第3品 游方者品·《散达葛经》注释
3. 游方者品义注 · 32 段
《散达葛经》注释巴利
6. Sandakasuttavaṇṇanā
223 “如是我闻”这一段,就是《散达葛经》。其中,“毕剌叉洞”是因为那个洞口有一棵毕剌叉树,所以就得名为毕剌叉洞。“从独处禅修出定”是指从远离处出定。“天作池”是指仅靠雨水在低洼处形成的大水池。“为了看洞窟”这里的“洞窟”是指土洞。那个洞位于地势较高、排水良好的地方,人们从一侧挖通道,把树桩和泥土清出去,在里面立起柱子,顶上用木板盖住,建成像房屋一样,那些游方者就住在那里。雨季时洞里积满水,旱季时他们就住在洞里。这句话就是针对这个情况说的。如果是为了瞻仰寺院,或者为了观察大海、山峦,从而思惟轮回无始无终,那倒是可以去的。巴利
223.Evaṃme sutanti sandakasuttaṃ. Tattha pilakkhaguhāyanti tassā guhāya dvāre pilakkharukkho ahosi, tasmā pilakkhaguhātveva saṅkhaṃ gatā. Paṭisallānā vuṭṭhitoti vivekato vuṭṭhito. Devakatasobbhoti vassodakeneva tinnaṭṭhāne jāto mahāudakarahado. Guhādassanāyāti ettha guhāti paṃsuguhā. Sā unname udakamuttaṭṭhāne ahosi, ekato umaṅgaṃ katvā khāṇuke ca paṃsuñca nīharitvā anto thambhe ussāpetvā matthake padaracchannagehasaṅkhepena katā, tattha te paribbājakā vasanti. Sā vassāne udakapuṇṇā tiṭṭhati, nidāghe tattha vasanti. Taṃ sandhāya ‘‘guhādassanāyā’’ti āha. Vihāradassanatthañhi anamataggiyaṃ paccavekkhitvā samuddapabbatadassanatthaṃ vāpi gantuṃ vaṭṭatīti.
“高声喧哗”是指声音高高地响彻。这样喧哗时,声音向上扬起就成为“高声”,向四方扩散就成为“大响”,所以叫“高声大响”,也就是带着那种高声大响。那些游方者清早起来,并没有什么该做的事,比如塔庙的义务、菩提树的义务、对戒师和亲教师的义务,或者如理作意。所以他们清早起来就坐在晨光下,傍晚为了闲聊取乐而聚在一起,要么谈论彼此的手脚:“这个人的手好看,这个人的脚好看”,要么谈论女人、男人、男孩、女孩的相貌,要么拿欲乐、有乐之类的话题来聊,然后一步步展开成国王论等种种畜生论。因为这类谈论不能导向生天和解脱,就像畜生一样,所以叫畜生论。其中,围绕国王展开,说“大同意王、曼陀多王、法阿育王有这样大的威力”等等,就是国王论。盗贼论等等也照这样理解。巴利
Unnādiniyāti uccaṃ nadamānāya. Evaṃ nadamānāya cassā uddhaṅgamanavasena ucco, disāsu patthaṭavasena mahāsaddoti uccāsaddamahāsaddo, tāya uccāsaddamahāsaddāya. Tesaṃ paribbājakānaṃ pātova uṭṭhāya kattabbaṃ nāma cetiyavattaṃ vā bodhivattaṃ vā ācariyupajjhāyavattaṃ vā yonisomanasikāro vā natthi. Tena te pātova uṭṭhāya bālātape nisinnā, sāyaṃ vā kathāya phāsukatthāya sannipatitā ‘‘imassa hattho sobhaṇo imassa pādo’’ti evaṃ aññamaññassa hatthapādādīni vā ārabbha itthipurisadārakadārikāvaṇṇe vā aññaṃ vā kāmassādabhavassādādivatthuṃ ārabbha kathaṃ paṭṭhapetvā anupubbena rājakathādianekavidhaṃ tiracchānakathaṃ kathenti. Sā hi aniyyānikattā saggamokkhamaggānaṃ tiracchānabhūtā kathāti tiracchānakathā. Tattha rājānaṃ ārabbha ‘‘mahāsammato mandhātā dhammāsoko evaṃmahānubhāvo’’tiādinā nayena pavattā kathā rājakathā. Esa nayo corakathādīsu.
在这些谈论里,如果按“某某国王长得端正、好看”这种方式,顺着贪著世间的心理去说,那就是畜生论。但如果换成“连那样有大威力的他也终究灭尽了”这样来说,这种谈论就安住在业处上。说到盗贼时,如果顺着他们的行为说“穆拉提婆有大威力,美伽玛罗有大威力,啊,真是勇士”,这样顺着贪著世间的心理去说,也是畜生论。说到战争时,比如婆罗多大战等,纯粹出于对欲乐的贪著,说“某某被某某这样杀死,这样刺穿”,也是畜生论。但如果换成“连他们也终究灭尽了”这样来说,那么在任何地方,这种谈论就只是业处。再者,说到饮食等时,如果出于对欲乐的贪著,说“我们吃过、喝过、享用过这样色泽好、香气好、味道好、触感好的东西”,这是不该说的。但如果赋予它意义,说“过去我们曾把这样色泽美好的食物、饮料、衣服、卧具、花环、香料布施给持戒的人,在塔庙做了供养”,这样就可以说。巴利
Tesu ‘‘asuko rājā abhirūpo dassanīyo’’tiādinā nayena gehassitakathāva tiracchānakathā hoti. ‘‘Sopi nāma evaṃ mahānubhāvo khayaṃ gato’’ti evaṃ pavattā pana kammaṭṭhānabhāve tiṭṭhati. Coresupi ‘‘mūladevo evaṃmahānubhāvo, meghamālo evaṃmahānubhāvo’’ti tesaṃ kammaṃ paṭicca aho sūrāti gehassitakathāva tiracchānakathā. Yuddhepi bhāratayuddhādīsu ‘‘asukena asuko evaṃ mārito evaṃ viddho’’ti kāmassādavaseneva kathā tiracchānakathā. ‘‘Tepi nāma khayaṃ gatā’’ti evaṃ pavattā pana sabbattha kathā kammaṭṭhānameva hoti. Apica annādīsu ‘‘evaṃ vaṇṇavantaṃ gandhavantaṃ rasavantaṃ phassasampannaṃ khādimha bhuñjimha pivimha paribhuñjimhā’’ti kāmassādavasena kathetuṃ na vaṭṭati, sātthakaṃ pana katvā – ‘‘pubbe evaṃ vaṇṇādisampannaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ sayanaṃ mālaṃ gandhaṃ sīlavantānaṃ adamha, cetiye pūjaṃ akarimhā’’ti kathetuṃ vaṭṭati.
谈论亲戚之类的话题时,不能带着贪著享受的心态说“我们的亲戚是勇士、有本事”,或者说“以前我们坐过这么华丽的车”。但如果是带着有意义的目的,就可以说“我们的那些亲戚也已经灭尽了”,或者说“以前我们把这样的凉鞋布施给了僧团”。谈论村落也一样:不能按“村子规划得好不好、物产丰足还是闹饥荒”这样的话题,或者带着贪著享受的心态说“某个村子的居民是勇士、有本事”。但如果是带着有意义的目的,就可以说“他们有信心、有净信”,或者说“他们已经衰亡、灭尽了”。谈论城镇、国家、地区也是同样的道理。谈论女人时,不能因为容貌、身材等而带着贪著享受的心态来说;只能说“她有信心、有净信,已经灭尽了”,这样才行。谈论勇士时,也不能带着贪著享受的心态说“有个叫欢喜友的战士很英勇”;只能说“他有信心、有净信,已经灭尽了”,这样才行。谈论街道时,也不能带着贪著享受的心态说“某条街道规划得好、规划得差,居民是勇士、有本事”;只能说“他们有信心、有净信,已经灭尽了”,这样才行。巴利
Ñātikathādīsupi ‘‘amhākaṃ ñātakā sūrā samatthā’’ti vā ‘‘pubbe mayaṃ evaṃ vicitrehi yānehi carimhā’’ti vā assādavasena vattuṃ na vaṭṭati, sātthakaṃ pana katvā ‘‘tepi no ñātakā khayaṃ gatā’’ti vā ‘‘pubbe mayaṃ evarūpā upāhanā saṅghassa adamhā’’ti vā kathetabbā. Gāmakathāpi suniviṭṭhadunniviṭṭhasubhikkhadubbhikkhādivasena vā ‘‘asukagāmavāsino sūrā samatthā’’ti vā evaṃ assādavasena na vaṭṭati, sātthakaṃ pana katvā saddhā pasannāti vā khayavayaṃ gatāti vā vattuṃ vaṭṭati. Nigamanagarajanapadakathāsupi eseva nayo. Itthikathāpi vaṇṇasaṇṭhānādīni paṭicca assādavasena na vaṭṭati, saddhā pasannā khayaṃ gatāti evameva vaṭṭati. Sūrakathāpi nandimitto nāma yodho sūro ahosīti assādavaseneva na vaṭṭati, saddho pasanno ahosi khayaṃ gatoti evameva vaṭṭati. Visikhākathāpi asukā visikhā suniviṭṭhā dunniviṭṭhā sūrā samatthāti assādavaseneva na vaṭṭati, saddhā pasannā khayaṃ gatā iccevaṃ vaṭṭati.
“瓶处论”是指关于瓶处水浴场的谈论,或者称为“瓶奴论”。这种谈论如果出于贪著,说“相貌端正,能歌善舞”,那就不可以;只有按照“有信、有净信”这样的方式来说才可以。“已故亡者论”是指关于过去已故亲属的谈论。在这里,判定方式和前面讲在世亲属论时是一样的。巴利
Kumbhaṭṭhānakathāti kumbhaṭṭhānaudakatitthakathā vā vuccati kumbhadāsikathā vā. Sāpi ‘‘pāsādikā naccituṃ gāyituṃ chekā’’ti assādavasena na vaṭṭati, saddhā pasannātiādinā nayeneva vaṭṭati. Pubbapetakathāti atītañātikathā. Tattha vattamānañātikathāsadisova vinicchayo.
种种论:指的是除了前面和后面讲过的那些谈论之外,其余各种性质不同、毫无意义的闲谈。世间论:比如“这个世间是谁造出来的?是某某造出来的。乌鸦是白的,因为骨头是白的;鹭鸶是红的,因为血是红的”这一类世间诡辩式的闲谈。巴利
Nānattakathāti purimapacchimakathāvimuttā avasesā nānāsabhāvā niratthakakathā. Lokakkhāyikāti ayaṃ loko kena nimmito, asukena nāma nimmito, kākā setā aṭṭhīnaṃ setattā, bakā rattā lohitassa rattattāti evamādikā lokāyatavitaṇḍasallāpakathā.
所谓“海洋起源论”是什么呢?为什么叫海洋为“沙伽罗”?因为是被沙伽罗天王挖掘出来的,所以叫沙伽罗;又因为用手印示意“是我挖的”,所以叫海洋。诸如此类,都是毫无意义的海洋起源论。“有无论”则是:说了“是这样存在,是这样不存在”之类毫无意义的话之后,接着展开的谈论。在这里,“有”指常见,“无”指断见;“有”指增长,“无”指减损;“有”指欲乐,“无”指自我折磨。连同这六种有无论,合起来就是所谓三十二种畜生论。当他讲说这样的畜生论时,他就是坐着的。巴利
Samuddakkhāyikā nāma kasmā samuddo sāgaro, sāgaradevena khaṇitattā sāgaro, khato meti hatthamuddāya niveditattā samuddoti evamādikā niratthakā samuddakkhāyikakathā. Iti bhavo, iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā. Ettha ca bhavoti sassataṃ, abhavoti ucchedaṃ. Bhavoti vaḍḍhi, abhavoti hāni. Bhavoti kāmasukhaṃ, abhavoti attakilamatho. Iti imāya chabbidhāya itibhavābhavakathāya saddhiṃ bāttiṃsatiracchānakathā nāma hoti. Evarūpiṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā nisinno hoti.
散达葛游方者于是环视那些游方者,心想:“这些游方者彼此之间极不恭敬、互不尊重。自从沙门乔达摩出现以来,我们就像日出时的萤火虫一样,利养和恭敬也减少了。如果沙门乔达摩、乔达摩的弟子,或者他的在家侍者来到这个地方,那会非常丢脸。而且,团体的过失总是落在团体中最年长的人头上。”他四处张望时,看见了那位长老。因此说:散达葛游方者看见……沉默不语。巴利
Tato sandako paribbājako te paribbājake oloketvā – ‘‘ime paribbājakā ativiya aññamaññaṃ agāravā appatissā, mayañca samaṇassa gotamassa pātubhāvato paṭṭhāya sūriyuggamane khajjopanakūpamā jātā, lābhasakkāropi no parihīno. Sace pana imaṃ ṭhānaṃ samaṇo gotamo gotamasāvako vā gihiupaṭṭhākopi vāssa āgaccheyya, ativiya lajjanīyaṃ bhavissati. Parisadoso kho pana parisajeṭṭhakasseva upari ārohatī’’ti ito cito ca vilokento theraṃ addasa. Tena vuttaṃ addasā kho sandako paribbājako…pe… tuṇhī ahesunti.
在这里,“令他安顿好”的意思是:教导他,替他遮掩过失。他怎样才算被安顿得好,他就那样把他安顿好。就像一个人要进入大众当中时,为了遮掩过失,整理下衣、整理上衣、擦掉沾了尘土的地方;同样,为了替他遮掩过失而教导说“诸位,请小声些”,他怎样才算被安顿得好,他就那样把他安顿好,这就是这句话的意思。“想要小声”是指:他们想要安静,独自坐着,独自站着,不靠成群结伴地过日子。“由小声所调伏”是指:被安静、无声的佛陀所调伏。“赞说少声者”是指:赞誉那少声、无声之处的人。“可能认为应接近”是指:可能认为应来此处。巴利
Tattha saṇṭhapesīti sikkhāpesi, vajjamassā paṭicchādesi. Yathā suṭṭhapitā hoti, tathā naṃ ṭhapesi. Yathā nāma parisamajjhaṃ pavisanto puriso vajjapaṭicchādanatthaṃ nivāsanaṃ saṇṭhapeti, pārupanaṃ saṇṭhapeti, rajokiṇṇaṭṭhānaṃ puñchati, evamassā vajjapaṭicchādanatthaṃ ‘‘appasaddā bhonto’’ti sikkhāpento yathā suṭṭhapitā hoti, tathā naṃ ṭhapesīti attho. Appasaddakāmāti appasaddaṃ icchanti, ekakā nisīdanti, ekakā tiṭṭhanti, na gaṇasaṅgaṇikāya yāpenti. Appasaddavinītāti appasaddena niravena buddhena vinītā. Appasaddassavaṇṇavādinoti yaṃ ṭhānaṃ appasaddaṃ nissaddaṃ. Tassa vaṇṇavādino. Upasaṅkamitabbaṃ maññeyyāti idhāgantabbaṃ maññeyya.
那他为什么还盼着长老过来呢?因为他想让自己得到提升。据说,那些游方者每当佛陀或佛弟子来到他们跟前时,就会在自己的侍从面前抬高自己、把自己摆在高位上,说:“今天沙门乔达摩到我们这儿来了,舍利弗到我们这儿来了。他们可不是随便谁那里都去的,你们看我们多了不起!”他们还设法拉拢世尊的侍从。据说他们见到世尊的侍从就说:“你们的导师乔达摩也好,乔达摩的弟子们也好,都到我们这儿来,我们彼此是和和气气的。可你们连用眼睛看我们都不愿意,也不行礼,我们对你们有什么过失呢?”有些人于是想:“连佛陀都到他们那儿去,我们算什么呢?”从那时起,他们见到那些游方者便不敢怠慢。他们默然不语,围绕着散达葛,默然无声地坐着。巴利
Kasmā panesa therassa upasaṅkamanaṃ paccāsīsatīti. Attano vuddhiṃ patthayamāno. Paribbājakā kira buddhesu vā buddhasāvakesu vā attano santikaṃ āgatesu – ‘‘ajja amhākaṃ santikaṃ samaṇo gotamo āgato, sāriputto āgato, na kho panete yassa vā tassa vā santikaṃ gacchanti, passatha amhākaṃ uttamabhāva’’nti attano upaṭṭhākānaṃ santike attānaṃ ukkhipanti ucce ṭhāne ṭhapenti. Bhagavatopi upaṭṭhāke gaṇhituṃ vāyamanti. Te kira bhagavato upaṭṭhāke disvā evaṃ vadanti – ‘‘tumhākaṃ satthā bhavaṃ gotamopi gotamassa sāvakāpi amhākaṃ santikaṃ āgacchanti, mayaṃ aññamaññaṃ samaggā. Tumhe pana amhe akkhīhi passituṃ na icchatha, sāmīcikammaṃ na karotha, kiṃ vo amhehi aparaddha’’nti. Appekacce manussā – ‘‘buddhāpi etesaṃ santikaṃ gacchanti, kiṃ amhāka’’nti tato paṭṭhāya te disvā nappamajjanti. Tuṇhī ahesunti sandakaṃ parivāretvā nissaddā nisīdiṃsu.
224 “欢迎尊者阿难到来”,意思是尊者阿难来得真好。这是在暗示:您来的时候我们欢喜,您走的时候我们忧愁。“久违了”是一句亲切问候的话。而长老因为时常到遍行者园去游方,那人想起他上次来过,才这样说。这样说完之后,他并没有怀着傲慢坐着,而是从自己的座位上起身,拂拭那个座位,用座席邀请长老,说道:“请尊者阿难坐,这个座位已经铺好了。”巴利
224.Svāgataṃ bhoto ānandassāti suāgamanaṃ bhoto ānandassa. Bhavante hi no āgate ānando hoti, gate sokoti dīpeti. Cirassaṃ khoti piyasamudācāravacanametaṃ. Thero pana kālena kālaṃ paribbājakārāmaṃ cārikatthāya gacchatīti purimagamanaṃ gahetvā evamāha. Evañca pana vatvā na mānatthaddho hutvā nisīdi, attano pana āsanā vuṭṭhāya taṃ āsanaṃ papphoṭetvā theraṃ āsanena nimantento nisīdatu bhavaṃ ānando, idamāsanaṃ paññattanti āha.
“中断的话题”是指:他问,从你们坐下来开始,一直到我来之前,这中间到底有什么话题被打断了?又是因为我的到来,哪个话题没有进行到底?巴利
Antarākathāvippakatāti nisinnānaṃ vo ārambhato paṭṭhāya yāva mamāgamanaṃ etasmiṃ antare kā nāma kathā vippakatā, mamāgamanapaccayā katamā kathā pariyantaṃ na gatāti pucchati.
这时,那个游方者为了说明“这些话根本没有意义,没有实质,是依附轮回的,不值得在你们面前说”,就说了“且停下吧,诸位……”等等。“并非如此,诸位”的意思是:如果尊者想听,这类话以后也不难听到,但我们对此没有需要。不过,既然有幸遇到尊者到来,我们更想听别的更有益、更值得听的话。接着,他请求说法,说了“善哉,尊者……”等等。其中,“在老师的时代”指在老师住世的时代。“无安慰的”指缺乏安慰的。“必定”是一个表示决定/确定义的助词,意思是:有智慧的人必定不会住于其中。“若住于其中,则不能成就”就是不能成功、不能圆满的意思。“正理之法为善”指理应以“没有过失”这个含义而称为善的法。巴利
Atha paribbājako ‘‘niratthakakathāva esā nissārā vaṭṭasannissitā, na tumhākaṃ purato vattabbataṃ arahatī’’ti dīpento tiṭṭhatesā, bhotiādimāha. Nesā bhototi sace bhavaṃ sotukāmo bhavissati, pacchāpesā kathā na dullabhā bhavissati, amhākaṃ panimāya attho natthi. Bhoto pana āgamanaṃ labhitvā aññadeva sukāraṇaṃ kathaṃ sotukāmamhāti dīpeti. Tato dhammadesanaṃ yācanto sādhu vata bhavantaṃ ye vātiādimāha. Tattha ācariyaketi ācariyasamaye. Anassāsikānīti assāsavirahitāni. Sasakkanti ekaṃsatthe nipāto, viññū puriso ekaṃseneva na vaseyyāti attho. Vasanto ca nārādheyyāti na sampādeyya, na paripūreyyāti vuttaṃ hoti. Ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti kāraṇabhūtaṃ anavajjaṭṭhena kusalaṃ dhammaṃ.
225 这里,“在此”就是指在这个世间。“没有布施”等等,是在《萨雷亚咖经》(中部1.440)里说的。“由四大种所成”就是由四大种构成。“地,地界”:内在的地界与外在的地界。“追随”就是跟随。“随至”是它的另一种说法,也有跟随的意思,两者都表明接近、到达。水等其余几界也是同样的道理。“诸根”指以意为第六的诸根跃入虚空。“以床为第五”:连同躺卧的床合为第五,也就是床本身,加上四个抓住床脚站着的男子,一共五个,这就是“以床为第五”的意思。“直到火葬场”就是直到墓地。“句”指以“他这样持戒,他这样破戒”等方式流传下来的关于德行的描述。或者这里“句”指的就是身体本身。“如鸽色”就是像鸽子的颜色,意思是像鸽子翅膀那样的颜色。巴利
225.Idhāti imasmiṃ loke. Natthi dinnantiādīni sāleyyakasutte (ma. ni. 1.440) vuttāni. Cātumahābhūtikoti catumahābhūtamayo. Pathavī pathavīkāyanti ajjhattikā pathavīdhātu bāhirapathavīdhātuṃ. Anupetīti anuyāti. Anupagacchatīti tasseva vevacanaṃ, anugacchatītipi attho, ubhayenāpi upeti upagacchatīti dasseti. Āpādīsupi eseva nayo. Indriyānīti manacchaṭṭhāni indriyāni ākāsaṃ pakkhandanti. Āsandipañcamāti nipannamañcena pañcamā, mañco ceva, cattāro mañcapāde gahetvā ṭhitā cattāro purisā cāti attho. Yāvāḷāhanāti yāva susānā. Padānīti ayaṃ evaṃ sīlavā ahosi, evaṃ dussīlotiādinā nayena pavattāni guṇapadāni. Sarīrameva vā ettha padānīti adhippetaṃ. Kāpotakānīti kapotakavaṇṇāni, pārāvatapakkhavaṇṇānīti attho.
Bhassantā就是bhasmantā,这也是巴利原文的用词。所谓祭祀,是指以赠礼、供养等种种形式所作的施舍:这一切最终都只归于灰烬,从此再也不能成为带来果报的东西。这就是由那些愚痴的施者所安立的说法。意思是说:这种布施是愚者、无智之人所安立的,不是智者所安立的。愚者才布施,智者则接受。这是在说:当他们宣称有布施、有布施的果报这种主张时,他们那些话只是空洞的言语、虚妄的胡说。愚者和智者就是指愚者和智者。巴利
Bhassantāti bhasmantā, ayameva vā pāḷi. Āhutiyoti yaṃ paheṇakasakkārādibhedaṃ dinnadānaṃ, sabbaṃ taṃ chārikāvasānameva hoti, na tato paraṃ phaladāyakaṃ hutvā gacchatīti attho. Dattupaññattanti dattūhi bālamanussehi paññattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – bālehi abuddhīhi paññattamidaṃ dānaṃ, na paṇḍitehi. Bālā denti, paṇḍitā gaṇhantīti dasseti. Atthikavādanti atthi dinnaṃ dinnaphalanti imaṃ atthikavādaṃyeva vadanti tesaṃ tucchaṃ vacanaṃ musāvilāpo. Bāleca paṇḍite cāti bālā ca paṇḍitā ca.
我在这里并没有真正做过沙门该做的事,却因为这种没做的状态,就被说成是“已经做了”;我并没有真正修完梵行,却也被说成是“已经修完了”。“在这里”指的是在这个沙门法里。“完全同等”就是非常平等,或者因为功德相等而相同。“达到平等”就是达到了同等的状态。巴利
Akatena me ettha katanti mayhaṃ akateneva samaṇakammena ettha etassa samaye kammaṃ kataṃ nāma hoti, avusiteneva brahmacariyena vusitaṃ nāma hoti. Etthāti etasmiṃ samaṇadhamme. Samasamāti ativiya samā, samena vā guṇena samā. Sāmaññaṃ pattāti samānabhāvaṃ pattā.
226 “作者”等说法,是《无险经》里已经讲过的。同样,“没有因”等说法,也是这样。巴利
226.Karatotiādīni apaṇṇakasutte vuttāni. Tathā natthi hetūtiādīni.
228 228. 在第四种梵行住中,“非作”就是非作。“非作的种类”就是非作的种类,意思是说,不是由任何人令其“你这样做”而被造作的。“非所化”是指即使以神通也没有被化现出来。“非所化作”是指没有被化作。有些人说“不应被化作”这个词,但这个词在经典和注释书中都看不到。“如不育者”是指像不育的畜生、不育的多罗树等一样,没有结果,不能生育任何东西。以此否定地界等能产生色等的作用。“如山巅而立”是指像山顶一样安住,“如芦苇中的苇芯而住”是指如同芦苇中的苇芯安住,“不动”是指如石柱般安住而不动摇,“不变异”是指不舍自性,“不互相妨害”是指不相伤害,“不能”是指无有能力。巴利
228. Catutthabrahmacariyavāse akaṭāti akatā. Akaṭavidhāti akatavidhānā, evaṃ karohīti kenaci kārāpitā na hontīti attho. Animmitāti iddhiyāpi na nimmitā. Animmātāti animmāpitā. Keci animmitabbāti padaṃ vadanti, taṃ neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ sandissati. Vañjhāti vañjhapasuvañjhatālādayo viya aphalā, kassaci ajanakāti attho. Etena pathavīkāyādīnaṃ rūpādijanakabhāvaṃ paṭikkhipati. Pabbatakūṭā viya ṭhitāti kūṭaṭṭhā. Īsikaṭṭhāyiṭṭhitāti muñje īsikā viya ṭhitā. Tatrāyamadhippāyo – yamidaṃ jāyatīti vuccati, taṃ muñjato īsikā viya vijjamānameva nikkhamatīti. ‘‘Esikaṭṭhāyiṭṭhitā’’tipi pāṭho, sunikhāto esikatthambho niccalo tiṭṭhati, evaṃ ṭhitāti attho. Ubhayenapi tesaṃ vināsābhāvaṃ dīpeti. Na iñjantīti esikatthambho viya ṭhitattā na calanti. Na vipariṇāmentīti pakatiṃ na jahanti. Na aññamaññaṃ byābādhentīti aññamaññaṃ na upahananti. Nālanti na samatthā.
在地身等说法中,地本身就是地身,或者说是地的聚集。其中的“在那些当中”,指的是在这些有生命的七种身当中。“没有杀者”等话,是在说明:没有谁能够杀、使人杀、听、使人听、知道、使人知道。所谓“只有七种身”,就像刀打在豆堆等东西上时,刀会从豆堆等之间的空隙穿进去;同样,刀也是从七种身之间的缝隙、孔洞中穿进去。这里要显示的是:所谓“我夺走了这个的生命”,仅仅是一种观念而已。“上等胎藏等十万种”,是指上等胎藏、最上胎藏一百四十万种,另外还有六千种、另外还有六百种。“五百业”,以此表明其仅是思辨推度的无义之见。“五种业、三种业”等也是如此。然而有些人说“五种业”,是依五根而说。“三种”,是依身业等而说。“业及半业”在这里,他的见解是:身业和语业是业,意业是半业。“六十二行道”,是说六十二种行道。“六十二中劫”,在一劫中有六十四中劫,然而此人不知另外两种,所以这样说。“六生类”在《无患经》中已详细解说。巴利
Pathavīkāyotiādīsu pathavīyeva pathavīkāyo, pathavīsamūho vā. Tatthāti tesu jīvasattamesu kāyesu. Natthi hantā vāti hantuṃ vā ghātetuṃ vā sotuṃ vā sāvetuṃ vā jānituṃ vā jānāpetuṃ vā samattho nāma natthīti dīpeti. Sattannaṃtveva kāyānanti yathā muggarāsiādīsu pahaṭaṃ satthaṃ muggarāsiādīnaṃ antarena pavisati, evaṃ sattannaṃ kāyānaṃ antarena chiddena vivarena satthaṃ pavisati. Tattha ‘‘ahaṃ imaṃ jīvitā voropemī’’ti kevalaṃ saññāmattameva hotīti dasseti. Yonipamukhasatasahassānīti pamukhayonīnaṃ uttamayonīnaṃ cuddasasatasahassāni aññāni ca saṭṭhisatāni aññāni ca chasatāni. Pañca ca kammuno satānīti pañca kammasatāni ca, kevalaṃ takkamattakena niratthakaṃ diṭṭhiṃ dīpeti. Pañca ca kammāni tīṇi ca kammānītiādīsupi eseva nayo. Keci panāhu pañca kammānīti pañcindriyavasena bhaṇati. Tīṇīti kāyakammādivasenāti. Kamme ca aḍḍhakamme cāti ettha panassa kāyakammañca vacīkammañca kammanti laddhi, manokammaṃ upaḍḍhakammanti. Dvaṭṭhipaṭipadāti dvāsaṭṭhi paṭipadāti vadati. Dvaṭṭhantarakappāti ekasmiṃ kappe catusaṭṭhi antarakappā nāma honti, ayaṃ pana aññe dve ajānanto evamāha. Chaḷābhijātiyo apaṇṇakasutte vitthāritā.
所谓八种男子地,就是愚钝地、游戏地、观察地、正直行地、有学地、沙门地、胜者地、堕落地,这八种男子地。其中,从出生那天算起,七天内因为刚从狭窄的胎处出来,众生愚钝、迷昧,这叫愚钝地。从恶趣来的,总是哭喊悲号;从善趣来的,反复回忆那里而发笑,这叫游戏地。抓住父母的手或脚,或者床、椅子,把脚放到地上,这叫观察地。能够靠双脚走路的时候,叫正直行地。学习各种技艺的时候,叫有学地。离家出家的时候,叫沙门地。亲近师长而获得了解的时候,叫胜者地。比丘成了堕落者,胜者什么都不吃,像这样一无所得的沙门,就叫堕落地。巴利
Aṭṭha purisabhūmiyoti mandabhūmi khiḍḍābhūmi vīmaṃsakabhūmi ujugatabhūmi sekkhabhūmi samaṇabhūmi jinabhūmi pannabhūmīti imā aṭṭha purisabhūmiyoti vadati. Tattha jātadivasato paṭṭhāya sattadivase sambādhaṭṭhānato nikkhantattā sattā mandā honti momūhā. Ayaṃ mandabhūmīti vadati. Ye pana duggatito āgatā honti, te abhiṇhaṃ rodanti ceva viravanti ca. Sugatito āgatā taṃ anussaritvā anussaritvā hasanti. Ayaṃ khiḍḍābhūmi nāma. Mātāpitūnaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā gahetvā bhūmiyaṃ padanikkhipanaṃ vīmaṃsakabhūmi nāma. Padasāva gantuṃ samatthakālo ujugatabhūmi nāma. Sippānaṃ sikkhanakālo sekkhabhūmi nāma. Gharā nikkhamma pabbajanakālo samaṇabhūmi nāma. Ācariyaṃ sevitvā jānanakālo jinabhūmi nāma. Bhikkhu ca pannako jino na kiñci āhāti evaṃ alābhiṃ samaṇaṃ pannabhūmīti vadati.
四十九种谋生方式,就是四十九种维持生计的方式。一百种游方者,就是一百种游方者的出家方式。一百种龙居,就是一百种龙的领域。二十种根,就是二十种根。三十种地狱,就是三十种地狱。尘界,指的是散落尘土的地方,这是就手背、脚背等部位来说的。七种有想胎,指的是骆驼、牛、驴、羊、畜生、鹿、水牛。无想胎,指的是稻、大麦、小麦、绿豆、稷、稗子、胡芦巴。尼乾陀胎,指的是在尼乾陀处受胎,这是就甘蔗、竹子、芦苇等来说的。七种天,其实诸天神数量众多,他却说只有七种。人类也是无量无数的,他却说只有七种。七种毗舍遮,毗舍遮种类庞大,他却说只有七种。巴利
Ekūnapaññāsaājīvasateti ekūnapaññāsa ājīvavuttisatāni. Paribbājakasateti paribbājakapabbajjasatāni. Nāgāvāsasateti nāgamaṇḍalasatāni. Vīse indriyasateti vīsa indriyasatāni. Tiṃse nirayasateti tiṃsa nirayasatāni. Rajodhātuyoti rajaokiraṇaṭṭhānāni. Hatthapiṭṭhipādapiṭṭhādīni sandhāya vadati. Satta saññīgabbhāti oṭṭhagoṇagadrabhaajapasumigamahiṃse sandhāya vadati. Asaññīgabbhāti sāliyavagodhumamuggakaṅguvarakakudrūsake sandhāya vadati. Nigaṇṭhigabbhāti nigaṇṭhimhi jātagabbhā, ucchuveḷunaḷādayo sandhāya vadati. Satta devāti bahū devā, so pana sattāti vadati. Mānusāpi anantā, so sattāti vadati. Satta pisācāti pisācā mahantā, sattāti vadati.
湖是指大湖。他举出耳环湖、车匠湖、阿耨达池、狮子崖湖、蟹湖、目支邻陀湖、雉湖来说。结节是指结块。悬崖是指大悬崖。百悬崖是指一百个小悬崖。梦是指大梦。百梦是指一百个小梦。大劫:在这里,每过一百年用草尖从某个湖里取出一滴水,这样反复取出七次,使那个湖完全干涸,这称为一个大劫。像这样的大劫,经过八百四十万个大劫耗尽之后,愚者和智者都到达苦的尽头——这是他的主张。据说,智者在中间不可能得到清净,愚者也不超越那个期限。巴利
Sarāti mahāsarā. Kaṇṇamuṇḍa-rathakāra-anotatta-sīhapapātakuḷira-mucalinda-kuṇāladahe gahetvā vadati. Pavuṭāti gaṇṭhikā. Papātāti mahāpapātā. Papātasatānīti khuddakapapātasatāni. Supināti mahāsupinā. Supinasatānīti khuddakasupinasatāni. Mahākappinoti mahākappānaṃ. Ettha ekamhā sarā vassasate vassasate kusaggena ekaṃ udakabinduṃ nīharitvā nīharitvā sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake kate eko mahākappoti vadati. Evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni khepetvā bālā ca paṇḍitā ca dukkhassantaṃ karontīti ayamassa laddhi. Paṇḍitopi kira antarā sujjhituṃ na sakkoti, bālopi tato uddhaṃ na gacchati.
“以戒”是指裸形者的戒,或者其他任何一种戒。“以誓愿”是指那样的誓愿。“以苦行”是指苦行的行为。所谓“让未成熟的成熟”,是说有人想“我是智者”,在中途就以为自己已经清净了。所谓“已成熟的,一次次触证之后令其消尽”,是说有人想“我是愚者”,却超过了所说的时限才走。“已划定边际者”,是以所说的时限划定了边界。“没有减损与增长”,就是没有减损也没有增长,意思是:在轮回中,智者不会缩短,愚者不会加长。“高下”,就是或高或下,正是减损与增长的同义语。“没有这样的事”就是根本没有这回事,这是在说明那两种情况都不可能做到。“像用斗量过一样”,就像用斗量过那样,界限分明。“乐与苦”就是苦与乐。现在,为了以譬喻说明这个道理,说了“譬如”等语。其中,“线团”是指缠绕而成的线团。“正在被抽解时就走”,是说站在山上或树梢上投出,以线量为准,在被抽解时前进;线若尽了,就停在那里,不再前进。同样,从所说的时限以上,就不再前进,这是所要显示的。巴利
Sīlenāti acelakasīlena vā aññena vā yena kenaci. Vatenāti tādisena vatena. Tapenāti tapokammena. Aparipakkaṃ paripāceti nāma yo ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti antarā visujjhati. Paripakkaṃ phussa phussa byantiṃ karoti nāma yo ‘‘ahaṃ bālo’’ti vuttaparimāṇaṃ kālaṃ atikkamitvā yāti. Hevaṃ natthīti evaṃ natthi. Tañhi ubhayampi na sakkā kātunti dīpeti. Doṇamiteti doṇena mitaṃ viya. Sukhadukkheti sukhadukkhaṃ. Pariyantakateti vuttaparimāṇena kālena katapariyanto. Natthi hāyanavaḍḍhaneti natthi hāyanavaḍḍhanāni. Na saṃsāro paṇḍitassa hāyati, na bālassa vaḍḍhatīti attho. Ukkaṃsāvakaṃseti ukkaṃsāvakaṃsā, hāpanavaḍḍhanānamevetaṃ vevacanaṃ. Idāni tamatthaṃ upamāya sādhento seyyathāpi nāmātiādimāha. Tattha suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷaṃ. Nibbeṭhiyamānameva paletīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā khittaṃ suttapamāṇena nibbeṭhiyamānaṃ gacchati, sutte khīṇe tattha tiṭṭhati na gacchati. Evamevaṃ vuttakālato uddhaṃ na gacchatīti dasseti.
229 “这是什么”意思是:这是你的什么无知?你算什么一切知者?当他被这样问到时,就把(它)投入命定论的主张中,说出“我的家是空的”等话。巴利
229.Kimidanti kimidaṃ tava aññāṇaṃ, kiṃ sabbaññu nāma tvanti evaṃ puṭṭho samāno niyativāde pakkhipanto suññaṃ me agārantiādimāha.
230 是“随闻者”的意思,就是依赖传闻的人。“以传闻为真实”,就是把听到的内容当成真实的,并据此安住。“依经藏传承”,就是依靠品、五十篇等经藏文本的完备。巴利
230.Anussaviko hotīti anussavanissito hoti. Anussavasaccoti savanaṃ saccato gahetvā ṭhito. Piṭakasampadāyāti vaggapaṇṇāsakāya piṭakaganthasampattiyā.
232 “愚钝者”是指智慧迟钝的人。“极愚痴者”是指极度迷惑的人。“陷入言辞散乱”就是说话陷入散乱。是什么样的散乱呢?是“不死矫乱”,意思是没有边际的散乱。另一种说法是,“不死”是一种鱼的名字。这种鱼在水里浮浮沉沉、游来游去,根本抓不住。同样,这种论说也在这里那里到处漂移,让人抓不住,所以叫“不死矫乱”。这就是那种不死矫乱。巴利
232.Mandoti mandapañño. Momūhoti atimūḷho. Vācāvikkhepaṃ āpajjatīti vācāya vikkhepaṃ āpajjati. Kīdisaṃ? Amarāvikkhepaṃ, apariyantavikkhepanti attho. Atha vā amarā nāma macchajāti. Sā ummujjananimmujjanādivasena udake sandhāvamānā gahetuṃ na sakkāti evameva ayampi vādo ito cito ca sandhāvati, gāhaṃ na upagacchatīti amarāvikkhepoti vuccati. Taṃ amarāvikkhepaṃ.
在“如此亦非我”这类说法里,当被问“这是善吗”,他说“如此亦非我”;接着被问“那是不善吗”,他说“那样亦非我”;被问“是两者之外的其他吗”,他说“其他亦非我”;再被问“那么,从三方面都不成立,这是你的见解吗”,他说“非也非我”;又被问“那么,‘非非’是你的见解吗”,他说“非非亦非我”。他就这样陷入摇摆不定,在任何一个立场上都站不住。他感到厌烦就离开了,心里想:这位导师连做他自己的依靠和依怙都做不到,又能对我有什么用呢?这样厌烦之后便离开了。前面那些不可信赖的人,也是同样的道理。巴利
Evantipi me notiādīsu idaṃ kusalanti puṭṭho ‘‘evantipi me no’’ti vadati, tato kiṃ akusalanti vutte ‘‘tathātipi me no’’ti vadati, kiṃ ubhayato aññathāti vutte ‘‘aññathātipi me no’’ti vadati, tato tividhenāpi na hotīti te laddhīti vutte ‘‘notipi me no’’ti vadati, tato kiṃ no noti te laddhīti vutte ‘‘no notipi me no’’ti vikkhepamāpajjati, ekasmimpi pakkhe na tiṭṭhati. Nibbijja pakkamatīti attanopi esa satthā avassayo bhavituṃ na sakkoti, mayhaṃ kiṃ sakkhissatīti nibbinditvā pakkamati. Purimesupi anassāsikesu eseva nayo.
234 “蓄积而受用欲乐”:就像以前在家时,先积攒财物,再受用感官欲乐;现在则不可能先积攒芝麻、米、熟酥、生酥等,然后再受用,这就是这句话的意思。难道漏尽者的住处就没有芝麻、米等东西吗?并不是没有,但他不是为了自己才存放这些,而是为了生病不适的出家众等人而存放。那对不来者又怎么说呢?不来者同样已经把五种欲乐全部断尽,他只是把如法得来的东西分配之后才受用。巴利
234.Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitunti yathā pubbe gihibhūto sannidhiṃ katvā vatthukāme paribhuñjati, evaṃ tilataṇḍulasappinavanītādīni sannidhiṃ katvā idāni paribhuñjituṃ abhabboti attho. Nanu ca khīṇāsavassa vasanaṭṭhāne tilataṇḍulādayo paññāyantīti. No na paññāyanti, na panesa te attano atthāya ṭhapeti, aphāsukapabbajitādīnaṃ atthāya ṭhapeti. Anāgāmissa kathanti. Tassāpi pañca kāmaguṇā sabbasova pahīnā, dhammena pana laddhaṃ vicāretvā paribhuñjati.
236 236. “由丧子之母而生的儿子们”:据说他听了这个法之后,心里认定“邪命外道就是死者”,才这样说。这里的意思是:邪命外道被称为“死者”,他们的母亲就是“丧子之母”,所以邪命外道就叫作“由丧子之母而生的儿子们”。“在沙门乔达摩处”:这是要说明,梵行的安住只在沙门乔达摩那里,别处没有。其余各处都很容易明白。巴利
236.Puttamatāya puttāti so kira imaṃ dhammaṃ sutvā ājīvakā matā nāmāti saññī hutvā evamāha. Ayañhettha attho – ājīvakā matā nāma, tesaṃ mātā puttamatā hoti, iti ājīvakā puttamatāya puttā nāma honti. Samaṇe gotameti samaṇe gotame brahmacariyavāso atthi, aññattha natthīti dīpeti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
1 2 3