4. 《起源经》的注释
4. Aggaññasuttavaṇṇanā
瓦塞塔与跋拉瓦迦的注释
Vāseṭṭhabhāradvājavaṇṇanā
111这里说的是“在东园鹿子母讲堂”这两个词。当心里生起这样的疑问:这东园是什么?为什么叫东园?鹿子母是谁?她的讲堂又是怎么建成的?现在要讲的这段次第解说,就是从最开始简要地依次说明。她看到莲华上佛把一位女居士安置在最胜侍者的位置上,于是对世尊生起了恭敬与尊重,把这个情景记在心里,随后邀请世尊。所谓“门达咖之子”,就是门达咖大富豪的儿子。因为积累了这样殊胜的功德,她成了入流者。
111.Etthāti ‘‘pubbārāme, migāramātupāsāde’’ti etasmiṃ padadvaye. Koyaṃ pubbārāmo, kathañca pubbārāmo, kā ca migāramātā, kathañcassā pāsādo ahosīti etasmiṃ antolīne anuyoge. Ayaṃ idāni vuccamānā anupubbikathā ādito paṭṭhāya saṅkhepeneva anupubbikathā. Padumuttaraṃ bhagavantaṃ ekaṃ upāsikaṃ aggupaṭṭhāyikaṭṭhāne ṭhapentiṃ disvāna tattha sañjātagāravabahumānā tamevatthaṃ purakkhatvā bhagavantaṃ nimantetvā. Meṇḍakaputtassāti meṇḍakaseṭṭhiputtassa. Sotāpannā ahosi tathā katādhikārattā.
弥迦罗把毗舍佉(鹿子母)安置在母亲的位置上,因为她自身戒行与行仪圆满,所以值得敬重。“应用”是指在各处应当应用的地方,以应用的方式加以运用。还有用琉璃、红宝石、摩娑罗伽罗等其它材料。“沉入”就是进入。“单座殿堂不显庄严”,意思是只有一座孤零零的殿堂,精舍就不显得壮丽。从主体延伸出许多突出部分而建造的住所,人们称为“倍增式房舍”。这种住所中央有内室,四周环绕,也就是扩大一倍而建成的住所。“小殿堂”就是小型殿堂。
Mātuṭṭhāne ṭhapesi attano sīlācārasampattiyā garuṭṭhāniyattā. Upayoganti tattha tattha appetabbaṭṭhāne appanāvasena viniyogaṃ agamaṃsu. Aññehi ca veḷuriyalohitaṅkamasāragallādīhi. Bhassatīti otarati. Suddhapāsādova na sobhatīti kevalo ekapāsādo eva vihāro na sobhati. Niyūhāni bahūni nīharitvā kattabbasenāsanāni ‘‘duvaḍḍhagehānī’’ti vadanti. Majjhe gabbho samantato anupariyāyatoti evaṃ dvikkhattuṃ vaḍḍhetvā katasenāsanāni duvaḍḍhagehāni. Cūḷapāsādāti khuddakapāsādā.
有一座名叫北天后寺的寺院,是建在城东门附近的。
Uttaradevīvihāro nāma nagarassa pācīnadvārasamīpe katavihāro.
他们没有接受外道的标志,所以不必住在外道别住。由于他们还没有受达上,也就没有犯戒这回事,所以不必住在犯戒别住。所谓比丘身份,就是达上。所谓《三明经》,就是在这部《长部》中听过的那部《三明经》。
Titthiyaliṅgassa aggahitattā neva titthiyaparivāsaṃ vasanti. Anupasampannabhāvato āpattiyā āpannāya abhāvato na āpattiparivāsaṃ vasanti. Bhikkhubhāvanti upasampadaṃ. Tevijjasuttanti imasmiṃ dīghanikāye tevijjasuttaṃ sutvā.
113他们跟着一起经行,因为如果不跟着经行,就无法询问自己想要了解的意义等问题。“他们”指的是那两个人。因此说“更睿智的那位”。“你们是”就是应当存在。“出身好家族”指出生在名声显赫、家世良好的婆罗门家庭。“婆罗门家族”指没有遭受任何衰败损害的真正婆罗门家族。因此说“财富等具足”等等。这些婆罗门变得傲慢,用“这些贱民出家修行去了”之类的话,攻击他们的出身等,进行辱骂。“毁谤”就是轻蔑之后再说出来。“与自身相应的”就是符合自己心意的。由于断断续续地发生,毁谤就不能称为“完整”,因为它是破碎的;反过来,如果不间断,就称为“完整”。因此说“中间”等等。
113.Anuvattamānācaṅkamiṃsu ananucaṅkamane yathādhippetassa atthassa pucchanādīnaṃ asakkuṇeyyattā. Tesanti tesaṃ dvinnaṃ. Tenāha ‘‘paṇḍitataro’’ti. Atthāti bhavattha. Kulasampannāti sampannakulā uditodite brāhmaṇakule uppannā. Brāhmaṇakulāti kenaci pārijuññena anupaddutā eva brāhmaṇakulā. Tenāha ‘‘bhogādisampanna’’ntiādi. Ime brāhmaṇā uccā hutvā ‘‘imaṃ vasalaṃ pabbajjaṃ pabbajiṃsū’’tiādinā jātiādīni ghaṭṭentā akkosanti. Paribhāsantīti paribhavitvā bhāsanti. Attano anurūpāyāti attano ajjhāsayassa anurūpāya. Antarantarā vicchijja pavattiyamānā paribhāsā paripuṇṇā nāma na hoti khaṇḍabhāvato, tabbipariyāyato paripuṇṇā nāma hotīti āha ‘‘antarā’’tiādi.
因为无所依止,就是没有依靠之处。已坏灭,就是已经毁坏消失。
Appatiṭṭhatāyāti apassayarahitattā. Vibhinnoti vinaṭṭho.
“其余三种姓”:刹帝利等种姓是低劣的。刹帝利难道不是最殊胜的种姓吗?就像现在诸佛都只出生在刹帝利家族中一样。这确实是事实,但那些婆罗门出于自己的邪慢和邪执,宣称“只有婆罗门才是最殊胜的种姓”,那只不过是他们的说法而已。他们说“得以清净”,意思是成为清净的,不遭受谴责和呵斥。或者说,他们是从轮回中得到清净的,而其余种姓不能,因为那些种姓是不净所生,又不诵习咒术。他们自称是从梵天神之口出生、从吠陀之语出生,所以说是“从口出生”。正因如此,从那位梵天神、大梵天王,从吠陀之语所生的,就称为“梵天神所生”。他们是由梵天神以这两种方式化现的,所以称为“梵天神所化”。他们堪能继承吠陀及吠陀支等梵天神的遗产,因此称为“梵天神嗣子”。在“秃头沙门”一词中,“ka”这个音是表示轻蔑责备的意思,所以解释说“以轻蔑厌恶的语气说的”。关于“伊贝”:指首陀罗。他们被家室的束缚所系缚,更为低劣,所以说“居士”。“黑”:指黑种姓。“亲族”:以系缚为义。那是谁的亲族呢?所以说“魔罗的亲族”。“从足所生”:从足部所生的后代。据说婆罗门有这样的见解:“婆罗门从梵天神之口出生,刹帝利从胸部出生,吠舍从大腿出生,首陀罗从足部出生。”
Itare tayo vaṇṇāti khattiyādayo vaṇṇā hīnā. Nanu khattiyāva seṭṭhā vaṇṇā yathā buddhā etarahi khattiyakule eva uppannāti? Saccametaṃ, te pana attano micchābhimānena, micchāgāhena ca ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti vadanti, taṃ tesaṃ vacanamattaṃ. ‘‘Sujjhantīti suddhā honti, na nindaṃ garahaṃ pāpuṇantī’’ti vadanti. Sujjhanti vā saṃsārato sujjhanti, na sesā vaṇṇā asukkajātikattā, mantajjhenābhāvato cāti. Brahmuno mukhato jātā vedavacanato jātāti mukhato jātā. Tato eva brahmuno mahābrahmuno vedavacanato vijātāti brahmajā. Tena duvidhenāpi nimmitāti brahmanimmitā. Vedavedaṅgādibrahmadāyajjaṃ arahantīti brahmadāyādā. Muṇḍake samaṇaketi ettha ka-kāro garahāyanti āha ‘‘nindantā jigucchantā vadantī’’ti. Ibbheti sudde, te pana gharabandhanena baddhā nihīnatarāti āha ‘‘gahapatike’’ti. Kaṇheti kaṇhajātike. Bandhanaṭṭhena bandhu, kassa pana bandhūti āha ‘‘mārassa bandhubhūte’’ti. Pādāpacceti pādato jātāpacce. Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato jātā, khattiyā urato, ūrūhi vessā, pādato suddā’’ti.
114114. 因为在劫初时期并没有四种姓的区分,一切众生都一样;后来才依照他们行为方式的差别而有了种姓之分,所以说“不知古昔……”。为了破除邪见:是为了消除“婆罗门是梵天神的亲生儿子,从梵天神口中出生”这种流传的见解。为了获得子嗣:是立足于“我们要这样偿还对祖先的债务”这一见解,而求取子嗣。这就是那些如法婆罗门心中的意向。月经生起:就是有了经血。对女人来说,从少女期开始,直到老年之前,只要没有阻塞,每隔第八个七天,在称为子宫的第三处,会积聚一些血滴,结成血泡;这些没有受孕的经血就会破裂,血便流出来。对此有“经期”和“开花期”的说法。他们:指那些婆罗门。若是真实之语:如果“是梵天神之子”等说法是真实的,那么婆罗门女……的口就应当存在,但这是不可能的。
114. Yasmā paṭhamakappikakāle catuvaṇṇavavatthānaṃ natthi, sabbeva sattā ekasadisā, aparabhāge pana tesaṃ payogabhedavasena ahosi, tasmā vuttaṃ ‘‘porāṇaṃ…pe… ajānantā’’ti. Laddhibhindanatthāyāti ‘‘brāhmaṇā brahmuno puttā orasā mukhato jātā’’ti evaṃ pavattāya laddhiyā viniveṭhanatthaṃ. Puttappaṭilābhatthāyāti ‘‘evaṃ mayaṃ pettikaṃ iṇaṃ sodhessāmā’’ti laddhiyaṃ ṭhatvā puttappaṭilābhāya. Ayañhettha dhammikānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhāsayo. Sañjātapupphāti rajassalā. Itthīnañhi kumāribhāvappattito paṭṭhāya pacchimavayato oraṃ asati vibandhe aṭṭhame aṭṭhame sattāhe gabbhāsayasaññite tatiye āvatte katipayā lohitapīḷakā saṇṭhahitvā aggahitapupphā eva bhijjanti, tato lohitaṃ paggharati, tattha utusamaññā, pupphasamaññā ca. Nesanti brāhmaṇānaṃ. Saccavacanaṃ siyāti ‘‘brahmuno puttā’’tiādivacanaṃ saccaṃ yadi siyā, brāhmaṇīnaṃ…pe… mukhaṃ bhaveyya, na cetaṃ atthi.
四种姓清净的注释
Catuvaṇṇasuddhivaṇṇanā
115破斥口生之说:就是驳斥“婆罗门是从大梵天王口中出生”这种说法。在圣者的境界上没有能力:意思是会带来非圣者的状态。本性就是黑的:就是本性不清净。黑:就是染污、恼害。因此说,这就是苦的意思。
115.Mukhacchedakavādanti ‘‘brāhmaṇā mahābrahmuno mukhato jātā’’ti vādassa chedakavādaṃ. Ariyabhāve asamatthāti anariyabhāvāvahā. Pakatikāḷakāti sabhāveneva na suddhā. Kaṇhoti kiliṭṭho upatāpako. Tenāha ‘‘dukkhoti attho’’ti.
所谓“白性”,就是清净,所以说“以没有烦恼的状态而洁白”。“白”,就是不染污、不恼害,所以说“这就是乐的意思”。
Sukkabhāvo nāma parisuddhatāti āha ‘‘nikkilesabhāvena paṇḍarā’’ti. Sukkoti na kiliṭṭho anupatāpakoti vuttaṃ ‘‘sukhoti attho’’ti.
116“两者混杂”是因为词语次序颠倒才这么说的,所以解释说“在两者混杂之中”。“混杂”是指:就像“有时是黑法,有时是白法”这样,在同一个心相续、同一个生命体里交替生起而混杂,并不是同时并行。“此处”指的就是前面刚说过的那些法,所以说“在黑白法当中”。因为那些婆罗门既没有超越那些法,也没有能超越它们的修行方法,所以才说“正在其中”。“不认可”是因为他们所说的与事实不符。所谓“认可”就是随喜赞同,为了表明没有这种认可,所以说“不随喜,不赞叹”。“四姓”是简别属格;“他们的”则是关联属格。而那些婆罗门,跟阿拉汉连一点点相似都没有,因此,那些有智慧、说如实语的佛陀等圣者们,不认可他们“婆罗门是最上种姓”的说法。
116.Ubhayavokiṇṇeti vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘ubhayesu vokiṇṇesū’’ti. Missībhūtesūti ‘‘kadāci kaṇhā dhammā, kadāci sukkā dhammā’’ti evaṃ ekasmiṃ santāne, ekasmiṃyeva ca attabhāve pavattiyā missībhūtesu, na pana ekajjhaṃ pavattiyā. Etthāti anantaravuttadhammāva anvādhiṭṭhāti āha ‘‘kaṇhasukkadhammesū’’ti. Yasmā ca te brāhmaṇā na ceva te dhamme atikkantā, yāya ca paṭipadāya atikkameyyuṃ, sāpi tesaṃ paṭipadā natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘vattamānāpī’’ti. Nānujānanti ayathābhuccavādabhāvato. Anujānanañca nāma abbhanumodananti tadabhāvaṃ dassentena ‘‘nānumodanti, na pasaṃsantī’’ti vuttaṃ. Catunnaṃ vaṇṇānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Tesanti pana sambandhepi vā sāmivacanaṃ. Te ca brāhmaṇā na evarūpā na edisā, yādiso arahā ekadesenāpi tena tesaṃ sadisatābhāvato, tasmā tena kāraṇena nesaṃ brāhmaṇānaṃ ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti vādaṃ viññū yathābhūtavādino buddhādayo ariyā nānujānanti.
关于“远离等”这个说法,这里的含义应当这样理解:因为远离烦恼、烦恼已被彻底断除,所以称为阿拉汉;因为杀尽了烦恼之敌,所以称为阿拉汉;因为摧毁了轮回之轮的辐条,所以称为阿拉汉;因为值得接受资具等供养,所以称为阿拉汉;因为在作恶方面毫无隐秘,所以称为阿拉汉。这是此处的简要说明,详细解释则应依照《清净道论》及其注释中所说的方式来了知。“诸漏已尽”是指四种漏毫无剩余地全部断尽。“梵行住”是指以道而住的梵行。因为这种住已经圆满达成,所以称为“已住者”;又因为已经安住于十种圣者之住,所以称为“已住者”。经中确实这样说:
Ārakattādīhīti ettha kilesānaṃ ārakattā pahīnabhāvato dūrattā arahaṃ, kilesārīnaṃ hatattā arahaṃ, saṃsāracakkassa arānaṃ hatattā arahaṃ, paccayādīnaṃ arahattā arahaṃ, pāpakaraṇe rahābhāvena arahanti evamattho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge (visuddhi. 1.125 ādayo), taṃ saṃvaṇṇanāsu (visuddhi. ṭī. 1.124) ca vuttanayena veditabbo . Āsavānaṃ khīṇattāti catunnampi āsavānaṃ anavasesato pahīnattā. Brahmacariyavāsanti maggabrahmacariyavāsaṃ. Tassa vāsassa pariyositattā vutthavāso, dasannampi vā ariyavāsānaṃ vutthattā vutthavāso. Vuttañhetaṃ –
比丘们,有十种圣者的安住方式,过去圣者们曾依此而住,现在也依此而住,未来还将依此而住。是哪十种呢?比丘们,在这里,一位比丘已经断除了五种支分,具备了六种支分,拥有一重守护,具备四种依靠,已经除掉了种种各自的执见,已经完全舍弃了到处寻求的心态,内心清净无浊,身体的活动已经轻安平静,心已经善巧地解脱,智慧也已经善巧地解脱。比丘们,这就是十种圣者的安住方式。
‘‘Dasayime, bhikkhave, ariyāvāsā, yadariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā. Katame dasa? Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño. Ime kho, bhikkhave, dasa ariyāvāsā’’ti (a. ni. 10.19).
“已住”或者“住满”:所谓“已住”,就是圣道和圣果;因为此人拥有它们,所以出于强调表达之意,才称阿拉汉为“已住者”。所谓“应作”,就是遍知、断除、作证、修习——因为想彻底终结苦的人,无论如何都必须做这些。然而,由于通过四条圣道,在四圣谛中各自应作的事都已做完,所以说“以四……应作已作”。所谓“重担”,是因为有令人沉没之义,像担子一样,所以叫重担,也就是烦恼和诸蕴。正如经中说:“五蕴确实是重担。”所谓“已卸下”,就是已经移除。在“sako attho sadattho”(自己的利益就是自利)中,“da”这个音只是连声字。虽然邪见等也确实是结,但渴爱在有(轮回)方面的结缚作用更为突出。正如经中说:“被无明遮蔽的众生,被渴爱之结捆绑。”因此,经中正是以集谛的性质宣说这渴爱,所以说“渴爱被称为有结”。所谓“以正智解脱”,就是以正智——也就是以究竟道的智慧——正确地如实了知应当了知的事,了知之后而解脱。所谓“在此世间”,就是在这众生世间。所谓“在此身”,就是在这自身;所谓“在他身”,就是在他人之身;意思是说在此世和来世。
Vussatīti vā vusitaṃ, ariyamaggo, ariyaphalañca, taṃ etassa atthīti atisayavacanicchāvasena arahā ‘‘vusitavā’’ti vutto. Karaṇīyaṃ nāma pariññāpahānasacchikiriyābhāvanā dukkhassantaṃ kātukāmehi ekantato kattabbattā, taṃ pana yasmā catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kātabbaṃ kataṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘catūhi…pe… katakaraṇīyo’’ti. Osīdāpanaṭṭhena bhārā viyāti bhārā, kilesā, khandhā ca. Vuttañhi ‘‘bhārā have pañcakkhandhā’’ti (saṃ. ni. 3.22) ohāritoti apanīto. Sako attho sadatthoti ettha da-kāro padasandhikaro. Kāmaṃ diṭṭhiādayopi saṃyojanāni eva, tathāpi taṇhāya bhavasaṃyojanaṭṭho sātisayo. Yathāha ‘‘avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanāna’’nti. (Saṃ. ni. 2.125, 126, 127, 132, 134, 136, 142; 3.5.520; kathā. 75) tato sā eva sutte (dī. ni. 2.400; ma. ni. 1.93, 133; 3.373; saṃ. ni. 3.1081; paṭi. ma. 1.34 ādayo) samudayasaccabhāvena vuttā, tasmā vuttaṃ ‘‘bhavasaṃyojanaṃ vuccati taṇhā’’ti. Sammadaññā vimuttoti sammā aññāya jānanabhūtāya aggamaggapaññāya sammā yathābhūtaṃ yaṃ yathā jānitabbaṃ, taṃ tathā jānitvā vimutto. Imasmiṃ loketi imasmiṃ sattaloke. Idhattabhāveti imasmiṃ attabhāve, parattabhāveti parasmiṃ attabhāve, idhaloke, paraloke cāti attho.
117远离间隔,就是远离分别。因此说“和自己家族同类”。跟随,就是随行者;随行者本身就是随行众,也就是随顺者。因此说“能自在支配的”。
117.Antaravirahitāti vibhāgavirahitā. Tenāha ‘‘attano kulena sadisā’’ti. Anuyantīti anuyantā, anuyantā eva ānuyantā, anuvattakā. Tenāha ‘‘vasavattino’’ti.
118已进入可信之处,以深入的方式安住,所以叫“安住”。正因为如此,又在那上面更进一步地深入安住,所以叫“强安住”。安住于不可动摇的状态,所以叫“不动立”。
118.Niviṭṭhāti saddheyyavatthusmiṃ anupavisanavasena niviṭṭhā. Tato eva tasmiṃ adhikaṃ nivisanato abhiniviṭṭhā. Acalaṭṭhitāti acalabhāve ṭhitā.
在没有把应当宣说的法好好记在心里、也没有让它的意义变得清楚明白的情况下就开口讲说,这种事根本不可能发生,也没有理由发生,因为如来早在菩提树下就已经把它彻底断除了。所谓“为了破坏”,意思是说,为了让对三宝的信心被破坏、被摧毁。“他”指的就是魔。“无法说妄语”:在已经证得圣果的圣弟子面前,魔没办法说假话,所以他承认说“是的,我就是魔”。“宝石地”:就是宝石铺成的地面。据说围绕须弥山的那片地面是七宝所成,也有人说“是黄金所成”,它范围广大,纵横高耸都有数千由旬,而且极其坚固不动。“你为什么在这里?”意思是,你是因为什么原因待在这里?“站立”:指弹了一下手指。“无法站立”:意思是在圣弟子面前站不住脚。这正是证得圣法的威力:即使是像魔这样有大神力的存在,也无法正面与之抗衡。
Yanti yaṃ kathetabbadhammaṃ anupadhāretvā, tadatthañca appaccakkhaṃ katvā kathanaṃ, etaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇaṃ tassa bodhimūleyeva samucchinnattā. Vicchindajananatthanti ratanattayasaddhāya vicchindassa uppādanatthaṃ, aññathattāyāti attho. Soti māro. Musāvādaṃ kātuṃ nāsakkhīti āgataphalassa ariyasāvakassa purato musā vattuṃ na visahi, tasmā āma mārosmīti paṭijāni. Silāpathaviyanti ratanamayasilāpathaviyaṃ. Sineruṃ kira parivāretvā ṭhito bhūmippadeso sattaratanamayo, ‘‘suvaṇṇamayo’’ti keci, sā vitthārato, ubbedhato anekayojanasahassaparimāṇā ativiya niccalā. Kiṃ tvaṃ etthāti kiṃ kāraṇā tvaṃ ettha. ‘‘Ṭhito’’ti accharaṃ pahari. Ṭhātuṃ asakkontoti ariyasāvakassa purato ṭhātuṃ asakkonto. Ayañhi ariyadhammādhigamassa ānubhāvo, yaṃ māropi nāma mahānubhāvo ujukaṃ paṭipparituṃ na sakkoti.
道本身就是根本,所以叫“道根本”,这是属于他的。因为已经生起、已经出现。靠着这个道根本,在已经建立的相续中获得了立足之处。依靠世尊所教导的法,以圣洁的出生而出生,所以说“依靠世尊,生于圣位”。说到“住在胸口”,这是就法音从胸口发出而说的;或者,因为是从胸口的精进所产生的殊胜出生,所以是“亲生之子”。因为是从口出生,所以说“从口生”。其实在因和能因之间,表达上也会把能因当作因来说,比如“用草煮成了饭”。也有人主张:“因为是从解脱门出生,所以叫从口生”,这里的含义也应当按照前面说的方式来理解。按前一种含义,在胎生、湿生、口生这三种关系当中,是以口生这一关系来说明世尊之子的身份。通过这两种含义,都表明了“由法所生”这一点。证得圣法之后,获得殊胜而持续生起的后续蕴相续,应当理解为“从圣法生”;或者,依靠、亲近依靠圣法——也就是道与果——而生起的一切法之流,都可以理解为“从圣法生”。不过,由于那些圣法的作用尚未完成,所以仅就以其圣洁的状态而再生来说,叫“从圣法生”。由于作用已经完成,就那样圆满地出生来说,叫“被创造”,因此说“法生、法所创造”。另有一种读法是:“他领受九种出世间法的遗产,所以是法之嗣子。”对于“我是世尊之子”等语句,解释其含义,就是阐明其真实意义。如来的戒等法蕴不与其他人共通,其整体安立就是法身,这没有什么可多说的;但为了显示堪为导师的如来之法身,他自己提出问题:“为什么说如来是法身?”然后以“因为如来……”等句来解释这个含义。用心思考之后:为了觉悟那些已经来到面前、应当教化的众生,心里想“我要为这个人说这个法”,这样用心思考之后。用言语导出:以宣说正法的言语,用如同迦陵频伽鸟鸣般优美的梵音,随顺众生的心性,把有益之义引导、呈现给他们。正因如此:因为这种随顺正法的决心。对于他:指如来。由于是法所成:因为是法的本体。这里所说的法,因其最尊贵而称为“梵体”,所以说:“正因为是法身,所以才是梵身。”完全舍弃非法,毫无剩余地唯是法之实体,所以是“法实体”。而这样的状态,就其自性而言,就是法本身,所以说“法自性”。
Maggo eva mūlaṃ maggamūlaṃ, tassa. Sañjātattā uppannattā. Tena maggamūlena patiṭṭhitasantāne laddhapatiṭṭhā. Bhagavato desanādhammaṃ nissāya ariyāya jātiyā jāto ‘‘bhagavantaṃ nissāya ariyabhūmiyaṃ jāto’’ti vutto. ‘‘Ure vasitvā’’ti idaṃ dhammaghosassa urato samuṭṭhānatāya vuttaṃ. Ure vāyāmajanitābhijātitāya vā oraso. Mukhato jātena jāto ‘‘mukhato jāto’’ti vutto. Kāraṇakāraṇepi hi kāraṇe viya vohāro hoti ‘‘tiṇehi bhattaṃ siddha’’nti. Keci pana ‘‘vimokkhamukhassa vasena jātattā mukhato jāto’’ti vadanti, tatthāpi vuttanayeneva attho veditabbo. Purimenatthena yonijo, sedajo, mukhajoti tīsu sambandhesu mukhajena sambandhena bhagavato puttabhāvo vibhāvito. Atthadvayenāpi dhammajabhāvoyeva dīpito. Ariyadhammappattito laddhaviseso hutvā pavatto taduttarakāliko khandhasantāno ‘‘ariyadhammato jāto’’ti veditabbo, ariyadhammaṃ vā maggaphalaṃ nissāya, upanissāya ca jāto sabbopi dhammappabandho ‘‘ariyadhammato jāto’’ti gahetabbo. Tesaṃ pana ariyadhammānaṃ apariyositakiccatāya ariyabhāvena abhinibbattimattaṃ upādāya ‘‘ariyadhammato jātattā’’ti vuttaṃ. Pariyositakiccatāya tathā nibbattipāripūriṃ upādāya ‘‘nimmitattā’’ti vuttaṃ, yato ‘‘dhammajo dhammanimmito’’ti vuttaṃ. ‘‘Navalokuttaradhammadāyaṃ ādiyatīti dhammadāyādo’’ tipi pāṭho. Assāti ‘‘bhagavatomhiputto’’tiādinā vuttassa vākyassa. Atthaṃ dassentoti bhāvatthaṃ pakāsento. Tathāgatassa anaññasādhāraṇasīlādidhammakkhandhassa samūhanivesavasena dhammakāyatāya na kiñci vattabbaṃ atthi, satthuṭṭhāniyassa pana dhammakāyataṃ dassetuṃ ‘‘kasmā tathāgato dhammakāyoti vutto’’ti sayameva pucchaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘tathāgato hī’’tiādinā tamatthaṃ vissajjeti. Hadayena cintetvāti ‘‘imaṃ dhammaṃ imassa desessāmī’’ti tassa upagatassa veneyyajanassa bodhanatthaṃ cittena cintetvā. Vācāya abhinīharīti saddhammadesanāvācāya karavīkarutamañjunā brahmassarena veneyyasantānābhimukhaṃ tadajjhāsayānurūpaṃ hitamatthaṃ nīhari upanesi. Tenāti tena kāraṇena evaṃsaddhammādhimuttibhāvena. Assāti tathāgatassa. Dhammamayattāti dhammabhūtattā. Idhādhippetadhammo seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtoti āha ‘‘dhammakāyattā eva brahmakāyo’’ti. Sabbaso adhammaṃ pajahitvā anavasesato dhammo eva bhūtoti dhammabhūto. Tathārūpo ca yasmā sabhāvato dhammo evāti vattabbataṃ arahatīti āha ‘‘dhammasabhāvo’’ti.
119“断除最高论”:这是针对“只有婆罗门才是最高种姓”这类说法所提出的破除之论。所谓“以另一种方式”,是指不同于前面所说的破除方式,而是通过展示古代世界起源的方式来阐明。为了显示“断除最高……”:也就是为了显示,破除“只有婆罗门才是最高种姓,其他种姓都是卑下的”“婆罗门是梵天神之子、是亲生子、从梵天神口中出生、由梵天神所生”这样的邪见;因为这种说法是在破除依出身而立的婆罗门最高地位,所以称为“断除最高论”。
119.Seṭṭhacchedakavādanti ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti (dī. ni. 3.116) evaṃ vuttaseṭṭhabhāvacchedakavādaṃ. Aparenapi nayenāti yathāvuttaseṭṭhacchedakavādato aparenapi porāṇakalokuppattidassananayena. Seṭṭhaccheda…pe… dassetunti sopi hi ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā’’ti, ‘‘brāhmaṇā brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā’’ti (dī. ni. 3.114) ca evaṃ pavattāya micchādiṭṭhiyā viniveṭhano jātibrāhmaṇānaṃ seṭṭhabhāvassa chedanato seṭṭhacchedanavādo nāma hotīti dassetunti attho.
这种状态,就是指这种人的存在形态。因为一般性的说明会落在特殊情形上,或者应当依据上下文来限定这个意思。单由心念所生,就是说没有外在条件,仅仅由近行禅那的心所生起。他们以那种近行禅那的思心所投生到那里,由于镇伏五盖等,那种思心所的运作方式很殊胜,所以那种果报也像禅那的果报一样殊胜,因此说犹如在梵天世界等等。自带光明,是说在那里不依靠太阳等光明,自己就能发光驱散黑暗,所以叫自带光明;行于空中,是说在虚空、天空中行走;净妙、住于净妙,是说和其他欲界众生的身体及活动处所的不净不同,所以是净妙,他们常住于净妙之中,应当这样理解其含义。
Itthabhāvanti imaṃ pakārataṃ manussabhāvaṃ. Sāmaññajotanā hi visese avatiṭṭhati, pakaraṇavasena vā ayamattho avacchinno daṭṭhabbo. Manenevanibbattāti bāhirapaccayena vinā kevalaṃ upacārajhānamanasāva nibbattā. Yāya upacārajjhānacetanāya te tattha nibbattā, nīvaraṇavikkhambhanādinā uḷāro tassā pavattiviseso, tasmā jhānaphalakappo tassā phalavisesoti āha ‘‘brahmaloke viyā’’tiādi. ‘‘Sayaṃpabhā’’ti padānaṃ tattha sūriyālokādīhi vinā andhakāraṃ vidhamantā sayameva pabhāsantīti sayaṃpabhā, antalikkhe ākāse carantīti antalikkhacarā, tadaññakāmāvacarasattānaṃ viya sarīrassa vicaraṇaṭṭhānassa asubhatābhāvato subhaṃ, subheva tiṭṭhantīti subhaṭṭhāyinoti attho veditabbo.
地味出现的注释
Rasapathavipātubhāvavaṇṇanā
120整个轮围世界,就是毫无遗漏的一万亿个轮围世界。周遍,意思是覆盖、铺满。而它在那片水上安立了下来,所以说安立。色泽具足,就是颜色圆满美好。没有苍蝇和蝇卵,就是没有苍蝇以及它们的卵。
120.Sabbaṃ cakkavāḷanti anavasesaṃ koṭisatasahassaṃ cakkavāḷaṃ. Samatanīti sañchādentī vipphari, sā pana tasmiṃ udake patiṭṭhitā ahosīti āha ‘‘patiṭṭhahī’’ti. Vaṇṇenasampannāti sampannavaṇṇā. Makkhikaṇḍakarahitanti makkhikāhi ca tāsaṃ aṇḍakehi ca rahitaṃ.
在过去紧挨着的那一个劫里,他也同样贪求。为什么呢?这是为了说明:长久以来一直如此串习,贪求已经成了习性,凭着这股习性的力量,他最初就做出了那样的事。“这是什么呢?”他心中生起疑惑,这样说道:“颜色和香气,这些已经知道了;可是从味道来说,这到底是什么呢?”
“住”(Tiṭṭhatī):就是站住了,停了下来。
Atītānantarepi kappe loloyeva. Kasmā? Evaṃ ciraparicitalolatāvasena sabbapaṭhamaṃ tathā akāsīti dasseti. Kimevidanti ‘‘vaṇṇato, gandhato ca tāva ñātaṃ, rasato pana kimevidaṃ bhavissatī’’ti saṃsayajāto vadati. Tiṭṭhatīti aṭṭhāsi.
日月天子等出现之事的注释
Candimasūriyādipātubhāvavaṇṇanā
121121. 关于“作食团者”:这里的“食团”一词是“食团”的同义词,所以解释说“做成食团之后”。对于眼前正在运行的日月,世间人也会迷惑。为了破除这种迷惑,就用“那它们是什么呢”等八个问答来解说。其中,“它们”指日月。“在何处”指在什么地方、在哪个位置。通过“谁在上面”这一问,谁在下面的意思也就一并说出来了。同样,通过“谁走得快”这一问,谁走得慢的意思也就一并说出来了。“轨道”指运行的路线。“从一”指在同一刹那出现。不过,当太阳的圆轮沉没之后,月亮的圆轮就显现出来了。或者说“知道他的意愿之后”,就像知道了他的喜好一样。
121.Āluppakārakanti ettha ālopapariyāyo āluppa-saddoti āha ‘‘ālopaṃ katvā’’ti. Paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ pavattiyaṃ lokiyānaṃ sammoho hoti, taṃ vidhamituṃ ‘‘ko pana tesa’’ntiādinā aṭṭha pañhāvissajjanāni gahitāni. Tattha tesanti candimasūriyānaṃ. Kasminti kasmiṃ ṭhāne. ‘‘Ko uparī’’ti eteneva ko heṭṭhāti ayamattho vuttoyeva. Tathā ‘‘ko sīghaṃ gacchatī’’ti iminā ko saṇikaṃ gacchatīti ayampi attho vuttoyeva. Vīthiyoti gamanavīthiyo. Ekatoti ekasmiṃ khaṇe pātubhavanti. Sūriyamaṇḍale pana atthaṅgate candamaṇḍalaṃ paññāyittha. Chandaṃ ñatvā vāti ruciṃ ñatvā viya.
两者:指内部和外部。
Ubhayanti anto, bahi ca.
直,是指长度、宽度和高度上都直。圆,是指从周边来说的。
Ujukanti āyāmato, vitthārato, ubbedhato ca. Parimaṇḍalatoti parikkhepato.
月亮沿直线缓慢运行:它在朔日与太阳一起走,之后一天比一天落后一点点,到满月日正好落后半条轨道。它横向运行很快,因为在一个月里,有时从南边、有时从北边被看到。“在两侧”这句话,是就大多数情况说的。星星在月亮前面、后面和旁边都在运行。“自己的位置”指它自己运行的地方。因为它只沿着自己的轨道走,所以不会偏离。太阳直线运行有多快,要参照月亮的运行才能知道。横向运行,指从南边到北边、又从北边到南边的运行,这很慢,因为要六个月又六个月才完成。“它”指太阳。“从黑半月的伍波萨他日”指在黑半月的伍波萨他日与月亮一起走之后,从那时起。“在初日”指白半月的第一天。因为太阳自己走得快,而月亮走得慢,太阳便丢下月亮往前走。在西方,它看起来像一条细线。“直到伍波萨他日”指直到白半月的伍波萨他日。所谓“月亮逐渐增大”,是因为太阳的光从上方落下,而下方太阳的距离一天天逐渐变远,月亮自身的影子也就一天天逐渐减小,于是月亮圆盘的部分看起来好像在逐渐增大,所以说是“逐渐增大”。到了伍波萨他日、也就是满月日,它就圆满了,意思是说它呈现出圆满的圆盘。它跑着追上,是因为月亮走得慢,而自己走得快。“逐渐减小”在这里,应当按前面“逐渐增大”所说的方式来理解。不过,那里是因为影子逐渐减小,圆盘看起来好像在增大;这里则是因为影子逐渐增大,圆盘看起来好像在减小。
Ujukaṃ saṇikaṃ gacchati amāvāsiyaṃ sūriyena saddhiṃ gacchanto divase divase thokaṃ thokaṃ ohīyanto puṇṇamāsiyaṃ upaḍḍhamaggameva ohīyanato. Tiriyaṃ sīghaṃ gacchati ekasmimpi māse kadāci dakkhiṇato, kadāci uttarato dassanato. ‘‘Dvīsu passesū’’ti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ. Candassa purato, pacchato, samañca tārakā gacchantiyeva. Attano ṭhānanti attano gamanaṭṭhānaṃ. Na vijahanti attano vīthiyāva gacchanato. Sūriyassa ujukaṃ gamanassa sīghatā candassa gamanaṃ upādāya veditabbā. Tiriyaṃ gamanaṃ dakkhiṇadisato uttaradisāya, uttaradisato ca dakkhiṇadisāya gamanaṃ dandhaṃ chahi chahi māsehi ijjhanato. Soti sūriyo. Kāḷapakkhauposathatoti kāḷapakkhe uposathe candena saheva gantvā tato paraṃ. Pāṭipadadivaseti sukkapakkhapāṭipadadivase. Ohāya gacchati attano sīghagāmitāya, tassa ca dandhagāmitāya. Lekhāviya paññāyati pacchimadisāyaṃ. Yāva uposathadivasāti yāva sukkapakkhauposathadivasā. ‘‘Cando anukkamena vaḍḍhitvā’’ti idaṃ uparibhāgato patitasūriyālokatāya heṭṭhato pavattāya sūriyassa dūrabhāvena divase divase anukkamena parihāyamānāya attano chāyāya vasena anukkamena candamaṇḍalappadesassa vaḍḍhamānassa viya dissamānatāya vuttaṃ, tasmā anukkamena vaḍḍhitvā viya. Uposathadivase puṇṇamāyaṃ paripuṇṇo hoti, paripuṇṇamaṇḍalo hutvā dissatīti attho. Dhāvitvā gaṇhāti candassa dandhagatitāya, attano ca sīghagatitāya. Anukkamena hāyitvāti ettha ‘‘anukkamena vaḍḍhitvā’’ti ettha vuttanayena attho veditabbo. Tattha pana chāyāya hāyamānatāya maṇḍalaṃ vaḍḍhamānaṃ viya dissati, idha chāyāya vaḍḍhamānatāya maṇḍalaṃ hāyamānaṃ viya dissati.
当太阳沿着哪条轨道运行时,那些掌管降雨的雨云天子被太阳的热力烤得难受,就不从自己的天宫出来,只顾着玩乐,不四处游走——据说那时候,太阳的天宫会从它平常走的路线往下偏移而行。因为太阳往下走,月亮的天宫也跟着往下走,因为它跟着太阳的走向。所以这条轨道因为没有水,适合羊走,就得到了“羊路”这个名称。然而,当太阳沿着另一条轨道运行时,那些雨云天子因为没有了太阳热力的烤灼,就经常从自己的天宫出来,沉迷于玩乐,到处游走——据说那时候,太阳的天宫会从它平常走的路线往上偏移而行。因为太阳往上走,月亮的天宫也跟着往上走,因为它跟着太阳的走向;而之所以能跟着走,是因为同速的风轮推动着月亮的天宫。所以这条轨道因为水很多,适合龙活动,就得到了“龙路”这个名称。当太阳既不上升也不下降,只沿着平常的路线运行时,那些雨云天子就按时按自己的喜好从天宫出来,自在地游走。因为那时候世间按时降雨,季节变得调顺均匀。以这种季节调顺为因,日月天子的这种运行因为很适合牛,就得到了“牛路”这个名称。因此才说“羊路”等等。
Yāya vīthiyā sūriye gacchante vassavalāhakā devaputtā sūriyābhitāpasantattā attano vimānato na nikkhamanti, kīḷāpasutā hutvā na vicaranti, tadā kira sūriyassa vimānaṃ pakatimaggato adho otaritvā vicarati, tassa oruyha caraṇeneva candavimānampi adho oruyha carati taggatikattā, tasmā sā vīthi udakābhāvena ajānurūpatāya ‘‘ajavīthī’’ti samaññaṃ gatā. Yāya pana vīthiyā sūriye gacchante vassavalāhakā devaputtā sūriyābhitāpābhāvato abhiṇhaṃ attano vimānato bahi nikkhamitvā kīḷāpasutā ito cito ca vicaranti, tadā kira sūriyavimānaṃ pakatimaggato uddhaṃ āruhitvā vicarati, tassa uddhaṃ āruyha caraṇeneva candavimānampi uddhaṃ āruyha carati taggatikattā, taggatikatā ca samānagatinā vātamaṇḍalena vimānassa phellitabbattā, tasmā sā vīthi udakabahubhāvena nāgānurūpatāya ‘‘nāgavīthī’’ti samaññaṃ gatā. Yadā sūriyo uddhamanāruhanto, adho ca anotaranto pakatimaggeneva gacchati, tadā vassavalāhakā yathākālaṃ, yathāruci ca vimānato nikkhamitvā sukhena vicaranti, tena kālena kālaṃ vassanato loke utusamatā hoti, tāya utusamatāya hetubhūtāya sā candimasūriyānaṃ gati gavānurūpatāya ‘‘govīthī’’ti samaññaṃ gatā. Tena vuttaṃ ‘‘ajavīthī’’tiādi.
像这样,先回答了“它们有几条路”这个问题之后,为了回答“它们是怎样运行的”这个问题,就说了“月亮、太阳”等话。其中,“从须弥山向外出去”是指:靠近须弥山,绕着它向右转而行,然后从那条运行路线向外,以横向移动的方式朝铁围山出去。“在里面运行”是说:像这样,在六个月里,每一刹那都在从须弥山往后退,从那里出来后到达铁围山附近;再从那里,又在六个月里,每一刹那都在往后退,出来后到达须弥山附近,这样就是在里面运行。现在为了把刚才这个简要说法展开说明,就说了“以……”等话。沿着须弥山和铁围山之间的那个位置,以及须弥山中间的位置而行,这就叫“在须弥山附近运行”,并不是紧贴着须弥山的山顶边缘。“在铁围山附近运行”这里也是同样的道理。“从中间”是指沿着须弥山和铁围山正中间的直路。“角宿月从中间”这里也是同样的道理。
Evaṃ ‘‘kati nesaṃ vīthiyo’’ti pañhaṃ vissajjetvā ‘‘kathaṃ vicarantī’’ti pañhaṃ vissajjetuṃ ‘‘candimasūriyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sineruto bahi nikkhamantīti sinerusamīpena taṃ padakkhiṇaṃ katvā gacchantā tato gamanavīthito bahi attano tiriyagamanena cakkavāḷābhimukhā nikkhamanti. Anto vicarantīti evaṃ cha māse khaṇe khaṇe sineruto apasakkanavasena tato nikkhamitvā cakkavāḷasamīpaṃ pattā, tatopi cha māse khaṇe khaṇe apasakkanavasena nikkhamitvā sinerusamīpaṃ pāpuṇantā anto vicaranti. Idāni tamevatthaṃ saṅkhepena vuttaṃ vivarituṃ ‘‘tehī’’tiādi vuttaṃ. Sinerussa, cakkavāḷassa ca yaṃ ṭhānaṃ vemajjhaṃ, tassa, sinerussa ca yaṃ ṭhānaṃ vemajjhaṃ, tena gacchantā ‘‘sinerusamīpenavicarantī’’ti vuttā, na sinerussa aggāḷindaallīnā. Cakkavāḷasamīpena caritvāti etthāpi eseva nayo. Majjhenāti sinerussa, cakkavāḷassa ca ujukaṃ vemajjhena maggena. Citramāse majjhenāti etthāpi eseva nayo.
“一次冲击”是指同一个时刻,或者单凭自身的一次冲击。“正午”就是正午时分。因为那时太阳虽然正在升起,但对站在这个洲的人来说,只看到它的一半;而对站在北俱卢洲的人来说,看到的却是它正在落下。这样,正是在同一时刻,太阳为三个洲带来光明。
Ekappahārenāti ekavelāya, ekeneva vā attano ekappahārena. Majjhanhikoti ṭhitamajjhanhiko kālo hoti. Tadā hi sūriyamaṇḍalaṃ uggacchantaṃ hutvāpi imasmiṃ dīpe ṭhitassa upaḍḍhameva dissati, uttarakurūsu ṭhitassa ogacchantaṃ hutvā. Evañhi ekavelāyameva tīsu dīpesu ālokakaraṇaṃ.
那些具有“昴宿”等星宿名称的,也同样是星体,所以说“其余的星体”,意思就是除了被称为星宿的星体之外,剩下的那些星体。这两类都应该理解为诸天神居住的宫殿。“夜”这个词,是因为在此际声音被切断、止息,意思是众生声音止息的时间段。“昼”是因为众生在此际游戏、闪耀。“月”就像是在丈量众生的寿命、给它画上终点。“季”是让种种活动持续运转。“年”就像是把种种众生和法的运作汇聚在一起,让它们相续流转。
Yesu kattikādinakkhattasamaññā, tānipi tārakarūpāni yevāti vuttaṃ ‘‘sesatārakarūpāni cā’’ti, nakkhattasaññitatārakarūpato avasiṭṭhatārakarūpānīti attho. Ubhayānipi tāni devatānaṃ vasanakavimānānīti veditabbāni. Rā-saddo tiyati chijjati etthāti ratti, sattānaṃ saddassa vūpasamanakāloti attho. Dibbanti sattā kīḷanti jotanti etthāti divā. Sattānaṃ āyuṃ minanto viya siyati antaṃ karotīti māso. Taṃ taṃ kiriyaṃ arati vattetīti utu. Taṃ taṃ sattaṃ, dhammappavattiñca saṅgamma vadanto viya sarati vattetīti saṃvaccharo.
122122. “远离”本身就是远离者,也就是“远离性”。对容貌的远离叫“容貌远离”,意思是容貌圆满的消失。而它的存在状态被称为“容貌远离性”,所以说“远离状态”。“他们”指的是那些有容貌的众生。“以傲慢为缘”的意思是:以轻蔑丑陋者为方式,超越自己的容貌,依自己的容貌为缘而生傲慢,也就是以执取傲慢为特征。“味”是指这东西有特别的滋味,所以叫“味”,这是已得慢者之语;“随喜而说”是指以随顺贪爱而说。“世间起源传承之说”是指关于世间起源、从世间起源而来的传承之说,意思是古时产生并流传下来的说法。也有读作“随落”的,意思一样。
122. Vivajjanaṃ vivajjo, so eva vevajjaṃ, vaṇṇassa vevajjaṃ vaṇṇavevajjaṃ, vaṇṇasampattiyā vigamo, tassa pana atthitā ‘‘vaṇṇavevajjatā’’ti vuttā. Tenāha ‘‘vivajjabhāvo’’ti. Tesanti vaṇṇavantānaṃ sattānaṃ. Atimānappaccayāti dubbaṇṇavambhanavasena atikkamma attano vaṇṇaṃ paṭicca mānapaccayā, mānasampaggaṇhananimittanti attho. Sātisayo raso etissā atthīti rasāti laddhamānāya, anubhāsiṃsūti anurodhavasena bhāsiṃsu. Lokuppattivaṃsakathanti lokuppattivaṃsajaṃ paveṇīkathaṃ, ādikāle uppannaṃ paveṇīāgatakathanti attho. ‘‘Anupatantī’’tipi pāṭho, so evattho.
地蕈出现等情况的注释
Bhūmipappaṭakapātubhāvādivaṇṇanā
123成为像这样,也就是变得像蘑菇一样。
123.Ediso hutvāti ahicchattakasadiso hutvā.
124“步蔓”是一种名叫“步”的藤蔓。不过,因为它色泽、香气、味道都圆满具足,所以被称为“妙蔓”。“管”就是管藤。“已消逝”是指消失了、没了。
124.Padālatāti ‘‘padā’’ti evaṃnāmā ekā latā, sā pana yasmā sampannavaṇṇagandharasā, tasmā ‘‘bhaddalatā’’ti vuttā. Nāḷikāti nāḷivalli. Ahāyīti nassi.
125“不耕而熟”是指:在根本没有被耕作过的地方,它自己生长出来并且成熟,就像野生稻那样自然长成、自然结出果实。糠也叫作“细糠”。“壳”是指包住米粒、停留在外面的那层皮;因为没有这层皮,所以这种稻被称为“无糠、无壳”。“已再生长”这句话,是用来说明它成熟状态的原因;正是因为再生长,它才成熟。他们在傍晚收割稻子的那个地方,第二天清晨又长满了成熟的稻子,所以说“傍晚收割的地方,清晨又成熟了”等等。“未割”是说,即使是在已经割过的地方,也因为他们的业力,看起来就像从没割过一样,没有减少、没有欠缺;不只是看起来如此,而是实际就保持着那样的状态。
125.Akaṭṭhapākoti akaṭṭheyeva ṭhāne uppajjitvā paccanako, nīvāro viya sañjāto hutvā nippajjanakoti attho. Kaṇo ‘‘kuṇḍaka’’nti ca vuccati. Thusanti taṇḍulaṃ pariyonandhitvā ṭhitattaco, tadabhāvato ‘‘akaṇo, athuso’’ti sāli vutto. ‘‘Paṭivirūḷha’’nti idaṃ pakkabhāvassa kāraṇavacanaṃ. Paṭivirūḷhato hi taṃ pakkanti. Yasmiṃ ṭhāne sāyaṃ pakko sāli gahito, tadeva ṭhānaṃ dutiyadivase pāto pakkena sālinā paripuṇṇaṃ hutvā tiṭṭhatīti āha ‘‘sāyaṃ gahitaṭṭhānaṃ pāto pakkaṃ hotī’’tiādi. Alāyitanti lāyitaṭṭhānampi tesaṃ kammappaccayā alāyitameva hutvā anūnaṃ paripuṇṇameva paññāyati, na kevalaṃ paññāyanameva, atha kho tathābhūtameva hutvā tiṭṭhati.
女相男相等各种特征如何显现的注释
Itthipurisaliṅgādipātubhāvavaṇṇanā
126“在人时”这句话,是说那些先前生为人的众生,因为现在对那里有爱著,所以才会生到那里,因此这样说。即使是天神,如果过去生中曾是女性,而那时没有远离贪染等能转成男身的条件,那么当时也只会现起女相。
所谓“转成男身的条件”,是指:先观察女身的种种过患——自己不能做主、一切时候都要依赖别人、有染污和欺诳、要怀孕生子、本性天生低劣、没有勇猛丈夫的气概、因为“是少数人”而被人轻视等等——然后对女身生起厌离:“女身已经够了!安住在女身里,不可能享受转轮王的富贵,不可能享受帝释天神、魔罗、梵天的富贵,不可能证得独觉菩提,也不可能证得正觉菩提。”接着又思惟:“远离上面说的那些过患,具足最殊胜的本性,这才叫男身,是最殊胜、最上的;安住其中,就能获得这些成就。”由此发起愿求。再加上内心倾向于男身、倾斜于男身、朝向男身的那些法。把这些法修满、增长之后,如果不思惟眼前可见的同类现法和极为广大的后世过患,那么男子对女色行邪淫,就仅仅是因为对女人生起了欲求,这个欲求本身就会导致转成女身。因为他的心倾向于女身、爱著女身,女身就成了他贪欲的对象,所以说“男子得到女身,是依靠对女色行邪淫而得到的”。
“那时”,是指前面说的最初劫的时代。“本性”,是指本来如此。“女人的”,是指过去生中曾是女人的。“男子的”,这里也要把“本性”这个词带进来理解。“凝视”,是指靠近后凝视。“就像彼此之间生起贪染那样”,是指以带有期待的方式注视。“贪欲的热恼”,是指由贪欲产生的热恼。
126.‘‘Manussakāle’’ti idaṃ pubbe manussabhūtānaṃyeva tattha idāni nikantivasena uppatti hotīti katvā vuttaṃ, devatānampi purimajātiyaṃ itthibhāve ṭhitānaṃ tattha virāgādipurisattappaccaye asati tadā itthiliṅgameva pātubhavati. Purisattapaccayeti ‘‘attanopi anissaratā, sabbakālaṃ parāyattavuttitā, rajassalatā vañcatā, gabbhadhāraṇaṃ, paṭhamāya pakatiyā nihīnapakatitā, sūravīratābhāvo, ‘appakā janā’ti ‘hīḷetabbatā’ti evamādi ādīnavapaccavekkhaṇapubbakampi itthibhāve ‘alaṃ itthibhāvena, na hi itthibhāve ṭhatvā cakkavattisiriṃ, na sakkamārabrahmasiriyo paccanubhavituṃ, na paccekabodhiṃ, na sammāsambodhiṃ adhigantuṃ sakkā’ti evaṃ itthibhāvavirajjanaṃ, ‘yathāvuttaādīnavavirahato uttamapakatibhāvato sampadamidaṃ purisattaṃ nāma seṭṭhaṃ uttamaṃ, ettha ṭhatvā sakkā etā sampattiyo sampāpuṇitu’nti evaṃ purisattabhāve sambhāvanāpubbakaṃ patthanāṭhapanaṃ, ‘tattha ninnapoṇapabbhāracittatā’ti’’ evamādike purisabhāvassa paccayabhūte dhamme. Pūretvā vaḍḍhetvā. Paccakkhaṃ bhūtaṃ, sadisañca diṭṭhadhammikaṃ, samparāyikañca suvipulaṃ anatthaṃ acintetvā purisassa kāmesu micchācaraṇaṃ kevalaṃ itthiyaṃ āsāpatti phalenevāti āsāāpatti itthibhāvāvahāpi hotiyeva. Tanninnapoṇapabbhārabhāvena tannikantiyā nimittabhāvāpattitoti vuttaṃ ‘‘puriso itthattabhāvaṃ labhanto kāmesumicchācāraṃ nissāya labhatī’’ti. Tadāti yathāvutte paṭhamakappikakāle. Pakatiyāti sabhāvena. Mātugāmassāti purimattabhāve mātugāmabhūtassa. Purisassāti etthāpi ‘‘pakatiyā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Upanijjhāyatanti upecca nijjhāyantānaṃ. Yathā aññamaññasmiṃ sārāgo uppajjati, evaṃ sāpekkhabhāvena olokentānaṃ. Rāgapariḷāhoti rāgajo pariḷāho.
正在被引导出来:已经成熟之后,正被引导而出。
Nibbuyhamānāyāti pariṇatā hutvā niyyamānāya.
对行淫欲之法的注释
Methunadhammasamācāravaṇṇanā
127他们说“连一团牛粪那么大的(婚配)都没得到”,真正的意思是“完全没能成婚”。所谓“应饮性”,是说在这种非法之事中,被烦恼欲驱使,就像喝下某种可饮之物一样,把它当成能带来极度满足而去享用;或者说,“应饮性”就是达到了可以享用的状态、进入了享用的境地。这里的“pā”这个词根是“受用”的意思,“tabya”这个词缀则表示“行为者”,所以整句的意思就是:他们随自己的喜好尽情享用。
127.Gomayapiṇḍamattampi nālatthāti sammadeva vivāhakammaṃ nālatthāti adhippāyena vadanti. Pātabyatanti tasmiṃ asaddhamme kilesakāmena pivitabbataṃ kiñci pivitabbavatthuṃ pivantā viya ativiya tosetvā paribhuñjitabbataṃ āpajjiṃsu, pātabyatanti vā paribhuñjanakataṃ āpajjiṃsu upagacchiṃsu. Paribhogattho hi ayaṃ pā-saddo, kattusādhano ca tabya-saddo, yathāruci paribhuñjiṃsūti attho.
“作储藏者”是指“储藏的行为”,其中“ka”这个音只是用来把词加长,所以说“作了储藏”。“割裂”就是切断、分开。“在每一处”是指在每一处被搬运到的地方,就在那每一处。“一堆一堆”就是一堆又一堆。
Sannidhikārakanti sannidhikāraṃ, ka-kāro padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘sannidhiṃ katvā’’ti. Apadānanti avakhaṇḍanaṃ. Ekekasmiṃ ṭhāneti yattha yattha vahitaṃ, tasmiṃ tasmiṃ ekekasmiṃ ṭhāne. Gumbagumbāti puñjapuñjā.
稻谷分配的注释
Sālivibhāgavaṇṇanā
128“我们来划定边界”的意思是:我们要像这样划定分界——“这块地属于某某,那块地属于某某”。“以那为最上”的意思是:以那为起点、以那为首。
128.Sīmaṃ ṭhapeyyāmāti ‘‘ayaṃ bhūmibhāgo asukassa, ayaṃ bhūmibhāgo asukassā’’ti evaṃ paricchedaṃ kareyyāma. Taṃ aggaṃ katvāti taṃ ādiṃ katvā.
《大平等王》的注释
Mahāsammatarājavaṇṇanā
130应当说明的,就是依着过失来指出。应当丢弃的,就是把它扔掉。因此说“应当带走”,就是从众生群体中把它驱逐出去。
130.Pakāsetabbanti dosavasena pakāsetabbaṃ. Khipitabbanti khepaṃ kātabbaṃ. Tenāha ‘‘hāretabba’’nti, sattanikāyato nīharitabbaṃ.
“他们的”在简别义中是属格。
Nesanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ.
131“文句”(akkharanti)指的是语法学。因为它是大众共同认可的,被确定下来后应当宣说,所以叫语法学(nirutti);又因为唯独在语法学中成为惯用语,不在别处通行,所以也叫文句(akkha)。同样地,因为可以计数,所以叫“数”(saṅkhā);因为被指称,所以叫“指示”(samaññā);因为被安立,所以叫“施设”(paññatti);因为被惯常使用,所以叫“惯用语”(vohāro)。“已再生”(uppannoti)指已经生起。“不唯是文句而已”(na kevalaṃ akkharamevāti)意思是并非仅仅是共称的名称而已。“田主”(khettasāminoti)指那些执取了各个地块之后安住其上的众生。“由三种阶层”(tīhi saṅkhehīti)指由三种业行所造、由刹帝利等三种阶层所执取的三种施设。也有人说:“是由跟随刹帝利的婆罗门、居士、市民、乡民等三种居士所执取。”
“殊胜”(agganti)是就所知而言,所以“殊胜家族”(aggaṃ kulanti)是指凭借所知,正如《长部》等所说:“刹帝利在人间最胜,凡依种姓者。”然而,由于无别异而假名,文句与刹帝利之语也是殊胜的,所以在圣典中说“以最胜文句”。现在,为了不依赖无别异假名而直接显示义理,所以说“或于最胜”等。
131.Akkharanti niruttiṃ. Sā hi mahājanena sammatoti niddhāretvā vattabbato nirutti , tasmiṃyeva nirūḷhabhāvato , aññattha asañcaraṇato akkharanti ca vuccati, tathā saṅkhātabbato saṅkhā, samaññāyatīti samaññā, paññāpanato paññatti, voharaṇato vohāro. Uppannoti pavatto. Na kevalaṃ akkharamevāti na kevalaṃ samaññākaraṇameva. Khettasāminoti taṃ taṃ bhūmibhāgaṃ pariggahetvā ṭhitasattā. Tīhi saṅkhehīti tividhakiriyābhisaṅkhatehi tīhi saṅkhehi khattiyādīhi tīhi vaṇṇehi pariggahitehi. ‘‘Khattiyānuyantabrāhmaṇagahapatikanegamajānapadehi tīhi gahapatīhi pariggahitehī’’ti ca vadanti. Agganti ñātenāti aggaṃ kulanti ñātena. Khattiyakulañhi loke sabbaseṭṭhaṃ. Yathāha ‘‘khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino’’ti, (dī. ni. 1.277; 3.140; ma. ni. 2.30; saṃ. ni. 1.182, 245) abhedopacārena pana akkharassa khattiyasaddassapi seṭṭhatāti pāḷiyaṃ ‘‘aggaññena akkharenā’’ti vuttaṃ. Idāni abhedopacārena vinā eva atthaṃ dassetuṃ ‘‘agge vā’’tiādi vuttaṃ.
婆罗门群体等的描述
Brāhmaṇamaṇḍalādivaṇṇanā
132132. 为了先说明:以不造作的状态排除了不善法,因而被称为“婆罗门”,经典中说了“舍弃了火炭”等话。为了阐明这个意思,接着说了“烧后”等。“那些,这些”是因为语句颠倒而作的指称,所以说“这些就是那些”。“造作而作”是指以心思作意的方式,使彼此变得殊胜,也指以婆罗门仪轨的方式而造作。“教读者”是指为那些不知道如何依此写成论典的人讲述。“坐”是指坐着,也就是靠近而坐,所以说“居住”。“度日”是指消磨时光。这是为了指出:舍弃了被视为低劣的禅修实践,转而专心于论典。“被认为是殊胜的产生”是指“持明者、善闻者、善婆罗门”,如此被视为殊胜的产生。
132. Yena anārambhabhāvena bāhitākusalā ‘‘brāhmaṇā’’ti vuttā, tameva tāva dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘vītaṅgārā’’tiādi vuttanti tadatthaṃ dassento ‘‘pacitvā’’tiādimāha. Tamenanti vacanavipallāsena niddesoti āha ‘‘te ete’’ti. Abhisaṅkharontāti cittamantabhāvena aññamaññaṃ abhivisiṭṭhe karontā, brāhmaṇākappabhāvena saṅkharontā ca. Vācentāti paresaṃ kathentā, ye tathā ganthe kātuṃ na jānanti. Acchantīti āsanti, upavisantīti attho. Tenāha ‘‘vasantī’’ti. Acchentīti kālaṃ khepenti. Hīnasammataṃ jhānabhāvanānuyogaṃ chaḍḍetvā ganthe pasutatādīpanato. Seṭṭhasammataṃ jātaṃ ‘‘vedadharā sottiyā subrāhmaṇāti evaṃ seṭṭhasammataṃ jātaṃ.
133接受了淫欲法,是指以夫妻的身份,两人成双成对地一起生活。以经商等业,其中的“等”字包含了农耕等业。
133.Methunadhammaṃ samādiyitvāti jāyāpatikabhāvena dvayaṃ dvayaṃ nivāsaṃ ajjhupagantvā. Vāṇijakammādiketi ādi-saddena kasikammādiṃ saṅgaṇhāti.
134由粗暴行为业和微劣行为业:指的是迫害他人等粗暴行为业,以及做箭、做木工等微劣行为业。在这里的“速疾地、速疾地、轻易地、轻易地、卑劣地去”当中,“su-”是表示迅速含义的虚词,“dā-”是表示谴责含义,因此这样解释。
134.Luddācārakammakhuddācārakammunāti paraviheṭhanādiluddācārakammunā, naḷakāradārukammādikhuddācārakammunā ca. Suddanti ettha su-iti sīghatthe nipāto. Dā-iti garahaṇattheti āha ‘‘suddaṃ suddaṃ lahuṃ lahuṃ kucchitaṃ gacchantī’’ti.
135“曾存在”这句话,是就时间颠倒而说的,为了说明这一点,所以经文说“存在啊”。“以此”指的是“瓦塞塔,正是通过这四种圆轮,才有沙门圈的再生”这句话。“显示此”是说它显示出“所谓沙门圈……达到清净”这一层含义。如果“通过这四种圆轮而有沙门圈的再生”成立,那么这四种圆轮就成了主要的,而沙门圈因为是从它们再生出来的,岂不就成了非主要的吗?为了说明并非如此,才说了“这些”等话。
“随顺沙门圈”,是因为具足功德而变得殊胜。因为功德才是智者随顺的原因,而不是出身高贵、容貌端美,或者仅仅能说会道。所以说“唯以法随顺,不以非法随顺”。这里的“法”特指出世间法,因为正是靠它才能从轮回中得到清净。因此应当知道,所谓“沙门圈”,说的正是佛教的沙门团体。所以论中说“因为沙门圈……”等等。
135.Ahūti kālavipallāsavasena vuttanti dassento ‘‘hoti kho’’ti āha. Imināti ‘‘imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti hotī’’ti iminā vacanena. Imaṃ dassetīti samaṇamaṇḍalaṃ nāma…pe… suddhiṃ pāpuṇantīti imaṃ atthajātaṃ dasseti. Yadi imehi…pe… abhinibbatti hoti, evaṃ sante imāneva cattāri maṇḍalāni padhānāni, samaṇamaṇḍalaṃ appadhānaṃ tato abhinibbattattāti? Nayidamevanti dassetuṃ ‘‘imānī’’tiādi vuttaṃ. Samaṇamaṇḍalaṃ anuvattanti guṇehi visiṭṭhabhāvato. Guṇo hi viññūnaṃ anuvattanahetu, na kolaputtiyaṃ, vaṇṇapokkharatā, vākkaraṇamattaṃ vā. Tenāha ‘‘dhammeneva anuvattanti, no adhammenā’’ti. So dhammo ca lokuttarova adhippeto, yena saṃsārato visujjhati, tasmā samaṇamaṇḍalanti ca sāsanikameva samaṇagaṇaṃ vadatīti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘samaṇamaṇḍalañhī’’tiādi.
对恶行等内容的注释。
Duccaritādikathāvaṇṇanā
136以邪见为依据而受持的业,是指按照“谁该被追随?羊祭、火祭、吉祥祭、混合祭”这类祭祀仪轨所进行的杀生等恶业。邪见业,是指按照“这是由信仰所证得的生天之道,有子者、无忧者由此前往”这类说法而进行的、与邪见俱起的业。受持,就是那样去实行它,或者是对那种邪见的接受和认同。
136.Micchādiṭṭhivasena samādinnakammaṃ nāma ‘‘ko anubandhitabbo. Ajotaggisoṭṭhimiso’’tiādinā yaññavidhānādivasena pavattitaṃ hiṃsādipāpakammaṃ. Micchādiṭṭhikammassāti ‘‘esa saddhādhigato devayāno, yena yanti puttino visokā’’tiādinā pavattitassa micchādiṭṭhisahagatakammassa. Samādānaṃ tassa tathā pavattanaṃ, tassā vā diṭṭhiyā upagamanaṃ.
137“两种业作者”,就是既造善业也造不善业的人。因为这两种业不会同时生起,所以经文说“有时”等等。在同一刹那中,不可能同时给出两种果报,因为一个众生的相续流在同一刹那不可能同时存在两种心。为了说明两种业作者如何能感受到苦和乐,论中说了“然而,由于那个人”等等。“成为那样者”,指身体有残缺的人。已经造作并积集起来的善业和不善业这两种业,就其自身性质而言,力量都很强大,所以临终时都会显现出来。其中,不善业因为得到助缘,会变得更为强大。因为贪爱等特殊的缘,只与不善业同类相应,不与善业相应。因此,在同样已造作、已积集且力量相等的善业和不善业中,不善业由于得到助缘而获得成熟果报的机会,就比善业更为强大。即使在这种情况下,当不善业得到机会将要给出果报时,善业也仍然有机会。那个不善业在得到适合的缘之后,障碍了本可投生的善业,自己给出结生,使这个有情在畜生道中再生。关于“不善业更强大”这句话,这里先按“如果不善业更强大,它就障碍善业”的道理来解释。然后,如果其中善业力量更强,它就排除那个不善业,使人在人道中再生;不善业则成为在生命过程中受报的业。那时,不善业就使人变成盲人、驼背、臀行者,或者被腹病等折磨。这样,他在生命过程中承受种种苦。经文说“感受苦和乐”,就是指这个。此中的判定是:在所说的时候或所说的相状下,当善业和不善业力量相等而现前时,在临近死亡的时刻,如果有更强的善速行生起,就排除现前的不善业,善业按前面所说的方式给出结生;如果有更强的不善速行生起,就排除现前的善业,不善业也按前面所说的方式给出结生。这是什么原因呢?因为两种业力量相等,而且还要依靠其他的缘。这一切应当审察之后再来理解。
137.Dvayakārīti kusalākusaladvayassa kattā. Tayidaṃ dvayaṃ yasmā ekajjhaṃ nappavattati, tasmā āha ‘‘kālenā’’tiādi. Ekakkhaṇe ubhayavipākadānaṭṭhānaṃ nāma natthi ekasmiṃ khaṇe cittadvayūpasañhitāya sattasantatiyā abhāvato. Yathā pana dvayakārino sukhadukkhapaṭisaṃveditā sambhavati, taṃ dassetuṃ ‘‘yena panā’’tiādi vuttaṃ. Evaṃbhūtoti vikalāvayavo. Dvepihi kusalākusalakammāni katūpacitāni sabhāvato balavantāneva honti, tasmā maraṇakāle upaṭṭhahanti . Tesu akusalaṃ balavataraṃ hoti paccayalābhato. Nikantiādayo hi paccayavisesā akusalasseva sabhāgā, na kusalassa, tasmā katūpacitabhāvena samānabalesupi kusalākusalesu paccayalābhena vipaccituṃ laddhokāsatāya kusalato akusalaṃ balavataraṃ hotīti, tathābhūtampi taṃ yathā vipākadāne laddhokāsassa kusalassāpi avasaro hoti, tathā laddhapaccayaṃ paṭisandhidānābhimukhaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā paṭisandhiṃ dentaṃ tiracchānayoniyaṃ nibbattāpetīti. ‘‘Akusalaṃ balavataraṃ hotī’’ti ettha ‘‘akusalaṃ ce balavataraṃ hoti, taṃ kusalaṃ paṭibāhitvā’’ti vuttanayeneva atthaṃ vatvā tesu kusalaṃ ce balavataraṃ hoti, tañca akusalaṃ paṭibāhitvā manussayoniyaṃ nibbattāpeti, akusalaṃ pavattivedanīyaṃ hoti, atha naṃ taṃ kāṇampi karoti khujjampi pīṭhasappimpi kucchirogādīhi vā upaddutaṃ. Evaṃ so pavattiyaṃ nānappakāraṃ dukkhaṃ paccanubhavatīti idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘sukhadukkhappaṭisaṃvedī hotī’’ti. Tatrāyaṃ vinicchayo – vuttakāle vā kārena samānabalesu kusalākusalakammesu upaṭṭhahantesu maraṇassa āsannavelāyaṃ yadi balavatarāni kusalajavanāni javanti, yathāupaṭṭhitaṃ akusalaṃ paṭibāhitvā kusalaṃ vuttanayena paṭisandhiṃ deti. Atha balavatarāni akusalajavanāni javanti, yathāupaṭṭhitaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā akusalaṃ vuttanayeneva paṭisandhiṃ deti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ kammānaṃ samānabalavabhāvato, paccayantarasāpekkhato cāti, sabbaṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
菩提分修习的注释
Bodhipakkhiyabhāvanāvaṇṇanā
138菩提指的是道正见,因为它觉悟四圣谛。从自性上以及从与它同分的角度说,属于菩提这一边的法,就是菩提分法,也就是念、精进等法,这些属于菩提分法。按次第,就是按菩提分法教导的次第。随顺修习,就是达到依次第生起的修习。因此说已行道。以有余涅槃界来说,可以让世间看见漏尽者的最胜状态;而以无余涅槃界则不能,因为当一切都彻底不再施设时,他就不可见了,所以说般涅槃,就是通过烦恼的灭尽而般涅槃。从中退出,就是从那四种姓中出离。
138.Bodhi vuccati maggasammādiṭṭhi, cattāri ariyasaccāni bujjhatīti katvā, sabhāvato, taṃsabhāvato ca tassā pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā, sativīriyādayo dhammā, tesaṃ bodhipakkhiyānaṃ. Paṭipāṭiyāti bodhipakkhiyadesanāpaṭipāṭiyā. Bhāvanaṃ anugantvāti anukkamena pavattaṃ bhāvanaṃ patvā. Tenāha ‘‘paṭipajjitvā’’ti. Saupādisesāya nibbānadhātuyā vasena khīṇāsavassa seṭṭhabhāvaṃ lokassa pākaṭaṃ katvā dassetuṃ sakkā, na itarāya sabbaso apaññattibhāvūpagamane tassa adassanatoti vuttaṃ ‘‘parinibbātīti kilesaparinibbānena parinibbāyatī’’ti. Vinivattetvāti tato catuvaṇṇato nīharitvā.
140“正是那个意思”,指的就是前面说的“诸漏尽者在天、人中最胜”这个道理。
140.Tamevatthanti ‘‘khīṇāsavova devamanussesu seṭṭho’’ti vuttamevatthaṃ.
正是破除最胜论的说法:就是彻底破除那些以出身自居的婆罗门所谓最胜地位的说法。显示之后而说:先展示出来,然后才说。把经引开:先前以展示世间法的方式展开的《起世因本经》,现在用“由随顺修习七菩提分法”等语句,把它从那些内容中抽离、引出来,使它不与那些世间法混杂。转向:就是作意、留意。随逐:就是在义理上前后反复推究。
Seṭṭhacchedakavādamevāti jātibrāhmaṇānaṃ seṭṭhabhāvasamucchedakameva kathaṃ. Dassetvā bhāsitvā. Suttantaṃ vinivattetvāti pubbe lokiyadhammasandassanavasena pavattaṃ aggaññasuttaṃ ‘‘sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāyā’’tiādinā tato vinivattetvā nīharitvā tena asaṃsaṭṭhaṃ katvā. Āvajjantāti samannāharantā. Anumajjantāti pubbenāparaṃ atthato vicarantāti.