5. 婆罗门品·2. 谢喇经的注释
5. 婆罗门品义注 · 88 段
2. 谢喇经的注释巴利
2. Selasuttavaṇṇanā
396 如是我闻,这句说的是《塞拉经》。其中“在鸯古答拉人……”等话,在《晡利多经》里已经详细讲过了。“以半十三”是指以十二又二分之一,也就是与一千二百五十位比丘一起,这样说。那些比丘是在声闻集会时聚集的,全都是通过“善来,比丘”的方式出家、诸漏已尽的人。给尼亚是他的名字,他是个结发苦行者。据说他本是婆罗门大富豪,为了保住财产才接受了苦行出家,他给国王献礼,得到一块地,在那里建了修行处住下来,用五百辆车经营商业,成为一千户人家的依靠,而且在他的修行处还有一棵棕榈树,每天都会掉下一颗金棕榈果,人们这样说。他白天穿袈裟、结发髻,夜里享受欲乐。“以法谈”是指与饮品功德相关的法谈。这位给尼亚空着手去见世尊觉得羞愧,心想“即使对戒除非时食者,饮品也是许可的”,于是让人准备了五百挑精心调制的枣子饮品,然后前往。他到了之后的情形,在《药犍度》(大品300)的巴利原文中已经记载:“那时,结发苦行者给尼亚这样想:我该让人给沙门乔达摩送些什么呢?”巴利
396.Evaṃme sutanti selasuttaṃ. Tattha aṅguttarāpesūtiādi potaliyasutte vitthāritameva. Aḍḍhateḷasehīti aḍḍhena teḷasehi, dvādasahi satehi paññāsāya ca bhikkhūhi saddhinti vuttaṃ hoti. Te pana sāvakasannipāte sannipatitā bhikkhūyeva sabbe ehibhikkhupabbajjāya pabbajitā khīṇāsavā. Keṇiyoti tassa nāmaṃ, jaṭiloti tāpaso. So kira brāhmaṇamahāsālo, dhanarakkhaṇatthāya pana tāpasapabbajjaṃ samādāya rañño paṇṇākāraṃ datvā bhūmibhāgaṃ gahetvā tattha assamaṃ kāretvā vasati pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ payojetvā kulasahassassa nissayo hutvā, assamepi cassa eko tālarukkho divase divase ekaṃ sovaṇṇamayaṃ tālaphalaṃ muñcatīti vadanti. So divā kāsāyāni dhāreti, jaṭā ca bandhati, rattiṃ kāmasampattiṃ anubhavati. Dhammiyā kathāyāti pānakānisaṃsapaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya. Ayañhi keṇiyo tucchahattho bhagavato dassanāya gantuṃ lajjāyamāno – ‘‘vikālabhojanā viratānampi pānakaṃ kappatī’’ti cintetvā susaṅkhatabadarapānaṃ pañcahi kājasatehi gāhāpetvā agamāsi. Evaṃ gatabhāvo cassa – ‘‘atha kho keṇiyassa jaṭilassa etadahosi kiṃ nu kho ahaṃ samaṇassa gotamassa harāpeyya’’nti bhesajjakkhandhake (mahāva. 300) pāḷiāruḷhoyeva.
世尊第二次也拒绝了。为什么他要一再拒绝呢?是为了让外道对拒绝这件事生起净信吗?这不是原因。诸佛不会因为供养的因缘而做出这样欺诳的事。世尊看到这一千二百五十位比丘,心想:他只会为这些比丘准备食物,而明天这位塞拉将会带着三百人出家。可是,把新出家的比丘打发到别处去,只跟原来这些人一起去,或者把原来这些人打发到别处去,只跟新出家的比丘一起去,都不合适。但如果我把所有人都带去,乞食就不够了。到那时比丘们去乞食,人们就会抱怨:过了这么久,给尼亚邀请了沙门乔达摩,却连维持生活的食物都拿不出来。他自己也会后悔。可是如果拒绝了,他就会想:沙门乔达摩一再提到你净信婆罗门,提到婆罗门的名字。于是他就会想去邀请婆罗门。然后他会另外邀请婆罗门,那些婆罗门受他邀请后,就会作为比丘用餐。这样他的信心就得到了保护。所以世尊一再拒绝。他用“尽管,尊者”这句话表达的是:乔达摩尊者啊,就算我净信婆罗门,那又怎样呢?请尊者接受吧,我也能供养婆罗门们和你们。巴利
Dutiyampi kho bhagavāti kasmā punappunaṃ paṭikkhipi? Titthiyānaṃ paṭikkhepapasannatāya, akāraṇametaṃ, natthi buddhānaṃ paccayahetu evarūpaṃ kohaññaṃ. Ayaṃ pana aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni disvā ettakānaṃyeva bhikkhaṃ paṭiyādessati, sveva selo tīhi purisasatehi saddhiṃ pabbajissati. Ayuttaṃ kho pana navake aññato pesetvā imeheva saddhiṃ gantuṃ, ime vā aññato pesetvā navakehi saddhiṃ gantuṃ. Athāpi sabbe gahetvā gamissāmi, bhikkhāhāro nappahossati. Tato bhikkhūsu piṇḍāya carantesu manussā ujjhāyissanti – ‘‘cirassāpi keṇiyo samaṇaṃ gotamaṃ nimantetvā yāpanamattaṃ dātuṃ nāsakkhī’’ti, sayampi vippaṭisārī bhavissati. Paṭikkhepe pana kate ‘‘samaṇo gotamo punappunaṃ ‘tvañca brāhmaṇesu abhippasanno’ti brāhmaṇānaṃ nāmaṃ gaṇhātī’’ti cintetvā brāhmaṇepi nimantetukāmo bhavissati, tato brāhmaṇe pāṭiyekkaṃ nimantessati , te tena nimantitā bhikkhū hutvā bhuñjissanti. Evamassa saddhā anurakkhitā bhavissatīti punappunaṃ paṭikkhipi. Kiñcāpi kho, bhoti iminā idaṃ dīpeti, – ‘‘bho gotama, kiṃ jātaṃ yadi ahaṃ brāhmaṇesu abhippasanno, adhivāsetu bhavaṃ gotamo, ahaṃ brāhmaṇānampi dātuṃ sakkomi tumhākampī’’ti.
身体服务,就是指身体上的服侍。圆堂,就是用布搭的帐幕。巴利
Kāyaveyyāvaṭikanti kāyaveyyāvaccaṃ. Maṇḍalamāḷanti dussamaṇḍapaṃ.
397 “迎”是指娶新娘。“送”是指嫁女儿。“他是我邀请的”意思是:他是我所邀请的人。那时,这位婆罗门因为亲依止缘已经成熟,一听到“佛陀”这个词,就像被甘露灌顶一样,生起了净信,便问道:“给尼亚贤者,你说的是‘佛陀’吗?”给尼亚如实告诉他:“谢喇贤者,我说的是‘佛陀’。”接着,为了让他更加坚定,又问了一遍,他也同样作了回答。巴利
397.Āvāhoti kaññāgahaṇaṃ. Vivāhoti kaññādānaṃ. So me nimantitoti so mayā nimantito. Atha brāhmaṇo paripakkopanissayattā buddhasaddaṃ sutvāva amatenevābhisitto pasādaṃ āvikaronto buddhoti, bho keṇiya, vadesīti āha. Keṇiyo yathābhūtaṃ ācikkhanto buddhoti, bho sela, vadāmīti āha. Tato naṃ punapi daḷhīkaraṇatthaṃ pucchi, itaropi tatheva ārocesi.
398 398. 他观察到,即使经过百千劫,光是“佛陀”这个词都极难听到。他心里这样想,于是就有了“音声也……”这一段话。“深蓝林带”指的是深蓝色的树列。“步中的步”是说一步的距离。因为把脚踏得太近或太远都会发出声音,为了阻止这种情况,才这样说。“如狮子独行”:群居的狮子跟幼狮等在一起时会懈怠,独行的狮子则不懈怠。就这样,他用独行狮子来打比方,说明应当以不放逸而住。“诸贤友,请不要……”他是在教导行为规范。这里的意思是:如果你们没有得到说话的机会,就在我说话中间插话,别人就会指责我:“他没能教好弟子。”所以应该看准时机再说话。“然而我不知道”:毗婆尸菩萨被八万四千位出家长老比丘围绕,行了七个月的菩萨行,那时就已经像佛陀出世一样了。我们的菩萨也是如此,行了六年的菩萨行。如此,即使具足圆满的身相特征,也不一定就是佛陀。因此那位婆罗门说:“然而我不知道。”巴利
398. Athassa kappasatasahassehipi buddhasaddasseva dullabhabhāvaṃ sampassato. Etadahosīti. Etaṃ ‘‘ghosopi kho’’tiādi ahosi. Nīlavanarājīti nīlavaṇṇarukkhapanti. Pade padanti padappamāṇe padaṃ. Accāsanne hi atidūre vā pāde nikkhipamāne saddo uṭṭhāti, taṃ paṭisedhento evamāha. Sīhāva ekacarāti gaṇavāsī sīho sīhapotakādīhi saddhiṃ pamādaṃ āpajjati, ekacaro appamatto hoti. Iti appamādavihāraṃ dassento ekacarasīhena opammaṃ karoti. Mā me bhontoti ācāraṃ sikkhāpento āha. Ayañhettha adhippāyo – sace tumhe kathāvāraṃ alabhitvā mama kathāya antare kathaṃ pavesessatha, ‘‘antevāsike sikkhāpetuṃ nāsakkhī’’ti mayhaṃ garahā uppajjissati, tasmā okāsaṃ passitvā manteyyāthāti. No ca kho naṃ jānāmīti vipassīpi bodhisatto caturāsītisahassattherapabbajitaparivāro satta māsāni bodhisattacārikaṃ cari, buddhuppādakālo viya ahosi. Amhākampi bodhisatto chabbassāni bodhisattacārikaṃ cari. Evaṃ paripuṇṇasarīralakkhaṇehi samannāgatāpi buddhā na honti. Tasmā brāhmaṇo ‘‘no ca kho naṃ jānāmī’’ti āha.
399 身体圆满,是指因为种种相好具足、没有残缺,所以身体圆满。好光,是指殊妙的身光。善生,是指因为高矮胖瘦都恰到好处、体态端正,所以生得美好。悦目,是指即使长久注视也不让人厌足、令人心生欢喜的容貌。金色,是指像黄金一样的颜色。白齿,是指牙齿非常洁白。大人相,是用不同的说法来总结前面所说的那些特征。巴利
399.Paripuṇṇakāyoti lakkhaṇehi paripuṇṇatāya ahīnaṅgatāya ca paripuṇṇasarīro. Surucīti sundarasarīrappabho. Sujātoti ārohapariṇāhasampattiyā saṇṭhānasampattiyā ca sunibbatto. Cārudassanoti sucirampi passantānaṃ atittijanako manoharadassano. Suvaṇṇavaṇṇoti suvaṇṇasadisavaṇṇo. Susukkadāṭhoti suṭṭhu sukkadāṭho. Mahāpurisalakkhaṇāti paṭhamaṃ vuttabyañjanāneva vacanantarena nigamento āha.
现在,他从这些相好中挑出自己心里最喜欢的部分来赞叹,于是说了“净眼”等话。世尊确实因为具足五种清净之色而拥有清净的眼睛,因为面容像满月一样而有好面容,因为身高和体围都恰到好处而显得高大,因为身体像梵天一样端正挺直而显得正直,因为具足光明而有大威德。至于这里前面已经说过的内容,是以“在沙门僧团中”这种方式来赞叹,所以又再说了一遍。正是像这样的人,才这样光芒四射。后面的偈颂也是同样的道理。“最上色者”是指具足最上色身的人。“车王”是指最上的调御者。“赡部洲林”是指赡部洲。以显赫的威德,他成为自在者。巴利
Idāni tesu lakkhaṇesu attano cittarucitāni gahetvā thomento pasannanettotiādimāha. Bhagavā hi pañcavaṇṇapasādasampattiyā pasannanetto, puṇṇacandasadisamukhatāya sumukho, ārohapariṇāhasampattiyā brahā, brahmujugattatāya uju, jutimantatāya patāpavā. Yampi cettha pubbe vuttaṃ, taṃ ‘‘majjhe samaṇasaṅghassā’’ti iminā pariyāyena thomayatā puna vuttaṃ. Ediso hi evaṃ virocati. Uttaragāthāyapi eseva nayo. Uttamavaṇṇīnoti uttamavaṇṇasampannassa. Rathesabhoti uttamasārathi. Jambusaṇḍassāti jambudīpassa. Pākaṭena issariyaṃ issaro hoti.
刹帝利是指出身于刹帝利种姓的人。富有者是指拥有财富的人。国王是指任何行使王权的人。王中王是指受到诸王敬奉的人,也就是成为大王,这里指的是转轮王。人主是指成为众人的主宰、最高的自在者。巴利
Khattiyāti jātikhattiyā. Bhogīti bhogiyā. Rājānoti ye keci rajjaṃ kārentā. Rājābhirājāti rājūnaṃ pūjanīyo, adhirājā hutvā, cakkavattīti adhippāyo. Manujindoti manussādhipati paramissaro hutvā.
世尊听塞拉这样说之后,为了满足塞拉的心愿——“那些阿拉汉、正自觉者,当自己的功德被宣说时,就会显现自身”——便说了“我是王”等话。这里的意思是:塞拉,你请求说“您堪当国王”,对此不必费心,我本身就是王。而且,说到王权,别的国王或许统治一百由旬或一千由旬的地方,即使成为转轮王也不过统治四洲之内,而我的领域并不是这样有限。我是无上的法王,纵向从最高的有顶天直到无间地狱,横向则统御无量的世界。凡是无足、二足等各类众生,我都是他们中最上的。在戒……乃至解脱知见方面,没有任何人能和我相比。我正是这样无上的法王,以无上的四念处等法门转动法轮。“舍弃这个,成就那个而安住”,这是教诫之轮;而“诸比丘,这是苦圣谛”等,则是以教理之法转动法轮。所谓轮不退转,意思是:在这个世间,无论沙门……还是任何人,都无法使这个轮退转。巴利
Evaṃ vutte bhagavā – ‘‘ye te bhavanti arahanto sammāsambuddhā, te sakavaṇṇe bhaññamāne attānaṃ pātukarontī’’ti imaṃ selassa manorathaṃ pūrento rājāhamasmītiādimāha. Tatrāyamadhippāyo – yaṃ maṃ tvaṃ sela ‘‘rājā arahasi bhavitu’’nti yācasi, ettha appossukko hoti rājāhamasmi. Sati ca rājatte yathā añño rājā yojanasataṃ vā anusāsati yojanasahassaṃ vā, cakkavattī hutvāpi catudīpapariyantamattaṃ vā, nāhamevaṃ paricchinnavisayo, ahañhi dhammarājā anuttaro bhavaggato avīcipariyantaṃ katvā tiriyaṃ appamāṇalokadhātuyo anusāsāmi. Yāvatā hi apadadvipadādibhedā sattā, ahaṃ tesaṃ aggo. Na hi me koci sīlena vā…pe… vimuttiñāṇadassanena vā paṭibhāgo atthi, svāhaṃ evaṃ dhammarājā anuttaro anuttareneva catusatipaṭṭhānādibhedena dhammena cakkaṃ vattemi. Idaṃ pajahatha, idaṃ upasampajja viharathāti āṇācakkaṃ, idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccantiādinā pariyattidhammena dhammacakkameva vā. Cakkaṃ appaṭivattiyanti yaṃ cakkaṃ appaṭivattiyaṃ hoti samaṇena vā…pe… kenaci vā lokasminti.
塞拉看见世尊这样显示自己,生起喜悦和欢欣,为了进一步确认,又说了两首偈颂:“正自觉者,您自称……”其中“那将军是谁”是在问:“尊贵的主人,您以法转动的法轮,随转法轮的将军是谁呢?”巴利
Evaṃ attānaṃ āvikarontaṃ bhagavantaṃ disvā pītisomanassajāto selo puna daḷhīkaraṇatthaṃ sambuddho paṭijānāsīti gāthādvayamāha. Tattha ko nu senāpatīti rañño bhoto dhammena pavattitassa cakkassa anupavattako senāpati ko nūti pucchi.
当时,具寿舍利弗坐在世尊右边,像一堆黄金一样,以光彩而闪耀。世尊指着他,说出“由我所转”这首偈颂。其中,“随如来而生”是指以如来为因而生,也就是由如来这个因而出生。另外,还说了三种:劣生、随生、超生。其中,劣生是犯戒的人,他不算是如来的儿子;超生是指胜过父亲的人,这样的人也不是如来的儿子。如来只有随生这一种儿子。为了说明这一点,世尊这样说道。巴利
Tena ca samayena bhagavato dakkhiṇapasse āyasmā sāriputto nisinno hoti suvaṇṇapuñjo viya siriyā sobhamāno, taṃ dassento bhagavā mayā pavattitanti gāthamāha. Tattha anujāto tathāgatanti tathāgataṃ hetuṃ anujāto, tathāgatena hetunā jātoti attho. Apica avajāto anujāto atijātoti tayo vuttā. Tesu avajāto dussīlo, so tathāgatassa putto nāma na hoti. Atijāto nāma pitarā uttaritaro, tādisopi tathāgatassa putto natthi. Tathāgatassa pana eko anujātova putto hoti, taṃ dassento evamāha.
世尊这样回答了“谁是将军”这个问题之后,为了让塞拉对他所说的“您是正自觉者吗”这句话不再有疑惑,想要让他明白:“我不是只凭自称就自认是佛,而是因为有这个原因才成为佛陀”,于是说出“应证知”这首偈颂。其中,“应证知”指的是明与解脱。“应修习”指的是道圣谛。“应断除”指的是集圣谛。不过,因为是从因的角度来说的,从果的成就来看,它们的果——灭圣谛和苦圣谛——也已经被说到了。这样,“应作证的已作证,应遍知的已遍知”也包含在这里面了。为了显示四圣谛的修习之果与解脱,他说“应觉悟的已觉悟,我已成佛”,以合理的理由成立佛的境界。巴利
Evaṃ ‘‘ko nu senāpatī’’ti pañhaṃ byākaritvā yaṃ selo āha ‘‘sambuddho paṭijānāsī’’ti, tatra naṃ nikkaṅkhaṃ kātukāmo ‘‘nāhaṃ paṭiññāmatteneva paṭijānāmi, apicāhaṃ iminā kāraṇena buddho’’ti ñāpetuṃ abhiññeyyanti gāthamāha. Tatra abhiññeyyanti vijjā ca vimutti ca. Bhāvetabbaṃ maggasaccaṃ. Pahātabbaṃ samudayasaccaṃ. Hetuvacanena pana phalasiddhito tesaṃ phalāni nirodhasaccadukkhasaccānipi vuttāneva honti. Evaṃ sacchikātabbaṃ sacchikataṃ pariññātabbaṃ pariññātanti idampettha saṅgahitanti catusaccabhāvanāphalañca vimuttiñca dassento ‘‘bujjhitabbaṃ bujjhitvā buddho jātosmī’’ti yuttahetunā buddhabhāvaṃ sādheti.
世尊这样毫无保留地显示了自己之后,为了去除婆罗门对自身的疑惑,对他进行调伏(令其随顺己意),说了“应调伏”这三首偈颂。其中,“拔箭者”是指拔除贪等箭矢的人。“无上”:就像外道医生治好的病,在这个生命体中还会再发作,但我所治好的病不是这样。我所治好的病,在来世也不会再生起,所以我是无上的,这就是“无上”的意思。“梵已立”是指成为最殊胜者。“无比”是指超越了衡量,无可比拟的意思。“摧伏魔军”:就是摧破“欲是你的第一支军队”等所说的魔军。“一切仇敌”:是指蕴、烦恼、行、死、天子魔等所说的一切怨敌。“降伏”:是指令其随顺自己的掌控。“无所畏惧”:是指从任何地方都无所畏惧。巴利
Evaṃ nippariyāyena attānaṃ āvikatvā attani kaṅkhāvitaraṇatthaṃ brāhmaṇaṃ aticāriyamāno vinayassūti gāthattayamāha. Tattha sallakattoti rāgādisallakantano. Anuttaroti yathā bāhiravejjena vūpasamitarogo imasmiññevattabhāve kuppati, na evaṃ. Mayā vūpasamitassa pana rogassa bhavantarepi uppatti natthi, tasmā ahaṃ anuttaroti attho. Brahmabhūtoti seṭṭhabhūto. Atituloti tulaṃ atīto, nirupamoti attho. Mārasenappamaddanoti kāmā te paṭhamā senāti evaṃ āgatāya mārasenāya pamaddano. Sabbāmitteti khandhakilesābhisaṅkhāramaccudevaputtamārasaṅkhāte sabbapaccatthike. Vasīkatvāti attano vase vattetvā. Akutobhayoti kutoci abhayo.
世尊这样说后,塞拉婆罗门立刻对世尊生起了净信,想要出家,便说了“这些贤者”等三首偈颂。其中,“黑生者”是指生于旃陀罗等低贱家族的人。接着,那些年轻人也想要出家,便说了“如果这样合您心意,贤者”这首偈颂。于是塞拉对那些年轻人心生欢喜,一边把他们指出来,一边请求出家,说了“婆罗门”这首偈颂。巴利
Evaṃ vutte selo brāhmaṇo tāvadeva bhagavati sañjātapasādo pabbajjāpekkho hutvā imaṃ bhontoti gāthattayamāha. Tattha kaṇhābhijātikoti caṇḍālādinīcakule jāto. Tato tepi māṇavakā pabbajjāpekkhā hutvā evañce ruccati, bhototi gāthamāhaṃsu. Atha selo tesu māṇavakesu tuṭṭhacitto te ca dassento pabbajjaṃ yācanto ‘‘brāhmaṇā’’ti gāthamāha.
那时,世尊因为塞拉在过去莲华上佛的教法时期,曾做那三百人的僧团首领,和他们一起建了精舍,做了布施等福德善行,凭这业报享受天界和人间的福报,在最后一生又投生为他们的老师;而且他们那业已经成熟,能带来解脱的成熟果报,也成为他们以“善来比丘”身份出家的助缘。因此,世尊让他们全都以“善来比丘”的方式出家,说了“善说”这首偈颂。其中,“现见”是指应当自己亲自见到的、眼前亲证的。“非时”是指由于道后立即生果,所证得的果报没有时间间隔。“于此非空”:在那道梵行中,精勤者通过圆满三学而修学,其出家决不会空无果报,即定有成果之义。这样说后,世尊说:“来吧,诸比丘。”他们全都持钵着衣,从空中而来,像百岁长老一样善加调伏,礼拜了世尊。如此,针对他们以“善来比丘”身份出家这件事,说了“塞拉确实得到”等语。巴利
Tato bhagavā yasmā selo atīte padumuttarassa bhagavato sāsane tesaṃyeva tiṇṇaṃ purisasatānaṃ gaṇaseṭṭho hutvā tehi saddhiṃ pariveṇaṃ kāretvā dānādīni puññāni katvā tena kammena devamanussasampattiṃ anubhavamāno pacchime bhave tesaṃyeva ācariyo hutvā nibbatto, tañca tesaṃ kammaṃ vimuttiparipākāya paripakkaṃ ehibhikkhubhāvassa ca upanissayabhūtaṃ, tasmā te sabbeva ehibhikkhupabbajjaṃ pabbājento svākkhātanti gāthamāha. Tattha sandiṭṭhikanti sayameva daṭṭhabbaṃ paccakkhaṃ. Akālikanti maggānantaraphaluppattiyā na kālantaraṃ pattabbaphalaṃ. Yattha amoghāti yasmiṃ maggabrahmacariye appamattassa sikkhattayapūraṇena sikkhato pabbajjā amoghā hoti, saphalāti attho. Evañca vatvā ‘‘etha bhikkhavo’’ti bhagavā avoca. Te sabbe pattacīvaradharā hutvā ākāsenāgantvā vassasatikattherā viya suvinītā bhagavantaṃ abhivādayiṃsu. Evamimaṃ tesaṃ ehibhikkhubhāvaṃ sandhāya ‘‘alattha kho selo’’tiādi vuttaṃ.
400 “以这些”就是指以这些让给尼亚心生欢喜的偈颂。其中,因为婆罗门一旦离开事火就没有祭祀可言,所以说“火供是祭祀之口”。意思是,火供最为殊胜,是以投火供养为主的祭祀。在讽诵吠陀时,萨维蒂赞歌因为是首先要诵的,所以被称为“韵文之口”。国王因为是人类中最尊贵的,所以被称为“口”。大海因为是诸河的归宿和依靠,所以被称为“口”。月亮因为与星宿相应,让人知道“今天是昴宿日,今天是罗希尼日”,又能带来光明,性情清凉,所以说“月亮是星宿之口”。太阳因为是一切发光者中最殊胜的,所以说“太阳是发光者之口”。然而,若就应受供养者中最殊胜的而言,则特别是指当时以佛为首的僧团,因此说:“对于希求福德的人,僧团正是祭祀之口。”由此说明:僧团是福德的入口。巴利
400.Imāhīti imāhi keṇiyassa cittānukūlāhi gāthāhi. Tattha aggiparicariyaṃ vinā brāhmaṇānaṃ yaññābhāvato ‘‘aggihuttamukhā yaññā’’ti vuttaṃ. Aggihuttaseṭṭhā aggijuhanappadhānāti attho. Vede sajjhāyantehi paṭhamaṃ sajjhāyitabbato, sāvittī, ‘‘chandaso mukha’’nti vutto. Manussānaṃ seṭṭhato rājā ‘‘mukha’’nti vutto. Nadīnaṃ ādhārato paṭisaraṇato ca sāgaro ‘‘mukha’’nti vutto. Candayogavasena ‘‘ajja kattikā ajja rohiṇī’’ti saññāṇato ālokakaraṇato sommabhāvato ca ‘‘nakkhattānaṃ mukhaṃ cando’’ti vuttaṃ. Tapantānaṃ aggattā ādicco ‘‘tapataṃ mukha’’nti vutto. Dakkhiṇeyyānaṃ pana aggattā visesena tasmiṃ samaye buddhappamukhaṃ saṅghaṃ sandhāya ‘‘puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ, saṅgho eva yajataṃ mukha’’nti vuttaṃ. Tena saṅgho puññassa āyamukhanti dasseti.
那皈依这句,是另一首解说义理的偈颂。它的意思是:因为具足五眼的具眼者世尊,我们从今天算起的第八天已来到你那皈依处,所以我们以自身在您的教法中,已被无上的调伏之法所调伏。啊!你那皈依的威力,真是不可思议!巴利
Yaṃ taṃ saraṇanti aññaṃ byākaraṇagāthamāha. Tassattho – pañcahi cakkhūhi cakkhumā bhagavā yasmā mayaṃ ito aṭṭhame divase taṃ saraṇaṃ āgatamhā, tasmā attanā tava sāsane anuttarena damathena dantāmhā, aho te saraṇassa ānubhāvoti.
之后,三百位比丘用两首偈颂赞叹世尊,又用第三首偈颂请求顶礼,诵出“ime……”等语。巴利
Tato paraṃ bhagavantaṃ dvīhi gāthāhi thometvā tatiyāya vandanaṃ yācanto bhikkhavo tisatā imetiādimāhāti.
3.《阿摄惒经》的注释巴利
3. Assalāyanasuttavaṇṇanā
401 “如是我闻”这句,说的就是《阿摄惒经》。其中“来自种种异地之人”,是指从鸯伽、摩揭陀等各种不同外地来的人,也可以指在那些地方出生、长大的人。“以某一种事务”是指没有限定为祭祀、侍奉等特定事务。“四种种姓”是指四种姓共通的事。然而他们这样想:“我们婆罗门是靠沐浴清净、修行清净也才清净的,只有婆罗门才清净;沙门乔达摩却做了不该做的事。”“剃了头的人”就是剃除头发的人。巴利
401.Evaṃme sutanti assalāyanasuttaṃ. Tattha nānāverajjakānanti aṅgamagadhādīhi nānappakārehi verajjehi āgatānaṃ, tesu vā raṭṭhesu jātasaṃvaḍḍhānantipi attho. Kenacidevāti yaññupāsanādinā aniyamitakiccena. Cātuvaṇṇinti catuvaṇṇasādhāraṇaṃ. Mayaṃ pana nhānasuddhiyā bhāvanāsuddhiyāpi brāhmaṇāva sujjhantīti vadāma, ayuttampi samaṇo gotamo karotīti maññamānā evaṃ cintayiṃsu. Vuttasiroti vāpitasiro.
“说法者”就是主张事物真实本性的人。“难以反驳”是说,像我们这些主张非法的人,很难跟他们辩驳。这是在表明:主张正法的人不可能被击败。“游方者”是一种出家方式:他们学完三部吠陀之后,最后才出家;他们靠某些咒语出家,出家后又持诵那些咒语,或者奉行某种修行规范。贤者,这一切您都实践过、学过了。所以他们想:您不可能落败,只会获胜,于是说出了这番话。巴利
Dhammavādīti sabhāvavādī. Duppaṭimantiyāti amhādisehi adhammavādīhi dukkhena paṭimantitabbā honti. Dhammavādino nāma parājayo na sakkā kātunti dasseti. Paribbājakanti pabbajjāvidhānaṃ, tayo vede uggahetvā sabbapacchā pabbajantā yehi mantehi pabbajanti, pabbajitā ca ye mante pariharanti, yaṃ vā ācāraṃ ācaranti, taṃ sabbaṃ bhotā caritaṃ sikkhitaṃ. Tasmā tuyhaṃ parājayo natthi, jayova bhavissatīti maññantā evamāhaṃsu.
402 然而可见等这些话,是为了破除他们的邪见而说的。其中,婆罗门女是指为了给婆罗门生孩子传宗接代,通过迎娶嫁娶的方式从家族中娶来的婆罗门女子,她们是看得见的。而这些女子后来也会有经期,也就是月经来了。怀孕的就是已经怀了胎。正在生产的就是正在生儿育女。正在哺乳的就是正在给婴儿喂奶。同样是从产道生出来的——婆罗门自己同样是从婆罗门女的产道出生的,却这样说:婆罗门是最胜种姓……婆罗门是大梵天神的继承人。如果他们这话是真的,那么婆罗门女的肚子就该是大梵天神的胸膛,婆罗门女的产道就该是大梵天神的嘴。这样一来,我们住在大梵天神的胸膛里,从大梵天神的口中生出来这话就不得说了。这就是对从口而生这一说法的破斥。巴利
402.Dissanti kho panātiādi tesaṃ laddhibhindanatthaṃ vuttaṃ. Tattha brāhmaṇiyoti brāhmaṇānaṃ puttapaṭilābhatthāya āvāhavivāhavasena kulā ānītā brāhmaṇiyo dissanti . Tā kho panetā aparena samayena utuniyopi honti, sañjātapupphāti attho. Gabbhiniyoti sañjātagabbhā. Vijāyamānāti puttadhītaro janayamānā. Pāyamānāti dārake thaññaṃ pāyantiyo. Yonijāva samānāti brāhmaṇīnaṃ passāvamaggena jātā samānā. Evamāhaṃsūti evaṃ vadanti. Kathaṃ? Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo…pe… brahmadāyādāti. Yadi pana nesaṃ saccavacanaṃ siyā, brāhmaṇīnaṃ kucchi mahābrahmuno uro bhaveyya, brāhmaṇīnaṃ passāvamaggo mahābrahmuno mukhaṃ bhaveyya, ettāvatā ‘‘mayaṃ mahābrahmuno ure vasitvā mukhato nikkhantā’’ti vattuṃ mā labhantūti ayaṃ mukhato jātacchedakavādo vutto.
403 “主人变成奴仆,奴仆变成主人。”——比如说,有个婆罗门带着妻子去做买卖,到了臾那迦国或者剑浮阇国,就在那里死了。他家里要是没有成年的儿子,这个婆罗门女就跟奴仆或者雇工住在一起。一旦生下个男孩,那个男人仍然是奴仆,可跟他生的这个男孩却成了继承家产的主人。这样一来,从母亲这边算,血统是干净的;从父亲这边算,血统就不干净了。这孩子长大后也去做买卖,到了中部地方,娶了一个婆罗门少女,在她肚子里怀上了孩子。这个孩子同样是从母亲这边算干净,从父亲这边算不干净。说这些,就是为了说明:即使在婆罗门自己的说法里,种姓的混杂也是存在的。“什么力量?什么依靠?”意思是说:在你们那里,当奴仆的时候全都是奴仆,当主人的时候全都是主人。你们凭什么本事、靠什么支撑,敢说只有婆罗门才是最上等的种姓呢?巴利
403.Ayyo hutvā dāso hoti, dāso hutvā ayyo hotīti brāhmaṇo sabhariyo vaṇijjaṃ payojento yonakaraṭṭhaṃ vā kambojaraṭṭhaṃ vā gantvā kālaṃ karoti, tassa gehe vayappatte putte asati brāhmaṇī dāsena vā kammakarena vā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeti. Ekasmiṃ dārake jāte so puriso dāsova hoti, tassa jātadārako pana dāyajjasāmiko hoti. Mātito suddho pitito asuddho so vaṇijjaṃ payojento majjhimapadesaṃ gantvā brāhmaṇadārikaṃ gahetvā tassā kucchismiṃ puttaṃ paṭilabhati, sopi mātitova suddho hoti pitito asuddho. Evaṃ brāhmaṇasamayasmiññeva jātisambhedo hotīti dassanatthametaṃ vuttaṃ. Kiṃbalaṃ, ko assāsoti yattha tumhe dāsā hontā sabbeva dāsā hotha, ayyā hontā sabbeva ayyā hotha, ettha vo ko thāmo, ko avassayo, yaṃ brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇoti vadathāti dīpeti.
404 像“刹帝利究竟……”这类说法,就叫作断章取义的论调。巴利
404.Khattiyova nu khotiādayo suttacchedakavādā nāma honti.
408 现在,为了说明四种姓的清净,经文接着说了“在这里,国王……”等话。“狗饮水槽”就是狗喝水的水槽。“火事”是指驱寒、除暗、煮饭等用火来做的事情。这里的“阿娑罗延那”,就是指做这一切火事的人。巴利
408. Idāni cātuvaṇṇisuddhiṃ dassento idha rājātiādimāha. Sāpānadoṇiyāti sunakhānaṃ pivanadoṇiyā. Aggikaraṇīyanti sītavinodanaandhakāravidhamanabhattapacanādi aggikiccaṃ. Ettha assalāyanāti ettha sabbasmiṃ aggikiccaṃ karonte.
409 现在,婆罗门们说“四姓清净”,但在这里,“四姓”并没有限定。因为实际上还存在第五种贱民阶层。为了简要指出他们这种说法的过失,经文在这里说了“刹帝利青年”等话。其中,“在那里和别处,对于这些人”的意思是:在先前那个论例中,这些年轻人的差别我一点也看不出来——他这样说。然而差别确实是存在的。刹帝利青年和婆罗门少女所生的人,叫做“刹帝利贱种”;另一方则叫做“婆罗门贱种”。这些人都是出身低贱的青年。巴利
409. Idāni yadetaṃ brāhmaṇā cātuvaṇṇisuddhīti vadanti, ettha cātuvaṇṇāti niyamo natthi. Pañcamo hi pādasikavaṇṇopi atthīti saṃkhittena tesaṃ vāde dosadassanatthaṃ idha khattiyakumārotiādimāha. Tatra amutra ca panesānanti amusmiñca pana purimanaye etesaṃ māṇavakānaṃ kiñci nānākaraṇaṃ na passāmīti vadati. Nānākaraṇaṃ pana tesampi atthiyeva. Khattiyakumārassa hi brāhmaṇakaññāya uppanno khattiyapādasiko nāma, itaro brāhmaṇapādasiko nāma, ete hīnajātimāṇavakā.
像这样,先指出他们“四姓清净”的说法有过失,因为还存在第五种姓;现在为了进一步教诫四姓清净的问题,就说了“你认为怎么样”等话。其中,“以净信”是指为亡者备办的饭食;“以满盘食”是指作为礼物的饭食;“以祭祀”是指祭祀时的饭食;“以待客”是指为来客备办的饭食。“什么利益”是在说明:这会有大果报呢,还是没有呢?巴利
Evaṃ pañcamassa vaṇṇassa atthitāya cātuvaṇṇisuddhīti etesaṃ vāde dosaṃ dassetvā idāni puna cātuvaṇṇisuddhiyaṃ ovadanto taṃ kiṃ maññasītiādimāha. Tattha saddheti matakabhatte. Thālipāketi paṇṇākārabhatte. Yaññeti yaññabhatte. Pāhuneti āgantukānaṃ katabhatte. Kiṃ hīti kiṃ mahapphalaṃ bhavissati, no bhavissatīti dīpeti.
410 阿摄惒,从前当我出身更低贱、你们更尊贵时,你们被我以出身论问难,都没能答得上来;如今你们出身更加低贱,而我是诸佛中最殊胜的,被我问到同样的出身论问题,你们又怎么能答得上来呢?不必在这里犹豫——为了鼓励这位年轻人,世尊开始了这段开示。其中,“阿私陀”就是“黑色的”意思;“德瓦罗”是他的名字,他正是当时的世尊。“波咤利”指牛群涉水的渡口;“波坦迪勒”指叶寺的僧房。“是谁?究竟在哪里?”意思是像村童一样无知。“而我就是,贤者们”意思是他这样说:“贤者们,我就是阿私陀·德瓦罗。”据说那时大菩萨化身为恭达达摩,正在游化。“他们开始礼拜”意思是他们开始行礼致敬。从那时起,即使是修了百年苦行的沙门,如果不向当天出生的婆罗门男孩敬礼,就成了有过失的人。巴利
410.Bhūtapubbanti assalāyana pubbe mayi jātiyā hīnatare tumhe seṭṭhatarā samānāpi mayā jātivāde pañhaṃ puṭṭhā sampādetuṃ na sakkhittha, idāni tumhe hīnatarā hutvā mayā seṭṭhatarena buddhānaṃ sake jātivādapañhaṃ puṭṭhā kiṃ sampādessatha? Na ettha cintā kātabbāti māṇavaṃ upatthambhento imaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha asitoti kāḷako. Devaloti tassa nāmaṃ, ayameva bhagavā tena samayena. Paṭaliyoti gaṇaṅgaṇupāhanā. Patthaṇḍileti paṇṇasālapariveṇe. Ko nu khoti kahaṃ nu kho. Gāmaṇḍalarūpo viyāti gāmadārakarūpo viya. So khvāhaṃ, bho, homīti so ahaṃ, bho, asitadevalo homīti vadati. Tadā kira mahāsatto koṇḍadamako hutvā vicarati. Abhivādetuṃ upakkamiṃsūti vandituṃ upakkamaṃ akaṃsu. Tato paṭṭhāya ca vassasatikatāpasopi tadahujātaṃ brāhmaṇakumāraṃ avandanto koṇḍito hoti.
411 “生母”就是生下你们的母亲,她是你们的生母。“生母的母亲”就是生母的妈妈。“生父”就是生育你们的父亲。也有一种读法是“生父就是父亲”。巴利
411.Janikā mātāti yāya tumhe janitā, sā vo janikā mātā. Janikāmātūti janikāya mātu. Yo janakoti yo janako pitā. ‘‘Yo janiko pitāteva’’ vā pāṭho.
被阿私陀(Asita)问到的意思是:被那位名叫提瓦拉(Devala)、具足五神通的阿私陀仙人问起这乾闼婆问题时,他们没法圆满回答。“那些”指的是那七位仙人。“斟斗者普那并非”——那七位仙人中,有一位施主名叫普那,他拿起勺子,把叶子煮好布施给人,而且懂得拿勺子的手艺。你连你的老师一起算上,也比不上那位普那,所以看得出来,你连拿勺子这点手艺都不懂。其余各处都很浅显易懂。巴利
Asitenāti pañcābhiññena asitena devalena isinā imaṃ gandhabbapañhaṃ puṭṭhā na sampāyissanti. Yesanti yesaṃ sattannaṃ isīnaṃ. Na puṇṇo dabbigāhoti tesaṃ sattannaṃ isīnaṃ dabbiṃ gahetvā paṇṇaṃ pacitvā dāyako puṇṇo nāma eko ahosi, so dabbigahaṇasippaṃ jānāti. Tvaṃ sācariyako tesaṃ puṇṇopi na hoti, tena ñātaṃ dabbigahaṇasippamattampi na jānāsīti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
这位阿摄惒却是有信仰、有净信的,他在自己的住处里面建了一座塔庙。从此以后,阿摄惒家族中出生的人,建好住宅后,都会在住处里面建塔庙。巴利
Ayaṃ pana assalāyano saddho ahosi pasanno, attano antonivesaneyeva cetiyaṃ kāresi. Yāvajjadivasā assalāyanavaṃse jātā nivesanaṃ kāretvā antonivesane cetiyaṃ karontevāti.
4. 《瞿哆牟佉经》的注释巴利
4. Ghoṭamukhasuttavaṇṇanā
412 “如是我闻”等语,是《瞿哆牟佉经》。其中,“在安稳芒果园”就是在一座名叫安稳的芒果园里。“如法的游行者”意思是如法的出家。“没有见过”是指没有见过像您这样的智者,或者是指没有见过这里所说的法、这里的真实情况。通过这句话表明:“我们的话不算标准,法才是标准。”于是上座心想:“在这里应该像在新布萨堂一样,有很多事情要做。”就从经行处下来,走进叶屋坐下。为了说明这件事,才说了“如是我闻”等开篇的话。巴利
412.Evaṃme sutanti ghoṭamukhasuttaṃ. Tattha khemiyambavaneti evaṃnāmake ambavane. Dhammiko paribbajoti dhammikā pabbajjā. Adassanāti tumhādisānaṃ vā paṇḍitānaṃ adassanena. Yo vā panettha dhammoti yo vā pana ettha dhammo sabhāvo, tasseva vā adassanena. Iminā ‘‘amhākaṃ kathā appamāṇaṃ, dhammova pamāṇa’’nti dasseti. Tato thero ‘‘navauposathāgāre viya bahunā kammena idha bhavitabba’’nti cintetvā caṅkamā oruyha paṇṇasālaṃ pavisitvā nisīdi. Taṃ dassetuṃ evaṃ vuttetiādi vuttaṃ.
413 “有四种婆罗门”——据说,上座当时这样想:“这位婆罗门说:‘依止如法出家而成为沙门或婆罗门的人,并不存在。’我要给他指出四种人和两类众,然后问他:‘你常看到第四种人大多在哪一类众中?’他若明白,就会说:‘在出家众中。’这样,我就能让他亲口说出:‘如法的游行者是存在的。’”于是便开始了这段开示。巴利
413.Cattārome brāhmaṇāti therassa kira etadahosi – ‘‘ayaṃ brāhmaṇo ‘dhammikaṃ pabbajjaṃ upagato samaṇo vā brāhmaṇo vā natthī’ti vadati. Imassa cattāro puggale dve ca parisā dassetvā ‘catutthaṃ puggalaṃ katarāya parisāya bahulaṃ passasī’ti pucchissāmi, jānamāno ‘anāgāriyaparisāya’nti vakkhati. Evametaṃ sakamukheneva ‘dhammiko paribbajo atthī’ti vadāpessāmī’’ti imaṃ desanaṃ ārabhi.
414 其中,极为贪染就是深深贪染。所说的话有根据,就是所说的话有理由。我也这样说过:我们的话不算标准,法才是标准。巴利
414. Tattha sārattarattāti suṭṭhu rattarattā. Sānuggahā vācā bhāsitā sakāraṇā vācā bhāsitā. Vuttañhetaṃ mayā ‘‘amhākaṃ kathā appamāṇaṃ, dhammova pamāṇa’’nti.
421 “那么他们呢?”——为了分辨在家人会不会也说如法或不如法的话,他问了这个问题。“令造”:就是令建造。他令建造之后,命终投生到了天界。据说,懂得这种(暗杀)技艺的人,会杀掉母亲、父亲,然后杀掉自己。懂得这种技艺的人当中,除了他以外,没有谁投生到天界。而这个人依靠长老修了福德,才投生到那里。投生之后,他思惟:“我是因为什么业才投生到这里的?”如实了知之后,有一天,为了修缮破旧的食堂,僧团集会时,他以人的形貌前来问道:“尊者,僧团为什么集会?”“为了修缮食堂。”“这食堂是谁让人建的?”“是瞿哆牟佉建的。”“他现在在哪里?”“已经命终了。”“他有亲属吗?”“有一个姐姐。”“把她叫来。”比丘们就把她叫来了。他走到她面前说:“我是你的兄弟,名叫瞿哆牟佉。我建了这座食堂后投生到了天界。我在某某地方存有财物,你去取来,用这些继续建这座食堂,也抚养孩子们。”说完,他顶礼比丘僧团,腾空而起,径直回到了天界。其余各处内容都容易理解。巴利
421.Kiṃ pana teti gihi nāma kappiyampi akappiyampi vadeyyāti vivecanatthaṃ pucchi. Kārāpesīti māpesi. Kārāpetvā ca pana kālaṃ katvā sagge nibbatto. Etassa kira jānanasippe mātarampi pitarampi ghātetvā attāva ghātetabboti āgacchati. Etaṃ sippaṃ jānanto ṭhapetvā etaṃ añño sagge nibbatto nāma natthi, esa pana theraṃ upanissāya puññaṃ katvā tattha nibbattitvā ca pana ‘‘kenāhaṃ kammena idha nibbatto’’ti āvajjetvā yathābhūtaṃ ñatvā ekadivasaṃ jiṇṇāya bhojanasālāya paṭisaṅkharaṇatthaṃ saṅghe sannipatite manussavesena āgantvā pucchi – ‘‘kimatthaṃ, bhante, saṅgho sannipatito’’ti? Bhojanasālāya paṭisaṅkharaṇatthanti. Kenesā kāritāti? Ghoṭamukhenāti. Idāni so kuhinti? Kālaṅkatoti. Atthi panassa koci ñātakoti? Atthi ekā bhaginīti. Pakkosāpetha nanti. Bhikkhū pakkosāpesuṃ. So taṃ upasaṅkamitvā – ‘‘ahaṃ, tava bhātā, ghoṭamukho nāma imaṃ sālaṃ kāretvā sagge nibbatto, asuke ca asuke ca ṭhāne mayā ṭhapitaṃ dhanaṃ atthi, taṃ gahetvā imañca bhojanasālaṃ kārehi, dārake ca posehī’’ti vatvā bhikkhusaṅghaṃ vanditvā vehāsaṃ uppatitvā devalokameva agamāsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《旃祇经》注释巴利
5. Caṅkīsuttavaṇṇanā
422 422.“如是我闻”等,就是《商吉经》。其中,“天林沙罗树林”:据说在那个地方,人们为天神举行祭祀,所以那个林子既叫天林,也叫沙罗树林。“住在欧帕萨达”:意思是住在名叫欧帕萨达的婆罗门村里;或者也可以理解为征服之后住在那里,也就是成为那里的主人,按照应当居住的界限住在那里。不过在这里,由于前缀的关系,应当把业格理解为表示“在……地方”的处格义,因为其余词也没有业格的用法。这一点应当从语法学中去寻找依据。“众生充溢”:意思是众生充满、拥挤,人口众多、人烟稠密,到处挤满了人、象、马、孔雀、鹿等需饲养的各种众生。又因为那个村子外面蔓延生长着供象马等吃的草料,又有盖屋顶用的茅草,木材和建房用的木料也很充足;再加上村子里面有许多圆形、方形等各种形状的池塘,外面还有许多点缀着水生花卉的湖泊,水总是满满的,所以经文说“有草、有木、有水”。巴利
422.Evaṃme sutanti caṅkīsuttaṃ. Tattha devavane sālavaneti tasmiṃ kira devatānaṃ balikammaṃ karīyati, tena taṃ devavanantipi sālavanantipi vuccati. Opāsādaṃ ajjhāvasatīti opāsādanāmake brāhmaṇagāme vasati, abhibhavitvā vā āvasati, tassa sāmī hutvā yāya mariyādāya tattha vasitabbaṃ, tāya mariyādāya vasati. Upasaggavasena panettha bhummatthe upayogavacanaṃ veditabbaṃ, tathassa anuppayogattāva sesapadesu. Tattha lakkhaṇaṃ saddasatthato pariyesitabbaṃ. Sattussadanti sattehi ussadaṃ ussannaṃ, bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ posāvaniyahatthiassamoramigādianekasattasamākiṇṇañcāti attho. Yasmā pana so gāmo bahi āvijjhitvā jātena hatthiassādīnaṃ ghāsatiṇena ceva gehacchadanatiṇena ca sampanno, tathā dārukaṭṭhehi ceva gehasambhārakaṭṭhehi ca, yasmā cassa abbhantare vaṭṭacaturassādisaṇṭhānā bahū pokkharaṇiyo, jalajakusumavicittāni ca bahi anekāni taḷākāni vā udakassa niccabharitāneva honti, tasmā satiṇakaṭṭhodakanti vuttaṃ.
与谷物一起,就是连同谷物一起,包括初熟谷物、后熟谷物等各种各样的大量谷物堆积,这就是这句话的意思。到这里为止,说的是:在那个村子里,婆罗门撑起白伞,像国王一样威风地住着,这就显示了他富足圆满的成就。从国王那里得到的享用之物,就是御赐的。如果有人问是谁给的,那就是憍萨罗国的波斯匿王给的。王所施,意思是属于国王的赠予,也就是遗产。梵施,意思是最殊胜的布施,也就是撑起白伞,以国王的身份来享用。或者也可以这样理解御赐的:在行使一切生杀大权、在山林渡口等处征收关税的时候,撑起白伞,以国王的身份来享用。其中,由憍萨罗国波斯匿王所赐的,就叫王所施。这里因为是由国王赐予的,所以叫王施物;而为了指明施主是国王,才说由憍萨罗国波斯匿王所赐。梵施,意思是最殊胜的布施,意思是像已经彻底给出、不再收回那样,完全舍弃、彻底放下的布施。巴利
Saha dhaññena sadhaññaṃ, pubbaṇṇāparaṇṇādibhedaṃ bahudhaññasannicayanti attho. Ettāvatā yasmiṃ gāme brāhmaṇo setacchattaṃ ussāpetvā rājalīlāya vasati. Tassa samiddhisampatti dīpitā hoti. Rājato laddhaṃ bhoggaṃ rājabhoggaṃ. Kena dinnanti ce, raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ. Rājadāyanti rañño dāyabhūtaṃ, dāyajjanti attho. Brahmadeyyanti seṭṭhadeyyaṃ, chattaṃ ussāpetvā rājasaṅkhepena bhuñjitabbanti attho. Atha vā rājabhogganti sabbaṃ chejjabhejjaṃ anusāsantena titthapabbatādīsu suṅkaṃ gaṇhantena setacchattaṃ ussāpetvā raññā hutvā bhuñjitabbaṃ. Tattha raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyanti. Ettha raññā dinnattā rājadāyaṃ, dāyakarājadīpanatthaṃ panassa ‘‘raññā pasenadinā kosalena dinna’’nti idaṃ vuttaṃ. Brahmadeyyanti seṭṭhadeyyaṃ, yathā dinnaṃ na puna gahetabbaṃ hoti nissaṭṭhapariccattaṃ, evaṃ dinnanti attho.
423 423. “众多、众多地聚集在一起”,所以叫“众”。每一个方向都有他们的团体,所以叫“有团体的”。先前在村里不算数,出村之后团体圆满具足,所以叫“成为团体的”。“面朝北方”就是面向北方。“召唤家臣”:能回答所问问题的大臣叫“家臣”,他召唤了那位大臣。“请稍候吧”,意思是请稍等片刻,就是“请留下来”的意思。巴利
423. Bahū bahū hutvā saṃhatāti saṅghā. Ekekissā disāya saṅgho tesaṃ atthīti saṅghī. Pubbe gāmassa anto agaṇā bahi nikkhamitvā gaṇā sampannāti gaṇībhūtā. Uttarenamukhāti uttaradisābhimukhā. Khattaṃ āmantesīti khattā vuccati pucchitapañhabyākaraṇasamattho mahāmatto, taṃ āmantesi. Āgamentūti muhuttaṃ paṭimānentu, acchantūti vuttaṃ hoti.
424 “种种异域之人”:指在迦尸、憍萨罗等各个不同的国土中出生、居住,或者从那些地方来的人,就叫“种种异域者”。“因某一事务”:指因为某件不确定的事情,比如祭祀、供养等。他们听说商吉要去那里,就心想:“这位商吉是出身高贵的婆罗门,而其他大多数婆罗门都已经皈依了沙门乔达摩,唯独他还没去。他要是去了那里,肯定会被沙门乔达摩那套引人上钩的幻术迷惑,从而皈依。这样一来,他家门口就不会再有婆罗门聚集了。来,我们想办法阻止他去。”他们这样商议之后,就去了那里。针对这件事,经文接着说“Atha kho te brāhmaṇā”等等。巴利
424.Nānāverajjakānanti nānāvidhesu rajjesu aññesu kāsikosalādīsu jātā vā nivasanti vā, tato vā āgatāti nānāverajjakā, tesaṃ nānāverajjakānaṃ. Kenacidevāti aniyamitena yaññupāsanādinā kenaci kiccena. Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ – ‘‘ayaṃ, caṅkī, uggatabrāhmaṇo, yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā, ayameva na gato. Svāyaṃ sace tattha gamissati, addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito saraṇaṃ gamissati. Tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ asannipāto bhavissati. Handassa gamanantarāyaṃ karomā’’ti sammantayitvā tattha agamaṃsu. Taṃ sandhāya ‘‘atha kho te brāhmaṇā’’tiādi vuttaṃ.
这里,“两方面”是指从母系和父系两个方向来说。从母亲这边和从父亲这边——尊者的母亲是婆罗门女,外祖母是婆罗门女,外祖母的母亲也是婆罗门女;父亲是婆罗门,祖父是婆罗门,祖父的父亲也是婆罗门。这样一来,尊者从母系和父系两方面都是“善生”。“清净受胎”的意思是:你母亲的受胎清净,你母亲的子宫清净。“上至第七代祖父辈”中,父亲的父亲就是祖父,祖父的一代叫祖父辈。“代”在这里指的是寿命的长度。这只是一种称呼,但从意义上说,祖父本身就是祖父辈。从此以上,所有先人都被祖父这一称呼所涵盖。如此,直到第七代人都保持清净受胎。或者说,这显示的是不被指责、不被以种姓之言贬斥。“不被指责”:即“除去此事,以此何用?”如此这般,不被指责、不被贬斥。“不被贬斥”:即不被贬斥,不曾遭受辱骂或谴责。以什么原因呢?以种姓之言,即“他是低贱种姓”这样的话,就是这个意思。以这个原因,即以此理由。巴利
Tattha ubhatoti dvīhi pakkhehi. Mātitoca pitito cāti, bhoto mātā brāhmaṇī, mātumātā brāhmaṇī, tassāpi mātā brāhmaṇī. Pitā brāhmaṇo, pitupitā brāhmaṇo, tassapi pitā brāhmaṇoti. Evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto, mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhā te mātu gahaṇī, saṃsuddhā te mātu kucchīti attho. Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitu pitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ, atthato pana pitāmahova pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso, tāva saṃsuddhagahaṇiko. Atha vā akkhitto anupakuṭṭho jātivādenāti dasseti. Akkhittoti apanetha etaṃ, kiṃ imināti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakkuṭṭhoti na upakuṭṭho, na akkosaṃ vā nindaṃ vā pattapubbo. Kena kāraṇenāti. Jātivādena, itipi hīnajātiko esoti evarūpena vacanenāti attho. Imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena.
“Aḍḍho”就是有钱有势的。“Mahaddhano”就是拥有巨额财富。他们这样说,是想表明:在尊者家里,财富多得像地上的尘土,而沙门乔达摩却一无所有,靠乞食填饱肚子过日子。“Mahābhogo”就是大享福,凭五种欲乐而享有丰盛的受用。他们这样讲,是以为每赞叹自己一种优点,就能反衬出世尊没有那个优点。巴利
Aḍḍhoti issaro. Mahaddhanoti mahatā dhanena samannāgato. Bhoto hi gehe pathaviyaṃ paṃsuvālikā viya bahu dhanaṃ, samaṇo pana gotamo adhano bhikkhāya udaraṃ pūretvā yāpetīti dassenti . Mahābhogoti pañcakāmaguṇavasena mahāupabhogo. Evaṃ yaṃ yaṃ guṇaṃ vadanti, tassa tassa paṭipakkhavasena bhagavato aguṇaṃyeva dassemāti maññamānā vadanti.
容貌端正,是说比起其他人来容貌更胜一筹。值得一看,是说即使看上一整天也不会满足,所以值得瞻仰;又因为仅仅看着就能让人心生净信,所以是令人心生敬信的。肤色之美,说的是美好的状态;色的美,就是肤色之美。以那种肤色之美,也就是容貌成就的意思。不过古师们说,pokkhara是指身体,vaṇṇa只是指肤色。按照他们的看法,肤色和身体合起来就是vaṇṇapokkharāni,它们的状态就是vaṇṇapokkharatā。“paramāya vaṇṇapokkharatāya”:“具有极殊胜的容貌之美”,意指拥有最为清净的肤色与身体形态的圆满成就。“Brahmavaṇṇī”:“梵天神色”:指最殊胜的肤色,即在清净肤色中拥有最极的金色。“Brahmavacchasī”:“梵身者”:拥有与大梵天神相类之身。“Akhuddāvakāso dassanāyā”:“并非狭小之处可供瞻仰”:是说在尊者身上,可供瞻仰之处并不狭小,而是广大。他的一切大小肢体都值得一看,而且它们也都是广大的,以此显示此义。巴利
Abhirūpoti aññehi manussehi adhikarūpo. Dassanīyoti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato dassanayoggo, dassaneneva cittapasādajananato pāsādiko. Pokkharatā vuccati sundarabhāvo, vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇapokkharatāya, vaṇṇasampattiyāti attho. Porāṇā pana pokkharanti sarīraṃ vadanti, vaṇṇaṃ vaṇṇameva. Tesaṃ matena vaṇṇo ca pokkharañca vaṇṇapokkharāni, tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā. Iti paramāya vaṇṇapokkharatāyāti uttamaparisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho. Brahmavaṇṇīti seṭṭhavaṇṇī, parisuddhavaṇṇesupi seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇeneva samannāgatoti attho. Brahmavacchasīti mahābrahmuno sarīrasadisena sarīrena samannāgato. Akhuddāvakāso dassanāyāti bhoto sarīre dassanassa okāso na khuddako mahā. Sabbāneva te aṅgapaccaṅgāni dassanīyāneva, tāni cāpi mahantānevāti dīpeti.
他有戒,所以叫具戒者。他的戒已经成长、增长,所以叫增上戒者。以增上戒,就是以成长、增长的戒。具足,就是具备,这也是对增上戒者这个词的另一种说法。他们说的这一切,其实都只是针对五戒而言。巴利
Sīlamassa atthīti sīlavā. Vuddhaṃ vaḍḍhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī. Vuddhasīlenāti vuddhena vaḍḍhitena sīlena. Samannāgatoti yutto, idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ. Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti.
在“言辞美妙”这些词里,言辞美妙是指他拥有美好、圆满的语句和文辞。言辞悦耳是指他拥有甜美悦耳的声音。声音就是发出的音声。因为功德圆满而称为优雅,即因往昔生于城中;或者因为住于城中,所以称为优雅;或者因为像都市女子那样娇柔,所以称为优雅。以这种优雅的言语,流利无碍是指没有障碍,远离了结巴、迟疑等过失。无唾液滴沥是指远离了唾液滴沥。有些人说话时,口水会流出来,或者淌涎,或者喷出唾沫星子,这种人的话语就叫有唾液滴沥。这里是指与此相反,没有这些过失。能令理解义理是指能够清晰地解说所说内容的前、中、后各部分义理。此处其余关于婆罗门相貌的描述,都是显而易见的。巴利
Kālyāṇavācotiādīsu kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco. Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo. Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso. Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī. Pure vā bhavattā porī. Nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisātipi porī. Tāya poriyā. Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya, sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya. Anelagalāyāti elagalena virahitāya. Ekaccassa hi kathentassa elaṃ galati, lālā vā paggharati, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagalā nāma hoti. Tabbiparitāyāti attho. Atthassa viññāpaniyātiādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya. Sesamettha brāhmaṇavaṇṇe uttānameva.
425 在如此说时:当那些婆罗门这样说了之后,商吉心想:“这些婆罗门在听到别人称赞自己的功德时,没有一个人会不高兴。他们称赞我的出身等功德,是想先夸我一番,然后阻止我。可是,我沉迷于自己的功德实在不合适。让我来打断他们的话,告诉他们沙门乔达摩有多么伟大,好让他们到他那里去。”这样想过之后,他说:“那么,贤者们,也请听听我的(功德)。”在他们所说的那些诸如“从两方面善生”等与他自己功德相当的功德上,他也心想:“我算什么,沙门乔达摩的出身成就等功德是何等(殊胜)”,认为佛陀的功德远胜于自己的功德。而其他的那些话,纯粹是为了彰显世尊的殊胜伟大。这里,“我们才配”这样确定地说,是想说明:“如果因为功德伟大就该去亲近,那么,就像把芥子放在须弥山旁边,把牛蹄印里的水放在大海旁边,把草尖的露珠放在七大湖的水旁边,显得微小、低劣一样,我们的功德与沙门乔达摩的出身成就等功德相比,也是微小、低劣的。因此,我们才配去亲近那位尊者乔达摩,为了一睹他的容颜。”巴利
425.Evaṃvutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte, caṅkī, ‘‘ime brāhmaṇā attano vaṇṇe vuccamāne atussanakasatto nāma natthi, vaṇṇamassa bhaṇitvā nivāressāmāti jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti, na kho pana me yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ. Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī’’ti cintetvā tena hi, bho, mamāpi suṇāthātiādimāha. Tattha yepi ‘‘ubhato sujāto’’tiādayo attano guṇehi sadisā guṇā, tepi ‘‘ko cāhaṃ, ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā’’ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno, itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti. Mayameva arahāmāti evaṃ niyamento cettha idaṃ dīpeti – yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti, yathā sineruṃ upanidhāya sāsapo, mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ, sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako, evamevaṃ samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇā parittā lāmakā, tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitunti.
“埋在地下和放在空中”这句话里,在王宫庭院和园林中,用石灰抹平的池塘里装满七宝后埋在地下的财富,叫“埋在地下”;而装满宫殿尖顶等高处并安放的财富,叫“放在空中”。这是按世间家族传承的说法。但对如来来说,在他出生的那一天,就有螺宝、青宝、黄宝、白宝这四种宝藏出现。其中,螺宝方圆一牛呼,青宝半由旬,黄宝三牛呼,白宝一由旬。这些宝藏所在之处,不管取走多少,都会重新充满。应当知道,世尊就是舍弃了这么多金银财宝而出家的。“年轻”等词,前面已经详细解释过了。巴利
Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhā pokkharaṇiyo sattaratanapūriṃ katvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma, pāsādaniyūhādayo pana pūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma. Evaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ. Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho elo uppalo puṇḍarīkoti cattāro nidhayo upagatā. Tesu saṅkho gāvutiko, elo aḍḍhayojaniko, uppalo tigāvutiko puṇḍarīko yojanikoti. Tesupi gahitagahitaṭṭhānaṃ pūratiyeva. Iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo. Daharo vātiādīni heṭṭhā vitthāritāneva.
“见佛之处不小”这句话的意思是:应当知道,世尊让人见佛的空间根本不可限量。这里有一件事:据说在王舍城,有个婆罗门听说“沙门乔达摩的身量没法量”,就在世尊进城乞食时,拿了一根六十肘长的竹子,站在城门外。世尊到了以后,他举起竹子靠近站着,竹子只够到世尊的膝盖。第二天,他把两根竹子接起来,靠近站着,世尊却显得比两根竹子加起来还高出两竿。世尊问:“婆罗门,你在干什么?”他说:“我在量您的身量。”世尊说:“婆罗门,就算你拿竹子把整个轮围世界填满,接成一根竹竿带来,也还是量不出我的身量。我在四大不可计劫和十万劫中圆满波罗蜜,并不是为了让别人能量出我的身量。婆罗门,如来无与伦比,不可测量。”说完,便诵出《法句》中的一首偈。偈颂结束时,八万四千众生尝到了不死甘露。巴利
Akhuddāvakāsoti ettha bhagavati aparimāṇoyeva dassanāvakāsoti veditabbo. Tatridaṃ vatthuṃ – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo ‘‘samaṇassa kira gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkā’’ti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi, veḷu bhagavato jāṇumattaṃ pāpuṇi. Punadivase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi , bhagavā dvinnaṃ veḷūnaṃ upari dviveṇumattameva paññāyamāno, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha? Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti. ‘‘Brāhmaṇa, sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitaveḷuṃ ghaṭetvā āgamissasi, neva me pamāṇaṃ gahetuṃ sakkhissasi. Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā, yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya, atulo brāhmaṇa, tathāgato appameyyo’’ti vatvā dhammapade gāthamāha. Gāthāpariyosāne caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu.
还有另一件事。据说罗睺阿修罗王身高四千八百由旬,两臂之间宽一千二百由旬,手掌和脚掌宽三百由旬,手指节长五十由旬,两眉之间宽五十由旬,额头三百由旬,头九百由旬。他心想:“我这么高大,要低下头去看世尊,我做不到。”所以他不来。有一天,他听说了世尊的功德,心想“不管怎样我都要去看一看”,于是就来了。世尊知道他的心思,便想:“在行、住、坐、卧四种威仪中,我用哪一种来让他看呢?”接着又想:“站着的时候,就算矮小的人看起来也显得高大,我还是躺着让他看吧。”于是说:“阿难,在香室旁的住处铺一张床。”然后就在那里作狮子卧。罗睺来了,仰起脖子看躺着的世尊,就像仰望天空正中的满月一样。有人问“阿修罗王,这是怎么回事?”世尊说:“阿修罗王,不是因为我不能低头看你才不来。我的波罗蜜不是低着头修成的,我是昂着头行布施的。”就在那一天,罗睺皈依了。就这样,世尊让人见佛是没有丝毫障碍的。巴利
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco, bāhantaramassa dvādasayojanasatāni, hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni, aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni , bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ, nalāṭaṃ tiyojanasataṃ, sīsaṃ navayojanasataṃ. So – ‘‘ahaṃ uccosmi, satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti na gacchati. So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā ‘‘yathā kathañca olokessāmī’’ti āgato. Bhagavā tassa ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘catūsu iriyāpathesu katarena dassemī’’ti cintetvā ‘‘ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati, nipannovassa attānaṃ dassessāmī’’ti, ‘‘ānanda, gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī’’ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi. Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ulloketi. Kimidaṃ asurindāti ca vutte, bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmīti na gacchinti. Na mayā asurinda adhomukhena pāramiyo pūritā, uddhaggaṃ me katvā dānaṃ dinnanti. Taṃdivasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi. Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya.
他具备四遍清净的戒,所以是具戒者。而那种戒是圣洁的、殊胜的、清净的,因此说他是“圣戒者”。同样,从无过失的意义上说,它是善的,因此说他是“善戒者”。“以善戒”是他的同义词。他是众多老师的老师:世尊每一次说法,就有八万四千乃至无量的天与人喝下道果的甘露。因此,他是众多人的老师,是声闻弟子和应受教化者的老师之师。巴利
Catupārisuddhisīlena sīlavā. Taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ, tenāha ariyasīlīti. Tadeva anavajjaṭṭhena kusalaṃ, tenāha kusalasīlīti. Kusalena sīlenāti idamassa vevacanaṃ. Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti. Tasmā bahūnaṃ ācariyo, sāvakavineyyānaṃ pācariyoti.
灭尽欲贪这句话是说:世尊确实已经灭尽了一切烦恼,但这位婆罗门并不知道那些烦恼,他只是在自己能了解的范围内称赞世尊的功德。远离轻躁则是说:他已经远离了所谓装饰钵、装饰袈裟、装饰坐卧处,或者装饰这个臭皮囊……嬉笑、互相戏弄这类轻躁的行为。巴利
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā, brāhmaṇo pana te na jānāti, attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti. Vigatacāpalloti ‘‘pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa…pe… kelanā paṭikelanā’’ti evaṃ vuttacāpalyavirahito.
“不以恶为前导”:就是把非恶的九种出世间法放在前面,然后行持。对于婆罗门众来说,这里指的是以舍利弗、目犍连、大迦叶等为代表的婆罗门大众。他确实不与这大众对立,所以是这大众的前导。也就是说,这大众是以沙门乔达摩为前导而行动的。另外,“不以恶为前导”也可以理解为:不是以恶为前导,不把恶放在前面而行,不想要恶。这是对谁说的呢?是对婆罗门众说的:即使对与自己为敌的婆罗门众,他也不与他们对立,只是一心希望他们得到利益和安乐。这就是这段话要表达的意思。巴利
Apāpapurekkhāroti apāpe navalokuttaradhamme purato katvā vicarati. Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya. (Aviruddho hi so) etissāya pajāya purekkhāro. Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purato katvā caratīti attho. Apica apāpapurekkhāroti na pāpupurekkhāro, na pāpaṃ purato katvā carati, pāpaṃ na icchatīti attho. Kassa? Brahmaññāya pajāya attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthikoyevāti vuttaṃ hoti.
“Tiroraṭṭhā”是指从他国而来。“Tirojanapadā”是指从他方国土而来。“前来请问”:刹帝利智者等人,以及婆罗门、乾闼婆等人,准备好问题,想着“我们要来问难”,于是前来。在这些人当中,有些人看出提问的过失,或者察觉到在解答或接受解答方面无能,就不提问,只是默默坐着;有些人则提问。对有些人,世尊先激起他们提问的勇气,然后再解答。这样一来,他们所有人的疑惑,就像大海的波浪碰到岸边就碎掉一样,一碰到世尊就粉碎了。这里其余关于如来功德的内容,意思已经很明白了。巴利
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato. Tirojanapadāti parajanapadato. Saṃpucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva brāhmaṇagandhabbādayo ca pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmāti āgacchanti. Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti, keci pucchanti, kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti. Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvāva bhijjanti. Sesamettha tathāgatassa vaṇṇe uttānameva.
“他们是我们的客人”,意思是说,他们是来到我们这里的客人、新来的人、应当受款待的宾客。“我通晓”,就是我知道。“无量功德”,是说像那样具足一切种智的佛陀,功德尚且无法衡量,更何况像我这样的人呢?这是为了说明这一点。而且也曾这样说过——巴利
Atithī no te hontīti te amhākaṃ āgantukā navakā pāhunakā hontīti attho. Pariyāpuṇāmīti jānāmi. Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo, pageva mādisenāti dasseti. Vuttampi cetaṃ –
“ 即使是佛陀,也会赞叹佛陀的功德,
就算用整整一劫那么长的时间也不说别的
劫数在极其漫长的时间间隔中终会耗尽,
如来的功德不会耗尽。”巴利
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, Kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti.
那些婆罗门听了这番称赞功德的话之后,心里想:“商吉这样赞叹沙门乔达摩,这位乔达摩尊者确实有无上的功德。可是明明知道他有这些功德,商吉却还拖了这么久。来吧,我们就顺从他。”于是他们顺从地说:“那么,贤者们……”等等。巴利
Imaṃ pana guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu ‘‘yathā, caṅkī, samaṇassa gotamassa vaṇṇaṃ bhāsati, anomaguṇo so bhavaṃ gotamo, evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana iminā aticiraṃ adhivāsitaṃ, handa naṃ anuvattāmā’’ti anuvattamānā ‘‘tena hi, bho’’tiādimāhaṃsu.
426 “令下降”就是令进入。“置于前”是指,即使对方和自己亲生儿子或孙子一样,也把他放在前面,带着他到处走。巴利
426.Opātetīti paveseti. Saṃpurekkharontīti puttamattanattamattampi samānaṃ purato katvā vicaranti.
427 “曼陀句”就是指曼陀本身,意思是明论。“如是如是相传”这句话,是在说明“听说是这样,听说是那样”这种代代相传的方式。“圣典传承”,是指被称为婆罗门圣典教说的成就。这是在说明,它们是由萨维蒂等偈颂和章节编集而成并传承下来的。“在其中”是指在那个曼陀句里。“宣说者”是使它流传的人。“那些人的”是问属于谁的。“曼陀句”是指被称为明论的曼陀本身。“歌咏”,是由阿吒迦等十位古婆罗门,以文句成就的方式讽诵出来的。“已说”,是别人所说的,也就是被读诵的意思。“集合”,是聚集、堆成一堆,意思是收成一团放好。“随彼歌咏”,是说现在的婆罗门,随着他们先前所歌咏的,跟着歌咏、跟着讽诵、使之宣说。“随彼言说”,是随着那个言说,这是前面那个词的另一种说法。“随说已说”,是随诵他们所说、所讽诵的。“随诵已诵”,是把他们为别人读诵的再教别人读诵。“譬如”是说他们是谁。阿吒迦等是他们的名字。据说他们用天眼观察,不做伤害他人的事,拿来和迦叶正等正觉世尊的教法对照之后,把曼陀编成了书。可是后来的婆罗门,把杀生等内容塞进去,破坏了三种吠陀,使它们和佛语相违背。巴利
427.Mantapadanti mantāyeva mantapadaṃ, vedoti attho. Itihitiha paramparāyāti evaṃ kira evaṃ kirāti paramparabhāvena āgatanti dīpeti. Piṭakasampadāyāti pāvacanasaṅkhātasampattiyā. Sāvittiādīhi chandabandhehi ca vaggabandhehi ca sampādetvā āgatanti dasseti. Tattha cāti tasmiṃ mantapade. Pavattāroti pavattayitāro. Yesanti yesaṃ santakaṃ. Mantapadanti vedasaṅkhātaṃ mantameva. Gītanti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇakabrāhmaṇehi padasampattivasena sajjhāyitaṃ. Pavuttanti aññesaṃ vuttaṃ, vācitanti attho. Samihitanti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ, piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho. Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti vādenti. Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti, idaṃ purimasseva vevacanaṃ. Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti. Vācitamanuvācentīti tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti. Seyyathidanti te katameti attho. Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni, te kira dibbena cakkhunā oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato pāvacanena saha saṃsandetvā mante ganthesuṃ, aparāpare pana brāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu.
428 428.“盲人串”就是盲人的行列。比如,一个明眼人拿着一根棍子的一头,一个盲人抓住另一头,另一个盲人又抓住那个盲人,再一个又抓住那个,这样五十个、六十个盲人一个接一个连在一起,就叫作“盲人串”。“相互牵连”是说他们彼此攀附着,意思是说他们离开了那个拿棍子的明眼人。据说,有个骗子看见一群盲人,就怂恿他们说:“某某村里,吃的喝的很容容易得到。”盲人们说:“先生,带我们去吧,我们给你这个那个。”骗子收了报酬后,故意在半路上离开道路,绕进一大片丛林,让前面的人抓住后面人的腋窝,然后说:“我有点事,你们先走。”说完就溜走了。那些盲人走了一整天,找不到路,哭喊着:“喂,明眼人在哪里?路在哪里?”最后找不到路,就全都死在那里了。所说的“相互牵连”就是指这些人。“前面的”是说:在前面那十位婆罗门中,连一个明眼人也没有。“中间的”是说:在中间的历代老师和老师的老师中,连一个明眼人也没有。“后面的”是说:在现在的婆罗门中,连一个明眼人也没有。巴利
428.Andhaveṇīti andhapaveṇī. Ekena hi cakkhumatā gahitayaṭṭhiyā koṭiṃ eko andho gaṇhāti, taṃ andhaṃ añño, taṃ aññoti evaṃ paṇṇāsa saṭṭhi andhā paṭipāṭiyā ghaṭitā andhaveṇīti vuccati. Paramparāsaṃsattāti aññamaññaṃ laggā, yaṭṭhiggāhakenapi cakkhumatā virahitāti attho. Eko kira dhutto andhagaṇaṃ disvā ‘‘asukasmiṃ nāma gāme khajjabhojjaṃ sulabha’’nti ussāhetvā tehi ‘‘tattha no sāmi nehi, idaṃ nāma te demā’’ti vutte lañjaṃ gahetvā antarāmagge maggā okkamma mahantaṃ gacchaṃ anuparigantvā purimassa hatthena pacchimassa kacchaṃ gaṇhāpetvā ‘‘kiñci kammaṃ atthi, gacchatha tāva tumhe’’ti vatvā palāyi. Te divasampi gantvā maggaṃ avindamānā ‘‘kahaṃ, bho, cakkhumā kahaṃ maggo’’ti paridevitvā maggaṃ avindamānā tattheva mariṃsu. Te sandhāya vuttaṃ ‘‘paramparāsaṃsattā’’ti. Purimopīti purimesu dasasu brāhmaṇesu ekopi. Majjhimopīti majjhe ācariyapācariyesu ekopi. Pacchimopīti idāni brāhmaṇesu ekopi.
“五类”是指:在巴利圣典中提到的两类之外,再加上像这样的三类,然后这样说。“两种果报”是指:真实的果报,或者不真实的果报。“于此不宜”:婆罗堕阇,一个智者如果依“我要守护真理”而行,那么对于“我所执取的才是真理,别的都是虚妄”这一点,就不应该、也不适合一口咬定下结论。这样,世尊就为接下来的提问打开了道路,然后停了下来。巴利
Pañcakhoti pāḷiāgatesu dvīsu aññepi evarūpe tayo pakkhipitvā vadati. Dvedhāvipākāti bhūtavipākā vā abhūtavipākā vā. Nālametthāti, bhāradvāja, saccaṃ anurakkhissāmīti paṭipannena viññunā ‘‘yaṃ mayā gahitaṃ, idameva saccaṃ moghamañña’’nti ettha ekaṃseneva niṭṭhaṃ gantuṃ nālaṃ na yuttanti upari pucchāya maggaṃ vivaritvā ṭhapesi.
430 这里,婆罗堕阇,所谓“比丘”,就像《耆婆经》和《大婆蹉经》等经中那样,是世尊针对自己而说的。“于可贪著之法”:就是指能引生贪欲的法。剩下两句的解释,也是同样的道理。巴利
430.Idha, bhāradvāja, bhikkhūti jīvakasutte (ma. ni. 2.51 ādayo) viya mahāvacchasutte (ma. ni. 2.193 ādayo) viya ca attānaññeva sandhāya vadati. Lobhanīyesu dhammesūti lobhadhammesu. Sesapadadvayepi eseva nayo.
432 把信建立起来,就是让能信受的净信安住下来。亲近,就是走上前去接近。承事,就是坐在旁边陪伴。倾耳,就是把清净信的耳朵侧过去听。法,就是听所宣说的教法。持,就是把它学熟、记在心里。审查,就是从意义和理由两方面去考察思量。忍可观察,就是能够接受观察,也就是说,能这样现前把握:这里是戒,这里是定。欲,就是想去做的心愿。努力,就是精进用功。称量,就是用无常等角度去衡量判断。精勤,就是为道而精勤修行。以身证最上真理,就是以自己的俱生名身亲证涅槃,又以智慧破除烦恼,使涅槃清晰明白地显现出来,并亲眼看见。巴利
432.Saddhaṃ nivesetīti okappaniyasaddhaṃ niveseti. Upasaṅkamatīti upagacchati. Payirupāsatīti santike nisīdati. Sotanti pasādasotaṃ odahati. Dhammanti desanādhammaṃ suṇāti. Dhāretīti paguṇaṃ katvā dhāreti. Upaparikkhatīti atthato ca kāraṇato ca vīmaṃsati. Nijjhānaṃ khamantīti olokanaṃ khamanti, idha sīlaṃ kathitaṃ, idha samādhīti evaṃ upaṭṭhahantīti attho. Chandoti kattukamyatā chando. Ussahatīti vāyamati. Tuletīti aniccādivasena tīreti. Padahatīti maggapadhānaṃ padahati. Kāyena ceva paramasaccanti sahajātanāmakāyena ca nibbānaṃ sacchikaroti, paññāya ca kilese nibbijjhitvā tadeva vibhūtaṃ pākaṭaṃ karonto passati.
433 “谛随觉”就是道的觉悟。“谛证得”就是现证果。“正是他们的”如果理解成前面说的十二种法,虽然能顺着那种详细的道说讲通,但这里不是这个意思。这里真正的意思是:“正是他们的”,指那些与道相应的诸法。“勤行”就是道上的精勤。因为它对于称为现证果的“谛证得”有很大帮助,如果没有道,就不会有果。按这个方式,所有语句的意义都能理解。其余各处,都显而易见。巴利
433.Saccānubodhoti maggānubodho. Saccānuppattīti phalasacchikiriyā. Tesaṃyevāti heṭṭhā vuttānaṃ dvādasannaṃ, evaṃ dīghaṃ maggavādaṃ anulometi, tasmā nāyamattho. Ayaṃ panettha attho – tesaṃyevāti tesaṃ maggasampayuttadhammānaṃ. Padhānanti maggapadhānaṃ. Tañhi phalasacchikiriyasaṅkhātāya saccānuppattiyā bahukāraṃ, magge asati phalābhāvatoti. Iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《郁瘦歌逻经》注疏巴利
6. Esukārīsuttavaṇṇanā
437 “如是我闻”这一段,就是《郁瘦歌逻经》。在这里,“把份额挂起来”的意思是让他们把一份肉挂出来,用这个来说明什么叫“商队领袖的规矩”。据说,商队领袖在进入大沙漠途中,牛死了以后,就取来牛肉,给所有商人挂出一份肉,说:“吃了这些,就该付这么多钱。”所谓牛肉,有人吃,有人不吃;有人付得起钱,有人付不起。商队领袖为了收回买牛所花的钱,就强行给所有人分派份额,收取钱款,这就是“商队领袖的规矩”。同样,为了说明婆罗门们并没有得到世间众生的认可,只凭自己的法性就安立了四种侍奉,所以说了“同样,确实”等话。“他将更恶”的意思是他会有恶。“他将更善”的意思是他会有利益。或者,“更恶”是指他会拥有恶劣、低劣的生存状态。“更善”是指最上、最优越的生存状态。“更善者”就是更善。“因为出身高种姓”是指凭出身高种姓而更善。“更恶者”就是更恶。而高种姓的状态在两种家族中增长,即刹帝利家族和婆罗门家族;容貌殊胜的状态在三种家族中都有,因为吠舍也可以容貌殊胜;财富殊胜的状态在四种家族中都有,因为即使是首陀罗,乃至最低贱的旃陀罗,也确确实实拥有殊胜的财富。巴利
437.Evaṃme sutanti esukārīsuttaṃ. Tattha bilaṃ olaggeyyunti koṭṭhāsaṃ laggāpeyyuṃ, iminā satthadhammaṃ nāma dasseti. Satthavāho kira mahākantārapaṭipanno antarāmagge goṇe mate maṃsaṃ gahetvā sabbesaṃ satthikānaṃ ‘‘idaṃ khāditvā ettakaṃ mūlaṃ dātabba’’nti koṭṭhāsaṃ olaggeti, goṇamaṃsaṃ nāma khādantāpi atthi akhādantāpi, mūlaṃ dātuṃ sakkontāpi asakkontāpi. Satthavāho yena mūlena goṇo gahito, tassa nikkhamanatthaṃ sabbesaṃ balakkārena koṭṭhāsaṃ datvā mūlaṃ gaṇhāti, ayaṃ satthadhammo. Evamevaṃ brāhmaṇāpi lokassa paṭiññaṃ aggahetvā attanova dhammatāya catasso pāricariyā paññapentīti dassetuṃ evameva khotiādimāha. Pāpiyo assāti pāpaṃ assa. Seyyo assāti hitaṃ assa. Atha vā pāpiyoti pāpako lāmako attabhāvo assa. Seyyoti seṭṭho uttamo. Seyyaṃsoti seyyo. Uccākulīnatāti uccākulīnattena seyyo. Pāpiyaṃsoti pāpiyo. Uccākulīnatā ca dvīsu kulesu vaḍḍheti khattiyakule brāhmaṇakule ca, uḷāravaṇṇatā tīsu. Vessopi hi uḷāravaṇṇo hoti. Uḷārabhogatā catūsupi. Suddopi hi antamaso caṇḍālopi uḷārabhogo hotiyeva.
440 乞食行:就算是拥有千万财富的婆罗门,也还是得去乞食。古代的婆罗门哪怕有八亿财富,每天也照样去乞食一次。为什么?因为这样,当他们在穷困时去乞食,别人就不会讥嫌说“他们现在才开始乞食了”。正在轻蔑:如果有人抛弃了乞食行这个传统,靠务农、经商等来谋生,这就叫“正在轻蔑”。如牧牛者等:就像牧牛人偷走自己本该看管的财物,就成了不尽本分的人。所有例子都应当按这个方式来理解。镰刀与扁担:指割草用的镰刀和扁担。当追忆时:意思是,当他所出生的那古老父母相传的家族血统被忆念时。其余各处都很浅显易懂。巴利
440.Bhikkhācariyanti koṭidhanenapi hi brāhmaṇena bhikkhā caritabbāva, porāṇakabrāhmaṇā asītikoṭidhanāpi ekavelaṃ bhikkhaṃ caranti. Kasmā? Duggatakāle carantānaṃ idāni bhikkhaṃ carituṃ āraddhāti garahā na bhavissatīti. Atimaññamānoti yo bhikkhācariyavaṃsaṃ haritvā sattajīvakasikammavaṇijjādīhi jīvikaṃ kappeti, ayaṃ atimaññati nāma. Gopo vāti yathā gopako attanā rakkhitabbaṃ bhaṇḍaṃ thenento akiccakārī hoti, evanti attho. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo. Asitabyābhaṅginti tiṇalāyanaasitañceva kājañca. Anussaratoti yattha jāto, tasmiṃ porāṇe mātāpettike kulavaṃse anussariyamāneti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《陀然经》注疏巴利
7. Dhanañjānisuttavaṇṇanā
445 “如是我闻”这一段,就是《陀然经》。其中,“在南山地方”:“山”就是山峰;这是环绕王舍城而立的山,那座山南方那一片地方的名称。“在檀都罗婆利门”:据说王舍城有三十二座大城门、六十四座小城门,其中有一座就叫檀都罗婆利门,这句话就是针对这座门说的。“依仗国王”:国王派他去,命令说:“去,不要压迫百姓,把该收的田赋收上来。”他去了以后,却把所有的谷物全都收走。百姓说:“尊者,请不要害了我们!”他却说:“在王宫那边,你们这话说得太轻了。国王派我来的时候就是这样命令的。你们别哭了!”就这样,他依仗国王,掠夺婆罗门和居士们。他把大部分谷物搬进自己家里,只把很少一部分送进王宫。国王又问:“你没有压迫婆罗门和居士们吗?”他回答说:“是的,大王,这一季田里谷物歉收,所以我在没有压迫他们的情况下收取时,收上来的实在不多。”就这样,他又依仗婆罗门和居士们欺骗国王。巴利
445.Evaṃme sutanti dhanañjānisuttaṃ. Tattha dakkhiṇāgirisminti girīti pabbato, rājagahaṃ parikkhipitvā ṭhitapabbatassa dakkhiṇadisābhāge janapadassetaṃ nāmaṃ. Taṇḍulapālidvārāyāti rājagahassa kira dvattiṃsamahādvārāni catusaṭṭhikhuddakadvārāni, tesu ekaṃ taṇḍulapālidvāraṃ nāma, taṃ sandhāyevamāha. Rājānaṃ nissāyāti ‘‘gaccha manusse apīḷetvā sassabhāgaṃ gaṇhāhī’’ti raññā pesito gantvā sabbameva sassaṃ gaṇhāti, ‘‘mā no, bhante, nāsehī’’ti ca vutte – ‘‘rājakule vuttaṃ mandaṃ, ahaṃ raññā āgamanakāleyeva evaṃ āṇatto, mā kanditthā’’ti evaṃ rājānaṃ nissāya brāhmaṇagahapatike vilumpati. Dhaññaṃ yebhuyyena attano gharaṃ pavesetvā appakaṃ rājakule paveseti. Kiṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ na pīḷaṃ akāsīti ca vutto – ‘‘āma, mahārāja, imasmiṃ vāre khettāni mandasassāni ahesuṃ, tasmā apīḷentassa me gaṇhato na bahuṃ jāta’’nti evaṃ brāhmaṇagahapatike nissāya rājānaṃ vilumpati.
446 让他喝乳汁,就是让他喝新鲜的奶。所谓“直到那时饭食”,意思是:等你们喝完奶坐下来,马上就到吃饭的时候了。这是在说明:他们会直接在这里给我们送来早餐。关于“对父母”等经文,意思是:应当为年迈的父母寻找柔软的垫褥、被盖,精细的衣服,甘甜的食物,以及芬芳的香、花鬘等物来奉养他们。应当为子女们操办命名礼等一切该做的事,以此来养活妻儿。如果不这样做,就会招来讥嫌——应当按这个思路来理解其中的含义。巴利
446.Payo pīyatanti taruṇakhīraṃ pivatu. Tāva bhattassāti yāva khīraṃ pivitvā nisīdissatha, tāvadeva bhattassa kālo bhavissati. Idheva hi no pātarāsabhattaṃ āharissantīti dasseti. Mātāpitarotiādīsu mahallakā mātāpitaro mudukāni attharaṇapāvuraṇāni sukhumāni vatthāni madhurabhojanaṃ sugandhagandhamālādīni ca pariyesitvā posetabbā. Puttadhītānaṃ nāmakaraṇamaṅgalādīni sabbakiccāni karontena puttadāro posetabbo. Evañhi akariyamāne garahā uppajjatīti iminā nayena attho veditabbo.
447 447.“行非正法者”:在这里,“非正法”指的是五种恶行或十种恶行。“会被拖去”:意思是,为了施加五种束缚等刑罚,他们会被拖到各种地狱里去。巴利
447.Adhammacārīti pañca dussīlyakammāni vā dasa dussīlyakammāni vā idha adhammo nāma. Upakaḍḍheyyunti pañcavidhabandhanādikammakaraṇatthaṃ taṃ taṃ nirayaṃ kaḍḍheyyuṃ.
448 “行法者”,就是从事如法耕种、吠陀学问等各类工作的人。“退失”,就是退落、衰退。“增进”,就是前进、增长。“更善”,就是更殊胜、更高明。“于低劣者”,就是处于下劣、低贱之中。“死后,舍利弗”:这是世尊怀着“你到那里去为他说法”的用意,对长老所说。长老也在那一刻就前往,为大梵天神说法。但从那时起,他即使讲说四句偈,也不讲说脱离四圣谛的法。巴利
448.Dhammacārīti dhammikasivavijjādikammakārī. Paṭikkamantīti osaranti parihāyanti. Abhikkamantīti abhisaranti vaḍḍhanti. Seyyoti varataraṃ. Hīneti nihīne lāmake. Kālaṅkato ca sāriputtāti idaṃ bhagavā ‘‘tatrassa gantvā desehī’’ti adhippāyena theramāha. Theropi taṃkhaṇaṃyeva gantvā mahābrahmuno dhammaṃ desesi, tato paṭṭhāya cātuppadikaṃ gāthaṃ kathentopi catusaccavimuttaṃ nāma na kathesīti.
1 2 3