理。而把握了意识界,它按前刹那后刹那来说就是意界,按所缘来说就是法界,这两界也就一并被把握了。这样,在这十八界中,有十个半界是色法的摄受;按照前面同样的方式,这也是为一位比丘把导向究竟的出离之道讲到了圆满。巴利
Pathavīdhātuādayo saviññāṇakakāyaṃ suññato nissattato dassetuṃ vuttā. Tāpi purimāhi aṭṭhārasahi dhātūhi pūretabbā. Pūrentena viññāṇadhātuto nīharitvā pūretabbā. Viññāṇadhātu hesā cakkhuviññāṇādivasena chabbidhā hoti. Tattha cakkhuviññāṇadhātuyā pariggahitāya tassā vatthu cakkhudhātu, ārammaṇaṃ rūpadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Esa nayo sabbattha. Manoviññāṇadhātuyā pana pariggahitāya tassā purimapacchimavasena manodhātu, ārammaṇavasena dhammadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
所谓“乐界”等等,其中的“乐”,以无众生、空的意义而成为“界”,合起来就叫“乐界”。其余各处也照此理解。这里,前四界是依对立面来把握的,后两界是依相似性来把握的。因为舍界不明显,所以它和无明界相似。这里,把握了乐界和苦界时,身识界也就被把握了;把握其余诸界时,意识界也就被把握了。这六界也要归入下面的十八界来补足。补足时,要从舍界中抽出来补进去。这样,在这十八界中,有十一个半界属于色法的摄受;依照前面同样的方式,这一段也是为一位比丘讲说导向究竟的出离之道,至此讲到了圆满。巴利
Sukhadhātūtiādīsu sukhañca taṃ nissattasuññataṭṭhena dhātu cāti sukhadhātu. Esa nayo sabbattha. Ettha ca purimā catasso dhātuyo sappaṭipakkhavasena gahitā, pacchimā dve sarikkhakavasena. Avibhūtabhāvena hi upekkhādhātu avijjādhātuyā sarikkhā. Ettha ca sukhadukkhadhātūsu pariggahitāsu kāyaviññāṇadhātu pariggahitāva hoti, sesāsu pariggahitāsu manoviññāṇadhātu pariggahitāva hoti. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena upekkhādhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
关于欲界等,其含义应当依照《二种寻思经》中对欲寻等所说的方式来理解。在《阿毗达摩》中,对它们的详细解释也已经以“其中,什么是欲界?与欲相应的寻、伺……”这样的方式给出了。这六界也应当在下文的十八界中补足。补足时,应当从欲界中抽出来补足。这样,在这十八界中,有十一个半界属于色法的范畴。依照前面的方式,这一段同样是把一位比丘的出离导向究竟而宣说的。巴利
Kāmadhātuādīnaṃ dvedhāvitakke (ma. ni. 1.206) kāmavitakkādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Abhidhammepi ‘‘tattha katamā kāmadhātu, kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko’’tiādinā (vibha. 182) nayeneva etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
在欲界等当中,五种欲界的蕴叫作欲界,五种色界的蕴叫作色界,四种无色界的蕴叫作无色界。不过在《阿毗达摩》里,已经按照“其中,什么是欲界?从下面以无间地狱为界限……”这样的方式,对它们作了详细解释。这三界也应当在下文十八界中补足。补足的时候,要从欲界中抽出来再补足。这样,在十八界当中,有十一个半界属于色法的范畴;和前面一样,这也是为一位比丘把出离之道完整地说到了终点。巴利
Kāmadhātuādīsu pañca kāmāvacarakkhandhā kāmadhātu nāma, pañca rūpāvacarakkhandhā rūpadhātu nāma, cattāro arūpāvacarakkhandhā arūpadhātu nāma. Abhidhamme pana ‘‘tattha katamā kāmadhātu, heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādinā (vibha. 182) nayena etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi tisso dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
“有为”:由各种缘和合而成,这是五蕴的别名。“非有为”就是“无为”,这是涅槃的别名。这两界也应当补足在下面的十八界之中。补足时,要把它们从有为界中抽出来补足。这样,在十八界里就有十个半界属于色法的范畴;依照前面同样的方式,为一位比丘把出离之道讲到了终点,这一段也就算说完了。巴利
Saṅkhatāti paccayehi samāgantvā katā, pañcannaṃ khandhānametaṃ adhivacanaṃ. Na saṅkhatā asaṅkhatā. Nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. Imāpi dve dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena saṅkhatadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
126 内在与外在:就是内在的和外在的。这里,眼等六种是内在的,色等六种是外在的。在这里,“知道”和“看见”,说的是与观智一起生起的道。巴利
126.Ajjhattikabāhirānīti ajjhattikāni ca bāhirāni ca. Ettha hi cakkhuādīni ajjhattikāni cha, rūpādīni bāhirāni cha. Idhāpi jānāti passatīti saha vipassanāya maggo kathito.
“在这……”这些内容,在《大爱尽经》里已经详细讲过了。巴利
Imasmiṃsati idantiādi mahātaṇhāsaṅkhaye vitthāritameva.
127 “非处”是对因的否定。“无机会”是对缘的否定。两者都是在否定原因本身。因为原因依于果法而运作,所以被称为自果的“处所”和“机会”。“以何……”是指以什么原因。“具见者”是指具足道见的入流圣弟子。“任何行”是指在四地范围内的有为诸行中,哪怕只有一个行。“把它执为常”就是执取为常。“这种事不存在”是说这种原因没有,找不到。至于“凡夫以那种原因”,“这种事存在”是说这种原因有。因为凡夫会在三地范围内的有为诸行中,把某个行执取为常,这就是这里的意思。但第四地的诸行极为猛利,就像整天被烧灼的铁丸,不会成为邪见苍蝇的所缘,也不会成为其他不善法的所缘。按照这个道理,把任何行执为乐等等,也应当这样理解。巴利
127.Aṭṭhānanti hetupaṭikkhepo. Anavakāsoti paccayapaṭikkhepo. Ubhayenāpi kāraṇameva paṭikkhipati. Kāraṇañhi tadāyattavuttitāya attano phalassa ṭhānanti ca avakāsoti ca vuccati. Yanti yena kāraṇena. Diṭṭhisampannoti maggadiṭṭhiyā sampanno sotāpanno ariyasāvako. Kañci saṅkhāranti catubhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci ekasaṅkhārampi. Niccato upagaccheyyāti niccoti gaṇheyya. Netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ natthi na upalabbhati. Yaṃ puthujjanoti yena kāraṇena puthujjano. Ṭhānametaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ atthi. Sassatadiṭṭhiyā hi so tebhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci saṅkhāraṃ niccato gaṇheyyāti attho. Catutthabhūmakasaṅkhārā pana tejussadattā divasaṃ santatto ayoguḷo viya makkhikānaṃ diṭṭhiyā vā aññesaṃ vā akusalānaṃ ārammaṇaṃ na honti. Iminā nayena kañci saṅkhāraṃ sukhatotiādīsupi attho veditabbo.
“视为乐”这句话,是针对把“自我是纯粹快乐的、无病的,死后也还是这样”这种基于我见的执取而说的。可是,圣弟子如果用与邪见不相应的心,在被热恼逼得受不了、一心只想让热恼平息的时候,也会把某种行执为乐,就像被狂象惊吓的人,又像洁净的婆罗门去抓粪便一样。在讲“自我”的那一节里,为了把遍处等施设也包括进来,所以不说“行”,而说“任何法”。这里,圣弟子应理解为四地,凡夫应理解为三地。在每一节里,圣弟子也只用三地来划定范围就够了。因为凡夫执取什么,圣弟子就从那种执取中解开。凡夫执取什么为常、为乐、为我,圣弟子就把它看成无常、苦、无我,从而解开那种执取。巴利
Sukhato upagaccheyyāti ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti (ma. ni. 3.21, 22) evaṃ attadiṭṭhivasena sukhato gāhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Diṭṭhivippayuttacittena pana ariyasāvako pariḷāhābhibhūto pariḷāhavūpasamatthaṃ mattahatthiṃ parittāsito viya, cokkhabrāhmaṇo viya ca gūthaṃ kañci saṅkhāraṃ sukhato upagacchati. Attavāre kasiṇādipaṇṇattisaṅgahatthaṃ saṅkhāranti avatvā kañci dhammanti vuttaṃ. Idhāpi ariyasāvakassa catubhūmakavasena veditabbo, puthujjanassa tebhūmakavasena. Sabbavāresu ariyasāvakassāpi tebhūmakavaseneva paricchedo vaṭṭati. Yaṃ yañhi puthujjano gaṇhāti, tato tato ariyasāvako gāhaṃ viniveṭheti. Puthujjano hi yaṃ yaṃ niccaṃ sukhaṃ attāti gaṇhāti, taṃ taṃ ariyasāvako aniccaṃ dukkhaṃ anattāti gaṇhanto taṃ gāhaṃ viniveṭheti.
128 在“母”等语中,生母就是母亲,生父就是父亲;这里说的“人”特指作为人的漏尽者阿拉汉。那么,圣弟子难道还会去杀害别的生命吗?这也是不可能的。即使有位圣弟子投生到别处,连自己圣者的身份都不记得了,如果有人对他说:“你杀掉这只小蝼蚁,就能在整个轮围世界里当上转轮王。”他也绝不会去杀它。就算有人对他说:“你要是不杀它,我们就砍掉你的头。”他们可以砍掉他的头,但他绝不会去杀它。说这些,是为了显示凡夫性的罪过有多大,同时也是为了彰显圣弟子的力量。这里的意思是:凡夫性是有罪的,凡夫甚至会犯下杀母等五无间业;而圣弟子有大力量,不会做这些事。巴利
128.Mātarantiādīsu janikāva mātā, janako pitā, manussabhūtova khīṇāsavo arahāti adhippeto. Kiṃ pana ariyasāvako aññaṃ jīvitā voropeyyāti? Etampi aṭṭhānaṃ. Sacepi hi bhavantaragataṃ ariyasāvakaṃ attano ariyabhāvaṃ ajānantampi koci evaṃ vadeyya ‘‘imaṃ kunthakipillikaṃ jīvitā voropetvā sakalacakkavāḷagabbhe cakkavattirajjaṃ paṭipajjāhī’’ti , neva so taṃ jīvitā voropeyya. Athāpi naṃ evaṃ vadeyya ‘‘sace imaṃ na ghātessasi, sīsaṃ te chindissāmā’’ti. Sīsamevassa chindeyya, na ca so taṃ ghāteyya. Puthujjanabhāvassa pana mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ ariyasāvakassa ca baladīpanatthametaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – sāvajjo puthujjanabhāvo, yatra hi nāma puthujjano mātughātādīnipi ānantariyāni karissati. Mahābalo ca ariyasāvako, yo etāni kammāni na karotīti.
怀着害人之心,就是指内心被想杀害他人的念头污染了。使出血,是指在活着的身体上,哪怕只弄出像小苍蝇吸血那么一点血,也算使出血。分裂僧团,是指让同住、同界内的僧团,通过五种方式分裂。律中这样说:优波离,僧团以五种方式分裂:以羯磨、以诵出、以宣说、以唱说、以投筹。巴利
Duṭṭhacittoti vadhakacittena paduṭṭhacitto. Lohitaṃ uppādeyyāti jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ uppādeyya. Saṅghaṃ bhindeyyāti samānasaṃvāsakaṃ samānasīmāya ṭhitaṃ pañcahi kāraṇehi saṅghaṃ bhindeyya. Vuttañhetaṃ ‘‘pañcahupāli ākārehi saṅgho bhijjati. Kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti (pari. 458).
其中,“以羯磨”是指:在众合羯磨等四种羯磨中,用其中任何一种羯磨。“以诵出”是指:在五种巴帝摩卡诵出中,用其中任何一种诵出。“宣说”是指:用言语讲说,借着各种因缘,开示“非法是法”等十八种导致僧团分裂的事。“以劝告”是指:用这样的话在耳边劝说——“你们难道不知道我出身高贵、是多闻之人吗?像我这样的人,怎么会执取导师教法中的非法、非律呢?你们竟然会生起这种念头,这对你们合适吗?对我来说,无间地狱就像清凉的青莲池一样,我怎么会不怕恶趣呢?”——用这一类方式在耳边说给他听。“以取筹”是指:这样劝告之后,稳住他们的心,使他们生起不退转的心,然后说“拿这支筹”,通过取筹来取得认可。巴利
Tattha kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi uppattīhi adhammaṃ dhammotiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kiṃ ahaṃ apāyato na bhāyāmītiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena.
在这里,只有羯磨或诵戒才是判定僧团分裂的依据,而宣告、劝说和取筹只是前阶段。因为,即使有人通过宣说十八种事来宣告,为了让那些人生起好乐而劝说,甚至让他们取了筹,僧团此时仍然没有分裂。只有当四个人或更多人这样取了筹之后,另外举行羯磨或另外诵戒时,才叫做僧团分裂。如此,见具足的人绝不可能分裂僧团。到这里,已经展示了杀母等五种无间业,这些业凡夫会造作,圣弟子不会造作。为了阐明它们——巴利
Ettha ca kammameva uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gāhitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Evaṃ diṭṭhisampanno puggalo saṅghaṃ bhindeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ettāvatā mātughātādīni pañca ānantariyakammāni dassitāni honti, yāni puthujjano karoti, na ariyasāvako, tesaṃ āvibhāvatthaṃ –
从业、从门、从劫住,同样地,
要从“果报共通”等方面来了知判别。巴利
Kammato dvārato ceva, kappaṭṭhitiyato tathā; Pākasādhāraṇādīhi, viññātabbo vinicchayo.
在这里,先从业的角度来说:如果杀人者是人,被杀的母亲或父亲也是人——即使对方改变了性别特征——那么夺去他们生命的业就是无间业。造了这种业的人,就算心想“我要挡住它的果报”,用像大塔庙那么大的金塔填满整个轮围世界,再填满整个轮围世界向端坐的比丘僧团做大布施,甚至一直跟随在世尊身边、抓着世尊僧伽梨的衣角不放,身坏命终之后,还是只会投生到地狱。
但是,如果杀人者自己是人,被杀的母亲或父亲是畜生;或者杀人者自己是畜生,被杀的母亲或父亲是人;或者双方都是畜生,这样夺去生命,那个业不会成为无间业,但仍然是重业,而且紧挨着无间业。这个问题,是就人类种姓的情况来说的。巴利
Tattha kammato tāva – ettha hi manussabhūtasseva manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā api parivattaliṅgaṃ jīvitā voropentassa kammaṃ ānantariyaṃ hoti, tassa vipākaṃ paṭibāhissāmīti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnabhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati. Yo pana sayaṃ manussabhūto tiracchānabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā, sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ, tiracchānoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti, tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti, bhāriyaṃ pana hoti, ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati. Manussajātikānaṃ pana vasena ayaṃ pañho kathito.
在这里,应当说明羊四句、战斗四句和贼四句。即使一个人怀着“我要杀羊”的意图,但实际杀死的却是站在羊那个位置的人——无论是母亲还是父亲——他也会触犯无间业。但如果怀着杀羊的意图或怀着杀父母的意图,却杀死了羊,那就不触犯无间业。如果怀着杀父母的意图,并且确实杀死了父母,那就必定触犯。其余两组四句,也应当依照同样的道理来理解。就像对父母的情况一样,对阿拉汉也应当知道有这些四句。巴利
Tattha eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañca kathetabbaṃ. Eḷakaṃ māremīti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃ phusati. Eḷakābhisandhinā pana mātāpitāabhisandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati. Mātāpitāabhisandhinā mātāpitaro mārento phusateva. Eseva nayo itarasmimpi catukkadvaye. Yathā ca mātāpitūsu, evaṃ arahantepi etāni catukkāni veditabbāni.
只有杀害人中的阿拉汉,才会触犯无间业,杀害夜叉、鬼神不算。不过这种业很重,和无间业相似。如果一个人在还是凡夫的时候,被人用刀杖打伤或者下了毒,后来他证得阿拉汉果,并因此而死,那仍然构成杀阿拉汉。反过来,他在凡夫时期接受的布施,等他证果之后再来受用,那还是算对凡夫的布施。杀害其他圣者不会构成无间业,但所造的业很重,和无间业相似。巴利
Manussaarahantameva māretvā ānantariyaṃ phusati, na yakkhabhūtaṃ. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva. Manussaarahantassa ca puthujjanakāleyeva satthappahāre vā vise vā dinnepi yadi so arahattaṃ patvā teneva marati, arahantaghāto hotiyeva. Yaṃ pana puthujjanakāle dinnaṃ dānaṃ arahattaṃ patvā paribhuñjati, puthujjanasseva dinnaṃ hoti. Sesaariyapuggale mārentassa ānantariyaṃ natthi. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva.
关于“出如来身血”:因为如来的身体是不可分割、不可破坏的,所以不存在他人加害而割破皮肤、令血液流出这样的事。血液只在身体内部同一个地方汇聚。提婆达多掷出的石头碎裂后,碎片击中如来的脚,脚就像被斧头砍中一样,内部出血。做这种事,就构成无间业。但耆婆得到如来同意后,用手术刀割开皮肤,从那个部位把瘀血取出来,让如来感到舒适;这样做只产生善业。巴利
Lohituppāde tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi. Sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃyeva ṭhāne lohitaṃ samosarati. Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatā sakalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari, pharasunā pahaṭo viya pādo antolohitoyeva ahosi. Tathā karontassa ānantariyaṃ hoti. Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi, tathā karontassa puññakammameva hoti.
那么,如果有人在那位如来已经般涅槃之后,破坏塔庙、砍断菩提树、对舍利动手,他们会怎么样呢?这是很重的业,和无间业差不多。不过,如果是为了保护有舍利的塔或者佛像,那就可以砍掉菩提树的枝条。就算有鸟停在塔上拉屎,也可以砍。因为和受用塔相比,舍利塔更重要。如果是为了砍掉那破坏塔基而生长过来的菩提树根并带走,那是可以的。但如果菩提树的枝条挡住了菩提树屋,为了保住屋子而砍树,那是不允许的,因为屋子是为了菩提树才建的,不是菩提树为了屋子才存在。在座堂里也是同样的道理。不过,如果座堂里安放了舍利,为了保护舍利,就可以砍菩提树枝。为了养护菩提树,把吸收养分的枝条或者烂掉的部分砍掉,那是可以的,就像照料世尊的遗体一样,也能得到福德。巴利
Atha ye ca parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti, bodhiṃ chindanti dhātumhi upakkamanti, tesaṃ kiṃ hotīti? Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ. Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti, chindituṃ vaṭṭatiyeva. Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ mahantataraṃ. Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchantaṃ bodhimūlampi chinditvā harituṃ vaṭṭati. Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati, taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati, bodhiatthañhi gehaṃ, na gehatthāya bodhi. Āsanagharepi eseva nayo. Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti, tassa rakkhaṇatthāya bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva, bhagavato sarīrapaṭijaggane viya puññampi hoti.
如果界内的僧众没有聚集,有人另外拉出一群比丘,做羯磨、宣读通告、发筹,或讽诵戒本,这样既造成僧团分裂,也构成无间业。但如果他自认为僧团是和合的、认为适当而做羯磨,那就只是分裂僧团,不构成无间业;人数不足九人时也一样。按最终界限来说,九人之中有人破僧的,得无间业;跟随他、主张非法的人得大罪;主张正法的人则无过失。巴利
Saṅghabhede sīmaṭṭhakasaṅghe asannipatite visuṃ parisaṃ gahetvā katavohārānussāvana-salākaggāhassa kammaṃ vā karontassa, uddesaṃ vā uddisantassa bhedo ca hoti ānantariyakammañca. Samaggasaññāya pana vaṭṭatīti kammaṃ karontassa bhedova hoti, na ānantariyakammaṃ, tathā navato ūnaparisāyaṃ. Sabbantimena paricchedena navannaṃ janānaṃ yo saṅghaṃ bhindati , tassa ānantariyakammaṃ hoti. Anuvattakānaṃ adhammavādīnaṃ mahāsāvajjakammaṃ. Dhammavādino pana anavajjā.
在这五种无间业里,关于九人破僧,经中这样说:优波离,一边有四人,另一边也有四人,第九个人负责宣布和取筹,说:这是法,这是律,这是大师的教导,你们要接受这个,要认同这个。优波离,这样一来,就既有僧团分裂,也构成破僧。优波离,如果是九个人,或者超过九个人,也同样既有僧团分裂,也构成破僧。(《小品》351)在这五种无间业当中,破僧是语业,其余四种是身业。应当这样从业的角度来理解和判定。巴利
Tattha navannameva saṅghabhede idaṃ suttaṃ – ‘‘ekato upāli cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsanaṃ, idaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti, evaṃ kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti (cūḷava. 351). Etesu pana pañcasu saṅghabhedo vacīkammaṃ, sesāni kāyakammānīti. Evaṃ kammato viññātabbo vinicchayo.
关于“门”:所有这些业都能从身门和语门生起。不过,其中前四种业,即使是通过命令或咒术等方式从语门生起,也只在身门圆满;而破僧,即使是以手势造成分裂而从身门生起,也只在语门圆满。因此,在这里也应当从“门”的角度来理解这个判定。巴利
Dvāratoti sabbāneva cetāni kāyadvāratopi vacīdvāratopi samuṭṭhahanti. Purimāni panettha cattāri āṇattikavijjāmayapayogavasena vacīdvārato samuṭṭhahitvāpi kāyadvārameva pūrenti, saṅghabhedo hatthamuddāya bhedaṃ karontassa kāyadvārato samuṭṭhahitvāpi vacīdvārameva pūretīti. Evamettha dvāratopi viññātabbo vinicchayo.
关于“住劫业”:在这里,只有破僧才是住劫业。当劫还在持续时,或者在劫的中间时期造了破僧,那就只有在劫坏灭时才能解脱。即使有人想“这个劫将会坏灭”,今天造了破僧,也要等到劫灭时才解脱,只在地狱里受一天的烧煮之苦。不过,实际上不会有这种情况。其余四种业只是无间业,不是住劫业。因此,在这里也应当从住劫的角度来理解这个判定。巴利
Kappaṭṭhitiyatoti saṅghabhedoyeva cettha kappaṭṭhitiyo. Saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sveva kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccati. Evaṃ karaṇaṃ pana natthi. Sesāni cattāri kammāni ānantariyāneva honti, na kappaṭṭhitiyānīti evamettha kappaṭṭhitiyatopi viññātabbo vinicchayo.
关于“明显”这一判定:如果一个人造了这五种业,那么只有破僧业会以结生的方式成熟,其余四种则归入“已作之业,没有业报”这一类。如果没有破僧,就轮到出佛身血优先成熟;如果没有出佛身血,就轮到杀阿拉汉优先成熟;如果连杀阿拉汉也没有,那么假如父亲持戒、母亲破戒,或者母亲并非同样持戒,杀父业就会以结生的方式成熟。如果杀母和杀父两种业都造了,而父母在持戒或破戒方面程度相同,那就只有杀母业会以结生的方式成熟,因为母亲为子女付出艰辛更多,恩德也更大。所以在这里,也应该理解为此处明显的判定。巴利
Pākatoti yena ca pañcape’tāni kammāni katāni honti, tassa saṅghabhedoyeva paṭisandhivasena vipaccati, sesāni ‘‘ahosikammaṃ, nāhosi kammavipāko’’ti evamādīsu saṅkhyaṃ gacchanti. Saṅghassa bhedābhāve lohituppādo, tadabhāve arahantaghāto, tadabhāve ca sace pitā sīlavā hoti, mātā dussīlā, no vā tathā sīlavatī, pitughāto paṭisandhivasena vipaccati. Sace mātāpitughāto, dvīsupi sīlena vā dussīlena vā samānesu mātughātova paṭisandhivasena vipaccati . Mātā hi dukkarakārinī bahūpakārā ca puttānanti evamettha pākatopi viññātabbo vinicchayo.
“共通等”说的是:前面这四种业,对一切在家众和出家众都是共通的。而破僧业,按照经文里说的:“优波离啊,比丘尼不能破僧,在学尼不能,沙弥不能,沙弥尼不能,近事男不能,近事女也不能破僧。优波离啊,只有比丘,而且是真正的比丘,同一界内共住的比丘,才能破僧。”(《小品》351)从这段话来看,破僧业只属于上面所说的那类比丘,不属于其他人,所以它是不共通的。“等”这个字还表示,所有这些业都与苦受相伴,并且和嗔、痴相应。因此,在这里也应当从共通与不共通等方面来理解这个判定。巴利
Sādhāraṇādīhīti purimāni cattāri sabbesampi gahaṭṭhapabbajitānaṃ sādhāraṇāni. Saṅghabhedo pana ‘‘na kho, upāli bhikkhunī, saṅghaṃ bhindati, na sikkhamānā, na sāmaṇero, na sāmaṇerī, na upāsako, na upāsikā saṅghaṃ bhindati, bhikkhu kho, upāli, pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatī’’ti (cūḷava. 351) vacanato vuttappakārassa bhikkhunova hoti, na aññassa, tasmā asādhāraṇo. Ādisaddena sabbepi te dukkhavedanāsahagatā dosamohasampayuttā cāti evamettha sādhāraṇādīhipi viññātabbo vinicchayo.
“另认其他导师”的意思是:他会想“我这位导师没能力履行导师的职责”,于是即使在别的生命形态中,也会把别的外道导师执取为“我的导师”——但这种事根本没有可能发生。巴利
Aññaṃ satthāranti ‘‘ayaṃ me satthā satthukiccaṃ kātuṃ asamattho’’ti bhavantarepi aññaṃ titthakaraṃ ‘‘ayaṃ me satthā’’ti evaṃ gaṇheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti attho.
129 “一个世界界”是指一万个世界界。其实有三种田:生田、令田和境田。其中,生田就是一万个世界界。因为如来入母胎时、出胎时、成正觉时、转法轮时、舍寿行时以及般涅槃时,这一万个世界界都会震动。而令田则是指百千俱胝世界界,因为阿咤那胝护卫经、孔雀护卫经、幢顶护卫经、宝护卫经等经的敕令,在这个范围内是有效的。至于境田,则没有限量。正如佛陀所说:“智慧所能及的范围就是所应知的范围,所应知的范围就是智慧所能及的范围。智慧以所知为边界,所知也以智慧为边界”,因此,没有佛的智慧所不能了知的境界。巴利
129.Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā. Tīṇi hi khettāni jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ. Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu. Sā hi tathāgatassa mātukucchiokkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati. Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma. Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā vattati. Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi. Buddhānañhi ‘‘yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ, yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ neyyapariyantikaṃ ñāṇa’’nti (paṭi. ma. 3.5) vacanato avisayo nāma natthi.
不过,在这三种田当中,除了这个世界之外,在其他世界,经典里并没有“有佛陀出现”这样的说法,但有“没有佛陀出现”的说法。三藏就是律藏、经藏、论藏;三次结集就是大迦叶长老的结集、耶舍长老的结集、目犍连子帝须长老的结集。在这三次结集所集成的三藏佛语当中,除了这个世界以外,找不到“别处有佛陀出现”的经,反而有“不会出现”的说法。巴利
Imesu pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi. Tīṇi piṭakāni vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ, tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti, yasattherassa saṅgīti, moggaliputtatissattherassa saṅgītīti. Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi.
“非前非后”是指不在前、也不在后。意思是说,他们不会同时出现,而是要么在前、要么在后地出现。这里应当这样理解:从菩萨坐在菩提树下金刚座上,立下“若未证得菩提,决不起座”的誓愿而安坐之时起,一直往前追溯到入母胎结生的那一刻,这段时间不应被认为是“前”。因为菩萨结生时,一万个轮围世界震动,教化的范围就已经确定下来,所以其他佛陀的出现就被遮止了。从般涅槃之时起,一直到舍利还留存到芥子那么大的时候,这段时间不应被认为是“后”。因为只要舍利还在,诸佛就如同还在一样。因此,在这两者之间的时间里,其他佛陀的出现是被遮止的。可是,当舍利也完全灭尽之后,其他佛陀的出现就不再被遮止了。巴利
Apubbaṃ acarimanti apure apacchā. Ekato na uppajjanti, pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti. Tattha hi bodhipallaṅke bodhiṃ appatvā na uṭṭhahissāmīti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ, tāva pubbeti na veditabbaṃ. Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇena dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato, aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Parinibbānakālato paṭṭhāya yāva sāsapamattā dhātu tiṭṭhati, tāva pacchāti na veditabbaṃ. Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhā ṭhitāva honti. Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā.
确实有三种消失:教理消失、通达消失和修行消失。其中,“教理”指三藏。“通达”指证悟真理。“修行”指修行之道。在这三者当中,通达和修行有时存在,有时不存在。因为在某个时期,证得通达的比丘很多,要指出“这位比丘是凡夫”,都得伸手去指给人看。就在这个岛上,曾经有一个时期,根本找不到一个凡夫比丘。修行圆满的人,也是有时多,有时少。所以,通达和修行是有时存在、有时不存在的,但就佛法能否住世而言,教理才是真正的标准。巴利
Tīṇi hi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ, paṭivedhaantaradhānaṃ, paṭipattiantaradhānanti. Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccapaṭivedho. Paṭipattīti paṭipadā. Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Ekasmiñhi kāle paṭivedhadharā bhikkhū bahū honti, eso bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Imasmiṃyeva dīpe ekavāre puthujjanabhikkhu nāma nāhosi. Paṭipattipūrikāpi kadāci bahū honti kadāci appā. Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi, sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ.
有智慧的人听了三藏之后,就能把教理和修行两方面都圆满。就像我们的菩萨,先在阿罗罗仙人那里修成了五神通和七种定,然后问非想非非想处定的准备方法,那位仙人说:“我不知道。”于是菩萨又去优陀罗仙人那里,把自己证得的殊胜境界跟对方核对之后,又问非想非非想处定的准备方法,那位仙人就告诉了他。话刚说完,大士就成就了那种定。同样,有智慧的比丘听了教理之后,也能把两方面都圆满。所以,只要教理还在,教法就还在。巴利
Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti. Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi, so na jānāmīti āha. Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigataṃ visesaṃ saṃsandetvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi, so ācikkhi, tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ sampādesi, evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti. Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti.
当它隐没时,最先消失的是阿毗达摩藏。其中,《发趣论》最先隐没,之后依次是《法集论》。当它隐没后,其余两藏还在,教法就仍然住世。当经藏开始隐没时,最先隐没的是《增支部》,从第十一集开始,一直到第一集,渐次隐没;接着是《相应部》,从有偈品开始,一直到渡瀑流品,渐次隐没;再接着是《中部》,从根修习经开始,一直到根本法门经,渐次隐没;最后是《长部》,从十上经开始,一直到梵网经,渐次隐没。仅仅一两个偈颂的问答,虽然能长久流传,却无法维系教法,就像萨毗耶问经和旷野夜叉问经那样。据说这些问答是迦叶佛时代留下来的,后来也没能维系教法。巴利
Yadā pana sā antaradhāyati, tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati. Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati, anukkamena pacchā dhammasaṅgaho, tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesu sāsanaṃ ṭhitameva hoti. Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati, tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati, tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati, tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati. Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃ gacchati, sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti sabhiyapucchā (su. ni. sabhiyasuttaṃ) viya āḷavakapucchā (su. ni. āḷavakasuttaṃ; saṃ. ni. 1.246) viya ca. Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu.
不过,就算另外两藏都消失了,只要律藏还在,教法就还在。当《附随》和《犍度》消失后,只要两部《分别》还在,教法就仍然还在。当两部《分别》消失后,只要《论母》还在,教法就仍然还在。当《论母》消失后,只要巴帝摩卡、出家、具足戒还在,教法就还在。外在的形相标志可以延续很久,但白衣沙门的传承从迦叶佛时代起就已经无法承载教法了。而从最后一位证悟圣谛的人出现、以及最后一位破戒的人出现开始,教法就称为衰退了。从那时起,就不再阻止其他佛陀的出现。巴利
Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati, parivārakhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti. Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāya ṭhitāyapi ṭhitameva hoti. Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjaupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati. Liṅgamaddhānaṃ gacchati, setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi. Pacchimakassa pana saccapaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato ca paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti. Tato paṭṭhāya aññassa buddhassa uppatti na vāritāti.
有三种般涅槃:烦恼般涅槃、蕴般涅槃和舍利般涅槃。其中,烦恼般涅槃发生在菩提树下的金刚座上,蕴般涅槃发生在拘尸那罗,舍利般涅槃将在未来发生。据说,当教法衰败的时候,铜掌岛上的所有舍利都会聚集起来,前往大塔;从大塔前往龙岛的王苑塔;再从那里前往大菩提座。从龙界、天界和梵天界来的舍利,也都将前往大菩提座。哪怕小如芥子的舍利,也不会在中途消失。所有舍利都会在大菩提座上汇聚成一堆,像一整块金块那样凝成一体,放射出六色光芒,遍照一万个世界。巴利
Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti. Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi, khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ, dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti, mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ, tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti, nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti. Sāsapamattāpi dhātu antarā na nassissati. Sabbā dhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti, tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti.
那时,一万个轮围世界的天神聚集起来,心中生起的大悲悯,比十力者般涅槃那天还要强烈,他们说:“今天导师般涅槃了,今天教法衰落了,这是我们最后一次见到导师了。”除了不来者和漏尽者,其余的天神都无法保持镇定。舍利中的火界会生起,一直升到梵天界;只要还有哪怕芥子那么大的舍利存在,就会烧成一片火海;当舍利完全烧尽时,火焰就会熄灭。这样示现了大威神力之后,当舍利消失时,教法就算消失了。只要还没有这样消失,就叫做“非最后”。说它“非前非后”地出现,这是不可能的。巴利
Tato dasasahassacakkavāḷe devatā yo sannipatitvā ‘‘ajja satthā parinibbāyati, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhāka’’nti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti. Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena saṇṭhātuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati, sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālāva bhavissati, dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu pacchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti. Yāva evaṃ na anantaradhāyati, tāva acarimaṃ nāma hoti. Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyunti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
那为什么诸佛不会非前非后、不同时出现呢?因为那样就不稀奇了。诸佛确实是稀有之人。正如经中所说:比丘们,有一个人出现在世间,是以稀有之人的身份出现的。是哪一个人?就是如来、阿拉汉、正自觉者。巴利
Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ na uppajjantīti. Anacchariyattā. Buddhā hi acchariyamanussā. Yathāha – ‘‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso, katamo ekapuggalo, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti (a. ni. 1.171-174).
如果两位、四位、八位或十六位佛陀同时出现,那他们就不稀奇了。就像在一座精舍里,即使有两座塔,利养和恭敬也不会丰厚;比丘多了也不稀奇。多位佛陀同时出现,也会是这样。所以他们不会同时出现。巴利
Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ, na acchariyā bhaveyyuṃ. Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā, evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ. Tasmā na uppajjanti.
从教法本身没有差别这一点来说:一位佛陀所宣说的四念处等种种法,即使换成另一位佛陀出世,他所宣说的也还是同样的法,这样一来就不足为奇了。然而,当一位佛陀宣说正法时,他的教法才显得稀奇。巴利
Desanāya ca visesābhāvato. Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti, aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā. Tato na acchariyo siyā, ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti.
另外,也是因为没有争论。假如有很多佛陀出现,许多导师的弟子们就会像这样争论起来:“我们的佛陀令人敬信,我们的佛陀声音甜美,得到利养,有福德。”因此,佛陀们不会这样出现。而且,这个理由那先长老在回答弥兰陀王提问时已经详细说明了。正如《弥兰陀问经》5.1.1 所说:巴利
Vivādābhāvato ca. Bahūsu ca buddhesu uppajjantesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya ‘‘amhākaṃ buddho pāsādiko, amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavā’’ti vivadeyyuṃ, tasmāpi evaṃ na uppajjanti. Apicetaṃ kāraṇaṃ milindaraññā puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva. Vuttañhi (mi. pa. 5.1.1) –
尊者那先,世尊确实这样说过:“比丘们,这是不可能的,绝无可能:在同一个世界当中,有两位阿拉汉、正自觉者不前不后地出现,这种事根本不存在。”可是,尊者那先,一切如来在开示时,都开示三十七菩提分法;在宣说时,都宣说四圣谛;在教导时,都教导三学;在教诫时,都教诫不放逸。尊者那先,如果一切如来都有同样的开示、同样的宣说、同样的教导、同样的教诫,那是什么原因,两位如来不会在同一刹那出现呢?仅仅一位佛陀出现,这世间就已经充满光明了;如果有第二位佛陀,凭两位的光明,这世间应该更加光明。两位如来一起教示,应该能安乐地教示;一起教诫,应该能安乐地教诫。请您告诉我这其中的原因,让我不再有疑惑。巴利
‘‘Tattha, bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādapaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti? Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto. Yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya. Ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ brūhi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyanti.
大王,这个十千世界只能承载一位佛陀,只承载一位如来的功德。如果第二位佛陀出现,这个十千世界就承载不了,会震动、摇动、倾斜、下倾、弯曲、散裂、消散、崩毁,无法保持稳定。巴利
Ayaṃ mahārāja dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
大王,就好比有一艘船,只能承载一个人。一个人上了船之后,那艘船就已经到了极限。这时又来了第二个人,在寿命、容貌、年龄、身材、胖瘦以及一切肢体特征上,都和头一个人一模一样,他也登上那艘船。大王,那艘船还能同时承载两个人吗?不能,尊者,它会摇晃、震动、倾斜、下倾、弯曲、散裂、散坏、崩毁,根本撑不住,会沉到水里去。大王,同样的道理,这个十千世界只能承载一尊佛,只能承载一位如来的功德。如果出现第二位佛,这个十千世界就承载不了,会摇晃……乃至……根本撑不住。巴利
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya. Ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya. Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya. Apinu sā mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyāti? Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udaketi. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya…pe… na ṭhānamupagaccheyya.
大王,又好比一个人随心所欲地吃饱了,食物塞到喉咙口,他已经被滋养、饱满、充实、没有空隙,昏沉困倦,身体僵直得像根不能弯的棍子。如果让他再吃同样多的食物,大王,那个人还能快乐吗?不能,尊者,光吃那一顿就可能撑死了。同样的道理,大王,这十千世界只能承载一佛……乃至……不可能。巴利
Yathā vā pana mahārāja puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāvakaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, apinu kho, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyāti? Na hi, bhante, sakiṃ bhuttova mareyyāti. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī …pe… na ṭhānamupagaccheyyāti.
尊者那先,难道大地是因为承受了过重的法才震动的吗?大王,就好比有两辆车,装满了宝物,一直装到车口那么满。如果从一辆车上取出宝物,堆放到另一辆车上,大王,那辆车能承受得住两辆车的宝物吗?不能,尊者。它的轮毂会裂开,轮辐会折断,轮辋会脱落,车轴也会断掉。大王,那辆车难道不是因为承受了过重的宝物才坏掉的吗?是的,尊者。同样地,大王,大地就是因为承受了过重的法才震动的。巴利
Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatīti? Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā. Ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, apinu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti? Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyāti. Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti? Āma, bhanteti. Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calatīti.
大王,再说,这个理由是为了说明佛陀的威德才提出来的。请再听一个与此相关的恰当理由,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众就会生起争执:“你的佛陀,我的佛陀”,从而分成两个对立的派别。大王,就像两位有权势的大臣,他们的随众会生起争执:“你的大臣,我的大臣”,从而分成两派。同样地,大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众就会生起争执:“你的佛陀,我的佛陀”,从而形成两个对立的派别。大王,这就是两位正自觉者不会在同一刹那出现的第一个理由。巴利
Apica mahārāja imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ, aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya – ‘‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco’ti ubhatopakkhajātā honti, evameva kho, mahārāja, yadi, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
大王,还有另一个更深的理由,请你听一听,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,那么“最尊的佛陀”这句话就成了假的,“至尊的佛陀”这句话就成了假的,“最胜的佛陀”“最妙的佛陀”“最上的佛陀”“最殊胜的佛陀”“无等的佛陀”“无等等的佛陀”“无与伦比的佛陀”“无比的佛陀”“无敌的佛陀”这些话也都成了假的。大王,你应当从义理上接受这个理由,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。巴利
Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, aggo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Jeṭṭho buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Seṭṭho buddhoti, visiṭṭho buddhoti, uttamo buddhoti, pavaro buddhoti, asamo buddhoti, asamasamo buddhoti, appaṭisamo buddhoti, appaṭibhāgo buddhoti, appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya. Idampi kho tvaṃ, mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
大王,还有一点:诸佛世尊的本性就是这样——世间只会出现一位佛陀。为什么呢?因为一切智佛陀的功德实在太广大了。大王,世间凡是广大之物,都只有一个。大王,大地广大,只有一个;大海广大,只有一个;须弥山王广大,只有一个;虚空广大,只有一个;帝释广大,只有一个;魔罗广大,只有一个;梵天神广大,只有一个。如来、阿拉汉、正自觉者广大,在世间也只有一个。他们出现的地方,就没有别人容身的位置。所以,大王,如来、阿拉汉、正自觉者在这个世间只出现一位。尊者那先,这个问题您用譬喻和理由讲得真好。巴利
Apica kho mahārāja buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā, yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ. Aññampi mahārāja yaṃ loke mahantaṃ, taṃ ekaṃyeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekāyeva. Sāgaro mahanto, so ekoyeva. Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva. Ākāso mahanto, so ekoyeva. Sakko mahanto, so ekoyeva. Māro mahanto, so ekoyeva. Brahmā mahanto, so ekoyeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so ekoyeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti. Tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva lokasmiṃ uppajjatīti. Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehī’’ti.
“在一个世间界中”,就是在一个轮围世界里。前文中用这个词已经统摄了一万个轮围世界,但它们也可以只用一个轮围世界来限定。因为诸佛出现时,只在这一个轮围世界里出现;出现的处所既已被遮止,那么在其他轮围世界里不出现,也就同样被遮止了。巴利
Ekissā lokadhātuyāti ekasmiṃ cakkavāḷe. Heṭṭhā imināva padena dasacakkavāḷasahassāni gahitāni tānipi, ekacakkavāḷeneva paricchindituṃ vaṭṭanti. Buddhā hi uppajjamānā imasmiṃyeva cakkavāḷe uppajjanti, uppajjanaṭṭhāne pana vārite ito aññesu cakkavāḷesu nuppajjantīti vāritameva hoti.
“无前无后”在这里的意思是:轮宝出现之前叫“前”,这轮宝消失之后叫“后”。其中,轮宝的消失有两种情形:要么因为转轮王命终,要么因为转轮王出家。而当它消失时,是在转轮王命终或出家后的第七天消失。从那以后,转轮王的出现就不再有任何阻碍了。巴利
Apubbaṃ acarimanti ettha cakkaratanapātubhāvato pubbe pubbaṃ, tasseva antaradhānato pacchā carimaṃ. Tattha dvidhā cakkaratanassa antaradhānaṃ hoti, cakkavattino kālaṃkiriyato vā pabbajjāya vā. Antaradhāyamānañca pana taṃ kālaṃkiriyato vā pabbajjato vā sattame divase antaradhāyati, tato paraṃ cakkavattino pātubhāvo avārito.
为什么在一个轮围世界里不会出现两位转轮王呢?这是为了断绝争论,也因为转轮王稀有难得,更因为轮宝具有大神力。如果两位同时出现,就会产生“我们的国王更伟大,我们的国王更伟大”这样的争论。如果一位国王在这个洲是转轮王,另一位在那个洲也是转轮王,那也就不稀奇了。而那个能在以两千岛屿为附属的四大洲上授予统治权、具有大神力的轮宝,其神力也会减退。因此,为了断绝争论,因为转轮王稀有难得,也因为轮宝具有大神力,在一个轮围世界里不会出现两位转轮王。巴利
Kasmā pana ekacakkavāḷe dve cakkavattino nuppajjantīti . Vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca. Dvīsu hi uppajjantesu ‘‘amhākaṃ rājā mahanto amhākaṃ rājā mahanto’’ti vivādo uppajjeyya. Ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca anacchariyā bhaveyyuṃ . Yo cāyaṃ cakkaratanassa dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu issariyānuppadānasamattho mahānubhāvo, so parihāyetha. Iti vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca na ekacakkavāḷe dve uppajjanti.
130 关于“女性不可能成为阿拉汉、正自觉者”这一点:先不说女性能否成就具备一切知智的功德、有能力救度世间的佛果,女性就连发愿成佛这件事都无法圆满。巴利
130.Yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddhoti ettha tiṭṭhatu tāva sabbaññuguṇe nibbattetvā lokuttāraṇasamattho buddhabhāvo, paṇidhānamattampi itthiyā na sampajjati.
人的身份、男性特征、因、遇见导师;
出家、功德圆满、资格,以及意愿。
这八种法聚集起来,成佛的愿行才能圆满成就。巴利
Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatīti. (bu. vaṃ. 2.59) –
这些确实是让誓愿得以圆满的因。既然女性连誓愿都无法完成,又怎么可能成就佛果呢?所以说:“女性成为阿拉汉、正自觉者,这是不可能的,绝无此理。”而一切方面都圆满的福德积累,只会造就一切方面都圆满的身体,因此只有男子才能成为阿拉汉、正自觉者。巴利
Imāni hi paṇidhānasampattikāraṇāni. Iti paṇidhānampi sampādetuṃ asamatthāya itthiyā kuto buddhabhāvoti ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddho’’ti vuttaṃ. Sabbākāraparipūro ca puññussayo sabbākāraparipūrameva attabhāvaṃ nibbattetīti purisova arahaṃ hoti sammāsambuddho.
女性不可能成为转轮王等说法是这样来的:因为女性没有马阴藏相这些特征,所以那些相在她身上就圆满不了;因为没有女宝,所以具足七宝也就做不到;而且她的身相也不会比一切男子更殊胜。因此才说:“女性成为转轮王,这是不可能的,没有这个机会。”又因为帝释天神等三种地位是最崇高的,而女性这一性别是低劣的,所以帝释天神等地位对她来说也是被否定、不可能得到的。巴利
Yaṃ itthī rājā assa cakkavattītiādīsupi yasmā itthiyā kosohitavatthaguyhatādīnaṃ abhāvena lakkhaṇāni na paripūrenti, itthiratanābhāvena sattaratanasamaṅgitā na sampajjati, sabbamanussehi ca adhiko attabhāvo na hoti, tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī’’ti vuttaṃ. Yasmā ca sakkattādīni tīṇi ṭhānāni uttamāni, itthiliṅgañca hīnaṃ, tasmā tassā sakkattādīnipi paṭisiddhāni.
难道不是这样吗?就像女性特征在梵天界不存在一样,男性特征在梵天界也不存在吧?因此,如果说“男子能成就梵天神位,这是有可能的”,这话就不应该说了吧?不,并非不该说。为什么?因为男子确实能往生到那里。这里说的“梵天神位”,指的是大梵天神位。女人在这里修习禅那,命终之后,往生到梵众天的共住之处,而不是大梵天神;但男子往生到那里,这话不能说不对。而且,虽然梵天界中男女两种性征都不存在,但梵天神们都是男子身形,不是女子身形,所以这句话说得非常妥当。巴利
Nanu ca yathā itthiliṅgaṃ, evaṃ purisaliṅgampi brahmaloke natthi? Tasmā ‘‘yaṃ puriso brahmattaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’tipi na vattabbaṃ siyāti. No na vattabbaṃ. Kasmā? Idha purisassa tattha nibbattanato. Brahmattanti hi mahābrahmattaṃ adhippetaṃ. Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati, na mahābrahmānaṃ, puriso pana tattha na uppajjatīti na vattabbo. Samānepi cettha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva brahmāno, na itthisaṇṭhānā, tasmā suvuttamevetaṃ.
131 在讲到“身恶行”等的时候:就像苦楝树的种子、括楼苦瓜的种子等,长不出甜美的果实,只能长出不好吃、不甜的果实;同样,身恶行等也长不出甜美的果报,只能长出不好吃的果报。又像甘蔗的种子、稻谷的种子等,只长出甜美、纯正美味的果实,不会长出不好吃、辛辣的果实;同样,身善行等只长出甜美的果报,不会长出不好吃的果报。关于这一点,也有这样的说法——巴利
131.Kāyaduccaritassātiādīsu yathā nimbabījakosātakībījādīni madhuraphalaṃ na nibbattenti, asātaṃ amadhurameva nibbattenti, evaṃ kāyaduccaritādīni madhuravipākaṃ na nibbattenti, amadhurameva vipākaṃ nibbattenti. Yathā ca ucchubījasālibījādīni madhuraṃ sādurasameva phalaṃ nibbattenti, na asātaṃ kaṭukaṃ, evaṃ kāyasucaritādīni madhurameva vipākaṃ nibbattenti, na amadhuraṃ. Vuttampi cetaṃ –
“ 播下怎样的种子,便会收获怎样的果实。
行善的人得到善果,作恶的人得到恶果。”巴利
‘‘Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti. (saṃ. ni. 1.256);
因此才说:身恶行[招感可爱果报]是不可能的,绝无这种可能,等等。巴利
Tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassā’’tiādi vuttaṃ.
在“具足身恶行”等说法里,“具足”有五种:积聚具足、思具足、业具足、果报具足、显现具足。其中,在造作善业或不善业的积聚那一刻,就叫积聚具足;思具足也是这样。只要众生还没有证得阿拉汉果,就过去所积累的、能招感果报的业来说,他们都被称为“业具足者”,这就是业具足。果报具足则只在果报成熟的那一刻才能了知。只要众生还没有证得阿拉汉果,当他们从某处死后投生到某处时,如果将要投生地狱,地狱就会以火焰、铁锅等景象显现出来;如果将要入胎,母胎就会显现;如果将要投生天界,天界就会以如意树、天宫等景象显现出来。像这样,投生的征兆会显现出来。由于他们还没有从这种投生征兆的显现中解脱,这就叫显现具足。这种显现具足是会变动的,其余四种则是不动的。因为即使地狱的景象显现了,天界的景象也会显现;即使天界的景象显现了,地狱的景象也会显现;即使人间的景象显现了,畜生道的景象也会显现;即使畜生道的景象显现了,人间的景象也一样会显现。巴利
Kāyaduccaritasamaṅgītiādīsu samaṅgīti pañcavidhā samaṅgitā āyūhanasamaṅgitā cetanāsamaṅgitā kammasamaṅgitā vipākasamaṅgitā, upaṭṭhānasamaṅgitāti. Tattha kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe āyūhanasamaṅgitāti vuccati. Tathā cetanāsamaṅgitā. Yāva pana arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva sabbepi sattā pubbe upacitaṃ vipākārahaṃ kammaṃ sandhāya ‘‘kammasamaṅgino’’ti vuccanti, esā kammasamaṅgitā. Vipākasamaṅgitā vipākakkhaṇeyeva veditabbā. Yāva pana sattā arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva nesaṃ tato tato cavitvā niraye tāva uppajjamānānaṃ aggijālalohakumbhiādīhi upaṭṭhānākārehi nirayo, gabbhaseyyakattaṃ āpajjamānānaṃ mātukucchi, devesu uppajjamānānaṃ kapparukkhavimānādīhi upaṭṭhānākārehi devalokoti evaṃ uppattinimittaṃ upaṭṭhāti, iti nesaṃ iminā uppattinimittaupaṭṭhānena aparimuttatā upaṭṭhānasamaṅgitā nāma. Sā calati sesā niccalā. Niraye hi upaṭṭhitepi devaloko upaṭṭhāti, devaloke upaṭṭhitepi nirayo upaṭṭhāti, manussaloke upaṭṭhitepi tiracchānayoni upaṭṭhāti, tiracchānayoniyā ca upaṭṭhitāyapi manussaloko upaṭṭhātiyeva.
这里有一个事例:据说,在首那山脚下的一座裸衣修行处,有一位名叫首那长老的说法师,他的父亲靠养狗为生。长老虽然想阻止父亲,却没法让他守持戒律,心想“这老头子别毁了”,于是在父亲年老时,违背父亲的意愿让他出了家。后来他父亲躺在病床上时,地狱的景象现前了,许多大狗从首那山脚跑来,把他团团围住,好像要咬他似的。他吓得要命,喊道:“拦住它们,亲爱的首那,拦住它们,亲爱的首那!”有人问:“大长老,怎么了?”他说:“孩子,你没看见吗?”就把情形说了出来。首那长老心想:“像我这样的人,父亲怎么会投生到地狱去呢?我要做他的依靠。”于是让沙弥们取来各种鲜花,在塔院和菩提树院铺花、设座、作供养,然后让人用床把父亲抬到塔院,让他坐在床上,说:“这场对大长老的供养是为你做的。你说‘这是我献给世尊的贫者之礼’,然后礼拜世尊,让心生起净信。”那位大长老看到供养后,照做了,心中生起了净信。就在那一刻,天界现前了——欢喜园、心蔓园、杂林园、粗涩园的天宫,以及天女们,仿佛都围拢过来站在他周围。他说:“走开,走开,首那!”有人问:“长老,怎么了?”他说:“孩子,这些是你的母亲们来了。”长老心想:“大长老的天界现前了。”应当知道,像这样,显现具足是会变动的。在这些具足当中,这里是从积聚思业具足的角度来说“身恶行具足者”等的。巴利
Tatridaṃ vatthu – soṇagiripāde kira acelavihāre soṇatthero nāma eko dhammakathiko, tassa pitā sunakhajīviko ahosi. Thero taṃ paṭibāhantopi saṃvare ṭhapetuṃ asakkonto ‘‘mā nassi jarako’’ti mahallakakāle akāmakaṃ pabbājesi. Tassa gilānaseyyāya nipannassa nirayo upaṭṭhāti, soṇagiripādato mahantā mahantā sunakhā āgantvā khāditukāmā viya samparivāresuṃ. So mahābhayabhīto – ‘‘vārehi, tāta soṇa, vārehi, tāta soṇā’’ti āha. Kiṃ mahātherāti. Na passasi tātāti taṃ pavattiṃ ācikkhi. Soṇatthero – ‘‘kathañhi nāma mādisassa pitā niraye nibbattissati, patiṭṭhā’ssa bhavissāmī’’ti sāmaṇerehi nānāpupphāni āharāpetvā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu talasantharaṇapūjaṃ āsanapūjañca kāretvā pitaraṃ mañcena cetiyaṅgaṇaṃ āharitvā mañce nisīdāpetvā – ‘‘ayaṃ mahāthera-pūjā tumhākaṃ atthāya katā ‘ayaṃ me bhagavā duggatapaṇṇākāro’ti vatvā bhagavantaṃ vanditvā cittaṃ pasādehī’’ti āha. So mahāthero pūjaṃ disvā tathā karonto cittaṃ pasādesi, tāvadevassa devaloko upaṭṭhāsi, nandanavana-cittalatāvana-missakavana-phārusakavanavimānāni ceva nāṭakāni ca parivāretvā ṭhitāni viya ahesuṃ. So ‘‘apetha apetha soṇā’’ti āha. Kimidaṃ therāti? Etā te, tāta, mātaro āgacchantīti . Thero ‘‘saggo upaṭṭhito mahātherassā’’ti cintesi. Evaṃ upaṭṭhānasamaṅgitā calatīti veditabbā. Etāsu samaṅgitāsu idha āyūhanacetanākammasamaṅgitāvasena kāyaduccaritasamaṅgītiādi vuttaṃ.
132 世尊这样说后,当世尊在这部经里这样宣说时,具寿阿难——长老从头到尾忆念整部经后——心想:“世尊如此庄严地宣说了这部经,却没有为这部经取个名字。现在让我来为它请取名字吧。”于是他向世尊说了这番话。巴利
132.Evaṃ vutte āyasmā ānandoti ‘‘evaṃ bhagavatā imasmiṃ sutte vutte thero ādito paṭṭhāya sabbasuttaṃ samannāharitvā evaṃ sassirikaṃ katvā desitasuttassa nāma bhagavatā nāmaṃ na gahitaṃ. Handassa nāmaṃ gaṇhāpessāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ etadavoca.
因此,对于“tasmā tiha tvaṃ”等语句,这里的意思是这样连贯起来的:巴利
Tasmā tiha tvantiādīsu ayaṃ atthayojanā –
阿难,因为在这部法门里,用“阿难,有这十八界”“阿难,有这六界”这样的方式,把种种界分别开示出来,所以你应该把它记作“多界”。又因为在这里,从界、处、缘起、处非处这几个角度,讲了四种转起,所以你应该把它记作“四转”。又因为一个人看这部法门的时候,就像照镜子的人看见自己脸上的相一样,这些界等义理都会变得清楚明白,所以你应该把它记作“法镜”。又因为就像那些能击溃敌军的战士,举起战鼓,冲入敌阵,打垮敌人,赢得自己的胜利一样,修行者也是这样,凭着这里所说的方法,举起观,打垮烦恼,赢得自己的阿拉汉果胜利,所以你应该把它记作“不死鼓”。又因为就像上阵的战士,拿起五种武器,击溃敌军,赢得胜利一样,修行者也拿起这里所说的观这个武器,击溃烦恼军,赢得阿拉汉果的胜利,所以你应该把它记作“无上的战斗胜利”。巴利
Ānanda, yasmā imasmiṃ dhammapariyāye ‘‘aṭṭhārasa kho imā, ānanda, dhātuyo, cha imā, ānanda, dhātuyo’’ti evaṃ bahudhātuyo vibhattā, tasmā tiha tvaṃ imaṃ dhammapariyāyaṃ bahudhātukotipi naṃ dhārehi. Yasmā panettha dhātuāyatanapaṭiccasamuppādaṭṭhānāṭṭhānavasena cattāro parivaṭṭā kathitā , tasmā catuparivaṭṭotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca ādāsaṃ olokentassa mukhanimittaṃ viya imaṃ dhammapariyāyaṃ olokentassa ete dhātuādayo atthā pākaṭā honti, tasmā dhammādāsotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā nāma parasenamaddanā yodhā saṅgāmatūriyaṃ paggahetvā parasenaṃ pavisitvā sapatte madditvā attano jayaṃ gaṇhanti, evameva kilesasenamaddanā yogino idha vuttavasena vipassanaṃ paggahetvā kilese madditvā attano arahattajayaṃ gaṇhanti, tasmā amatadundubhītipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā saṅgāmayodhā pañcāvudhaṃ gahetvā parasenaṃ viddhaṃsetvā jayaṃ gaṇhanti, evaṃ yoginopi idha vuttaṃ vipassanāvudhaṃ gahetvā kilesasenaṃ viddhaṃsetvā arahattajayaṃ gaṇhanti. Tasmā anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehīti.
6. 《仙吞山经》的注释巴利
6. Isigilisuttavaṇṇanā
133 “如是我闻”这句,说的是《仙吞山经》。其中“别的名称出现了”的意思是:当仙吞山得到“仙吞”这个名称的时候,毗波罗山就不再被认作毗波罗山了,它有了别的名称。“别的施设”这一句,只是前一句的另一种说法。剩下的几句,也是同样的道理。巴利
133.Evaṃme sutanti isigilisuttaṃ. Tattha aññāva samaññā ahosīti isigilissa isigilīti samaññāya uppannakāle vebhāro na vebhāroti paññāyittha, aññāyevassa samaññā ahosi. Aññā paññattīti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ. Sesesupi eseva nayo.
据说那时,世尊在傍晚时分从定中出来,走出香室,在一个能看见五座山的地方坐下。世尊被比丘僧团围绕着坐在那里,依次讲述了这五座山。世尊对山本身并没有什么用意,但在依次讲述这些山的时候,就必然要说到仙吞山为什么叫“仙吞”。说到那里时,又必然要讲到莲华母的五百个儿子——那些独觉佛的名字,以及莲华母的祈愿。世尊正是为了这个,才依次讲述了这五座山。巴利
Tadā kira bhagavā sāyanhasamaye samāpattito vuṭṭhāya gandhakuṭito nikkhamitvā yasmiṃ ṭhāne nisinnānaṃ pañca pabbatā paññāyanti, tattha bhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā ime pañca pabbate paṭipāṭiyā ācikkhi. Tattha na bhagavato pabbatehi attho atthi, iti imesu pana pabbatesu paṭipāṭiyā kathiyamānesu isigilissa isigilibhāvo kathetabbo hoti. Tasmiṃ kathiyamāne padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni ceva padumavatiyā ca patthanā kathetabbā bhavissatīti bhagavā imaṃ pañca pabbatapaṭipāṭiṃ ācikkhi.
他们进去时看得见,进去后就看不见了,是说他们进入之后就不见了踪影。他们在方便合适的地方托钵乞食,吃完饭、做完该做的事,回到这里,就像打开塔殿的双重大门一样,把那座山分成两半,进去住在里面,安排好夜间住处和白天住处,就住在那里。因此才这样说。这些仙人,就是指这些独觉佛仙人。巴利
Pavisantādissanti paviṭṭhā na dissantīti yathāphāsukaṭṭhāne piṇḍāya caritvā katabhattakiccā āgantvā cetiyagabbhe yamakamahādvāraṃ vivarantā viya taṃ pabbataṃ dvedhā katvā anto pavisitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni māpetvā tattha vasiṃsu, tasmā evamāha. Ime isīti ime paccekabuddhaisī.
那他们是什么时候住在那里呢?据说在过去,如来还没有出世的时候,在波罗奈城附近的一个村子里,有一户人家的女儿一边看守田地,一边用五百捧炒米和一朵莲花供养了一位独觉佛,并祈求能有五百个儿子。就在那时,五百个猎鹿人供养了甘美的肉,也发愿说:“愿我们能成为她的儿子。”她活到寿命尽时,转生到天界,从天界死后,投生在一个天然湖的莲花苞里。一位苦行者看见了她,便把她抱回去抚养。她每迈一步,脚下就从地里涌出莲花。一个林中猎人看见后,报告了波罗奈国王。国王派人把她接来,立为第一王后。她怀了孕,大莲花王子住在母亲腹中,其余的儿子们则依着胎垢而出生。他们长大成人后,在御花园的莲花池里嬉戏,各自坐在一朵莲花上,观照坏灭与衰亡,从而证得了独觉菩提智。关于他们的记说偈颂是这样的:巴利
Kadā pana te tattha vasiṃsu? Atīte kira anuppanne tathāgate bārāṇasiṃ upanissāya ekasmiṃ gāmake ekā kuladhītā khettaṃ rakkhamānā ekassa paccekabuddhassa pañcahi lājāsatehi saddhiṃ ekaṃ padumapupphaṃ datvā pañca puttasatāni patthesi. Tasmiṃyeva ca khaṇe pañcasatā migaluddakā madhuramaṃsaṃ datvā ‘‘etissā puttā bhaveyyāmā’’ti patthayiṃsu. Sā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattā, tato cutā jātassare padumagabbhe nibbatti. Tameko tāpaso disvā paṭijaggi, tassā vicarantiyāva pāduddhāre pāduddhāre bhūmito padumāni uṭṭhahanti. Eko vanacarako disvā bārāṇasirañño ārocesi. Rājā naṃ āharāpetvā aggamahesiṃ akāsi, tassā gabbho saṇṭhāsi. Mahāpadumakumāro mātukucchiyaṃ vasi, sesā gabbhamalaṃ nissā nibbattā. Vayappattā uyyāne padumassare kīḷantā ekekasmiṃ padume nisīditvā khayavayaṃ paṭṭhapetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattayiṃsu. Ayaṃ tesaṃ byākaraṇagāthā ahosi –
“ 生于莲叶花瓣间的那朵莲花,开得正盛,蜂群环绕着它。
了知已趋无常,就该像犀牛角一样独自修行。”巴利
‘‘Saroruhaṃ padumapalāsapattajaṃ, supupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ; Aniccatāyupagataṃ viditvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
那时,他们住在那里;也就在那时,这座山有了“仙吞山”这个名字。巴利
Tasmiṃ kāle te tattha vasiṃsu, tadā cassa pabbatassa isigilīti samaññā udapādi.
135 在说出“阿利吒、优波利吒、多伽罗尸弃、有名声、善见、喜见、犍陀罗、宾头卢、优波萨婆、导者、真者、多闻、已修习者”这十三位独觉佛的名号之后,现在又用偈颂的形式,来宣说他们以及其他独觉佛的名号,于是诵出“那些众生之精髓”等句子。其中,“众生之精髓”是指他们是众生中最精华的部分;“无恼”是指他们没有痛苦;“无欲”是指他们没有渴爱。巴利
135.Ye sattasārāti ariṭṭho upariṭṭho tagarasikhī yasassī sudassano piyadassī gandhāro piṇḍolo upāsabho nīto tatho sutavā bhāvitattoti terasannaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni vatvā idāni tesañca aññesañca gāthābandhena nāmāni ācikkhanto ye sattasārātiādimāha . Tattha sattasārāti sattānaṃ sārabhūtā. Anīghāti niddukkhā. Nirāsāti nittaṇhā.
“两位持网者”是指小持网和大持网这两位名叫持网的独觉佛。“寂静心者”也只是一个名字而已。在“见者断除了依著之苦根”这一句里,“见者”就是那位独觉佛的名字,而“他断除了苦的根本——依著”是对他的称赞。“未伏者”也只是一个名字而已。巴利
Dve jālinoti cūḷajāli mahājālīti dve jālināmakā. Santacittoti idampi ekassa nāmameva. Passi jahi upadhidukkhamūlanti ettha passi nāma so paccekabuddho, dukkhassa pana mūlaṃ upadhiṃ jahīti ayamassa thuti. Aparājitotipi ekassa nāmameva.
导师、转起者、萨拉邦伽、身毛竖立者、高步者,这五位是人。阿私多、无漏者、意所成者,这三位也是人。“慢断者与有亲戚者”中,有亲戚者是一个人的名字,因为他已断除慢,所以被称为慢断者。“志趣彼者”也只是一个名字。巴利
Satthā pavattā sarabhaṅgo lomahaṃso uccaṅgamāyoti ime pañca janā. Asito anāsavo manomayoti imepi tayo janā. Mānacchido ca bandhumāti bandhumā nāma eko, mānassa pana chinnattā mānacchidoti vutto. Tadādhimuttotipi nāmameva.
凯敦跋罗伽、摩登伽和圣者,这三个人。Athaccuto即atha accuto。阿库多与伽马比亚曼卡,这两个人。乐安稳者和柔和者,这两个仅此而已。巴利
Ketumbharāgo ca mātaṅgo ariyoti ime tayo janā. Athaccutoti atha accuto. Accutagāmabyāmaṅkoti ime dve janā. Khemābhirato ca soratoti ime dveyeva.
萨耶、无上精进:这位佛陀名叫萨耶,因为他有无上的精进,所以被称为“无上精进”。阿难、难陀、乌巴难达各四位,一共十二位:也就是有四位名叫阿难的、四位名叫难陀的、四位名叫乌巴难达的,这样一共十二位。婆罗堕阇持最后身:这位佛陀名叫婆罗堕阇。“持最后身”是对他的赞叹。巴利
Sayho anomanikkamoti sayho nāma so buddho, anomavīriyattā pana anomanikkamoti vutto. Ānando nando upanando dvādasāti cattāro ānandā, cattāro nandā cattāro upanandāti evaṃ dvādasa. Bhāradvājoantimadehadhārīti bhāradvājo nāma so buddho. Antimadehadhārīti thuti.
“渴爱已断者”是对尸弃佛的赞叹。“离贪者”是对吉祥佛的赞叹。“乌萨跋斩断了如网的爱欲,那苦的根源”:意思是,那位名叫乌萨跋的佛陀,斩断了作为苦之根源的爱欲之网。“已到达寂静之境”:那位名叫乌帕尼多的佛陀,已证得寂静之境。“离贪者”也只是同一位佛的名号。“心已善解脱”是对迦那佛的赞叹。巴利
Taṇhacchidoti sikharissāyaṃ thuti. Vītarāgoti maṅgalassa thuti. Usabhacchidā jāliniṃ dukkhamūlanti usabho nāma so buddho dukkhamūlabhūtaṃ jāliniṃ acchidāti attho. Santaṃ padaṃ ajjhagamopanītoti upanīto nāma so buddho santaṃ padaṃ ajjhagamā. Vītarāgotipi ekassa nāmameva. Suvimuttacittoti ayaṃ kaṇhassa thuti.
“这些以及其他的”:在这圣典里出现的这些独觉佛,以及圣典里没有出现的其他独觉佛,都同名。因为在这五百位独觉佛当中,有两个、三个、十个、十二个是同名的,就像阿难等人一样。所以,这里只用圣典里已经出现的名字,统称所有独觉佛;从此以后就不再一个一个单独列出,而说“这些以及其他的”。其余各处都清楚明了。巴利
Ete ca aññe cāti ete pāḷiyaṃ āgatā ca pāḷiyaṃ anāgatā aññe ca etesaṃ ekanāmakāyeva. Imesu hi pañcasu paccekabuddhasatesu dvepi tayopi dasapi dvādasapi ānandādayo viya ekanāmakā ahesuṃ. Iti pāḷiyaṃ āgatanāmeheva sabbesaṃ nāmāni vuttāni hontīti ito paraṃ visuṃ visuṃ avatvā ‘‘ete ca aññe cā’’ti āha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《大四十经》的注释巴利
7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
136 “如是我闻”这句是《大四十经》的开头。其中,“圣”是指没有过失、属于出世间的;因为没有过失,所以称为“圣”。“正定”是指道所生的定。“有助力”是指有因缘条件。“有资具”是指有眷属围绕。巴利
136.Evaṃme sutanti mahācattārīsakasuttaṃ. Tattha ariyanti niddosaṃ lokuttaraṃ, niddosañhi ‘‘ariya’’nti vuccati. Sammāsamādhinti maggasamādhiṃ. Saupanisanti sapaccayaṃ. Saparikkhāranti saparivāraṃ.
“已被围绕”是指被眷属围绕。“以正见为先导”:正见以两种方式成为先导和前导,也就是观的正见和道的正见。观的正见以无常等角度去审察三地的一切行;而道的正见则在审察结束时,把已得立足处的轮回连根拔除、令它止息,就像把一千壶冷水从头顶浇下来一样生起。好比农夫开垦田地时,先砍掉林中的树木,然后放火,那火会把先前砍倒的树木烧得一点不剩;同样地,观的正见先以无常等角度审察诸行,道的正见则在那种审察之后,为了让诸行不再生起而将它们断除,并由此生起。这两种正见就是这里所说的意思。巴利
Parikkhatāti parivāritā. Sammādiṭṭhipubbaṅgamā hotīti dvidhā sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti purecārikā vipassanāsammādiṭṭhi ca maggasammādiṭṭhi ca. Vipassanāsammādiṭṭhi tebhūmakasaṅkhāre aniccādivasena parivīmaṃsati; maggasammādiṭṭhi pana parivīmaṃsanapariyosāne bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānā vūpasamayamānā sītudakaghaṭasahassaṃ matthake āsiñcamānā viya uppajjati. Yathā hi khettaṃ kurumāno kassako paṭhamaṃ araññe rukkhe chindati, pacchā aggiṃ deti, so aggi paṭhamaṃ chinne rukkhe anavasese jhāpeti, evameva vipassanāsammādiṭṭhi paṭhamaṃ aniccādivasena saṅkhāre vīmaṃsati, maggasammādiṭṭhi tāya vīmaṃsanatthaṃ saṅkhāre puna appavattivasena samugghāṭayamānā uppajjati, sā duvidhāpi idha adhippetā.
“邪见即了知”的意思是:以洞察邪见的特征——无常、苦、无我——从所缘上了知邪见是无常、苦、无我;又从作用和从不迷惑的角度了知正见。这样的了知,在他那里就成为正见。巴利
Micchādiṭṭhīti pajānātīti micchādiṭṭhiṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti, sammādiṭṭhiṃ kiccato asammohato pajānāti. Sāssa hoti sammādiṭṭhīti sā evaṃ pajānanā assa sammādiṭṭhi nāma hoti.
我说“两种”,意思就是我说两类、两种划分。“属于福德部分的”,就是构成福德这一部分。“能带来依着之果报的”,就是能给出被称为依着的果报。巴利
Dvāyaṃ vadāmīti dvayaṃ vadāmi, duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmīti attho. Puññabhāgiyāti puññakoṭṭhāsabhūtā. Upadhivepakkāti upadhisaṅkhātassa vipākassa dāyikā.
在“慧、慧根”等词中,反复分别辨析之后,开示并显示不死之门,所以叫慧。在那层意义上起主宰作用,所以叫慧根。不被无明动摇,所以叫慧力。达到觉支之后,能简择四谛法,所以叫择法觉支。依圣道成就而受称赞、清净美好的见解,就是正见。是圣道的支分,所以叫道支。“他”指那位比丘。“为了断除”即舍断之义。“为了证得”即获得之义。“正精进”是能导向出离的善精进。“具念”即具足正念。所谓“围绕转起”,指以俱生的法和前生的法之身分围绕转起。在这里,正精进和正念作为俱生的法围绕着出世间正见,就像同坐在一辆车上的持剑者和持伞盖者围绕着国王。而观智的正见则是作为前生的法围绕着它,就像车前的步行随从等人。不过从第二品开始,正思惟等三者也都应当理解为俱生的随从。巴利
Paññā paññindriyantiādīsu vibhajitvā vibhajitvā amatadvāraṃ paññapeti dassetīti paññā. Tasmiṃ atthe indattaṃ karotīti paññindriyaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Bojjhaṅgappattā hutvā catusaccadhamme vicinātīti dhammavicayasambojjhaṅgo. Maggasampattiyā pasaṭṭhā sobhanā diṭṭhīti sammādiṭṭhi. Ariyamaggassa aṅganti maggaṅgaṃ. Soti so bhikkhu. Pahānāyāti pajahanatthāya. Upasampadāyāti paṭilābhatthāya. Sammāvāyāmoti niyyāniko kusalavāyāmo. Satoti satiyā samannāgato hutvā. Anuparidhāvanti anuparivattantīti sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti. Ettha hi sammāvāyāmo ca sammāsati ca lokuttarasammādiṭṭhiṃ sahajātā parivārenti rājānaṃ viya ekarathe ṭhitā asiggāhachattaggāhā. Vipassanāsammādiṭṭhi pana purejātā hutvā parivāreti rathassa purato pattikādayo viya. Dutiyapabbato paṭṭhāya pana sammāsaṅkappādīnaṃ tayopi sahajātaparivārāva hontīti veditabbā.
137 邪思惟:他了知邪思惟是无常、苦、无我的,这是通过通达特相、从所缘的角度了知;他了知正思惟是从作用、无迷乱的角度。从这里往后,正语等各项也应当同样理解。欲思惟等,已经在《二种寻经》中说过。巴利
137.Micchāsaṅkappoti pajānātīti micchāsaṅkappaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti sammāsaṅkappaṃ kiccato asammohato pajānāti. Ito aparesu sammāvācādīsupi evameva yojanā veditabbā. Kāmasaṅkappādayo dvedhāvitakkasutte (ma. ni. 1.206) vuttāyeva.
在“寻”等词中,以推度的作用称为“寻”。同一个词加上前缀扩展后,就说成“寻”。同一个词以意志的作用称为“思惟”。心成为一境后,把心安置到所缘上,所以叫“安止”;加上前缀扩展后,就说成“遍行”。“cetaso abhiniropanā”就是心投入所缘。有寻的时候,寻把心投入所缘;没有寻的时候,心就靠自己本然的法性跃向所缘,就像出身高贵、大家都认识的人进入王宫一样。对于不被认识的人来说,就需要引路的人或守门的人帮忙;而大家都认识、出身高贵的人,国王和所有大臣都认得,所以凭自己本然的法性就能自由出入。应当这样理解这里的成就。“造作语”就是语行。在这里,世间的寻能造作语,出世间的寻不能。虽然不能造作,但它仍然被称为语行。“随逐正思惟”就是围绕、伴随出世间正思惟。在这里,出离思惟等三种在之前阶段存在于不同心中;而在道的一刹那,正思惟作为一种道支生起,断除、根除欲思惟等的分别,圆满道支,同时获得出离思惟等三个名称。后面的正语等也应当同样理解。巴利
Takkotiādīsu takkanavasena takko. Sveva ca upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā vitakkoti vutto, sveva saṅkappanavasena saṅkappo. Ekaggo hutvā ārammaṇe appetīti appanā. Upasaggena pana padaṃ vaḍḍhetvā byappanāti vuttaṃ. Cetaso abhiniropanāti cittassa abhiniropanā. Vitakkasmiñhi sati vitakko ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti vitakke pana asati attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhati jātisampanno abhiññātapuriso viya rājagehaṃ. Anabhiññātassa hi paṭihārena vā dovārikena vā attho hoti, abhiññātaṃ jātisampannaṃ sabbe rājarājamahāmattā jānantīti attanova dhammatāya nikkhamati ceva pavisati ca, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Vācaṃ saṅkharotīti vacīsaṅkhāro. Ettha ca lokiyavitakko vācaṃ saṅkharoti, na lokuttaro. Kiñcāpi na saṅkharoti, vacīsaṅkhārotveva ca panassa nāmaṃ hoti. Sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantīti lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārenti. Ettha ca tayopi nekkhammasaṅkappādayo pubbabhāge nānācittesu labbhanti, maggakkhaṇe pana tiṇṇampi kāmasaṅkappādīnañca padacchedaṃ samugghātaṃ karonto maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova sammāsaṅkappo uppajjitvā nekkhammasaṅkappādivasena tīṇi nāmāni labhati. Parato sammāvācādīsupi eseva nayo.
138 在“离妄语”等说法里,远离和思都适用。在“不乐”等说法里:因为远离语恶行而不欢喜,所以叫不乐;因为没有那些恶行而不欢喜,所以叫远离;从种种方面回转过来、远离那些恶行而不欢喜,所以叫转离。或者,这些词是通过前缀扩展而成的,全都只是“止息”的另一种说法。“veramaṇī”(离):能遮止、摧毁怨敌,所以叫离。这也是“止息”的同义词。巴利
138.Musāvādāveramaṇītiādīsu viratipi cetanāpi vaṭṭati. Āratītiādīsu vacīduccaritehi ārakā ramatīti ārati. Vinā tehi ramatīti virati. Tato tato paṭinivattāva hutvā tehi vinā ramatīti paṭivirati. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ, sabbamidaṃ oramanabhāvasseva adhivacanaṃ. Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇi. Idampi oramanasseva vevacanaṃ.
139 在“离杀生”等说法里,无论是“思”还是“远离”,两种理解都说得通。巴利
139.Pāṇātipātā veramaṇītiādīsupi cetanā viratīti ubhayampi vaṭṭatiyeva.
140 在“诈欺”等词中:以三种诈欺事欺骗、迷惑世人,所以叫“诈欺”。为了得到利养和恭敬而用这些来说话,所以叫“谄说”。把占相当作自己的活法,这些人就是“占相者”;他们的这种状态就叫“占相者的状态”。把压榨当作自己的活法,这些人就是“压榨者”;他们的这种状态就叫“压榨者的状态”。以利养去追求利养,去寻求、去到处找,这就叫“以利求利”;他们的这种状态就叫“以利求利的状态”。这里是简略的说明;详细来说,这些诈欺等项已在《清净道论》的“戒的解释”中引巴利原文和义注加以阐明。在“为了断除邪命”这一句里,不只是巴利原文里提到的邪命,凡是为了活命而造作的杀生等七种业道的思,也都属于邪命。当那七种思被彻底破坏、根除,而圆满道支时,生起的远离就叫正命。巴利
140.Kuhanātiādīsu tividhena kuhanavatthunā lokaṃ etāya kuhayanti vimhāpayantīti kuhanā. Lābhasakkāratthikā hutvā etāya lapantīti lapanā. Nimittaṃ sīlametesanti nemittikā, tesaṃ bhāvo nemittikatā. Nippeso sīlametesanti nippesikā, tesaṃ bhāvo nippesikatā. Lābhena lābhaṃ nijigīsanti magganti pariyesantīti lābhena lābhaṃ nijigīsanā, tesaṃ bhāvo lābhena lābhaṃ nijigīsanatā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena panetā kuhanādikā visuddhimagge sīlaniddeseyeva pāḷiñca aṭṭhakathañca āharitvā pakāsitā. Micchāājīvassa pahānāyāti ettha na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatova micchāājīvo, ājīvahetu pana pavattitā pāṇātipātādayo sattakammapathacetanāpi micchāājīvova. Tāsaṃyeva sattannaṃ cetanānaṃ padapacchedaṃ samugghātaṃ kurumānaṃ maggaṅgaṃ pūrayamānā uppannā virati sammāājīvo nāma.
141 “正见者”是指安住在道正见中的人。“正思惟生起”是指道正思惟得以生起;对于安住在果正见中的人,果正思惟也得以生起。所有经句都应这样理解其含义。至于“正智、正解脱”这一句:安住在道正定时,省察道的正智得以生起;安住在果正定时,省察果的正智得以生起。安住在省察道的正智中时,道正解脱得以生起;安住在省察果的正智中时,果正解脱得以生起。这就是其含义。这里还说明:通过省察的正智,除了八种果支之外,还可以成就作为果的正解脱。巴利
141.Sammādiṭṭhissāti maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassa puggalassa. Sammāsaṅkappo pahotīti maggasammāsaṅkappo pahoti, phalasammādiṭṭhissapi phalasammāsaṅkappo pahotīti evaṃ sabbapadesu attho veditabbo. Sammāñāṇassasammāvimuttīti ettha pana maggasammāsamādhimhi ṭhitassa maggapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti, phalasammāsamādhimhi ṭhitassa phalapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti. Maggapaccavekkhaṇasammāñāṇe ca ṭhitassa maggasammāvimutti pahoti, phalapaccavekkhaṇasammāñāṇe ṭhitassa phalasammāvimutti pahotīti attho. Ettha ca ṭhapetvā aṭṭha phalaṅgāni sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvā sammāvimuttiṃ phalaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ.
142 比丘们,在“有正见者的邪见已被灭尽”这类经文里,其余尼柯耶的诵者说这是在讲果;但中部诵经者则说,在提到十种灭尽处的地方,是在讲道。其中,应当从“见”的意义来理解正见,从“令知”的意义来理解正智,从“决意倾向于其”的意义来理解正解脱。巴利
142.Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotītiādīsu avasesanikāyabhāṇakā phalaṃ kathitanti vadanti, majjhimabhāṇakā pana dasannaṃ nijjaravatthūnaṃ āgataṭṭhāne maggo kathitoti vadanti. Tattha dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi veditabbā, viditakaraṇaṭṭhena sammāñāṇaṃ, tadadhimuttaṭṭhena sammāvimutti.
二十种属于善的部分:正见等十种,以及按照“以正见为缘,生起众多善法”这类方式所说的另外十种,这样一共就是二十种属于善的部分。二十种属于不善的部分:按照“邪见被灭尽”这类方式所说的邪见等十种,以及按照“以邪见为缘,生起众多恶法”这类方式所说的另外十种,应当知道这样一共就是二十种属于不善的部分。大四十:因为通过大果报的施设,开示了属于善的部分和属于不善的部分共四十种法,所以称为大四十。巴利
Vīsati kusalapakkhāti sammādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā’’tiādinā nayena vuttā dasāti evaṃ vīsati kusalapakkhā honti. Vīsati akusalapakkhāti ‘‘micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī’’tiādinā nayena vuttā micchādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā’’tiādinā vuttā dasa cāti evaṃ vīsati akusalapakkhā veditabbā. Mahācattārīsakoti mahāvipākadānena mahantānaṃ kusalapakkhikānañceva akusalapakkhikānañca cattārīsāya dhammānaṃ pakāsitattā mahācattārīsakoti.
在这部经里,一共讲了五种正见:观正见、业自性正见、道正见、果正见、省察正见。其中,按照“了知邪见就是邪见”这类方式所说的,叫观正见。按照“有布施”这类方式所说的,叫业自性正见。而在“诸比丘,有正见的人会生起正思惟”这一句里,讲的是道正见和果正见这两种。至于“正智生起”这一句里所说的,应当知道就是省察正见。巴利
Imasmiñca pana sutte pañca sammādiṭṭhiyo kathitā vipassanāsammādiṭṭhi kammassakatāsammādiṭṭhi maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhi paccavekkhaṇāsammādiṭṭhīti. Tattha ‘‘micchādiṭṭhiṃ micchādiṭṭhīti pajānātī’’tiādinā nayena vuttā vipassanāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Atthi dinna’’ntiādinā nayena vuttā kammassakatāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, sammāsaṅkappo pahotī’’ti ettha pana maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhīti dvepi kathitā. ‘‘Sammāñāṇaṃ pahotī’’ti. Ettha pana paccavekkhaṇāsammādiṭṭhi kathitāti veditabbā.
143 如果有人指责正见,无论是说“这个邪见才是好的”,还是说“这个正见是不好的”,都算是在指责正见。欧卡拉人,就是住在欧卡拉地区的人。瓦沙与班雅,就是瓦沙和班雅这两个人。无因论者,就是主张“众生清净没有因,也没有缘”这类说法的人。无作论者,就是主张“造了恶也不算造恶”这类否定行为作用的人。虚无论者,就是主张“没有布施”这类说法的人。他们在这三种见解中都成了决定性的邪见者。那他们怎么会成为决定性的邪见者呢?一个人接受了这样的见解之后,无论白天还是夜晚,坐着反复诵习、反复思索,心就固定在“没有因,没有缘,造恶不算造恶,没有布施,身体坏灭后就断灭”这样的所缘上,邪念因此安住下来,心变得专一,速行心随之生起。第一速行心生起时,这人还有救;第二速行心等也是如此。但到第七速行心生起时,就连诸佛也救不了他,他再也无法回头,就像被阿里咤荆棘刺中一样。巴利
143.Sammādiṭṭhiṃce bhavaṃ garahatīti micchādiṭṭhi nāmāyaṃ sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhi nāmāyaṃ na sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhiṃ garahati nāma. Okkalāti okkalajanapadavāsino. Vassabhaññāti vasso ca bhañño cāti dve janā. Ahetuvādāti natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyāti evamādivādino. Akiriyavādāti karoto na karīyati pāpanti evaṃ kiriyapaṭikkhepavādino. Natthikavādāti natthi dinnantiādivādino. Te imesu tīsupi dassanesu okkantaniyāmā ahesuṃ. Kathaṃ panetesu niyāmo hotīti. Yo hi evarūpaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinno sajjhāyati vīmaṃsati, tassa ‘‘natthi hetu natthi paccayo karoto na karīyati pāpaṃ, natthi dinnaṃ, kāyassa bhedā ucchijjatī’’ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, javanāni javanti. Paṭhamajavane satekiccho hoti, tathā dutiyādīsu. Sattame buddhānampi atekiccho anivattī ariṭṭhakaṇḍakasadiso hoti.
在这其中,有人只落入一种邪见,有人落入两种,有人三种全都接受,就成了定死的邪见者,成为投生天界的障碍和解脱的障碍。这样的众生在那一期生命结束后,连天界都去不了,更别说解脱了。这种众生就叫“轮回的树桩”,像大地的守护者一样,绝大多数这类众生都没有出离的可能。瓦沙和班雅也是这样的人。害怕被指责、害怕被攻击、害怕被诽谤——也就是自己害怕被指责、害怕被攻击、害怕被诽谤,这就是它的意思。剩下的内容各处都很清楚。巴利
Tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati, koci dve, koci tīṇipi, niyatamicchādiṭṭhikova hoti, patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca. Abhabbo tassa attabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ, pageva mokkhaṃ, vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavīgopako, yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi. Vassabhaññāpi edisā ahesuṃ. Nindābyārosaupārambhabhayāti attano nindābhayena ghaṭṭanabhayena upavādabhayena cāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
1 2 3