第5品 小双品·4. 《小韦达喇经》的注释
5. 小双品义注 · 74 段
4. 《小韦达喇经》的注释。
4. Cūḷavedallasuttavaṇṇanā
460“如是我闻”这句,说的就是《小韦达喇经》。其中,“毗舍佉近事男”是指一位名叫毗舍佉的近事男。“往诣法乐”是说,他前往一位名叫法乐的比丘尼那里。那么,这位毗舍佉是谁?法乐又是谁?他为什么去见她?毗舍佉是法乐出家前在家人时的丈夫。当年世尊证得正等正觉,转动殊胜的法轮,调伏了耶舍等善男子之后,来到优楼频螺,在那里度化了一千名结发苦行者。随后,世尊与这些原本是结发苦行者、已断尽烦恼的比丘们一起前往王舍城。频婆娑罗大王为了见世尊,带着十二万眷属前来。世尊为他说法。当时,随国王一同前来的十二万人中,有一万人证得了近事男的身份,其余十一万人连同频婆娑罗王一起,安立在入流果上。这位近事男就是他们当中的一位,他在第一次见佛时就和众人一起安立在入流果上。后来有一天,他听了法,证得一来果;再往后又有一天听了法,安立在不来果上。他证得不来果之后回到家中,不再像往日那样东张西望、面带笑容地走回来,而是诸根寂静、内心安宁地归来。
460.Evaṃme sutanti cūḷavedallasuttaṃ. Tattha visākho upāsakoti visākhoti evaṃnāmako upāsako. Yena dhammadinnāti yena dhammadinnā nāma bhikkhunī tenupasaṅkami. Ko panāyaṃ visākho? Kā dhammadinnā? Kasmā upasaṅkamīti? Visākho nāma dhammadinnāya gihikāle gharasāmiko. So yadā bhagavā sammāsambodhiṃ abhisambujjhitvā pavattavaradhammacakko yasādayo kulaputte vinetvā uruvelaṃ patvā tattha jaṭilasahassaṃ vinetvā purāṇajaṭilehi khīṇāsavabhikkhūhi saddhiṃ rājagahaṃ gantvā buddhadassanatthaṃ dvādasanahutāya parisāya saddhiṃ āgatassa bimbisāramahārājassa dhammaṃ desesi. Tadā raññā saddhiṃ āgatesu dvādasanahutesu ekaṃ nahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi, ekādasa nahutāni sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu saddhiṃ raññā bimbisārena. Ayaṃ upāsako tesaṃ aññataro, tehi saddhiṃ paṭhamadassaneva sotāpattiphale patiṭṭhāya, puna ekadivasaṃ dhammaṃ sutvā sakadāgāmiphalaṃ patvā, tato aparabhāgepi ekadivasaṃ dhammaṃ sutvā anāgāmiphale patiṭṭhito. So anāgāmī hutvā gehaṃ āgacchanto yathā aññesu divasesu ito cito ca olokento sitaṃ kurumāno āgacchati, evaṃ anāgantvā santindriyo santamānaso hutvā agamāsi.
法乐推开狮子窗,朝街上望去,看见了他回来的样子,心想:“这是怎么回事?”于是迎上前去,站在台阶顶端,伸出手想扶他。居士却把手缩了回去。她想:“到吃早饭的时候就会知道了。”以前居士总是和她一起吃饭,可那天他没跟她打招呼,就像一位修行的比丘那样独自吃了。她又想:“到傍晚就会知道了。”那天居士没有进华丽的寝室,而是让人收拾了另一间房,铺好如法的床铺躺下。法乐心想:“难道他在外面有了别的心愿?还是被什么人挑拨离间了?还是我自己哪里做错了?”她心里非常难过,又想:“再住一两天就能弄清楚了。”于是她前去侍候他,顶礼之后站在一旁。
Dhammadinnā sīhapañjaraṃ ugghāṭetvā vīthiṃ olokayamānā tassa āgamanākāraṃ disvā, ‘‘kiṃ nu kho eta’’nti cintetvā tassa paccuggamanaṃ kurumānā sopānasīse ṭhatvā olambanatthaṃ hatthaṃ pasāresi. Upāsako attano hatthaṃ samiñjesi. Sā ‘‘pātarāsabhojanakāle jānissāmī’’ti cintesi. Upāsako pubbe tāya saddhiṃ ekato bhuñjati. Taṃ divasaṃ pana taṃ anapaloketvā yogāvacarabhikkhu viya ekakova bhuñji. Sā, ‘‘sāyanhakāle jānissāmī’’ti cintesi. Upāsako taṃdivasaṃ sirigabbhaṃ na pāvisi, aññaṃ gabbhaṃ paṭijaggāpetvā kappiyamañcakaṃ paññapāpetvā nipajji. Upāsikā, ‘‘kiṃ nu khvassa bahiddhā patthanā atthi, udāhu kenacideva paribhedakena bhinno, udāhu mayheva koci doso atthī’’ti balavadomanassā hutvā, ‘‘ekaṃ dve divase vasitakāle sakkā ñātu’’nti tassa upaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā aṭṭhāsi.
居士问:“法乐,你为什么在不合适的时候来了?”她说:“是的,夫君,我来了。你已经不像从前那样了。你是不是在外面有了别的心愿?”居士说:“法乐,没有。”她又问:“有别人在中间挑拨吗?”居士说:“也没有。”她说:“既然这样,那一定是我哪里做错了。”居士说:“你也没有错。”她说:“那你为什么连像平常那样跟我打个招呼、说几句话都不肯呢?”居士心想:“这出世间法既尊贵又深重,不该随便宣说。可我要是再不开口,她一定会心碎,当场死在这里。”为了安慰她,他就说:“法乐,我听了世尊说法之后,证得了出世间法。证得这个法的人,不适合再过以前那种世俗生活了。如果你愿意,你有四亿财产,我也有四亿,加起来一共八亿财富。你可以做主,把我当成母亲或姐妹一样,留下来一起住。我就靠你布施的一点饭食维持生活。你要是不愿意这样做,就带着这些财物回娘家去。再不然,如果你在外面并没有别的心愿,我就把你当作姐妹或女儿一样来照顾。”
Upāsako, ‘‘kiṃ dhammadinne akāle āgatāsī’’ti pucchi. Āma ayyaputta, āgatāmhi, na tvaṃ yathā purāṇo, kiṃ nu te bahiddhā patthanā atthīti? Natthi dhammadinneti. Añño koci paribhedako atthīti? Ayampi natthīti. Evaṃ sante mayheva koci doso bhavissatīti. Tuyhampi doso natthīti. Atha kasmā mayā saddhiṃ yathā pakatiyā ālāpasallāpamattampi na karothāti? So cintesi – ‘‘ayaṃ lokuttaradhammo nāma garu bhāriyo na pakāsetatabbo, sace kho panāhaṃ na kathessāmi, ayaṃ hadayaṃ phāletvā ettheva kālaṃ kareyyā’’ti tassānuggahatthāya kathesi – ‘‘dhammadinne ahaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā lokuttaradhammaṃ nāma adhigato, taṃ adhigatassa evarūpā lokiyakiriyā na vaṭṭati. Yadi tvaṃ icchasi, tava cattālīsa koṭiyo mama cattālīsa koṭiyoti asītikoṭidhanaṃ atthi, ettha issarā hutvā mama mātiṭṭhāne vā bhaginiṭṭhāne vā ṭhatvā vasa. Tayā dinnena bhattapiṇḍamattakena ahaṃ yāpessāmi. Athevaṃ na karosi, ime bhoge gahetvā kulagehaṃ gaccha, athāpi te bahiddhā patthanā natthi, ahaṃ taṃ bhaginiṭṭhāne vā dhituṭṭhāne vā ṭhapetvā posessāmī’’ti.
她心里想:“一个普通男人根本不会说出这样的话。他一定是已经证悟了出世间最殊胜的法。可是,这个法只有男人才能证悟,还是女人也能证悟呢?”于是她对毗舍佉说:“这个法只有男人才能得到吗?女人也能得到吗?”毗舍佉说:“法乐,你在说什么呢?凡是走上修行之道的人,都是这个法的继承者。谁有相应的亲依止缘,谁就能证得这个法。”她说:“既然这样,那就请你允许我出家吧。”居士说:“好,贤妻,我本来就想引导你也走上这条道路,只是因为不知道你的心意,才没有对你说。”说完,他立刻前往频婆娑罗王那里,顶礼之后站在一旁。
Sā cintesi – ‘‘pakatipuriso evaṃ vattā nāma natthi. Addhā etena lokuttaravaradhammo paṭividdho. So pana dhammo kiṃ puriseheva paṭibujjhitabbo, udāhu mātugāmopi paṭivijjhituṃ sakkotī’’ti visākhaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho eso dhammo puriseheva labhitabbo, mātugāmenapi sakkā laddhu’’nti? Kiṃ vadesi dhammadinne, ye paṭipannakā, te etassa dāyādā, yassa yassa upanissayo atthi, so so etaṃ paṭilabhatīti. Evaṃ sante mayhaṃ pabbajjaṃ anujānāthāti. Sādhu bhadde, ahampi taṃ etasmiṃyeva magge yojetukāmo, manaṃ pana te ajānamāno na kathemīti tāvadeva bimbisārassa rañño santikaṃ gantvā vanditvā aṭṭhāsi.
国王问:“居士,你为什么不在合适的时候来?”他回答说:“大王,法乐要出家。”那她需要得到什么呢?别的什么都不需要,大王,只需要得到一顶金轿,再让人把城市准备一下。国王给了金轿,并让人准备了城市。毗舍佉让人用香水给法乐沐浴,给她戴上所有饰品,让她坐上金轿,让亲友们围绕着她,用香花等供养着,就像在办城市庆典一样,来到比丘尼寺院,说道:“各位大姊,请让法乐出家吧。”比丘尼们说:“居士,得能忍受一两个过失才行。”他说:“大姊们,她没有任何过失,是凭信心出家的。”这时一位聪慧的长老尼为她讲解了头发、体毛、指甲、牙齿、皮肤五种业处,剃掉头发,让她出家了。毗舍佉说:“大姊,愿你安住,这法是善说的。”顶礼后便离开了。
Rājā , ‘‘kiṃ, gahapati, akāle āgatosī’’ti pucchi. Dhammadinnā, ‘‘mahārāja, pabbajissāmī’’ti vadatīti. Kiṃ panassa laddhuṃ vaṭṭatīti? Aññaṃ kiñci natthi, sovaṇṇasivikaṃ deva, laddhuṃ vaṭṭati nagarañca paṭijaggāpetunti. Rājā sovaṇṇasivikaṃ datvā nagaraṃ paṭijaggāpesi. Visākho dhammadinnaṃ gandhodakena nahāpetvā sabbālaṅkārehi alaṅkārāpetvā sovaṇṇasivikāya nisīdāpetvā ñātigaṇena parivārāpetvā gandhapupphādīhi pūjayamāno nagaravāsanaṃ karonto viya bhikkhuniupassayaṃ gantvā, ‘‘dhammadinnaṃ pabbājethāyye’’ti āha. Bhikkhuniyo ‘‘ekaṃ vā dve vā dose sahituṃ vaṭṭati gahapatī’’ti āhaṃsu. Natthayye koci doso, saddhāya pabbajatīti. Athekā byattā therī tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā kese ohāretvā pabbājesi. Visākho, ‘‘abhiramayye, svākkhāto dhammo’’ti vanditvā pakkāmi.
从她出家那天开始,利养和恭敬就不断出现。她正是被这些缠住,才找不到机会修习沙门法。于是她带上亲教师和教授师两位长老尼,去了外地,请她们在三十八种所缘里,讲一个她心里喜欢的业处,然后就开始修习沙门法。因为她宿世所发的愿已经圆满成就,所以并没有辛苦太久。
Tassā pabbajitadivasato paṭṭhāya lābhasakkāro uppajji. Teneva palibuddhā samaṇadhammaṃ kātuṃ okāsaṃ na labhati. Athācariya-upajjhāyatheriyo gahetvā janapadaṃ gantvā aṭṭhatiṃsāya ārammaṇesu cittarucitaṃ kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā samaṇadhammaṃ kātuṃ āraddhā, abhinīhārasampannattā pana nāticiraṃ kilamittha.
从这时起,在十万劫之前,有一位名叫莲华上的导师出现在世间。那时,她出生在一户人家做女奴,卖掉自己的头发,把所得供养给那位导师的上首弟子善生长老,然后发了愿。由于那个愿和胜愿的成就,她没辛苦太久,仅仅几天就证得了阿拉汉果。她想:“我出家是为了在教法中达成目标,如今已经达成。我住在乡下有什么用呢?我的亲属们也能修福,比丘尼僧团也不会缺资具。我要去王舍城。”于是她带着比丘尼僧团,直接去了王舍城。毗舍佉听说“法乐回来了”,心想:“她出家不久就去了外地,去了没多久又回来了,到底怎么回事?我去看看就知道了。”于是第二次前往比丘尼寺。因此经中说:“那时,毗舍佉居士前往法乐比丘尼那里。”
Ito paṭṭhāya hi satasahassakappamatthake padumuttaro nāma satthā loke udapādi. Tadā esā ekasmiṃ kule dāsī hutvā attano kese vikkiṇitvā sujātattherassa nāma aggasāvakassa dānaṃ datvā patthanamakāsi. Sā tāya patthanābhinīhārasampattiyā nāticiraṃ kilamittha, katipāheneva arahattaṃ patvā cintesi – ‘‘ahaṃ yenatthena sāsane pabbajitā, so matthakaṃ patto, kiṃ me janapadavāsena, mayhaṃ ñātakāpi puññāni karissanti, bhikkhunisaṅghopi paccayehi na kilamissati, rājagahaṃ gacchāmī’’ti bhikkhunisaṅghaṃ gahetvā rājagahameva agamāsi. Visākho, ‘‘dhammadinnā kira āgatā’’ti sutvā, ‘‘pabbajitvā nacirasseva janapadaṃ gatā, gantvāpi nacirasseva paccāgatā, kiṃ nu kho bhavissati, gantvā jānissāmī’’ti dutiyagamanena bhikkhuniupassayaṃ agamāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho visākho upāsako yena dhammadinnā bhikkhunī tenupasaṅkamī’’ti.
“如此说”是指他说了“此有身”等这番话。他为什么这样说呢?据说他心里这样想:“直接问‘尊姐,您欢喜还是不欢喜?’,这可不是智者该做的事。我应当以五取蕴为切入点来提问,通过她的回答,就能知道她是欢喜还是不欢喜。”所以他这样说了。法乐一听,并没有说“贤友毗舍佉,我刚出家不久,哪里知道自身或他身?”也没有说“你去问别的长老尼吧”,而是像接住抛来的东西、解开单边绳结、在密林中辨出象道、用剑锋打开宝匣一样,站在无碍解的境界中回答问题,开口说:“贤友毗舍佉,有这五取蕴……”等等。其中,“五”是数量的限定。“取蕴”指作为取之缘的蕴,应当依照这些方法在这里详细解说取蕴的含义。不过这些内容在《清净道论》中已经详细解说了,所以按那里详细解说的方式来理解即可。至于有身之集等应当说的内容,在前面各处也已经讲过了。
Etadavocāti etaṃ sakkāyotiādivacanaṃ avoca. Kasmā avocāti? Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘abhiramasi nābhiramasi, ayye’’ti evaṃ pucchanaṃ nāma na paṇḍitakiccaṃ, pañcupādānakkhandhe upanetvā pañhaṃ pucchissāmi, pañhabyākaraṇena tassā abhiratiṃ vā anabhiratiṃ vā jānissāmīti, tasmā avoca. Taṃ sutvāva dhammadinnā ahaṃ, āvuso visākha, acirapabbajitā sakāyaṃ vā parakāyaṃ vā kuto jānissāmīti vā, aññattheriyo upasaṅkamitvā pucchāti vā avatvā upanikkhittaṃ sampaṭicchamānā viya, ekapāsakagaṇṭhiṃ mocentī viya gahanaṭṭhāne hatthimaggaṃ nīharamānā viya khaggamukhena samuggaṃ vivaramānā viya ca paṭisambhidāvisaye ṭhatvā pañhaṃ vissajjamānā, pañca kho ime, āvuso visākha, upādānakkhandhātiādimāha. Tattha pañcāti gaṇanaparicchedo. Upādānakkhandhāti upādānānaṃ paccayabhūtā khandhāti evamādinā nayenettha upādānakkhandhakathā vitthāretvā kathetabbā. Sā panesā visuddhimagge vitthāritā evāti tattha vittāritanayeneva veditabbā. Sakkāyasamudayādīsupi yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā tattha tattha vuttameva.
毗舍佉听完这番对四谛的解说,便知道这位长老尼是安住于教法、心生欢喜的人。因为,若有人在佛陀的教法里感到厌倦、不欢喜,那么面对这样被反复追问的问题,他根本答不上来,就像用镊子一根一根拔白发,又像从须弥山脚下把沙子挖出来一样。然而这四谛在世间就像日月一样,在佛陀的教法里也是明明白白的。无论是世尊还是大长老们,到了大众当中,开示的都是圣谛;比丘僧团也从善男子出家那天起,就教他这个问题:“四者是什么?就是四圣谛。”而这位法乐,安住在善巧方便中,有智慧、有辩才,能把握要领,凭所听闻的也能说法。所以毗舍佉心想:“光凭刚才这些问答,还不能断定她是否已经通达圣谛;要通过分别圣谛的问答,才能知道。”于是他把前面已经问过的两个谛搁到一边,藏起来,打算提出一个纽结般的难题,便问道:“尊姐,正是那个……”等等。
Idaṃ pana catusaccabyākaraṇaṃ sutvā visākho theriyā abhiratabhāvaṃ aññāsi. Yo hi buddhasāsane ukkaṇṭhito hoti anabhirato, so evaṃ pucchitapucchitapañhaṃ saṇḍāsena ekekaṃ palitaṃ gaṇhanto viya, sinerupādato vālukaṃ uddharanto viya vissajjetuṃ na sakkoti. Yasmā pana imāni cattāri saccāni loke candimasūriyā viya buddhasāsane pākaṭāni, parisamajjhe gato hi bhagavāpi mahātherāpi saccāneva pakāsenti; bhikkhusaṅghopi pabbajitadivasato paṭṭhāya kulaputte cattāri nāma kiṃ, cattāri ariyasaccānīti pañhaṃ uggaṇhāpeti. Ayañca dhammadinnā upāyakosalle ṭhitā paṇḍitā byattā nayaṃ gahetvā sutenapi kathetuṃ samatthā, tasmā ‘‘na sakkā etissā ettāvatā saccānaṃ paṭividdhabhāvo ñātuṃ, saccavinibbhogapañhabyākaraṇena sakkā ñātu’’nti cintetvā heṭṭhā kathitāni dve saccāni paṭinivattetvā guḷhaṃ katvā gaṇṭhipañhaṃ pucchissāmīti pucchanto taññeva nu kho, ayyetiādimāha.
毗舍佉听了她的回答后,便确信“她已经证得安立”。〔疏家解释说:〕在回答中,“那个并不就是取”,是因为取只是行蕴的一部分,所以那五取蕴并不就是取,但取也不能离开五取蕴而单独存在。如果那五取蕴就是取,那么色等自身的体性也应该变成取;如果取在五取蕴之外,那它就会像其他宗派所说的与心不相应的随眠,或者像施设,或者像涅槃那样,成为脱离蕴的存在,甚至需要施设一个第六蕴。所以她才会这样回答。毗舍佉听完她的解答,便确信“她已经证得安立”。因为,若不是漏尽者,不具备那种无滞无碍、犹如点亮千盏灯一般的智慧,绝不可能解答这样隐密深藏、贯穿三相、甚深难解的难题。他确信之后,心想:“这位法乐,在教法中已得安立,证得无碍解,得无所畏,安住于有顶,是大漏尽者。她有能力回答我的问题。现在我要问她一个犹如竹心般的关键问题。”这样想着,他便问道:“那么,尊姐,如何……”等等。
Tassa vissajjane na kho, āvuso visākha, taññeva upādānanti upādānassa saṅkhārakkhandhekadesabhāvato na taṃyeva upādānaṃ te pañcupādānakkhandhā, nāpi aññatra pañcahi upādānakkhandhehi upādānaṃ. Yadi hi taññeva siyā, rūpādisabhāvampi upādānaṃ siyā. Yadi aññatra siyā, parasamaye cittavippayutto anusayo viya paṇṇatti viya nibbānaṃ viya ca khandhavinimuttaṃ vā siyā, chaṭṭho vā khandho paññapetabbo bhaveyya, tasmā evaṃ byākāsi. Tassā byākaraṇaṃ sutvā ‘‘adhigatapatiṭṭhā aya’’nti visākho niṭṭhamagamāsi. Na hi sakkā akhīṇāsavena asambaddhena avitthāyantena padīpasahassaṃ jālentena viya evarūpo guḷho paṭicchanno tilakkhaṇāhato gambhīro pañho vissajjetuṃ. Niṭṭhaṃ gantvā pana, ‘‘ayaṃ dhammadinnā sāsane laddhapatiṭṭhā adhigatapaṭisambhidā vesārajjappattā bhavamatthake ṭhitā mahākhīṇāsavā, samatthā mayhaṃ pucchitapañhaṃ kathetuṃ, idāni pana naṃ ovattikasāraṃ pañhaṃ pucchissāmī’’ti cintetvā taṃ pucchanto, kathaṃ panāyyetiādimāha.
461461. 在回答那个问题时,“无闻凡夫”等语,在《根本法门经》中已经详细解释过了。“他观色为我”,意思是:有人把色看作我。也就是:“这个色就是我,我就是这个色”,他把色和我看成没有区别。就像一盏油灯燃烧时,火焰就是光,光就是火焰,他把火焰和光看成没有区别。同样地,这里有人把色看作我……看成没有区别。(《无碍解道》1.131)他就是以“色是我”这种邪见来看。或者,他先执取一个没有色的我,然后像把树看成有影子一样,把那个我看成具有色。或者,他执取没有色的我之后,像花香在花里面一样,把色看成在我里面。或者,他执取没有色的我之后,像宝珠在匣子里一样,把我看成在色里面。对于“观受是我”等等,也是同样的道理。
461. Tassa vissajjane assutavātiādi mūlapariyāye vitthāritameva. Rūpaṃ attato samanupassatīti, ‘‘idhekacco rūpaṃ attato samanupassati. Yaṃ rūpaṃ so ahaṃ, yo ahaṃ taṃ rūpanti rūpañca attañca advayaṃ samanupassati. Seyyathāpi nāma telappadīpassa jhāyato yā acci so vaṇṇo, yo vaṇṇo sā accīti acciñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati. Evameva idhekacco rūpaṃ attato samanupassati…pe… advayaṃ samanupassatī’’ti (paṭi. ma. 1.131) evaṃ rūpaṃ attāti diṭṭhipassanāya passati. Rūpavantaṃ vā attānanti arūpaṃ attāti gahetvā chāyāvantaṃ rukkhaṃ viya taṃ attānaṃ rūpavantaṃ samanupassati. Attani vā rūpanti arūpameva attāti gahetvā pupphasmiṃ gandhaṃ viya attani rūpaṃ samanupassati. Rūpasmiṃ vā attānanti arūpameva attāti gahetvā karaṇḍāya maṇiṃ viya attānaṃ rūpasmiṃ samanupassati. Vedanaṃ attatotiādīsupi eseva nayo.
在这里,“观色是我”,是说把纯粹的色执为我。而“我有色”“色在我中”“我在色中”,以及对受、想、行、识也同样说“观受是我”等等,这七处是在说无色为我。再者,“我有受”“受在我中”“我在受中”等等,在四个蕴(受、想、行、识)中各有三种方式,合起来十二处,是在说既含色又不含色的混合之我。其中,“观色是我”乃至“观识是我”这五处,说的是断灭见;其余各处,说的是常见。这样,这里一共有十五种有见、五种无有见。而“不观色是我”,是说他不把色看作我,而是把它观为无常、苦、无我。“不观我有色”……乃至“不观识中有我”,是说他对这五蕴不以任何方式执为我,而是从一切方面观它们为无常、苦、无我。
Tattha, rūpaṃ attato samanupassatīti suddharūpameva attāti kathitaṃ. Rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatīti imesu sattasu ṭhānesu arūpaṃ attāti kathitaṃ. Vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānanti evaṃ catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena dvādasasu ṭhānesu rūpārūpamissako attā kathito. Tattha rūpaṃ attato samanupassati… vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatīti imesu pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā, avasesesu sassatadiṭṭhīti. Evamettha pannarasa bhavadiṭṭhiyo, pañca vibhavadiṭṭhiyo honti. Na rūpaṃ attatoti ettha rūpaṃ attāti na samanupassati. Aniccaṃ dukkhaṃ anattāti pana samanupassati. Na rūpavantaṃ attānaṃ…pe… na viññāṇasmiṃ attānanti ime pañcakkhandhe kenaci pariyāyena attato na samanupassati, sabbākārena pana aniccā dukkhā anattāti samanupassati.
长老尼这样回答前一个问题“贤友毗舍佉,有身见是这样生起的”时,说到这里,就已经把“去”“来”“去来”以及轮回的运转都讲到了顶点。也就是说,她把轮回一直展示到了尽头。接着,她回答后一个问题“贤友毗舍佉,有身见是这样不生的”时,说到这里,就已经没有“去”,没有“来”,没有“去来”,所谓轮回也不再运转。也就是说,她把无轮回也一直展示到了尽头。
Ettāvatā theriyā, ‘‘evaṃ kho, āvuso visākha, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti evaṃ purimapañhaṃ vissajjentiyā ettakena gamanaṃ hoti, āgamanaṃ hoti, gamanāgamanaṃ hoti, vaṭṭaṃ vattatīti vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassitaṃ. Evaṃ kho, āvuso visākha, sakkāyadiṭṭhi na hotīti pacchimaṃ pañhaṃ vissajjentiyā ettakena gamanaṃ na hoti, āgamanaṃ na hoti, gamanāgamanaṃ na hoti, vaṭṭaṃ nāma na vattatīti vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassitaṃ.
462“可是,圣尼,‘什么是圣八支道’这个问题,本来应该先由长老尼反问[近事男],再作回答:‘近事男,你前面已经问过道了,为什么在这里又问起道呢?’但她凭着自己的善巧和智慧,看透了他的意图:‘这位近事男前面是就修行实践而问道,现在则是想就有为、无为、世间、出世间、已包含、未包含这些层面来问道。’所以她没有反问,他问什么就直接回答什么。
这里说的“有为”,是指被思量、被构想、被设计、被积集、被造作、被生成出来的,是修行者在证得时应当证得的。
至于“圣八支道被三蕴所包含”这句话:因为道是局部的,而三蕴是完整的,所以这个道由于是局部的,就像国土包含城市一样,被完整的三蕴所包含。其中,正语等三者本身就是戒,所以它们从自类上被戒蕴所包含。虽然经文里用的是处格说“于戒蕴”,但意思应该按工具格来理解。至于正精进等三者,定靠自己的本性没办法让心一境性地专注在所缘上;但当精进完成了策励的作用、念完成了不忘失的作用时,定得到它们的帮助,就能够专注了。”
462.Katamo panāyye, ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti ayaṃ pañho theriyā paṭipucchitvā vissajjetabbo bhaveyya – ‘‘upāsaka, tayā heṭṭhā maggo pucchito, idha kasmā maggameva pucchasī’’ti. Sā pana attano byattatāya paṇḍiccena tassa adhippāyaṃ sallakkhesi – ‘‘iminā upāsakena heṭṭhā paṭipattivasena maggo pucchito bhavissati, idha pana taṃ saṅkhatāsaṅkhatalokiyalokuttarasaṅgahitāsaṅgahitavasena pucchitukāmo bhavissatī’’ti. Tasmā appaṭipucchitvāva yaṃ yaṃ pucchi, taṃ taṃ vissajjesi. Tattha saṅkhatoti cetito kappito pakappito āyūhito kato nibbattito samāpajjantena samāpajjitabbo. Tīhi ca kho, āvuso visākha, khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahitoti ettha yasmā maggo sappadeso, tayo khandhā nippadesā, tasmā ayaṃ sappadesattā nagaraṃ viya rajjena nippadesehi tīhi khandhehi saṅgahito. Tattha sammāvācādayo tayo sīlameva, tasmā te sajātito sīlakkhandhena saṅgahitāti. Kiñcāpi hi pāḷiyaṃ sīlakkhandheti bhummena viya niddeso kato, attho pana karaṇavasena veditabbo. Sammāvāyāmādīsu pana tīsu samādhi attano dhammatāya ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ na sakkoti. Vīriye pana paggahakiccaṃ sādhente satiyā ca apilāpanakiccaṃ sādhentiyā laddhūpakāro hutvā sakkoti.
这里有一个譬喻:好比三个人一起进花园,说“我们要去庆祝星宿节”。其中一人看到一棵开满花的占婆树,伸手去摘却摘不到。这时第二个人弯下腰,把背给他站;他站在那人的背上,还是摇摇晃晃地摘不到。接着第三个人把肩膀凑过来,他站在一个人的背上,靠着另一个人的肩膀,就能随自己的心意摘花、佩戴,欢度星宿节。应当这样理解这个譬喻:就像那三个一起进花园的朋友,正精进等三法是同时生起的。那棵开满花的占婆树,好比所缘。伸手却摘不到花的人,好比定——它靠自己的本性,无法以一心专注的状态投入所缘。弯腰把背让出来的朋友,好比精进。把肩膀凑过来站着的朋友,好比念。正如那人站在一个人的背上、靠着另一个人的肩膀,就能如愿摘到花;同样,当精进完成策励的作用、念完成不忘失的作用时,定得到它们的帮助,就能够以一心专注的状态投入所缘。所以在这里,定按同类归入定蕴,而精进和念则按作用归入。
Tatrāyaṃ upamā – yathā hi ‘‘nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti uyyānaṃ paviṭṭhesu tīsu sahāyesu eko supupphitaṃ campakarukkhaṃ disvā hatthaṃ ukkhipitvāpi gahetuṃ na sakkuṇeyya. Athassa dutiyo onamitvā piṭṭhiṃ dadeyya, so tassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvāpi kampamāno gahetuṃ na sakkuṇeyya . Athassa itaro aṃsakūṭaṃ upanāmeyya, so ekassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvā ekassa aṃsakūṭaṃ olubbha yathāruci pupphāni ocinitvā piḷandhitvā nakkhattaṃ kīḷeyya. Evaṃsampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Ekato uyyānaṃ paviṭṭhā tayo sahāyakā viya hi ekato jātā sammāvāyāmādayo tayo dhammā. Supupphitacampako viya ārammaṇaṃ. Hatthaṃ ukkhipitvāpi gahetuṃ asakkonto viya attano dhammatāya ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ asakkonto samādhi. Piṭṭhiṃ datvā onatasahāyo viya vāyāmo. Aṃsakūṭaṃ datvā ṭhitasahāyo viya sati. Yathā tesu ekassa piṭṭhiyaṃ ṭhatvā ekassa aṃsakūṭaṃ olubbha itaro yathāruci pupphaṃ gahetuṃ sakkoti, evamevaṃ vīriye paggahakiccaṃ sādhente, satiyā ca apilāpanakiccaṃ sādhentiyā laddhupakāro samādhi sakkoti ārammaṇe ekaggabhāvena appetuṃ. Tasmā samādhiyevettha sajātito samādhikkhandhena saṅgahito. Vāyāmasatiyo pana kiriyato saṅgahitā honti.
在正见和正思惟当中,慧靠自己的本性,没办法把所缘判定为无常、苦、无我;但是当寻反复敲击、反复推动,把所缘递过来的时候,慧就能判定了。这是怎么回事呢?就好比一个金匠把金币放在手里,虽然想从各个角度仔细查看,但光靠眼睛没办法把它翻过来,他用手指关节去拨动,把金币翻来翻去,这样才能从各个角度都看清楚。同样地,慧靠自己的本性,没办法以无常等角度来决断所缘,但靠着具有“将心推向所缘”的特相、“反复敲击”的作用的寻——就像敲击、翻转一样——把所缘取来递交给慧,慧才能做出决断。所以在这里,正见从自己的类别来说,被归入慧蕴;正思惟则从作用上来说,被归入。这样,圣八支道就被这三蕴所包含。因此经中说:“贤友毗舍佉,圣八支道由三蕴所包含。”
Sammādiṭṭhisammāsaṅkappesupi paññā attano dhammatāya aniccaṃ dukkhaṃ anattāti ārammaṇaṃ nicchetuṃ na sakkoti, vitakke pana ākoṭetvā ākoṭetvā dente sakkoti. Kathaṃ? Yathā hi heraññiko kahāpaṇaṃ hatthe ṭhapetvā sabbabhāgesu oloketukāmo samānopi na cakkhudaleneva parivattetuṃ sakkoti, aṅgulipabbehi pana parivattetvā ito cito ca oloketuṃ sakkoti. Evameva na paññā attano dhammatāya aniccādivasena ārammaṇaṃ nicchetuṃ sakkoti, abhiniropanalakkhaṇena pana āhananapariyāhananarasena vitakkena ākoṭentena viya parivattentena viya ca ādāyā dinnameva vinicchetuṃ sakkoti. Tasmā idhāpi sammādiṭṭhiyeva sajātito paññākkhandhena saṅgahitā. Sammāsaṅkappo pana kiriyato saṅgahito hoti. Iti imehi tīhi khandhehi maggo saṅgahaṃ gacchati. Tena vuttaṃ – ‘‘tīhi ca kho, āvuso visākha, khandhehi ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅgahito’’ti.
现在,为了追问那唯一心刹那的道定是有相、有资具的,而说了“然而,圣尼,什么是……”等话。在回答中:四念处——在道刹那,以完成四种功能的方式而生起的念——因为是定的缘,所以是相。四正勤——同样以完成四种功能的方式而生起的精进——因为是定的随从,所以是资具。“即对那些诸法”是指对那些与道相应的法。在“习行”等当中所说的习行、修习、多修习,也都是指唯一心刹那的。
Idāni ekacittakkhaṇikaṃ maggasamādhiṃ sanimittaṃ saparikkhāraṃ pucchanto, katamo panāyyetiādimāha. Tassa vissajjane cattāro satipaṭṭhānā maggakkhaṇe catukiccasādhanavasena uppannā sati, sā samādhissa paccayatthena nimittaṃ. Cattāro sammappadhānā catukiccasādhanavaseneva uppannaṃ vīriyaṃ, taṃ parivāraṭṭhena parikkhāro hoti. Tesaṃyeva dhammānanti tesaṃ maggasampayuttadhammānaṃ. Āsevanātiādīsu ekacittakkhaṇikāyeva āsevanādayo vuttāti.
诡辩家却说:“所谓只在一个心刹那完成的道是不存在的,因为经里说‘应当这样修习七年’,可见道的修习可以长达七年;而烦恼在迅速被断除时,是以七种智来断除的。”这时应当对他说:“拿出经文来!”他肯定找不到别的经文,只会引用“就是对那些法的习行、修习、多修习”这一句,然后说:“以另一个心习行,以另一个心修习,以另一个心多修习。”这时应当问他:“那么这部经是了义还是不了义?”他会说:“是了义,经文怎么说,意思就是那样。”对此应当这样反驳:如果真是这样,那么一个心生起时在习行,另一个心生起时也在习行,再一个心生起时还在习行——这样一来,一整天就都只是习行而已,哪里还有修习,哪里还有多修习?或者一个心生起时在修习,另一个心生起时也在修习,再一个心生起时还在修习——这样一来,一整天就都只是修习而已,哪里还有习行,哪里还有多修习?又或者一个心生起时在多修习,另一个心生起时也在多修习,再一个心生起时还在多修习——这样一来,一整天就都只是多修习而已,哪里还有习行,哪里还有修习?
Vitaṇḍavādī pana, ‘‘ekacittakkhaṇiko nāma maggo natthi, ‘evaṃ bhāveyya satta vassānī’ti hi vacanato sattapi vassāni maggabhāvanā hoti, kilesā pana lahu chijjantā sattahi ñāṇehi chijjantī’’ti vadati. So ‘‘suttaṃ āharā’’ti vattabbo. Addhā aññaṃ apassanto, ‘‘yā tesaṃyeva dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkamma’’nti idameva suttaṃ āharitvā, ‘‘aññena cittena āsevati, aññena bhāveti, aññena bahulīkarotī’’ti vakkhati. Tato vattabbo – ‘‘kiṃ panidaṃ, suttaṃ neyyatthaṃ nītattha’’nti. Tato vakkhati – ‘‘nītatthaṃ yathā suttaṃ tatheva attho’’ti. Tassa idaṃ uttaraṃ – evaṃ sante ekaṃ cittaṃ āsevamānaṃ uppannaṃ, aparampi āsevamānaṃ, aparampi āsevamānanti evaṃ divasampi āsevanāva bhavissati, kuto bhāvanā, kuto bahulīkammaṃ? Ekaṃ vā bhāvayamānaṃ uppannaṃ aparampi bhāvayamānaṃ aparampi bhāvayamānanti evaṃ divasampi bhāvanāva bhavissati, kuto āsevanā kuto bahulīkammaṃ? Ekaṃ vā bahulīkarontaṃ uppannaṃ, aparampi bahulīkarontaṃ, aparampi bahulīkarontanti evaṃ divasampi bahulīkammameva bhavissati kuto āsevanā, kuto bhāvanāti.
或者他可能这样说:“以一个心习行,以两个心修习,以三个心多作。或者以两个心习行,以三个心修习,以一个心多作。或者以三个心习行,以一个心修习,以两个心多作。”这时应该对他说:“别以为抓住了我的经文,就可以随便乱说。解答问题的人,必须亲近师长、学通佛语、了知法义之后,才能开口。这习行就是一心刹那的,修习就是一心刹那的,多作也是一心刹那的。趋向灭尽的出世间道,绝没有什么多心刹那的,应当让他明白:它就是‘唯一心刹那’。”如果他明白了,那就好;如果还是不明白,就该打发他走:“去吧,一大早就进寺院喝粥去吧。”
Atha vā evaṃ vadeyya – ‘‘ekena cittena āsevati, dvīhi bhāveti, tīhi bahulīkaroti. Dvīhi vā āsevati, tīhi bhāveti, ekena bahulīkaroti . Tīhi vā āsevati, ekena bhāveti, dvīhi bahulīkarotī’’ti. So vattabbo – ‘‘mā suttaṃ me laddhanti yaṃ vā taṃ vā avaca. Pañhaṃ vissajjentena nāma ācariyassa santike vasitvā buddhavacanaṃ uggaṇhitvā attharasaṃ viditvā vattabbaṃ hoti. Ekacittakkhaṇikāva ayaṃ āsevanā, ekacittakkhaṇikā bhāvanā, ekacittakkhaṇikaṃ bahulīkammaṃ. Khayagāmilokuttaramaggo bahulacittakkhaṇiko nāma natthi, ‘ekacittakkhaṇikoyevā’ti saññāpetabbo. Sace sañjānāti, sañjānātu, no ce sañjānāti, gaccha pātova vihāraṃ pavisitvā yāguṃ pivāhī’’ti uyyojetabbo.
463“圣尼,有几种行?”这里问的是什么?他想问的是:那些要先把行灭掉才能进入灭尽定的行,到底是哪些。长老尼知道他的意图后,虽然福行等许多行都存在,却只指出身行、语行、心行,于是说“贤友,有三种”等等。其中,因为系属于身,由身造作、作出、生起,所以叫身行。造作语言、作出语言、生起语言,所以叫语行。因为系属于心,由心造作、作出、生起,所以叫心行。“贤友,那么什么是……”这里问的是什么?因为这些行互相混杂、搅在一起、不清楚,很难说明。事实正是这样:在身门,经过执取、执持、放舍、动作而生起的八种欲界善思和十二种不善思——这二十种善与不善的思,以及出息和入息,都称为身行。在语门,经过下颚的动作而发出语言时生起的上述二十种思,以及寻和伺,都称为语行。身门、语门都没有动作,独自坐着思考时生起的善与不善二十九种思,以及想和受这两种法,都称为心行。这样一来,这些行互相混杂、搅在一起、不清楚,很难说明。他心想“我要使[长老尼]将这些行解说清楚、说明白”,所以才这样问。
463.Kati panāyye saṅkhārāti idha kiṃ pucchati? Ye saṅkhāre nirodhetvā nirodhaṃ samāpajjati, te pucchissāmīti pucchati. Tenevassa adhippāyaṃ ñatvā therī, puññābhisaṅkhārādīsu anekesu saṅkhāresu vijjamānesupi, kāyasaṅkhārādayova ācikkhantī, tayome, āvusotiādimāha. Tattha kāyapaṭibaddhattā kāyena saṅkharīyati karīyati nibbattīyatīti kāyasaṅkhāro. Vācaṃ saṅkharoti karoti nibbattetīti vacīsaṅkhāro. Cittapaṭibaddhattā cittena saṅkharīyati karīyati nibbattīyatīti cittasaṅkhāro. Katamo panāyyeti idha kiṃ pucchati? Ime saṅkhārā aññamaññamissā āluḷitā avibhūtā duddīpanā. Tathā hi, kāyadvāre ādānagahaṇamuñcanacopanāni pāpetvā uppannā aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā dvādasa akusalacetanāti evaṃ kusalākusalā vīsati cetanāpi assāsapassāsāpi kāyasaṅkhārātveva vuccanti. Vacīdvāre hanusaṃcopanaṃ vacībhedaṃ pāpetvā uppannā vuttappakārāva vīsati cetanāpi vitakkavicārāpi vacīsaṅkhārotveva vuccanti. Kāyavacīdvāresu copanaṃ apattā raho nisinnassa cintayato uppannā kusalākusalā ekūnatiṃsa cetanāpi saññā ca vedanā cāti ime dve dhammāpi cittasaṅkhārotveva vuccanti. Evaṃ ime saṅkhārā aññamaññamissā āluḷitā avibhūtā duddīpanā. Te pākaṭe vibhūte katvā kathāpessāmīti pucchati.
为什么这样问呢?这里问的是“身行”等这些名称的具体含义。回答时,“依属于身”是指依靠身体,有身体才有它们,没有身体就没有。“依属于心”是指依靠心,有心才有它们,没有心就没有。
Kasmā panāyyeti idha kāyasaṅkhārādināmassa padatthaṃ pucchati. Tassa vissajjane kāyappaṭibaddhāti kāyanissitā, kāye sati honti, asati na honti. Cittappaṭibaddhāti cittanissitā, citte sati honti, asati na honti.
464现在要弄清楚:这个想受灭定,她到底能进入还是不能进入?她在其中是熟练自在还是不熟练自在?为了知道这一点,就问道:“圣尼,想受灭定是怎么进入的呢?”等等。在她的回答中,用“将要进入”和“正在进入”这两个词,说的是非想非非想处定的阶段;用“已进入”这个词,说的是在灭定之中的状态。同样,前面两个词说的是有心的阶段,后面一个词说的是无心的阶段。“事先就已这样修习了心”的意思是:在进入想受灭定之前,也就是在设定时限的那个时候,他就已经修习了这样的心——“我将在这段时间里没有心”,这就是设定时限的决意心。所谓“它将那人带入如此状态”,就是说:这样修习的心,把那个人带入了那种没有心的状态。
464. Idāni kiṃ nu kho esā saññāvedayitanirodhaṃ valañjeti, na valañjeti. Ciṇṇavasī vā tattha no ciṇṇavasīti jānanatthaṃ pucchanto, kathaṃ panāyye, saññāvedayitanirodhasamāpatti hotītiādimāha. Tassa vissajjane samāpajjissanti vā samāpajjāmīti vā padadvayena nevasaññānāsaññāyatanasamāpattikālo kathito. Samāpannoti padena antonirodho. Tathā purimehi dvīhi padehi sacittakakālo kathito, pacchimena acittakakālo. Pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hotīti nirodhasamāpattito pubbe addhānaparicchedakāleyeva, ettakaṃ kālaṃ acittako bhavissāmīti addhānaparicchedacittaṃ bhāvitaṃ hoti. Yaṃ taṃ tathattāya upanetīti yaṃ evaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, taṃ puggalaṃ tathattāya acittakabhāvāya upaneti.
语行最先灭去:在其余诸行当中,语行最先在第二禅那中灭去。接着身行灭去:再往后,身行在第四禅那中灭去。再接着心行灭去:再往后,心行在灭尽定中灭去。用“将要出定”和“我正在出定”这两个词,说的是灭尽定内的时段。用“已出定”这个词,说的是果等至的时段。同样,前两个词说的是无心的阶段,后一个词说的是有心的阶段。“事先就已这样修习心”的意思是:在入灭尽定之前、也就是设定时限的时候,他就已经修习了这样的心——“我将有这么长一段时间没有心,之后又会恢复有心”,这就是设定时限的决意心。“它将那人带入如此状态”的意思是:这样修习的心,把那个人带入那种有心的状态。这样,前面讲的是入灭尽定,这里讲的是从灭尽定出来。
Paṭhamaṃ nirujjhati vacīsaṅkhāroti sesasaṅkhārehi paṭhamaṃ dutiyajjhāneyeva nirujjhati. Tato kāyasaṅkhāroti tato paraṃ kāyasaṅkhāro catutthajjhāne nirujjhati. Tato cittasaṅkhāroti tato paraṃ cittasaṅkhāro antonirodhe nirujjhati. Vuṭṭhahissanti vā vuṭṭhahāmīti vā padadvayena antonirodhakālo kathito. Vuṭṭhitoti padena phalasamāpattikālo. Tathā purimehi dvīhi padehi acittakakālo kathito, pacchimena sacittakakālo. Pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hotīti nirodhasamāpattito pubbe addhānaparicchedakāleyeva ettakaṃ kālaṃ acittako hutvā tato paraṃ sacittako bhavissāmīti addhānaparicchedacittaṃ bhāvitaṃ hoti. Yaṃ taṃ tathattāya upanetīti yaṃ evaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, taṃ puggalaṃ tathattāya sacittakabhāvāya upaneti. Iti heṭṭhā nirodhasamāpajjanakālo gahito, idha nirodhato vuṭṭhānakālo.
现在要讲灭尽定,所以“品”应当是:灭尽定需要解说。而它已经在《清净道论》中,先立论母说“由于具备两种力量,以及三种行的止息,以十六种智的作用、九种定的作用而达到自在的慧,就是灭尽定的智”,然后以一切方式作了说明。因此,应当依照那里所说的方式来了知。那么,这个“灭尽”到底是什么?就是对四蕴加以观照后,使它们不再生起。那么,他们为什么要入这个定呢?因为厌倦了诸行的不断生起,众生想:“我们将七天无心而住,安住于乐;这就是现法涅槃,也就是所谓的灭尽。”就是为了这个目的而入定。
Idāni nirodhakathaṃ kathetuṃ vāroti nirodhakathā kathetabbā siyā, sā panesā, ‘‘dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasībhāvatāpaññā nirodhasamāpattiyā ñāṇa’’nti mātikaṃ ṭhapetvā sabbākārena visuddhimagge kathitā. Tasmā tattha kathitanayeneva gahetabbā . Ko panāyaṃ nirodho nāma? Catunnaṃ khandhānaṃ paṭisaṅkhā appavatti. Atha kimatthametaṃ samāpajjantīti. Saṅkhārānaṃ pavatte ukkaṇṭhitā sattāhaṃ acittakā hutvā sukhaṃ viharissāma, diṭṭhadhammanibbānaṃ nāmetaṃ, yadidaṃ nirodhoti etadatthaṃ samāpajjanti.
首先生起的是心行:从灭尽定出定的人,果等至心首先生起。这里说的“心行”,是指与那个果等至心相应的想和受,所以说“首先生起的是心行”。接下来是身行:在那之后,在有分的时候,身行生起。有人问:果等至难道不会引出入出息吗?会引出。但这个人的果等至属于第四禅那的层次,那种果等至不会引出入出息。或者说,不管这个果等至是初禅那的、第二禅那的、第三禅那的,还是第四禅那的,从寂静的等至出定的比丘,入出息都不可察觉。这种不可察觉,可以通过僧祇婆长老的故事来了解。据说僧祇婆长老从等至出定后,走在像吉苏迦花一样已经熄灭火焰的木炭上,僧衣连一点焦痕都没有,连一点热气的迹象都没有,人们说这就是等至的功德。同样,从寂静等至出定的比丘,入出息不可察觉,应当知道这是就有分的时候说的。
Paṭhamaṃ uppajjati cittasaṅkhāroti nirodhā vuṭṭhahantassa hi phalasamāpatticittaṃ paṭhamaṃ uppajjati. Taṃsampayuttaṃ saññañca vedanañca sandhāya, ‘‘paṭhamaṃ uppajjati cittasaṅkhāro’’ti āha. Tato kāyasaṅkhāroti tato paraṃ bhavaṅgasamaye kāyasaṅkhāro uppajjati. Kiṃ pana phalasamāpatti assāsapassāse na samuṭṭhāpetīti? Samuṭṭhāpeti. Imassa pana catutthajjhānikā phalasamāpatti, sā na samuṭṭhāpeti. Kiṃ vā etena phalasamāpatti paṭhamajjhānikā vā hotu, dutiyatatiyacatutthajjhānikā vā, santāya samāpattiyā vuṭṭhitassa bhikkhuno assāsapassāsā abbohārikā honti. Tesaṃ abbohārikabhāvo sañjīvattheravatthunā veditabbo. Sañjīvattherassa hi samāpattito vuṭṭhāya kiṃsukapupphasadise vītaccitaṅgāre maddamānassa gacchato cīvare aṃsumattampi na jhāyi, usumākāramattampi nāhosi, samāpattiphalaṃ nāmetanti vadanti. Evamevaṃ santāya samāpattiyā vuṭṭhitassa bhikkhuno assāsapassāsā abbohārikā hontīti bhavaṅgasamayenevetaṃ kathitanti veditabbaṃ.
从此之后,“语行”是指:此后,在唯作转起的运作阶段,语行生起。有人问:有分难道不引生寻与伺吗?它引生。不过,由它引生的寻与伺并不能造作言语。因此,这是就唯作转起的运作阶段而说的。“空触”等说法,应当从伴随性质和所缘两方面来说明。先从伴随性质来说:所谓“空”,就是果等至;与它同时生起的触,就称为“空触”。“无相触”和“无愿触”也是同样的道理。再从所缘来说:涅槃因为远离贪等,所以称为“空”;因为没有贪等相状,所以称为“无相”;因为没有对贪嗔痴的愿求,所以称为“无愿”。以空的涅槃为所缘而生起的果等至中,那个触就称为“空触”。无相触和无愿触也是同样的道理。
Tato vacīsaṅkhāroti tato paraṃ kiriyamayapavattavaḷañjanakāle vacīsaṅkhāro uppajjati. Kiṃ bhavaṅgaṃ vitakkavicāre na samuṭṭhāpetīti? Samuṭṭhāpeti. Taṃsamuṭṭhānā pana vitakkavicārā vācaṃ abhisaṅkhātuṃ na sakkontīti kiriyamayapavattavaḷañjanakālenevataṃ kathitaṃ. Suññato phassotiādayo saguṇenāpi ārammaṇenāpi kathetabbā. Saguṇena tāva suññatā nāma phalasamāpatti, tāya sahajātaṃ phassaṃ sandhāya suññato phassoti vuttaṃ. Animittāpaṇihitesupieseva nayo. Ārammaṇena pana nibbānaṃ rāgādīhi suññattā suññaṃ nāma, rāganimittādīnaṃ abhāvā animittaṃ, rāgadosamohappaṇidhīnaṃ abhāvā appaṇihitaṃ. Suññataṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaphalasamāpattiyaṃ phasso suññato nāma. Animittāpaṇihitesupi eseva nayo.
还有一种叫“导向说”的说法。因为“空”“无相”“无愿”这些词也可以用来称呼观。在这里,如果有一位比丘把诸行把握为无常,依无常而观见,依无常而出起,那么他的“导向出起的观”就称为“无相”。如果把诸行把握为苦,依苦而观见,依苦而出起,他的观就称为“无愿”。如果把诸行把握为无我,依无我而观见,依无我而出起,他的观就称为“空”。在这当中,与无相观相应的道称为“无相”,无相道的果称为“无相”。当与无相果等至同时生起的触正在触及时,就说“无相触正在触及”。无愿和空也是这样。不过,如果只按“导向说”来讲,就会出现“是空触,还是无相触,还是无愿触”这样的犹豫分别。所以,应当从伴随性质和所缘两方面来说明。这样才和“三种触正在触及”的说法相符。
Aparā āgamaniyakathā nāma hoti, suññatā, animittā, appaṇihitāti hi vipassanāpi vuccati. Tattha yo bhikkhu saṅkhāre aniccato pariggahetvā aniccato disvā aniccato vuṭṭhāti, tassa vuṭṭhānagāminivipassanā animittā nāma hoti. Yo dukkhato pariggahetvā dukkhato disvā dukkhato vuṭṭhāti, tassa appaṇihitā nāma. Yo anattato pariggahetvā anattato disvā anattato vuṭṭhāti, tassa suññatā nāma. Tattha animittavipassanāya maggo animitto nāma, animittamaggassa phalaṃ animittaṃ nāma. Animittaphalasamāpattisahajāte phasse phusante animitto phasso phusatīti vuccati. Appaṇihitasuññatesupi eseva nayo. Āgamaniyena kathite pana suññato vā phasso animitto vā phasso appaṇihito vā phassoti vikappo āpajjeyya, tasmā saguṇena ceva ārammaṇena ca kathetabbaṃ. Evañhi tayo phassā phusantīti sameti.
在“倾向远离”等说法里,涅槃就叫作“远离”。心倾向、低垂于这个远离,就是“倾向远离”。从别处来,朝着远离的方向,像弯曲一样安住,就是“趣向远离”。朝着远离的方向,像倾泻一样安住,就是“斜向远离”。
Vivekaninnantiādīsu nibbānaṃ viveko nāma, tasmiṃ viveke ninnaṃ onatanti vivekaninnaṃ. Aññato āgantvā yena viveko, tena vaṅkaṃ viya hutvā ṭhitanti vivekapoṇaṃ. Yena viveko, tena patamānaṃ viya ṭhitanti vivekapabbhāraṃ.
465465. 现在,为了问“灭掉哪些受之后才能进入灭尽定”,就问道:“圣尼,有多少种受?”在“身体方面的”等说法里,应该知道:通过前五门生起的乐叫身乐,通过意门生起的叫心乐。其中,“乐”是说明它的自性;“舒适”是揭示它那种甘美状态的同义词;“感受”是显示感受状态、通用于一切受的词。其他几个词也是这样理解。在“住时为乐、变易为苦”等说法里,意思是:乐受存在时是乐,不存在时是苦;苦受存在时是苦,不存在时就是乐;不苦不乐受有觉知的状态是乐,没有觉知的状态是苦。
465. Idāni yā vedanā nirodhetvā nirodhasamāpattiṃ samāpajjati, tā pucchissāmīti pucchanto kati panāyye, vedanāti āha. Kāyikaṃ vātiādīsu pañcadvārikaṃ sukhaṃ kāyikaṃ nāma, manodvārikaṃ cetasikaṃ nāmāti veditabbaṃ. Tattha sukhanti sabhāvaniddeso. Sātanti tasseva madhurabhāvadīpakaṃ vevacanaṃ. Vedayitanti vedayitabhāvadīpakaṃ, sabbavedanānaṃ sādhāraṇavacanaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Ṭhitisukhā vipariṇāmadukkhātiādīsu sukhāya vedanāya atthibhāvo sukhaṃ, natthibhāvo dukkhaṃ. Dukkhāya vedanāya atthibhāvo dukkhaṃ, natthibhāvo sukhaṃ. Adukkhamasukhāya vedanāya jānanabhāvo sukhaṃ, ajānanabhāvo dukkhanti attho.
“哪一种随眠在潜伏?”这是在问:哪一种随眠在潜伏?它以“未被断除”的意义,像睡着了一样存在着,所以提出这个关于随眠的问题。“贤友毗舍佉,并不是对一切乐受,贪随眠都在潜伏。”意思是:并不是对一切乐受,贪随眠都在潜伏;并不是对一切乐受,它都未被断除;也并不是缘于一切乐受,它都会生起。这个道理适用于所有情况。“应当断除的是什么?”这叫做“断除之问”。
Kiṃ anusayo anusetīti katamo anusayo anuseti. Appahīnaṭṭhena sayito viya hotīti anusayapucchaṃ pucchati. Na kho, āvuso visākha, sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo anusetīti na sabbāya sukhāya vedanāya rāgānusayo anuseti. Na sabbāya sukhāya vedanāya so appahīno, na sabbaṃ sukhaṃ vedanaṃ ārabbha uppajjatīti attho. Esa nayo sabbattha. Kiṃ pahātabbanti ayaṃ pahānapucchā nāma.
“他藉此舍断贪”这句话,是用一个回答解决了两个问题。在这里,比丘先压伏了贪随眠,然后进入初禅。他把被禅那压伏的贪随眠保持在那样被压伏的状态,继续修观并使之增长,最后用不来道把它彻底断除。虽然它已经被不来道断除,但因为先前被压伏过,所以在初禅那里它不再潜伏,因此说“在那里贪随眠不再潜伏”。“彼处”就是指那个处所,也就是以最高安稳为本质的依止处——阿拉汉果。这样,在对被称为无上解脱的阿拉汉果生起希求时:“由希求为缘,忧生起。”意思是,当一个人立下愿望之后,以愿望的建立为根源,忧就生起。不过,这实际上并不是直接以愿望的建立为根源而生起,而是希求之后得不到,以“得不到”为根源而生起,所以说“由希求为缘”。在这里,虽然忧确实完全是不善法,但据说这种应当去经历的忧是允许的。因为修行者会采取三个月、六个月或九个月的修行方式。其中,有人选定了某种修行方式后,努力精进,想着“我要在预定的时间内证得阿拉汉果”,如果无法在预定的时间内证得,就会生起强烈的忧,眼泪像水流一样落下,就像住在阿邻提迦的大普沙长老那样。据说这位长老在十九年里完成了往返的修行任务。他下定决心:“这一次我要证得阿拉汉果,这一次我要举行清净自恣。”就这样一边做沙门的事业,一边十九年过去了。到了自恣日,长老没有一天不是泪流满面。到了第二十年,他才证得阿拉汉果。
Rāgaṃ tena pajahatīti ettha ekeneva byākaraṇena dve pucchā vissajjesi. Idha bhikkhu rāgānusayaṃ vikkhambhetvā paṭhamajjhānaṃ samāpajjati, jhānavikkhambhitaṃ rāgānusayaṃ tathā vikkhambhitameva katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmimaggena samugghāteti. So anāgāmimaggena pahīnopi tathā vikkhambhitattāva paṭhamajjhāne nānuseti nāma. Tenāha – ‘‘na tattha rāgānusayo anusetī’’ti. Tadāyatananti taṃ āyatanaṃ, paramassāsabhāvena patiṭṭhānabhūtaṃ arahattanti attho. Iti anuttaresūti evaṃ anuttarā vimokkhāti laddhanāme arahatte. Pihaṃ upaṭṭhāpayatoti patthanaṃ paṭṭhapentassa. Uppajjati pihāpaccayā domanassanti patthanāya paṭṭhapanamūlakaṃ domanassaṃ uppajjati. Taṃ panetaṃ na patthanāya paṭṭhapanamūlakaṃ uppajjati, patthetvā alabhantassa pana alābhamūlakaṃ uppajjamānaṃ, ‘‘uppajjati pihāpaccayā’’ti vuttaṃ. Tattha kiñcāpi domanassaṃ nāma ekantena akusalaṃ, idaṃ pana sevitabbaṃ domanassaṃ vaṭṭatīti vadanti. Yogino hi temāsikaṃ chamāsikaṃ vā navamāsikaṃ vā paṭipadaṃ gaṇhanti. Tesu yo taṃ taṃ paṭipadaṃ gahetvā antokālaparicchedeyeva arahattaṃ pāpuṇissāmīti ghaṭento vāyamanto na sakkoti yathāparicchinnakālena pāpuṇituṃ, tassa balavadomanassaṃ uppajjati, āḷindikavāsimahāphussadevattherassa viya assudhārā pavattanti. Thero kira ekūnavīsativassāni gatapaccāgatavattaṃ pūresi. Tassa, ‘‘imasmiṃ vāre arahattaṃ gaṇhissāmi, imasmiṃ vāre visuddhipavāraṇaṃ pavāressāmī’’ti mānasaṃ bandhitvā samaṇadhammaṃ karontasseva ekūnavīsativassāni atikkantāni. Pavāraṇādivase āgate therassa assupātena muttadivaso nāma nāhosi. Vīsatime pana vasse arahattaṃ pāṇuṇi.
以嗔断嗔这句话的意思是:在这里,他就是以忧来断除嗔。因为确实不存在以嗔本身来断除嗔,也不存在以忧本身来断除忧这回事。然而,这位比丘在三个月等期限内,采取某一种修行方式后,这样反复思量:“比丘,你看,你的戒有没有缺失的地方?或者精进有没有不足?或者慧有没有不够?你的戒难道不是极为清净,精进不是已经很好地提起,慧不是已经变得勇猛而能持续运行了吗?”他这样反复思量后,下定决心:“从现在起,我不会再让这种忧生起。”于是提起坚固的精进,在三个月内、六个月内或九个月内,以不来道将它彻底断除。通过这种方式,就称为以嗔断嗔、以忧断忧。
Paṭighaṃtena pajahatīti ettha domanasseneva paṭighaṃ pajahati. Na hi paṭigheneva paṭighappahānaṃ, domanassena vā domanassappahānaṃ nāma atthi. Ayaṃ pana bhikkhu temāsikādīsu aññataraṃ paṭipadaṃ gahetvā iti paṭisañcikkhati – ‘‘passa bhikkhu, kiṃ tuyhaṃ sīlena hīnaṭṭhānaṃ atthi, udāhu vīriyena, udāhu paññāya, nanu te sīlaṃ suparisuddhaṃ vīriyaṃ supaggahitaṃ paññā sūrā hutvā vahatī’’ti. So evaṃ paṭisañcikkhitvā, ‘‘na dāni puna imassa domanassassa uppajjituṃ dassāmī’’ti vīriyaṃ daḷhaṃ katvā antotemāse vā antochamāse vā antonavamāse vā anāgāmimaggena taṃ samugghāteti. Iminā pariyāyena paṭigheneva paṭighaṃ, domanasseneva domanassaṃ pajahati nāma.
在那里,嗔随眠不潜伏:意思是,对于这样的忧受,嗔随眠不潜伏。它不会以那个为所缘而生起,也就是说,嗔随眠在那里已经被断除了。通过那个,无明被断除:这里,比丘镇伏了无明随眠之后,进入第四禅;对于被禅那镇伏的无明随眠,他保持它这样被镇伏的状态,修习观,然后用阿拉汉道将它彻底根除。它虽然已经被阿拉汉道断除,但因为先前已经被镇伏,所以在第四禅中说它不潜伏。因此说:在那里,无明随眠不潜伏。
Na tattha paṭighānusayo anusetīti tattha evarūpe domanasse paṭighānusayo nānuseti. Na taṃ ārabbha uppajjati, pahīnova tattha paṭighānusayoti attho. Avijjaṃ tena pajahatīti idha bhikkhu avijjānusayaṃ vikkhambhetvā catutthajjhānaṃ samāpajjati, jhānavikkhambhitaṃ avijjānusayaṃ tathā vikkhambhitameva katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattamaggena samugghāteti. So arahattamaggena pahīnopi tathā vikkhambhitattāva catutthajjhāne nānuseti nāma. Tenāha – ‘‘na tattha avijjānusayo anusetī’’ti.
466现在,为了提出一个对等的反问,他说“然而,以乐……”等话。在解答这个问题时,因为乐的对立面是苦,苦的对立面是乐,所以针对这两种受,说的是“异分对等”。而舍受就像黑暗一样,不明显、难以照亮,无明也是如此,因此这里说的是“同分对等”。不过,在无明制造黑暗的地方,明就能驱除黑暗,所以也说了“异分对等”。在“友!无明……”这句里,这两个法都是无漏、出世间的,所以只说了“同分对等”。在“友!解脱……”这句里,从无漏、出世间和无记这三个角度来说,也只说了“同分对等”。“已超逾”的意思是已经越过问题而去。“未能把握问题的边际”是说无法把握问题的界限和尺度,你去问了无对等之法的对等。这涅槃就是无对等的,不可能用蓝色或黄色等任何法来设立对等并显示出来。你正是怀着这个意图发问的,这就是其中的含义。
466. Idāni paṭibhāgapucchaṃ pucchanto sukhāya panāyyetiādimāha. Tassa vissajjane yasmā sukhassa dukkhaṃ, dukkhassa ca sukhaṃ paccanīkaṃ, tasmā dvīsu vedanāsu visabhāgapaṭibhāgo kathito. Upekkhā pana andhakārā avibhūtā duddīpanā, avijjāpi tādisāvāti tenettha sabhāgapaṭibhāgo kathito. Yattakesu pana ṭhānesu avijjā tamaṃ karoti, tattakesu vijjā tamaṃ vinodetīti visabhāgapaṭibhāgo kathito. Avijjāya kho, āvusoti ettha ubhopete dhammā anāsavā lokuttarāti sabhāgapaṭibhāgova kathito. Vimuttiyā kho, āvusoti ettha anāsavaṭṭhena lokuttaraṭṭhena abyākataṭṭhena ca sabhāgapaṭibhāgova kathito. Accayāsīti ettha pañhaṃ atikkamitvā gatosīti attho. Nāsakkhi pañhānaṃ pariyantaṃ gahetunti pañhānaṃ paricchedapamāṇaṃ gahetuṃ nāsakkhi, appaṭibhāgadhammassa paṭibhāgaṃ pucchi. Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭibhāgaṃ , na sakkā nīlaṃ vā pītakaṃ vāti kenaci dhammena saddhiṃ paṭibhāgaṃ katvā dassetuṃ. Tañca tvaṃ iminā adhippāyena pucchasīti attho.
到这一步应当明白:这位居士就像一个比丘在第七户人家得到了筹食,离开后走过了七户人家,站在第八户门口,却完全没意识到自己已经错过了全部七户;同样,他去问那无可比拟之法的比拟,结果在全部七个有比拟可问的问题上都错过了。入涅槃:就是进入涅槃内部,融入涅槃之中。以涅槃为彼岸:涅槃是他的最高归宿,他的最终去处就是涅槃,再没有比这更远的去处了,这就是这句话的意思。以涅槃为终点:涅槃是他的终点、他的归宿,所以叫以涅槃为终点。
Ettāvatā cāyaṃ upāsako yathā nāma sattame ghare salākabhattaṃ labhitvā gato bhikkhu satta gharāni atikkamma aṭṭhamassa dvāre ṭhito sabbānipi satta gehāni viraddhova na aññāsi, evamevaṃ appaṭibhāgadhammassa paṭibhāgaṃ pucchanto sabbāsupi sattasu sappaṭibhāgapucchāsu viraddhova hotīti veditabbo. Nibbānogadhanti nibbānabbhantaraṃ nibbānaṃ anupaviṭṭhaṃ. Nibbānaparāyananti nibbānaṃ paraṃ ayanamassa parā gati, na tato paraṃ gacchatīti attho. Nibbānaṃ pariyosānaṃ avasānaṃ assāti nibbānapariyosānaṃ.
467“具慧者”是指具备智慧,对界善巧、对处善巧、对缘起善巧、对处非处善巧,这就是它的意思。“大慧者”是指具备这样的智慧:能够把握重大的利益、重大的法义、重大的语词、重大的辩才。正如法乐比丘尼所解说的那样,我也会同样那样解说。到此为止,这部经就成了“佛所说”,而不再是声闻所说。就像大臣们拟写的文书,在没有盖上国王印章之前,还不能算作国王的文书;一旦盖上印章,就成了国王的文书。同样地,因为“我也会同样那样解说”这句佛语的印章已经盖上,这部经就由世尊亲口认可而成了佛所说。其余各处都很容易理解。
467.Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā, dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā ṭhānāṭṭhānakusalāti attho. Mahāpaññāti mahante atthe mahante dhamme mahantā niruttiyo mahantāni paṭibhānāni pariggaṇhanasamatthāya paññāya samannāgatā. Yathā taṃ dhammadinnāyāti yathā dhammadinnāya bhikkhuniyā byākataṃ, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyanti. Ettāvatā ca pana ayaṃ suttanto jinabhāsito nāma jāto, na sāvakabhāsito. Yathā hi rājayuttehi likhitaṃ paṇṇaṃ yāva rājamuddikāya na lañchitaṃ hoti, na tāva rājapaṇṇanti saṅkhyaṃ gacchati; lañchitamattaṃ pana rājapaṇṇaṃ nāma hoti, tathā, ‘‘ahampi taṃ evameva byākareyya’’nti imāya jinavacanamuddikāya lañchitattā ayaṃ suttanto āhaccavacanena jinabhāsito nāma jāto. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
《小法受持经》的注释
5. Cūḷadhammasamādānasuttavaṇṇanā
468“如是我闻”这句,说的就是《小法受持经》。其中,“法受持”指的是所执取的法。“现世乐”是指当下的快乐,也就是在造作积聚的那个当下,是快乐的、容易做到的、可以快快乐乐地完成。“未来苦果”是指将来果报成熟时带来痛苦的果报。按照这个方法,应当理解所有词句的含义。
468.Evaṃme sutanti cūḷadhammasamādānasuttaṃ. Tattha dhammasamādānānīti dhammoti gahitagahaṇāni. Paccuppannasukhanti paccuppanne sukhaṃ, āyūhanakkhaṇe sukhaṃ sukaraṃ sukhena sakkā pūretuṃ. Āyatiṃ dukkhavipākanti anāgate vipākakāle dukkhavipākaṃ. Iminā upāyena sabbapadesu attho veditabbo.
469在诸欲中并无过患,意思是在事欲和烦恼欲中都没有过患。所谓“陷入可饮性”,是说他们以烦恼欲对事欲陷入可饮、可享用的状态,也就是随自己的喜好去受用。结髻者,是把头发盘成髻扎起来的人。女出家者,是修苦行的女出家者。她们这样说,就是她们这样讲。宣说遍知,就是宣说舍断和超越。摩卢瓦荚,是一种长条形的摩卢瓦果实。它会裂开,是因为被太阳晒干后绽裂。在沙罗树根,就是在沙罗树旁边。天神为什么心生恐惧呢?因为害怕住处被毁。原来,从落在树根的摩卢瓦种子长出藤蔓,攀上那棵树。这藤蔓叶片又大又多,形状像黑檀树叶。然后它从树根开始缠住那棵树,覆盖所有枝丫,造成巨大的重压。风吹或雨打时,它就形成一股洪流般的力量,把那棵树所有的大小枝条都折断,让树倒在地上。于是,依附在那棵树上的天宫就破裂、坏灭。因此,天神因为害怕住处被毁而心生恐惧。
469.Natthi kāmesu dosoti vatthukāmesupi kilesakāmesupi doso natthi. Pātabyataṃ āpajjantīti te vatthukāmesu kilesakāmena pātabyataṃ pivitabbataṃ, yathāruci paribhuñjitabbataṃ āpajjantīti attho. Moḷibaddhāhīti moḷiṃ katvā baddhakesāhi. Paribbājikāhīti tāpasaparibbājikāhi. Evamāhaṃsūti evaṃ vadanti. Pariññaṃ paññapentīti pahānaṃ samatikkamaṃ paññapenti. Māluvāsipāṭikāti dīghasaṇṭhānaṃ māluvāpakkaṃ. Phaleyyāti ātapena sussitvā bhijjeyya. Sālamūleti sālarukkhassa samīpe. Santāsaṃ āpajjeyyāti kasmā āpajjati? Bhavanavināsabhayā. Rukkhamūle patitamāluvābījato hi latā uppajjitvā rukkhaṃ abhiruhati. Sā mahāpattā ceva hoti bahupattā ca, koviḷārapattasadisehi pattehi samannāgatā. Atha taṃ rukkhaṃ mūlato paṭṭhāya vinandhamānā sabbaviṭapāni sañchādetvā mahantaṃ bhāraṃ janetvā tiṭṭhati. Sā vāte vā vāyante deve vā vassante oghanaṃ janetvā tassa rukkhassa sabbasākhāpasākhaṃ bhañjati, bhūmiyaṃ nipāteti. Tato tasmiṃ rukkhe patiṭṭhitavimānaṃ bhijjati nassati. Iti sā bhavanavināsabhayā santāsaṃ āpajjati.
园天,是指住在各处花园和果园里的天神。林天,是指住在盲林、善林等森林里的天神。树天,是指住在那些特征明显的那勒鲁树、穆钦陀树等树上的天神。住在药草、草类和林主树中的天神,是指住在诃梨勒、余甘子等药草上的,住在棕榈、椰子等草类上的,以及住在林中最大的树上的天神。林中工作者,是指在森林里以耕作、割草、采薪、牧牛等某种工作为生而四处走动的人。应该拔出,意思是咀嚼它们。悬垂者,是指藤蔓在被风吹打的地方,像在嬉戏一样悬垂摇摆。此是乐的意思是:和这种摩卢瓦藤蔓接触是快乐的,看见它也是快乐的。这位天神因为看见、触到藤蔓而生起喜悦,就这样说:这将成为我孩子们的饮水之处,将成为他们的游戏之场,我又得到了第二个天宫啊!
Ārāmadevatāti tattha tattha pupphārāmaphalārāmesu adhivatthā devatā. Vanadevatāti andhavanasubhagavanādīsu vanesu adhivatthā devatā. Rukkhadevatāti abhilakkhitesu naḷerupucimandādīsu rukkhesu adhivatthā devatā. Osadhitiṇavanappatīsūti harītakīāmalakīādīsu osadhīsu tālanāḷikerādīsu tiṇesu vanajeṭṭhakesu ca vanappatirukkhesu adhivatthā devatā. Vanakammikāti vane kasanalāyanadāruāharaṇagorakkhādīsu kenacideva kammena vā vicarakamanussā. Uddhareyyunti khādeyyuṃ. Vilambinīti vātena pahatapahataṭṭhānesu keḷiṃ karontī viya vilambantī. Sukho imissāti evarūpāya māluvālatāya samphassopi sukho, dassanampi sukhaṃ. Ayaṃ me dārakānaṃ āpānamaṇḍalaṃ bhavissati, kīḷābhūmi bhavissati, dutiyaṃ me vimānaṃ paṭiladdhanti latāya dassanepi samphassepi somanassajātā evamāha.
它应该做成一个伞盖——意思是它应该像伞盖那样停在枝条上方。它应该形成一团密集——意思是在下面形成厚厚的一团。它向上爬,把整棵树缠绕起来,然后又向下垂落,碰到地面,这就是这段话的意思。它应该裂开——意思是它这样形成一团密集之后,又从那里开始,沿着那些垂到根部的枝条往上爬,缠住所有枝条,到达树顶后,又以同样的方式下来再上去,把整棵树缠得紧紧的、盖得严严实实,把所有枝条都压到下面,自己却停在最上面。这样,当风吹起或天下雨时,它就会裂开,也就是断掉的意思。结果只剩下一截树桩。本来依附在树枝上的天宫,在树枝断裂时,就在各处就地碎裂;等所有树枝都断了,整个天宫也就毁了。但如果是依附在树上的天宫,只要树根还在,它就不会毁坏。而这座天宫是依附在树枝上的,所以当所有树枝都碎裂时,它也就毁了。那位天神抱着孩子,站在树桩上,开始悲泣。
Viṭabhiṃ kareyyāti sākhānaṃ upari chattākārena tiṭṭheyya. Oghanaṃ janeyyāti heṭṭhā ghanaṃ janeyya. Upari āruyha sakalaṃ rukkhaṃ paliveṭhetvā puna heṭṭhā bhassamānā bhūmiṃ gaṇheyyāti attho. Padāleyyāti evaṃ oghanaṃ katvā puna tato paṭṭhāya yāva mūlā otiṇṇasākhāhi abhiruhamānā sabbasākhā paliveṭhentī matthakaṃ patvā teneva niyāmena puna orohitvā ca abhiruhitvā ca sakalarukkhaṃ saṃsibbitvā ajjhottharantī sabbasākhā heṭṭhā katvā sayaṃ upari ṭhatvā vāte vā vāyante deve vā vassante padāleyya. Bhindeyyāti attho. Khāṇumattameva tiṭṭheyya, tattha yaṃ sākhaṭṭhakavimānaṃ hoti, taṃ sākhāsu bhijjamānāsu tattha tattheva bhijjitvā sabbasākhāsu bhinnāsu sabbaṃ bhijjati. Rukkhaṭṭhakavimānaṃ pana yāva rukkhassa mūlamattampi tiṭṭhati, tāva na nassati. Idaṃ pana vimānaṃ sākhaṭṭhakaṃ, tasmā sabbasākhāsu saṃbhijjamānāsu bhijjittha. Devatā puttake gahetvā khāṇuke ṭhitā paridevituṃ āraddhā.
471“强贪型的人”,是指贪欲特别厚重的人。他因为贪欲而感受痛苦和忧恼:由于贪欲强烈,对每一个看到的所缘都执取它的相。于是他的亲教师和戒师便下令对他进行处罚。他反复受到处罚,因此感受痛苦和忧恼,但即便如此也绝不违犯戒律。“强嗔型的人”,则因为一点点小事就发怒,甚至和年幼的沙弥互相拉扯推搡着说话。他也因为受到处罚而感受痛苦和忧恼。“痴型的人”,对已经做了的事或还没做的事都不去分辨,种种该做的事都被耽误了。他也因为受到处罚而感受痛苦和忧恼。
471.Tibbarāgajātikoti bahalarāgasabhāvo. Rāgajaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetīti tibbarāgajātikattā diṭṭhe diṭṭhe ārammaṇe nimittaṃ gaṇhāti. Athassa ācariyupajjhāyā daṇḍakammaṃ āṇāpenti. So abhikkhaṇaṃ daṇḍakammaṃ karonto dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti, natveva vītikkamaṃ karoti. Tibbadosajātikoti appamattikeneva kuppati, daharasāmaṇerehi saddhiṃ hatthaparāmāsādīni karontova katheti. Sopi daṇḍakammapaccayā dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Mohajātiko pana idha kataṃ vā katato akataṃ vā akatato na sallakkheti, tāni tāni kiccāni virādheti. Sopi daṇḍakammapaccayā dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti.
472“不是强贪类型”等说法,应当按前面所说的相反方式来理解。为什么在这里有的人是强贪等类型,有的人不是强贪等类型呢?这是由业的规律决定的。因为一个人在造业的当下,如果贪的力量强,无贪的力量弱,而无嗔、无痴的力量强,嗔、痴的力量弱,那么弱小的无贪就没办法压伏贪,而强大的无嗔、无痴却能压伏嗔和痴。因此,他由于那种业所决定的结生而投生后,就成了贪欲重的人,性情乐于安乐,不嗔怒,有智慧,拥有像金刚一样的智慧。
472.Na tibbarāgajātikotiādīni vuttapaṭipakkhanayena veditabbāni. Kasmā panettha koci tibbarāgādijātiko hoti, koci na tibbarāgādijātiko? Kammaniyāmena. Yassa hi kammāyūhanakkhaṇe lobho balavā hoti, alobho mando, adosāmohā balavanto, dosamohā mandā, tassa mando alobho lobhaṃ pariyādātuṃ na sakkoti, adosāmohā pana balavanto dosamohe pariyādātuṃ sakkonti. Tasmā so tena kammena dinnapaṭisandhivasena nibbatto luddho hoti, sukhasīlo akkodhano paññavā vajirūpamañāṇo.
如果在造业的那一刹那,贪和嗔的力量强,无贪和无嗔的力量弱,而无痴的力量强,痴的力量弱,那么按照前面同样的道理,这个人既是有贪的,也是有嗔的,但同时是有慧的,拥有像金刚一样锐利的智慧,就像达陀跋耶长老那样。
Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe lobhadosā balavanto honti, alobhādosā mandā, amoho balavā, moho mando, so purimanayeneva luddho ceva hoti duṭṭho ca, paññavā pana hoti vajirūpamañāṇo dattābhayatthero viya.
如果在造业的那一刻,贪、无嗔、痴的力量强,而另外那些(无贪、有嗔、无痴)的力量弱,那么按照前面同样的方式,这个人就是既贪又迟钝,但他生性喜欢快乐,而且不容易发怒。
Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe lobhādosamohā balavanto honti, itare mandā, so purimanayeneva luddho ceva hoti dandho ca, sukhasīlako pana hoti akkodhano.
同样,如果一个人在造业的那一刻,贪、嗔、痴三者都很强,而无贪等善法很弱,那么按照前面同样的方式,这个人就是既贪、又嗔、又痴。
Tathā yassa kammāyūhanakkhaṇe tayopi lobhadosamohā balavanto honti, alobhādayo mandā, so purimanayeneva luddho ceva hoti duṭṭho ca mūḷho ca.
如果在造业的那一刻,无贪、无嗔、无痴力量强,而贪、嗔、痴较弱,那么按照前面同样的方式,这个人烦恼就少,即使看到天界的所缘境,心也不会动摇,不过他还是容易发怒,而且智慧迟钝。
Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe alobhadosamohā balavanto honti, itare mandā, so purimanayeneva appakileso hoti, dibbārammaṇampi disvā niccalo, duṭṭho pana hoti dandhapañño ca.
如果在造业的那一刻,无贪、无嗔、痴力量强,其余的心所弱,那么按照前面同样的道理,这个人就是不贪的,而且天性安乐,但他是愚痴的。
Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe alobhādosamohā balavanto honti, itare mandā, so purimanayeneva aluddho ceva hoti sukhasīlako ca, mūḷho pana hoti.
同样,如果一个人在造业的那一刹那,无贪、无嗔、无痴力量强,其余的心所微弱,那么按照前面同样的道理,他就是不贪而且有智慧,但却是心怀嗔恨、容易发怒的人。
Tathā yassa kammāyūhanakkhaṇe alobhadosāmohā balavanto honti, itare mandā, so purimanayeneva aluddho ceva hoti paññavā ca, duṭṭho pana hoti kodhano.
如果一个人在造业的那一刹那,无贪、无嗔、无痴这三种也都很强,而贪等烦恼则很弱,那么他就会像摩诃僧伽护长老一样,不贪、不嗔,并且有慧。
Yassa pana kammāyūhanakkhaṇe tayopi alobhādayo balavanto honti, lobhādayo mandā, so mahāsaṅgharakkhitatthero viya aluddho aduṭṭho paññavā ca hoti.
其余各处也都同样是意思浅显易懂。
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
《大法受持经》的注释
6. Mahādhammasamādānasuttavaṇṇanā
473Evaṃme suttanti这句,说的就是《大法受持经》。其中,“有如是欲”是指有这样的意愿;“有如是希求”是指有这样的志向;“有如是意图”是指有这样的见解。“在那里”是指在对不可爱之事增长、对可爱之事减损的地方。“以世尊为根本”:世尊是这些法的根本,所以叫“以世尊为根本”。这里要表达的是:尊者,我们这些法,过去是由迦叶正自觉佛为我们生起的。他般涅槃之后,隔了一尊佛的时间,其他任何沙门或婆罗门都没有能力让这些法生起,而这些法是由世尊为我们生起的。我们正是依靠世尊,才了知、通达这些法,所以说“尊者,我们的这些法以世尊为根本”。“以世尊为导引”:世尊是诸法的引导者、调御者、随顺引导者。那些按各自真实相状被一一安立名称、开显出来的法,就叫“以世尊为导引”。“以世尊为皈依”:四地的诸法,在进入一切知智的境界时,就叫“以世尊为皈依”。“皈依”就是趣向、会合。再者,世尊坐在大菩提树下,依证悟之力,触生起:“世尊,我叫什么?”——“你以触达之义,名为触。”受、想、行、识生起:“世尊,我叫什么?”——“你以了知之义,名为识。”这样,世尊按各自真实相状,为四地诸法一一取名,所以也叫“以世尊为皈依”。“唯愿世尊为我们显明”:愿这所说的义理唯在世尊面前显现,意思就是“请你们为我们解说”。
473.Evaṃme suttanti mahādhammasamādānasuttaṃ. Tattha evaṃkāmāti evaṃicchā. Evaṃchandāti evaṃajjhāsayā. Evaṃadhippāyāti evaṃladdhikā. Tatrāti tasmiṃ aniṭṭhavaḍḍhane ceva iṭṭhaparihāne ca. Bhagavaṃmūlakāti bhagavā mūlaṃ etesanti bhagavaṃmūlakā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ime, bhante, amhākaṃ dhammā pubbe kassapasammāsambuddhena uppāditā, tasmiṃ parinibbute ekaṃ buddhantaraṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā ime dhamme uppādetuṃ samattho nāma nāhosi, bhagavatā pana no ime dhammā uppāditā. Bhagavantañhi nissāya mayaṃ ime dhamme ājānāma paṭivijjhāmāti evaṃ bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammāti. Bhagavaṃnettikāti bhagavā hi dhammānaṃ netā vinetā anunetāti. Yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gahetvā dassitā dhammā bhagavaṃnettikā nāma honti. Bhagavaṃpaṭisaraṇāti catubhūmakā dhammā sabbaññutaññāṇassa āpāthaṃ āgacchamānā bhagavati paṭisaranti nāmāti bhagavaṃpaṭisaraṇā. Paṭisarantīti osaranti samosaranti. Apica mahābodhimaṇḍe nisinnassa bhagavato paṭivedhavasena phasso āgacchati, ahaṃ bhagavā kinnāmoti? Tvaṃ phusanaṭṭhena phasso nāma. Vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ āgacchati. Ahaṃ bhagavā kinnāmanti? Tvaṃ vijānanaṭṭhena viññāṇaṃ nāmāti evaṃ catubhūmakadhammānaṃ yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gaṇhanto bhagavā dhamme paṭisaratītipi bhagavaṃpaṭisaraṇā. Bhagavantaññeva paṭibhātūti bhagavatoyeva etassa bhāsitassa attho upaṭṭhātu, tumheyeva no kathetvā dethāti attho.
474应当亲近,就是应当依靠。应当结交,就是应当去接近。如同面对无智之人那样,就是如同面对没有智慧的愚人、盲目的凡夫那样。如同面对有智之人那样,就是如同面对有智慧的聪明人、贤者那样。
474.Sevitabbeti nissayitabbe. Bhajitabbeti upagantabbe. Yathā taṃ aviddasunoti yathā aviduno bālassa andhaputhujjanassa. Yathā taṃ viddasunoti yathā viduno medhāvino paṇḍitassa.
475比丘们,有法之受持。在前一部经里,纲目是以逆次第的方式安立的;但在这里,导师是顺着法的滋味本身来安立纲目的。其中,法之受持,就是指对杀生等法的执取。
475.Atthi, bhikkhave, dhammasamādānanti purimasutte uppaṭipāṭiākārena mātikā ṭhapitā , idha pana yathādhammaraseneva satthā mātikaṃ ṭhapesi. Tattha dhammasamādānanti pāṇātipātādīnaṃ dhammānaṃ gahaṇaṃ.
476无明所摄者,就是具备无明的人。
476.Avijjāgatoti avijjāya samannāgato.
477有明的人,就是具足明、有慧的人。
477.Vijjāgatoti vijjāya samannāgato paññavā.
478在“与苦俱”这一句里,邪行、贪欲、邪见这三者,是依前思与后思这两种思的力量,而生起苦受。但决定思则或者与乐相应,或者与舍相应。其余杀生等七种,是依三种思的力量,而生起苦受。就是针对这一点而说:“亦与苦俱,亦与忧俱。”在这里,应当把忧本身理解为苦。或者,当一个人进入寻求之时,在寻求的前后阶段,身苦也同样适用。
478.Sahāpi dukkhenāti ettha micchācāro abhijjhā micchādiṭṭhīti ime tāva tayo pubbacetanāya ca aparacetanāya cāti dvinnaṃ cetanānaṃ vasena dukkhavedanā honti. Sanniṭṭhāpakacetanā pana sukhasampayuttā vā upekkhāsampayuttā vā hoti. Sesā pāṇātipātādayo satta tissannampi cetanānaṃ vasena dukkhavedanā honti. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘sahāpi dukkhena sahāpi domanassenā’’ti. Domanassameva cettha dukkhanti veditabbaṃ. Pariyeṭṭhiṃ vā āpajjantassa pubbabhāgaparabhāgesu kāyikaṃ dukkhampi vaṭṭatiyeva.
479在“与乐俱”这一句里,杀生、粗恶语、嗔恨这三样,是依前思和後思这两种思的作用,而生起乐受。但决定思则一定与苦相应。其余七法,依三种思的作用,都一定生起乐受。在“与喜悦俱”这一句里,这里的喜悦就应当理解为乐。或者,对具足可爱触境的人,在前行和完成阶段,身乐也同样适用。
479.Sahāpisukhenāti ettha pāṇātipāto pharusavācā byāpādoti ime tāva tayo pubbacetanāya ca aparacetanāya cāti dvinnaṃ cetanānaṃ vasena sukhavedanā honti. Sanniṭṭhāpakacetanā pana dukkhasampayuttāva hoti. Sesā satta tissannampi cetanānaṃ vasena sukhavedanā hontiyeva. Sahāpi somanassenāti somanassameva cettha sukhanti veditabbaṃ. Iṭṭhaphoṭṭhabbasamaṅgino vā pubbabhāgaparabhāgesu kāyikaṃ sukhampi vaṭṭatiyeva.
480第三种法的受持:在这里,有些人当渔夫或猎鹿人,完全靠杀生来谋生。有位受人尊敬的比丘,虽然对方并不情愿,还是给他讲杀生的过患和远离杀生的功德,然后给他授学处。他受持的时候,也是带着痛苦和忧愁受持的。后来过了几天,当他守不住的时候,也还是痛苦。他的前思和后思都与苦相伴,而决定思则或者与乐相伴,或者与舍相伴。一切地方都应该这样理解。所以,这段话正是针对前行和完成阶段的思而说的:“也与苦相伴,也与忧愁相伴。”在这里,忧愁就是苦。
480. Tatiyadhammasamādāne idhekacco macchabandho vā hoti, māgaviko vā, pāṇupaghātaṃyeva nissāya jīvikaṃ kappeti. Tassa garuṭṭhāniyo bhikkhu akāmakasseva pāṇātipāte ādīnavaṃ, pāṇātipātaviratiyā ca ānisaṃsaṃ kathetvā sikkhāpadaṃ deti. So gaṇhantopi dukkhito domanassitova hutvā gaṇhāti. Aparabhāge katipāhaṃ vītināmetvā rakkhituṃ asakkontopi dukkhitova hoti, tassa pubbāparacetanā dukkhasahagatāva honti. Sanniṭṭhāpakacetanā pana sukhasahagatā vā upekkhāsahagatā vāti evaṃ sabbattha attho veditabbo . Iti pubbabhāgaparabhāgacetanāva sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘sahāpi dukkhena sahāpi domanassenā’’ti. Domanassameva cettha dukkhanti veditabbaṃ.
481在第四种法的受持中,在十个方面,三种前行、后行与决定阶段的思心所都必定与快乐相应。正是针对这一点才这样说:“既与快乐一起,也与喜悦一起。”在这里,应当知道喜悦本身就是快乐。
481. Catutthadhammasamādāne dasasupi padesu tissopi pubbabhāgāparabhāgasanniṭṭhāpakacetanā sukhasampayuttā hontiyeva, taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘sahāpi sukhena sahāpi somanassenā’’ti. Somanassameva cettha sukhanti veditabbaṃ.
482“苦味的葫芦”就是味道发苦的葫芦。“与毒混合”就是与哈拉哈拉毒混在一起、掺杂、搅和在一起。“不会让人喜欢”就是不会讨人喜欢,不会让人满意。“你会遭遇”就是你会碰上。“不加思择就喝”就是不对它作观察思考就喝下去。
482.Tittakālābūti tittakarasaalābu. Visena saṃsaṭṭhoti halāhalavisena sampayutto missito luḷito. Nacchādessatīti na ruccissati na tuṭṭhiṃ karissati. Nigacchasīti gamissasi. Appaṭisaṅkhāya piveyyāti taṃ appaccavekkhitvā piveyya.
483“饮料杯”是指装满了甘甜饮料的杯子。“颜色具足”是说因为饮料的颜色等而色泽美好;由于杯里盛着饮料,这个饮料杯也就被这样称呼了。“将令人欢喜”是说它会赋予味道:因为那哈拉哈拉毒无论被放进哪里,都会让那东西带上它自己的味道。因此说“将令人欢喜”。
483.Āpānīyakaṃsoti āpānīyassa madhurapānakassa bharitakaṃso. Vaṇṇasampannoti pānakavaṇṇādīhi sampannavaṇṇo, kaṃse pakkhittapānakavasena pānakakaṃsopi evaṃ vutto. Chādessatīti tañhi halāhalavisaṃ yattha yattha pakkhittaṃ hoti, tassa tasseva rasaṃ deti. Tena vuttaṃ ‘‘chādessatī’’ti.
484“腐尿”就是指尿本身。就像人的身体虽然肤色像金子一样,仍然被称为“腐身”;当天新长出来的藤蔓,也被叫作“腐藤”。同样,刚排出来的尿虽然新鲜,也还是“腐尿”。“以种种药”是指用诃子、余甘子等各种药物。“他会快乐”是指他会没有病,身体呈现金色,过得安乐。
484.Pūtimuttanti muttameva. Yathā hi manussabhāvo suvaṇṇavaṇṇo pūtikāyotveva, tadahujātāpi galocilatā pūtilatātveva vuccati. Evaṃ taṅkhaṇaṃ gahitaṃ taruṇampi muttaṃ pūtimuttameva. Nānābhesajjehīti harītakāmalakādīhi nānosadhehi. Sukhī assāti arogo suvaṇṇavaṇṇo sukhī bhaveyya.
485酪和蜜,就是非常纯净的酪和非常甜美的蜜。混合在一起,就是合到一处、掺和、搅匀。他喝那个四甜药时会喜欢它。而那种混着肛漏的血液会流出,这药对它不起作用,反而会让食物凝结、阻塞通道。至于那种混着胆汁的血液,这药正好是它的清凉剂。
485.Dadhi ca madhu cāti suparisuddhaṃ dadhi ca sumadhuraṃ madhu ca. Ekajjhaṃ saṃsaṭṭhanti ekato katvā missitaṃ āluḷitaṃ. Tassa tanti tassa taṃ catumadhurabhesajjaṃ pivato rucceyya. Idañca yaṃ bhagandarasaṃsaṭṭhaṃ lohitaṃ pakkhandati, na tassa bhesajjaṃ, āhāraṃ thambhetvā maggaṃ avalañjaṃ karoti. Yaṃ pana pittasaṃsaṭṭhaṃ lohitaṃ, tassetaṃ bhesajjaṃ sītalakiriyāya pariyattabhūtaṃ.
486极为明亮,就是非常明亮。意思是说,因为乌云散去而远离了。乌云已消散,是说乌云离去,天已放晴。处于虚空中的黑暗,就是位于虚空的黑暗。“已击破”,就是在众多所谓沙门婆罗门的其他外道之说中,已经胜伏、击败。照耀、灼热、放光,是说就像秋季正午时分的太阳一样,放出光明、灼热、闪耀。
486.Viddheti ubbiddhe. Meghavigamena dūrībhūteti attho. Vigatavalāhaketi apagatameghe, deveti ākāse. Ākāsagataṃ tamagatanti ākāsagataṃ tamaṃ. Puthusamaṇabrāhmaṇaparappavādeti puthūnaṃ samaṇabrāhmaṇasaṅkhātānaṃ paresaṃ vāde. Abhivihaccāti abhihantvā. Bhāsate ca tapate ca virocate cāti saradakāle majjhanhikasamaye ādiccova obhāsaṃ muñcati tapati vijjotatīti.
这部经对天神们来说极其可爱、极其可意。这里有一件事:据说在南方象养国,有一座叫桑喀拉瓦寺的寺院。在斋堂门口,住在桑喀拉瓦树上的天神,夜里听到一位年轻比丘用吟诵调诵出这部经,就发出了赞叹声。年轻比丘问:“这是什么?”天神说:“尊者,我是住在这棵树上的天神。”“天神,你是对声音欢喜,还是对经文欢喜?”“尊者,声音谁都有,我是对经文欢喜。世尊坐在祇园里宣说的那天,和今天相比,连一个音节都没有差别。”“天神,世尊宣说的那天,你听到了吗?”“是的,尊者。”“你当时站在哪里听到的?”“尊者,我去了祇园,但那些有大威德的天神们来时,我在那里找不到位置,就站在这里听到了。”“站在这里能听清楚声音吗?”“那么,尊者,您能听到我的声音吗?”“能听到,天神。”“尊者,感觉就像坐在右耳旁说话一样。”“天神,那你见到世尊的容貌了吗?”“尊者,我心里想‘世尊正在看着我呢’,就站不住了。”“天神,你没能生起殊胜。”天神就在那里消失了。据说就在那一天,这位天子证得了入流果。这部经就是这样为天神们所喜爱、所可意。其余部分在各处都是浅显易懂的。
Idaṃ pana suttaṃ devatānaṃ ativiya piyaṃ manāpaṃ. Tatridaṃ vatthu – dakkhiṇadisāyaṃ kira hatthibhogajanapade saṅgaravihāro nāma atthi. Tassa bhojanasāladvāre saṅgararukkhe adhivatthā devatā rattibhāge ekassa daharassa sarabhaññavasena idaṃ suttaṃ osārentassa sutvā sādhukāraṃ adāsi. Daharo kiṃ esoti āha. Ahaṃ, bhante, imasmiṃ rukkhe adhivatthā devatāti. Kasmiṃ devate pasannāsi, kiṃ sadde, udāhu sutteti? Saddo nāma, bhante, yassa kassaci hotiyeva, sutte pasannāmhi. Satthārā jetavane nisīditvā kathitadivase ca ajja ca ekabyañjanepi nānaṃ natthīti. Assosi tvaṃ devate satthārā kathitadivaseti? Āma, bhante. Kattha ṭhitā assosīti? Jetavanaṃ, bhante, gatāmhi, mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu tattha okāsaṃ alabhitvā idheva ṭhatvā assosinti. Ettha ṭhitāya sakkā sutthu saddo sotunti? Tvaṃ pana, bhante, mayhaṃ saddaṃ suṇasīti? Āma devateti. Dakkhiṇakaṇṇapasse nisīditvā kathanakālo viya, bhante, hotīti. Kiṃ pana devate satthu rūpaṃ passasīti? Satthā mameva oloketīti maññamānā saṇṭhātuṃ na sakkomi, bhanteti. Visesaṃ pana nibbattetuṃ asakkhittha devateti. Devatā tattheva antaradhāyi. Taṃ divasaṃ kiresa devaputto sotāpattiphale patiṭṭhito. Evamidaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.