十三、《三明经》注释。显示巴利原文
13. Tevijjasuttavaṇṇanā
518 如是对《罗希车经》注释完毕,现在注释《三明经》。为了显示依序注释的次第,或为了阐明在《罗希车经》之后结集的经典即是《三明经》,而说:“如是我闻……于拘萨罗国……《三明经》”。 “名为”只是名称而已。在与方位词连用时,以 ena 结尾的词有“不远”之义,借由这种用法,在从格意义上使用了属格,因此以“uttarena”一词表示不远之义,并为显示从格意义的属格而说“在摩那沙迦多不远处、北面”。有人说:“由于方位词的从格表示不远之义,为了显示不远,而以 ena 结尾的词如此说。” 而此处是表处格意义的具格,如“pubbena gāmaṃ ramaṇīyaṃ”等例。然而,文法家认为:在与 ena 结尾词结合时,表示界限的词用 accusative,但意义却依属格来理解,因此这里只是依属格而说(《长部注疏》1.518)。这是阿阇梨的意见。“在嫩芒果树林中”,即在嫩芒果树的聚集处。因为树木的集合称为林。显示巴利原文
518. Evaṃ lohiccasuttaṃ saṃvaṇṇetvā idāni tevijjasuttaṃ saṃvaṇṇento yathānupubbaṃ saṃvaṇṇanokāsassa pattabhāvaṃ vibhāvetuṃ, lohiccasuttassānantaraṃ saṅgītassa suttassa tevijjasuttabhāvaṃ vā pakāsetuṃ ‘‘evaṃ me sutaṃ…pe… kosalesūti tevijjasutta’’nti āha. Nāmanti nāmamattaṃ. Disāvācīsaddato payujjamāno enasaddo aduratthe icchito, tappayogena ca pañcamiyatthe sāmivacanaṃ, tasmā ‘‘uttarenā’’ti padena adūratthajotanaṃ, pañcamiyatthe ca sāmivacanaṃ dassetuṃ ‘‘manasākaṭato avidūre uttarapasse’’ti vuttaṃ. ‘‘Disāvācīsaddato pañcamīvacanassa adūratthajotanato adūratthaṃ dassetuṃ enasaddena evaṃ vutta’’nti keci, sattamiyatthe cetaṃ tatiyāvacanaṃ ‘‘pubbena gāmaṃ ramaṇīya’’ntiādīsu viya. ‘‘Akkharacintakā pana ena-saddayoge avadhivācini pade upayogavacanaṃ icchanti, attho pana sāmivaseneva icchito, tasmā idha sāmivacanavaseneva vutta’’nti (dī. ni. ṭī. 1.518) ayaṃ ācariyamati. Taruṇaambarukkhasaṇḍeti taruṇambarukkhasamūhe. Rukkhasamudāyassa hi vanasamaññā.
519 “具足家族正行等功德”:此处“等”字含摄咒语、禅定、美貌等功德。“各处”指在各个地方或各个家族。为依住处而作区分,故说“那里”等。“为诵习咒语”:即为诵习阿闼婆咒语。因此说“阻止其他许多人进入”。“河岸”:即阿致罗筏底河的岸边。显示巴利原文
519.Kulacārittādisampattiyāti ettha ādisaddena mantajjhenābhirūpatādisampattiṃ saṅgaṇhāti. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ dese, kule vā. Te nivāsaṭṭhānena visesento ‘‘tatthā’’tiādimāha. Mantasajjhāyakaraṇatthanti āthabbaṇamantānaṃ sajjhāyakaraṇatthaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘aññesaṃ bahūnaṃ pavesanaṃ nivāretvā’’ti. Nadītīreti aciravatiyā nadiyā tīre.
道与非道之论的注释。显示巴利原文
Maggāmaggakathāvaṇṇanā
520 “腿行”指经行,即从此处到彼处的行走。为消除腿部疲劳而行,故称“腿住”与“腿行”。因此圣典中说“正在经行、正在游行者”。粉、泥等是沐浴的资具。因此说:由于两者都能获得经行与游历,故如此说。此处的道是通往梵天界的行道,是正直之道。因为能正直地到达所欲之处,故为“道”,与此不同的为“非道”;或者,“a”字应视为有增长之义。如此,以“哪一个是呢?”等只显示道。“行道”:即通往梵天界之道的前分行道。显示巴利原文
520.Jaṅghacāranti caṅkamena, ito cito ca vicaraṇaṃ. So hi jaṅghāsu kilamathavinodanatthaṃ caraṇato ‘‘jaṅghavihāro, jaṅghacāro’’ti ca vutto. Tenāha pāḷiyaṃ ‘‘anucaṅkamantānaṃ anuvicarantāna’’nti. Cuṇṇamattikādi nhānīyasambhāro. Tena vuttanti ubhosupi anucaṅkamanānuvicaraṇānaṃ labbhanato evaṃ vuttaṃ. Maggo cettha brahmalokagamanūpāyapaṭipadābhūto ujumaggo. Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti hi maggo, tadañño amaggo, a-saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘katamaṃ nu kho’’tiādinā maggameva dasseti. Paṭipadanti brahmalokagāmimaggassa pubbabhāgapaṭipadaṃ.
“安隐道”是正道的同义词,因显示同义词组的增上义,如同“足处”。在第二种解释中,“安隐”一词是正直的同义词。“能出离”:即能出离者,其本身即是能出离,以“正在出离”来显示。“能出离者出离”是说决定出离,即正在去而去的意义。为何道被称为“出离”?难道在去时没有作用吗?确实如此。然而,由于依出离的人而有出离的性质,因此,依如理行道的人,正在出离的道被称为“出离”。“作”:即在自相续中生起。因为如此生起时,才名为行道。“共住”:即共同存在、共同生活,其状态为“共住性”,故说“为了共住”。“共住”应知为同处或邻近。如此说“为了在同一处出现”。“自己的”:即自己老师波伽罗娑帝所说的。“称赞”:即“这就是正道,这就是安隐道”等赞叹。如此执取。婆罗堕阇也只执取、称赞自己老师多卢伽所说的师说而游历,这是联结。因此说:如圣典中以固执的方式所说。显示巴利原文
Añjasāyanoti ujumaggassa vevacanaṃ pariyāyadvayassa atirekatthadīpanato yathā ‘‘padaṭṭhāna’’nti. Dutiyavikappe añjasasaddo ujukapariyāyo. Niyyātīti niyyāniyo, so eva niyyānikoti dasseti ‘‘niyyāyanto’’ti iminā. Niyyāniko niyyātīti ca ekantaniyyānaṃ vuttaṃ, gacchanto hutvā gacchatīti attho. Kasmā maggo ‘‘niyyātī’’ti vutto, nanvesa gamane abyāpāroti? Saccaṃ. Yasmā panassa niyyātu-puggalavasena niyyānabhāvo labbhati, tasmā niyyāyantapuggalassa yoniso paṭipajjanavasena niyyāyanto maggo ‘‘niyyātī’’ti vutto. Karotīti attano santāne uppādeti. Tathā uppādentoyeva hi taṃ paṭipajjati nāma. Saha byeti vattatīti sahabyo, sahavattanako, tassa bhāvo sahabyatāti vuttaṃ ‘‘sahabhāvāyā’’ti. Sahabhāvoti ca salokatā, samīpatā vā veditabbā. Tathā cāha ‘‘ekaṭṭhāne pātubhāvāyā’’ti. Sakamevāti attano ācariyena pokkharasātinā kathitameva. Thometvāti ‘‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano’’tiādinā pasaṃsitvā. Tathā paggaṇhitvā. Bhāradvājopi sakameva attano ācariyena tārukkhena kathitameva ācariyavādaṃ thometvā paggaṇhitvā vicaratīti yojanā. Tena vuttanti yathā tathā vā abhiniviṭṭhabhāvena pāḷiyaṃ vuttaṃ.
521-522 “非能出离”:即无神变,意为在指出对方论说中的过失之后,为了显示真实不虚的意义,而判定其为不足称上者。“秤”:即衡量谷物用的秤。相互论争,从一开始便执取对立的主张,这即是争论;而它本身又依争论的方式辗转生起,因此说“从先前生起”等。这包括两种:争执与口角。虽然分作两类,但本质上都是相互违反。由于不同师长的教说:即由于对各自师长教说的好乐状态。“种种论”:即种种不同的论说;不过,现在有文本为“不同师长的教说即是种种论”。显示巴利原文
521-522.Aniyyānikāvāti appāṭihārikāva, aññamaññassa vāde dosaṃ dassetvā aviparītatthadassanatthaṃ uttararahitā evāti attho. Tulanti mānapatthatulaṃ. Aññamaññavādassa āditova viruddhaggahaṇaṃ viggaho, sveva vivadanavasena aparāparaṃ uppanno vivādoti āha ‘‘pubbuppattiko’’tiādi. Duvidhopi esoti viggaho, vivādoti dvidhā vuttopi eso virodho. Nānāācariyānaṃ vādatoti nānārucikānaṃ ācariyānaṃ vādabhāvato. Nānāvādo nānāvidho vādoti katvā, adhunā pana ‘‘nānāācariyānaṃ vādo nānāvādo’’ti pāṭho.
523 “即便一个”:即在你们二人之中,即便一个人。“于一处”:即在自宗与他宗的论说中,于任何一方。没有疑惑:即没有“这是道,还是非道”这样的疑虑;然而,对于是否为安稳之道,疑惑依然存在。因此说“据说此”等。如此存在时:即若于一切处都认为是道,如此存在时,世尊便问:“你们在什么上有争执?”此处以“iti”一词,以初义含摄了争执与种种论。显示巴利原文
523.Ekassāpīti tumhesu dvīsu ekassāpi. Ekasminti sakavādaparavādesu ekasmimpi. Saṃsayo natthīti ‘‘maggo nu kho, na maggo’’ti vicikicchā natthi, añjasānañjasābhāve pana saṃsayo. Tena vuttaṃ ‘‘esa kirā’’tiādi evaṃ satīti yadi sabbattha maggasaññino, evaṃ sati ‘‘kismiṃ vo viggaho’’ti bhagavā pucchati. Itisaddena cettha ādyatthena vivādo, nānāvādo ca saṅgahito.
524 “所欲达之处,依之而正直地寻获、抵达,故为‘道’,即正直之道。与此相异者,是为非道;此处‘a-’字亦可视为具有增益之义。”这与前文所释之义相同。在“非正直道”一义中,此“a-”字同样兼具增益之义。“那同一事”:指一切婆罗门之道都被称为“道之本质”,而自宗之道则称为“正直道之本质”,正是这同一回事。“所有那些”:指所有那些由不同导师所宣说之道,即经文中以“阿达利耶婆罗门”等语所宣说者。此段经文之义为:“阿达罗”是一种特定的祭祀;因适用于该祭祀,祭仪中所用的咒语便称为“阿达利耶”;诵习这些咒语者,即是阿达利耶,为通达夜柔吠陀者。由名为底提利的仙人所造之咒语,称为底提利;诵习这些咒语者,即是底提利耶,他们同样是通达夜柔吠陀者,因为此即夜柔吠陀中所谓底提利派的一个分支。“阐陀”,特指娑摩吠陀;以音声吟唱此吠陀者,称为阐陀迦,即通达娑摩吠陀者。亦或读作“阐陀伽”,其义相同。此处因拥有众多赞颂之辞,故为巴诃利,即梨俱吠陀;研习此吠陀者,称为巴诃利阇。显示巴利原文
524. ‘‘Icchitaṭṭhānaṃ ujukaṃ maggati upagacchati etenāti maggo, ujumaggo. Tadañño amaggo, a-saddo vā vuddhiattho daṭṭhabbo’’ti heṭṭhā vuttovāyamattho. Anujumaggeti etthāpi a-saddo vuddhiattho ca yujjati. Tameva vatthunti sabbesampi brāhmaṇānaṃ maggassa maggabhāvasaṅkhātaṃ, sakamaggassa ujumaggabhāvasaṅkhātañca vatthuṃ. Sabbe teti sabbe te nānāācariyehi vuttamaggā, ye pāḷiyaṃ ‘‘addhariyā brāhmaṇā’’tiādinā vuttā. Ayamettha pāḷiattho – addharo nāma yaññaviseso, tadupayogibhāvato addhariyāni vuccanti yajūni, tāni sajjhāyantīti addhariyā, yajuvedino. Tittirinā nāma isinā katā mantāti tittirā, te sajjhāyantīti tittiriyā, yajuvedino eva. Yajuvedasākhā hesā, yadidaṃ tittiranti. Chando vuccati visesato sāmavedo, taṃ sarena kāyantīti chandokā, sāmavedino. ‘‘Chandogā’’tipi tatiyakkharena paṭhanti, so evattho. Bahavo iriyo thomanā etthāti bavhāri, iruvedo, taṃ adhīyantīti bavhārijjhā.
此处是譬喻的对应:正如那些不同的道路,最终都通向那个村庄或城镇的入口;同样,婆罗门们所宣说的种种不同道路,最终也都通向梵天界,为与梵天共住。显示巴利原文
Bahūnīti etthāyaṃ upamāsaṃsandanā – yathā te nānāmaggā ekaṃsato tassa gāmassa vā nigamassa vā pavesāya honti, evaṃ brāhmaṇehi paññāpiyamānāpi nānāmaggā ekaṃsato brahmalokūpagamanāya brahmunā sahabyatāya hontīti.
525 先承认,而后被驳斥时又否认——意思是:先前认为无过失而承认,后来因有过失而被驳斥时,便说“这不是我的话”而加以否认,即不再承认。显示巴利原文
525.Paṭijānitvā pacchā niggayhamānā avajānantīti pubbe niddosataṃ sallakkhamānā paṭijānitvā pacchā sadosabhāvena niggayhamānā ‘‘netaṃ mama vacana’’nti avajānanti, na paṭijānantīti attho.
527-529 “三明者”:指那些自称具备三明的婆罗门。以“eva”字所示之义在此处不存在,故取“va”字;而此字无意义,故以“仅是经文的连音”来说明,其义为:通过字母的增入,仅构成了词与词之间的连音。“盲人的传承”,即如盲人一般。“五十六十位盲人”,这是显示该盲人传承中,一大群人无法依次跟随行走的情形。由此,他们便生起“我们已走了很久的路”的想法。以盲人辗转相牵的说法,显示了无持杖者的情况,故说“持杖者”等。为显示例证,便开始叙述“据说有一位……”等。“依次跟随而行”,即于某段时间内,按顺序周遍而行。“kaccha”,指衣角或腰带布端。犹如在“系腰带”等语中,kaccha一词是特定衣物的同义词。又或者,kaccha指腋下之处。犹如在“所谓拥挤,是指两腋及小便处”等语中,kaccha一词是身体部位之称。“有眼者”,指持杖之人。“前者”等,应依前述次第了知。“仅是名称而已”,因无实质,故仅为名称;而他们所说虽被视为精华,但因仅是名称而无实质,故是低劣的;以“低劣而已”一语,显示此仅为名称之义。显示巴利原文
527-529.Tetevijjāti tevijjakā te brāhmaṇā. Evasaddena ñāpito attho idha natthīti va-kāro gahito, so ca anatthakovāti dasseti ‘‘āgamasandhimatta’’nti iminā, vaṇṇāgamena padantarasandhimattaṃ katanti attho. Andhapaveṇīti andhapanti. ‘‘Paṇṇāsasaṭṭhi andhā’’ti idaṃ tassā andhapaveṇiyā mahato gacchagumbassa anuparigamanayogyatādassanaṃ. Evañhi te ‘‘suciraṃ velaṃ mayaṃ maggaṃ gacchāmā’’ti saññino honti. Andhānaṃ paramparasaṃsattavacanena yaṭṭhigāhakavirahatā dassitāti vuttaṃ ‘‘yaṭṭhigāhakenā’’tiādi. Tadudāharaṇaṃ dassentena ‘‘eko kirā’’tiādi āraddhaṃ. Anuparigantvāti kañci kālaṃ anukkamena samantato gantvā. Kacchanti kacchabandhadussakaṇṇaṃ. ‘‘Kacchaṃ bandhantī’’tiādīsu (cūḷava. aṭṭha. 280; vi. saṅga. aṭṭha. 34.42) viya hi kacchasaddo nibbasanavisesapariyāyo. Apica kacchanti upakacchakaṭṭhānaṃ. ‘‘Sambādho nāma ubho upakacchakā muttakaraṇa’’ntiādīsu (pāci. 800) viya hi kāyekadesavācako kacchasaddo. Cakkhumāti yaṭṭhigāhakaṃ vadati. ‘‘Purimo’’tiādi yathāvuttakkamena veditabbo. Nāmakaññevāti atthābhāvato nāmamattameva, taṃ pana bhāsitaṃ tehi sārasaññitampi nāmamattatāya asārabhāvato nihīnamevāti atthamattaṃ dasseti ‘‘lāmakaṃyevā’’ti iminā.
530 “Yo”指梵天界。“Yato”是处格作从格使用。为了在表一般性的指示中凸显特殊,而作特殊指称,故说“在何时”。接着以“上升之时”等句,说明从上下文所得之义。“他们乞求”即渴望其上升。为什么?因为对世间有大利益。于赞叹等场合也是如此。“Sommo”意为清凉。据说这是婆罗门的执见:“往昔由于婆罗门的祈请,日月才前来,在世间放出光明。”显示巴利原文
530.Yoti brahmaloko. Yatoti bhummatthe nissakkavacanaṃ. Sāmaññajotanāya visese avatiṭṭhanato visesaparāmasanaṃ dassetuṃ ‘‘yasmiṃ kāle’’ti vuttaṃ. ‘‘Uggamanakāle’’tiādinā pakaraṇādhigatamāha. Āyācantīti uggamanaṃ patthenti. Kasmā? Lokassa bahukārabhāvato. Tathā thomanādīsu. Sommoti sītalo. Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘pubbebrāhmaṇānamāyācanāya candimasūriyā’gantvā loke obhāsaṃ karontī’’ti.
532 然而这里还有什么可说呢?意思是:对于并非现量可见的梵天共住之道,这些三明婆罗门还能有所宣说;可是,对于现量可见的日月共住之道,他们竟无法宣说。对此,还有什么好说的呢?“yattha”一词,即回指前面所说的“idha”之义。显示巴利原文
532.Idha pana kiṃ vattabbanti imasmiṃ pana appaccakkhabhūtassa brahmuno sahabyatāya maggadesane tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kiṃ vattabbaṃ atthi, ye paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ na sakkontīti adhippāyo. ‘‘Yatthā’’ti iminā ‘‘idhā’’ti vuttamevatthaṃ paccāmasati.
阿致罗筏底河譬喻之论的注释。显示巴利原文
Aciravatīnadīupamākathāvaṇṇanā
542 “充满”即盈满,正因为如此,甚至乌鸦也能就饮。“彼岸”指对岸;为了显示这是呼唤语,故说“喂”。“此岸”即近岸。“来”是请前来。“诚然”即决定无疑。“那么你就来吧”,如此连结句义。“有……”等句,是呼唤的原因。显示巴利原文
542.Samabharitāti sampuṇṇā. Tato eva kākapeyyā. Pārāti pārimatīra, ālapanametanti dassetuṃ ‘‘ambho’’ti vuttaṃ. Apāranti orimatīraṃ. Ehīti āgacchāhi. Vatāti ekaṃsena. Atha gamissasi, evaṃ sati ehīti yojanā. ‘‘Atthime’’tiādi avhānakāraṇaṃ.
544 五戒等,应知是属于婆罗门法中的禁制、劝制等所摄。与五戒等相反的,即是五怨等。‘Inda’指名为因陀的天子,或指帝释。以‘坐于阿致罗筏底河畔’所说,法王因善通达法界,便即彼所坐之河畔取为譬喻而作引述。在说了‘又’之后,再说‘再者’,是为了含摄另一河喻。显示巴利原文
544.Pañcasīla…pe… veditabbā yamaniyamādibrāhmaṇadhammānaṃ tadantogadhabhāvato. Tabbiparītāti pañcasīlādiviparītā pañcaverādayo. Indanti indanāmakaṃ devaputtaṃ, sakkaṃ vā. ‘‘Aciravatiyā tīre nisinno’’ti iminā yassā tīre nisinno, tadeva upamaṃ katvā āharati dhammarājā dhammadhātuyā suppaṭividdhattāti dasseti. ‘‘Punapī’’ti vatvā ‘‘aparampī’’ti vacanaṃ itarāyapi nadīupamāya saṅgaṇhanatthaṃ.
546 ‘以可欲为义’:即以其可爱之性质。‘以系缚为义’:由于可欲之物,众生之心被系缚的性质。固然,‘功德’一词在其它义项中亦见有使用,然以此处那些义项皆不适用,故依排除余义之理,唯‘系缚’之义方为契合。为显示此理,遂展开此义的抉择。‘未洗涤者’:即未经洗涤之新衣。‘此处’:于蕴篇巴利文中,指‘层叠’一词之义,即层叠之义,或指称为层叠之义。‘功德之义’:即‘功德’一词之义,余处类推。‘超越’:即超过而转起。‘此处’:在善见本生故事的巴利文中。‘施物’:施予旁生的布施思。‘此处’:在《施分别经》(中部第三册第三七九节)的巴利文中。‘花鬘串’:即花鬘的绳串。‘此处’:在《念处》(长部第二册第三七八节;中部第一册第一〇九节)及《法句经》(第五十三节)的巴利文中。这仅是举例示其义,因此义于份量、殊胜、戒等、净善、成就、弓弦等语中亦同样通行。此处又有——显示巴利原文
546.Kāmayitabbaṭṭhenāti kāmanīyabhāvena. Bandhanaṭṭhenāti kāmayitabbato sattānaṃ cittassa ābandhanabhāvena. Kāmañcāyaṃ guṇasaddo atthantaresupi diṭṭhapayogo, tesaṃ panettha asambhavato pārisesañāyena bandhanaṭṭhoyeva yuttoti dassetuṃ ayamatthuddhāro āraddho. Ahatānanti adhotānaṃ abhinavānaṃ. Etthāti khandhakapāḷipade paṭalaṭṭhoti paṭalasaddassa, paṭalasaṅkhāto vā attho. Guṇaṭṭhoti guṇasaddassa attho nāma. Esa nayo sesesupi. Accentīti atikkamma pavattanti. Etthāti somanassajātakapāḷipade. Dakkhiṇāti tiracchānagate dānacetanā. Etthāti dakkhiṇavibhaṅgasuttapade (ma. ni. 3.379) mālāguṇeti mālādāme. Etthāti satipaṭṭhāna- (dī. ni. 2.378; ma. ni. 1.109) dhammapadapāḷipadesu, (dha. pa. 53) nidassanamattañcetaṃ koṭṭhāsāpadhānasīlādisukkādisampadājiyāsupi pavattanato. Hoti cettha –
‘‘Guṇo paṭalarāsānisaṃse koṭṭhāsabandhane; Sīlasukkādyapadhāne, sampadāya jiyāya cā’’ti.
“正是此”即只指系缚之义。因为若论色等诸法的可欲性,层叠之义便不成立,这是由于他们并非以可欲性为其所指。在积聚等义中,道理也一样。然而依排除余义的方法,则只有系缚之义才相契合。因为诸法越是具有可欲性,其束缚性便越深。显示巴利原文
Esevāti bandhanaṭṭho eva. Na hi rūpādīnaṃ kāmetabbabhāve vuccamāne paṭalaṭṭho yujjati tathā kāmetabbatāya anadhippetattā. Rāsaṭṭhādīsupi eseva nayo. Pārisesato pana bandhanaṭṭhova yujjati. Yadaggena hi nesaṃ kāmetabbatā, tadaggena bandhanabhāvoti.
此处,部分之义也得以成立,因为他们是以眼所识等部分的性质而成为可欲的。而“功德”一词也见于部分之义,如在“应增长为二倍”等说法中。显示巴利原文
Koṭṭhāsaṭṭhopi cettha yujjateva cakkhuviññeyyādikoṭṭhāsabhāvena nesaṃ kāmetabbato. Koṭṭhāse ca guṇasaddo dissati ‘‘diguṇaṃ vaḍḍhetabba’’ntiādīsu viya.
「大牟尼具诸功德,名称无量难可数;
纵有千名,亦依功德而称其一。」(《法集论注》1313;《优陀那注》53;《无碍解道注》1.1.76)——
显示巴利原文 ‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino; Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti. (dha. sa. aṭṭha. 1313; udā. aṭṭha. 53; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.76) –
然于「二倍」等语境中,「功德」一词作「成就」之义,彼义于此亦不适用,故未予举出。显示巴利原文
Ādīsu pana sampadāṭṭho guṇasaddo, sopi idha na yujjatīti anuddhaṭo.
此处,“见”即“了知”,故说“应被见”。以“应被耳识所闻”等义,而以“依此方法”作指授。虽所寻求者亦可称为“所欲”,但此处并非所指,为显明此义,故说“无论已寻得或未寻得”。在这里,唯有被欲求的才是“所欲”,因此说“成为所欲所缘”,即成为乐所缘之义。“可爱”指应被欲求。“适意”指以所欲的特质令心满足、增长。“生可爱”即可爱的性质。“取为所缘”即以自身为所缘。于业处所缘现前时,贪欲生起;为指示其因相,故说“成为贪欲生起之因”。显示巴利原文
Dassanameva idha vijānananti āha ‘‘passitabbā’’ti. ‘‘Sotaviññāṇena sotabbā’’tiādiatthaṃ ‘‘etenupāyenā’’ti atidisati. Gavesitāpi ‘‘iṭṭhā’’ti vuccanti, te idha nādhippetāti dassetuṃ ‘‘pariyiṭṭhā vā hontu mā vā’’ti vuttaṃ. Icchitā eva hi idha iṭṭhā, tenāha ‘‘iṭṭhārammaṇabhūtā’’ti, sukhārammaṇabhūtāti attho. Kāmanīyāti kāmetabbā. Iṭṭhabhāvena manaṃ appayanti vaḍḍhentīti manāpā. Piyajātikāti piyasabhāvā. Ārammaṇaṃ katvāti attānamārammaṇaṃ katvā. Kammabhūte ārammaṇe sati rāgo uppajjatīti taṃ kāraṇabhāvena nidassento ‘‘rāguppattikāraṇabhūtā’’ti āha.
“以贪”:即以贪欲。被贪欲征服后而受用五种欲功德,如此连接。“痴相”:即愚痴的行相。“深陷”:即执取、执著而沉没,故说“沉入”。“终”:即终结。“达究竟”:即吞没后,以使之究竟而达至究竟。“不见过患”:即于欲受用中,不见现在与未来的过患。由于衣食等受用因所生的杂染而脱离、离去,依此而离,故为“出离”,也就是如理作意后,他们受用的智慧。因为没有这种智慧,所以是无出离慧;为显明此义,故说“此中”等。“无观察受用”:即远离如所说那样以观察慧而受用。显示巴利原文
Gedhenāti lobhena. Abhibhūtā hutvā pañca kāmaguṇe paribhuñjantīti yojanā. Mucchākāranti mohanākāraṃ. Adhiosannāti adhigayha ajjhosāya avasannā. Tena vuttaṃ ‘‘ogāḷhā’’ti. Sānanti avasānaṃ. Pariniṭṭhānappattāti gilitvā pariniṭṭhāpanavasena pariniṭṭhānaṃ uyyātā. Ādīnavanti kāmaparibhoge sampati, āyatiñca dosaṃ apassantā. Ghāsacchādanādisambhoganimittasaṃkilesato nissaranti apagacchanti etenāti nissaraṇaṃ, yoniso paccavekkhitvā tesaṃ paribhogapaññā. Tadabhāvato anissaraṇapaññāti atthaṃ dassento ‘‘idametthā’’tiādimāha. Paccavekkhaṇaparibhogavirahitāti yathāvuttapaccavekkhaṇañāṇena paribhogato virahitā.
548-9 “遮蔽”:即从初始便阻止善法生起。“遮止”:即无余遮止。“缠裹”:即如沉入般覆盖。“遍缠”:即全面覆盖。所谓依遮蔽等义,即依如前所说的遮蔽等义。盖因它们通过串习之力,前前的与后后的,达到越来越坚固等的状态。显示巴利原文
548-9.Āvarantīti kusaladhammuppattiṃ ādito vārenti. Nivārentīti niravasesato vārayanti. Onandhantīti ogāhantā viya chādenti. Pariyonandhantīti sabbaso chādenti. Āvaraṇādīnaṃ vasenāti yathāvuttānaṃ āvaraṇādiatthānaṃ vasena. Te hi āsevanabalavatāya purimapurimehi pacchimapacchimā daḷhataratamādibhāvappattā.
相合之论的注释。显示巴利原文
Saṃsandanakathāvaṇṇanā
550 因为有摄受女人时,男子摄受五种欲功德便告圆满,故说“以摄受女人为有摄受”。而说“以摄受女人为无摄受”,这是为了显示在三明婆罗门中所见的有摄受者,实无粗重之摄受。如此,存在的三明婆罗门与梵天有何相合?然而梵天乃无一切摄受。无嗔心故无嗔,他又如何运用嗔?这是意趣所在。所谓心之病,即心生之病,以此指彼之色身有病。所谓恼害,即指苦。所谓掉举、恶作等,此处的“等”字即包含同类的杂染法。因此,这里“因无掉举、恶作故”的说法,仅以彼二者无有之因而言,已经得以成立。当有疑成为无行道之因时,心在任何时候都不随人意而转;但若此疑已断,心则可能随人意而转,故说“以疑”等。“随心而转”意指心被支配,所以说“随心意而转”。“非如是”是指不像婆罗门那样被心支配,实因已得禅那与神通的自在,能令心随自意而转,所以称为“自在者”。显示巴利原文
550. Itthipariggahe sati purisassa pañcakāmaguṇapariggaho paripuṇṇo eva hotīti vuttaṃ ‘‘itthipariggahena sapariggaho’’ti. ‘‘Itthipariggahena apariggaho’’ti ca idaṃ tevijjabrāhmaṇesu dissamānapariggahānaṃ duṭṭhullatamapariggahābhāvadassanaṃ. Evaṃ bhūtānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ kā brahmunā saṃsandanā, brahmā pana sabbena sabbaṃ apariggahoti. Veracittena avero, kuto etassa verapayogoti adhippāyo. Cittagelaññasaṅkhātenāti cittuppādagelaññasaññitena, iminā tassa rūpakāyagelaññabhāvo vutto hoti. Byāpajjhenāti dukkhena. Uddhaccakukkuccādīhīti ettha ādisaddena tadekaṭṭhā saṃkilesadhammā saṅgayhanti. Atoyevettha ‘‘uddhaccakukkuccābhāvato’’ti tadubhayābhāvamattahetuvacanaṃ samatthitaṃ hoti. Appaṭipattihetubhūtāya vicikicchāya sati na kadāci cittaṃ purisassa vase vattati, pahīnāya pana tāya siyā cittassa purisavase vattananti āha ‘‘vicikicchāyā’’tiādi. Cittagatikāti cittavasikā. Tena vuttaṃ ‘‘cittassa vase vattantī’’ti. Na tādisoti brāhmaṇā viya na cittavasiko hoti, atha kho vasībhūtajhānābhiññatāya cittaṃ attano vase vattetīti vasavattī.
552 “通往梵天之路”意指应行于通往梵天界的道路,或应被教导的道路;他们教导那条路,这是意旨。“接近”指以邪行接近,或宣称(那是道)。以“平坦”之想,指因(地面)干燥,顶部仅有一指节或半指节(的水),便生起“平坦”之想。犹如陷入泥沼,如同陷入深达数人高的巨大泥沼。“进入”指以通往梵天之路的想而沉入恶趣之道,由此沉没而陷入沮丧。如此,以“平坦”等所述的方式。“沉没”即陷没。“以阳焰”指以阳焰(鹿渴)为作者。“欺骗”指以显现为河流的方式欺骗。“正在努力”指正在努力,或者这就是原文。“以为在渡干枯的河”指以为在渡干涸河道的渡口,这也是对不存在的事物进行分别的说法。“因此”指因为那些三明者将非道执为“道”而接近并沉没,所以。如同那些以“平坦”之想陷入泥沼的众生,遭受手足等的摧折破坏一样。“就在此处”指就在此世。“不得乐或悦”指不得禅那之乐或观之悦,更不必说道乐或涅槃之悦,这是意旨。“道灯”指被他们执为“道灯”者。“三明”指三明义之说明者。“圣教”指被尊为殊胜语之文句。关于三明婆罗门,在关联中为属格。iriṇa 是显示巴利原文
552.Brahmalokamaggeti brahmalokagāmimagge paṭipajjitabbe, paññāpetabbe vā, taṃ paññapentāti adhippāyo. Upagantvāti micchāpaṭipattiyā upasaṅkamitvā, paṭijānitvā vā. Samatalanti saññāyāti matthake ekaṅgulaṃ vā upaḍḍhaṅgulaṃ vā sukkhatāya samatalanti saññāya. Paṅkaṃ otiṇṇā viyāti anekaporisaṃ mahāpaṅkaṃ otiṇṇā viya. Anuppavisantīti apāyamaggaṃ brahmalokamaggasaññāya ogāhanti. Tato eva saṃsīditvā visādaṃ pāpuṇanti. Evanti ‘‘samatala’’ntiādinā vuttanayena. Saṃsīditvāti nimujjitvā . Marīcikāyāti migataṇhikāya kattubhūtāya. Vañcetvāti nadīsadisaṃ pakāsanena vañcetvā. Vāyamānāti vāyamamānā, ayameva vā pāṭho. Sukkhataraṇaṃ maññe tarantīti sukkhanadītaraṇaṃ taranti maññe. Abhinnepi bhedavacanametaṃ. Tasmāti yasmā tevijjā amaggameva ‘‘maggo’’ti upagantvā saṃsīdanti, tasmā. Yathā teti te ‘‘samatala’’nti saññāya paṅkaṃ otiṇṇā sattā hatthapādādīnaṃ saṃbhañjanaṃ paribhañjanaṃ pāpuṇanti yathā. Idheva cāti imasmiñca attabhāve. Sukhaṃ vā sātaṃ vā na labhantīti jhānasukhaṃ vā vipassanāsātaṃ vā na labhanti, kuto maggasukhaṃ vā nibbānasātaṃ vāti adhippāyo. Maggadīpakanti ‘‘maggadīpaka’’ micceva tehi abhimataṃ. Tevijjakanti tevijjatthañāpakaṃ. Pāvacananti pakaṭṭhavacanasammataṃ pāṭhaṃ. Tevijjānaṃ brāhmaṇānanti sambandhe sāmivacanaṃ. Iriṇanti araññāniyā idaṃ adhivacananti āha ‘‘agāmakaṃ mahārañña’’nti. Anupabhogarukkhehīti migaruruādīnampi anupabhogārahehi kiṃ pakkādivisarukkhehi. Yatthāti yasmiṃ vane. Parivattitumpi na sakkā honti mahākaṇṭakagacchagahanatāya. Ñātīnaṃ byasanaṃ vināso ñātibyasanaṃ. Evaṃ bhogasīlabyasanesupi. Rogo eva byasati vibādhatīti rogabyasanaṃ. Evaṃ diṭṭhibyasanepi.
554 难道以‘已生’一词此义不就成立了吗?为了排除此问难,说‘因为……’等。导师说:‘已生之后被养育,称为已生且被养育。’然而,‘已生且被养育’即‘已生且被养育’,这样解释才合理,因为这是被修饰词后置的复合词。并非完全被否认,因为缺乏熟悉。‘久已出家’指出家后经过了很长时间。因为‘久已出家者’即‘久已出家’。由于‘已生且被养育’两个词并未使意义完整,所以说‘他’这个业格词进一步以‘那时立即离去’来限定。‘迟钝’指在解答中缓慢、徐缓而行;然而,那由于疑惑而拖延,故说‘因疑惑而拖延’。‘展开’指执著。但在注疏中,‘展开’意指僵硬,故以‘执取僵硬状态’的意旨而说。显示无碍的状态,因为那正是无盖之智。难道这不会被障碍所阻吗?为了排除此疑虑,说‘因为他的……’等。以魔的诱惑等,此处包括眼的迷惑、昏昧、时机等。不能有任何障碍能障碍他,因为他已包含在四种无障碍法中。显示巴利原文
554. Nanu jātasaddeneva ayamattho siddhoti codanamapaneti ‘‘yo hī’’tiādinā. Jāto hutvā saṃvaḍḍhito jātasaṃvaḍḍhoti ācariyena (dī. ni. ṭī. 1.554) vuttaṃ, jāto ca so saṃvaḍḍho cāti jātasaṃvaḍḍhoti pana yujjati visesanaparanipātattā. Na sabbaso paccakkhā honti paricayābhāvato. Ciranikkhantoti nikkhanto hutvā cirakālo. Ciraṃ nikkhantassa assāti hi ciranikkhanto. ‘‘Jātasaṃvaḍḍho’’ti padadvayena atthassa paripuṇṇābhāvato ‘‘tamena’’nti kammapadaṃ ‘‘tāvadeva avasaṭa’’nti puna visesetīti vuttaṃ hoti. Dandhāyitattanti vissajjane mandattaṃ saṇikavutti, taṃ pana saṃsayavasena cirāyanaṃ nāma hotīti āha ‘‘kaṅkhāvasena cirāyitatta’’nti. Vitthāyitattanti sārajjitattaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana vitthāyitattaṃ nāma thambhitattanti adhippāyena ‘‘thaddhabhāvaggahaṇa’’nti vuttaṃ. Appaṭihatabhāvaṃ dasseti tasseva anāvaraṇañāṇabhāvato. Nanvetampi antarāyapaṭihataṃ siyāti āsaṅkaṃ pariharati ‘‘tassa hī’’tiādinā. Mārāvaṭṭanādivasenāti ettha cakkhumohamucchākālādi saṅgayhati. Na sakkātassa kenaci antarāyo kātuṃ catūsu anantarāyikadhammesu pariyāpannabhāvato.
555 与前缀“ud”结合时,词根“lup”或“lup”具有“拔出”的意义,因此说“让他拔出”(uddharatu)。因为加上不同的前缀,动词词根会表达不同的意义,例如“ādāna”(取)。由于上下文已知,“pajā”一词指孩子,因此说“婆罗门童子”。显示巴利原文
555. Uiccupasaggayoge lumpasaddo, lupisaddo vā uddharaṇattho hotīti vuttaṃ ‘‘uddharatū’’ti. Upasaggavisesena hi dhātusaddā atthavisesavuttino honti yathā ‘‘ādāna’’nti. Pajāsaddo pakaraṇādhigatattā dārakavisayoti āha ‘‘brāhmaṇadāraka’’nti.
通往梵天界之道的开示之注释。显示巴利原文
Brahmalokamaggadesanāvaṇṇanā
556-7 ‘前所未有’以此显示应被赞叹的原因。对于具有极强力量者,称为‘具力者’,故说‘具足力量’。‘吹螺者’即吹螺人,吹响螺后由此发出声音。‘具力’等修饰语有何目的?说‘因为弱者……’等。然而,具力者的螺声,这是关联。只有安止定才合适,因为从对立面完全解脱了心,因此这样说,这是意旨。显示巴利原文
556-7.‘‘Apubbanti iminā saṃvaṇṇetabbatākāraṇaṃ dīpeti. Yassa atisayena balaṃ atthi, so balavāti vuttaṃ ‘‘balasampanno’’ti. Saṅkhaṃ dhametīti saṅkhadhamako, saṅkhaṃ dhamayitvā tato saddapavattako. ‘‘Balavā’’tiādivisesanaṃ kimatthiyanti āha ‘‘dubbalo hī’’tiādi. Balavato pana saṅkhasaddoti sambandho. Appanāva vaṭṭati paṭipakkhato sammadeva cetaso vimuttibhāvato, tasmā evaṃ vuttanti adhippāyo.
所谓“有限业”,是指欲界业,因为它不能镇伏有限量的杂染法。同样,作为梵住前行分的它,不能超越限量,以限定、非限定、遍满诸方的方式增长。相反,色界、无色界业则称为“无限业”。因此说“因为那……”等。其中,无色界业不能以限定、非限定的方式遍满,同样也不能遍满诸方。然而,有些人说:“那是通过来由的方式而得的。”这不合理。因为无色界并非梵住的果报,而是遍处的果报。因此,应知那已被善修、达到自在的无色界定,是无限业。另有人说:“凡是以梵住修习所累积的相续而生的,以及从梵住等至出定后所入的无色界禅那,以此理趣,依遍满之量而称为无限业。”应审察后接受。显示巴利原文
Pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati pamāṇakarānaṃ saṃkilesadhammānaṃ avikkhambhanato. Tathā hi taṃ brahmavihārapubbabhāgabhūtaṃ pamāṇaṃ atikkamitvā odissakānodissakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetuṃ na sakkā. Vuttavipariyāyato pana rūpārūpāvacaraṃ appamāṇakataṃ kammaṃ nāma. Tenāha ‘‘tañhī’’tiādi. Tattha arūpāvacare odissakānodissakavasena pharaṇaṃ na labbhati, tathā disāpharaṇañca. Keci pana ‘‘taṃ āgamanavasena labbhatī’’ti vadanti, tadayuttaṃ. Na hi brahmavihāranissando āruppaṃ, atha kho kasiṇanissando, tasmā yaṃ subhāvitaṃ vasībhāvaṃ pāpitaṃ āruppaṃ, taṃ appamāṇakatanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Yaṃ vā sātisayaṃ brahmavihārabhāvanāya abhisaṅkhatena santānena nibbattitaṃ, yañca brahmavihārasamāpattito vuṭṭhāya samāpannaṃ arūpāvacarajjhānaṃ, taṃ iminā pariyāyena pharaṇapamāṇavasena appamāṇakata’’nti apare. Vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
所谓“色界与无色界业”,是指色界业与无色界业存在之时。“不滞留、不存留”的意思是:即使已造作并积累的欲界业,在已证得、未退失的广大禅那面前,被其压倒、排斥后,自身成为被滞留者,而无法安立于堪能给予结生的状态。“不残留”一句,正是对“不滞留”的解释,“不滞留”则是对“不存留”的特别说明,或为同义语。因此说“有何言”等。“黏着”指障碍、阻止。“存留”指成为有能而安立。“遍满”指反遍满。“统摄”指耗尽其能力。“取得机会”指取得给予果报的机会,应知这是对“黏着或存留”这句的展开。“那时”等是显示事理推论。所谓业的统摄,是指阻止该业的果报生起,而只生起自己的果报,因此说“对那个”等。“对那个”指排斥了欲界业的果报之后。“自己”指色界业、无色界业本身。引导至梵天界,是说在没有那样的心愿差别时。应知,如同帝沙梵天等事例,由于大福德者的心愿差别,广大业亦不会排斥小业的果报。显示巴利原文
Rūpāvacarārūpāvacarakammeti rūpāvacarakamme ca arūpāvacarakamme ca sati. Na ohīyati na tiṭṭhatīti katūpacitampi kāmāvacarakammaṃ yathādhigate mahaggatajjhāne aparihīne taṃ abhibhavitvā paṭibāhitvā sayaṃ ohīyakaṃ hutvā paṭisandhiṃ dātuṃ samatthabhāve na tiṭṭhati. ‘‘Na avasissatī’’ti etassa hi atthavacanaṃ ‘‘na ohīyatī’’ti, tadetaṃ ‘‘na avatiṭṭhatī’’ti etassa visesavacanaṃ, pariyāyavacanaṃ vā. Tenāha ‘‘kiṃ vuttaṃ hotī’’tiādi. Laggitunti āvarituṃ nisedhetuṃ. Ṭhātunti paṭibalaṃ hutvā patiṭṭhātuṃ. Pharitvāti paṭipharitvā. Pariyādiyitvāti tassa sāmatthiyaṃ khepetvā. Okāsaṃ gahetvāti vipākadānokāsaṃ gahetvā, iminā ‘‘laggituṃ vā ṭhātuṃ vā’’ti vacanameva vitthāretīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Atha kho’’tiādi atthāpattidassanaṃ. Kammassa pariyādiyanaṃ nāma tassa vipākuppādanaṃ nisedhetvā attano vipākuppādanamevāti āha ‘‘tassā’’tiādi. Tassāti kāmāvacarakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā. Sayamevāti rūpārūpāvacarakammameva. Brahmasahabyataṃ upaneti asati tādisānaṃ cetopaṇidhiviseseti adhippāyo. Tissabrahmādīnaṃ viya hi mahāpuññānaṃ cetopaṇidhivisesena mahaggatakammaṃ parittakammassa vipākaṃ na paṭibāhatīti daṭṭhabbaṃ.
那么,广大业作为重业,排斥其果报之后,小业、轻业又如何能为自己果报创造机会呢?据说律藏的《结要》中这样说:“仅由欲乐之力,禅那退失;由禅那退失故,小业便得到机会。”然而另有人说:“应通过观察在无盖障状态下,由欲乐导致禅那退失来理解。”此处更合理的理由是:即便小业无力排斥广大业的果报,然依“诸比丘,具戒者的心愿因戒清净而成就”(长部1.504等)的说法,在欲有中,心愿排斥广大业的果报,而为小业的果报创造机会。如此,修习慈等梵住者,即依前述方式,安住于到达安止的慈等梵住。显示巴利原文
Atha mahaggatassa garukakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā parittaṃ lahukakammaṃ kathamattano vipākassa okāsaṃ karotīti? Tīsupi kira vinayagaṇṭhipadesu evaṃ vuttaṃ ‘‘nikantibaleneva jhānaṃ parihāyati, tato parihīnajhānattā parittakammaṃ laddhokāsa’’nti. Keci pana vadanti ‘‘anīvaraṇāvatthāya nikantiyā jhānassa parihāni vīmaṃsitvā gahetabbā’’ti. Idamettha yuttatarakāraṇaṃ – asatipi mahaggatakammuno vipākapaṭibāhanasamatthe parittakamme ‘‘ijjhati bhikkhave sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā sīlassā’’ti (dī. ni. 1.504; saṃ. ni. 4.352; a. ni. 8.35) vacanato kāmabhave cetopaṇidhi mahaggatakammassa vipākaṃ paṭibāhitvā parittakammuno vipākokāsaṃ karotīti. Evaṃ mettādivihārīti vuttanayena appanāpattānaṃ mettādīnaṃ brahmavihārānaṃ vasena vihārī.
559 559. 将第一与第二并排比较,其意为何?何者是被并排?故说“正是第一”等。“在中分五十篇中被宣说”,这是添加的连接。反复皈依更加坚固、果报更大,因此应知是作了第二次皈依。“过了几天后”,指过了两三天后。“出家”,谓受持沙弥出家。为了表明《起世经》(长部3.112)正是对此婆私吒而说,非对他人,所以说“在《起世经》中”等。依其中所说的方法,他们获得了具足戒及阿罗汉果——这是此处的意趣。此处于意义未予分别者,则极易了知。显示巴利原文
559. Paṭhamamupanidhāya dutiyaṃ, kimetaṃ, yamupanidhīyatīti vuttaṃ ‘‘paṭhamamevā’’tiādi. Majjhimapaṇṇāsake saṅgītanti ajjhāharitvā sambandho. Punappunaṃ saraṇagamanaṃ daḷhataraṃ, mahapphalatarañca, tasmā dutiyampi saraṇagamanaṃ katanti veditabbaṃ. Katipāhaccayenāti dvīhatīhaccayena . Pabbajitvāti sāmaṇerapabbajjaṃ gahetvā. Aggaññasuttampi (dī. ni. 3.112) amuṃyeva vāseṭṭhamārabbha kathesi, nāññanti ñāpetuṃ ‘‘aggaññasutte’’tiādi vuttaṃ. Tattha āgatanayena upasampadañceva arahattañca alatthuṃ paṭilabhiṃsūti attho. Yamettha atthato na vibhattaṃ, tadetaṃ suviññeyyameva.
如此,在名为《吉祥悦意》的长部经注中,为阐明极其微细、甚深、难以了悟的义理,为生起极清净、广大的智慧辩才,由一位具足正直、柔和、调顺、信、念、慧、忍、精进诸法,于有注释的三藏中运行无滞、无畏之智,深入自他种种宗派学说丛林,名为智种法军长老的大法王师所造。这便是名为《善悦意》的隐义阐明,亦即《三明经》注释的隐义阐明。显示巴利原文
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāya paramasukhumagambhīraduranubodhatthaparidīpanāya suvimalavipulapaññāveyyattiyajananāya ajjavamaddavasoraccasaddhāsatidhitibuddhikhantivīriyādidhammasamaṅginā sāṭṭhakathe piṭakattaye asaṅgāsaṃhīravisāradañāṇacārinā anekappabhedasakasamayasamayantaragahanajjhogāhinā mahāgaṇinā mahāveyyākaraṇena ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatināmatherena mahādhammarājādhirājagarunā katāya sādhuvilāsiniyā nāma līnatthapakāsaniyā tevijjasuttavaṇṇanāya līnatthapakāsanā.
此中,于《善悦意》的善悦意性,有:显示巴利原文
Tatridaṃ sādhuvilāsiniyā sādhuvilāsinittasmiṃ hoti –
文句与意义,以及通盘的决断;
若无成就者解说,此处便无任何依凭。
令智者、善士见之,心生欢喜;
它作种种解说,故名‘善悦意’。
显示巴利原文 Byañjanañceva attho ca, vinicchayo ca sabbathā; Sādhakena vinā vutto, natthi cettha yato tato. Sampassataṃ sudhīmataṃ, sādhūnaṃ cittatosanaṃ; Karoti vividhaṃ sāyaṃ, tena sādhuvilāsinīti.
为于正法得善巧,为令教法得增长;
此所著之注释,即是戒蕴论。
这部名为《善悦意》的著作,已彻底完成;
总计超过五十诵分的篇幅。
这位善破众多异部者,具足无量威力的大军;
他名为吉祥最胜,是诸国之王。
在可爱的赡部洲洲,缅甸境内而作;
于铜色洲国中,有城名为阿摩罗补罗。
依曼陀罗山畔,傍伊罗婆底河;
众民之所聚居,金殿以为严饰。
于彼处灌顶登位,彼依法以治其国;
建造王宫大塔,令生净信。
是彼所造,可爱而树荫水泽具足;
以二重墙环绕,为乐修习者所适宜。
那名为大牟尼的像,于正自觉者面前所造;
那尊像,就在那座殿堂的右侧近旁。
在无忧园寺中,有一座五层的大殿堂;
名为“宝地称”,以法殿庄严。
同样,由南妃建造在城邑近郊;
以及在东北方,建起了名为胜地的处所;
同样,由北妃建造在都城之内;
金窟塔旁,有度量处。
如此,于诸金寺中,次第安居;
为一切王所敬重,三度获王印;
名为智种法军,名称远闻;
通达二种分别等,得和尚、阿阇梨位。
从楞伽岛等处而来、居住他洲的
为比丘们说法,教导修行。
正觉者般涅槃后,经四十五年,
经三百又两千年,它已圆满完成。
此是对《导论》的美妙注释,名为《藏庄严》;
我造此论时,所累积的功德,
愿以此功德,亦得证无上菩提。
愿这一切众生,恒时离诸灾厄;
常怀善思惟,证入不死之境。
显示巴利原文 Saddhamme pāṭavatthāya, sāsanassa ca vuddhiyā; Vaṇṇanā yā samāraddhā, sīlakkhandhakathāya sā. Sādhuvilāsinī nāma, sabbaso pariniṭṭhitā; Paṇṇāsāya sādhikāya, bhāṇavārappamāṇato. Anekasetibhindo yo, anantabalavāhano; Sirīpavarādināmo, rājā nānāraṭṭhissaro. Jambudīpatale ramme, marammavisaye akā; Tambadīparaṭṭhe puraṃ, amarapuranāmakaṃ. Maṇḍalācalasāmantaṃ, erāvatīnadissitaṃ; Nānājanānamāvāsaṃ, hemapāsādalaṅkataṃ. Tatrābhisekapatto so, rajjaṃ kāresi dhammato; Rājāgāramahāthūpaṃ, akāsi sampasādanaṃ. Uddhammaṃ ubbinayañca, pahāya jinasāsanaṃ; Visodhesi yathābhūtaṃ, satataṃ daḷhamānaso. Teneva kārite ramme, chāyūdakasamappite; Dvipākāraparikkhitte, bhāvanābhiratārahe. Mahāmunisamaññā yā, sambuddhasammukhā katā; Paṭimā taṃpāsādamhā, ujuāsannadakkhiṇe. Asokārāmaārāme , pañcabhūmimahālaye; Ratanabhūmikitti vhaye, dhammapāsādalaṅkate. Tathā dakkhiṇadeviyā, nagarasamīpe kate; Pubbuttare jayabhūmi-kittābhidhānakepi ca. Tathevuttaradeviyā , nagarabbhantare kate; Soṇṇaguhathūpantike, parimāṇakanāmake. Tathā ca uparājena, kate nagarapacchime; Mahāguhathūpantike, maṅgalāvāsanāmake. Iti soṇṇavihāresu, vasaṃnekesu vārato; Sakkato sabbarājūnaṃ, tikkhattuṃ laddhalañchano. Ñāṇābhivaṃsadhammasenāpatīti suvikhyāto; Dvevibhaṅgādidhāraṇā, upajjhācariyataṃ patto. Laṅkādīpāgatānampi, paradīpanivāsinaṃ; Bhikkhūnaṃ vācako dhammaṃ, paṭipattiṃ niyojako. Yaṃ nissāya visodhesi, sāsanaṃ esa bhūpati; Atthabyañjanasampannaṃ, so’kāsi vaṇṇanaṃ imaṃ. Sambuddhaparinibbānā, pañcatālīsake’ddhake; Tisate dvisahasse ca, sampatte sā suniṭṭhitā. Peṭakālaṅkāravhayaṃ, nettisaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ; Imañca saṅkharontena, yaṃ puññaṃ pasutaṃ mayā. Aññampi tena puññena, patvāna bodhimuttamaṃ; Tārayitvā bahū satte, moceyyaṃ bhavabandhanā. Sadā rakkhantu rājāno, dhammeneva pajaṃ imaṃ; Niratā puññakammesu, jotentu jinasāsanaṃ. Ime ca pāṇino sabbe, sabbadā nirupaddavā; Niccaṃ kalyāṇasaṅkappā, pappontu amataṃ padanti.