4. 《阿伽那经》注释
4. Aggaññasuttavaṇṇanā
婆悉吒与婆罗堕阇的注释
Vāseṭṭhabhāradvājavaṇṇanā
111“在这里”(Etthā)一词,指的是“在东园(pubbārāme),鹿子母讲堂(migāramātupāsāde)”这一对词组。当内心生起这样的疑问:“这东园是什么?为何称为东园?谁是鹿子母?她的这座讲堂是如何建成的?”现在将要讲述的,正是这“次第解说”(anupubbikathā):从最初开始,以简略的方式次第展开。她见到莲花上佛将一位女居士安置在最胜侍者的位置,于是对世尊生起了恭敬与尊重,将这个目标牢记在心,随后便邀请世尊。“弥恩达嘎之子”(Meṇḍakaputtassa),就是弥恩达嘎大富豪的儿子。由于累积了如此殊胜的功德,她成为了入流者。
111.Etthāti ‘‘pubbārāme, migāramātupāsāde’’ti etasmiṃ padadvaye. Koyaṃ pubbārāmo, kathañca pubbārāmo, kā ca migāramātā, kathañcassā pāsādo ahosīti etasmiṃ antolīne anuyoge. Ayaṃ idāni vuccamānā anupubbikathā ādito paṭṭhāya saṅkhepeneva anupubbikathā. Padumuttaraṃ bhagavantaṃ ekaṃ upāsikaṃ aggupaṭṭhāyikaṭṭhāne ṭhapentiṃ disvāna tattha sañjātagāravabahumānā tamevatthaṃ purakkhatvā bhagavantaṃ nimantetvā. Meṇḍakaputtassāti meṇḍakaseṭṭhiputtassa. Sotāpannā ahosi tathā katādhikārattā.
“置于母亲之位”:因她自己戒行圆满、行仪具足,故应受尊敬。“应用”:即于各处所应结合之处,以结合的方式而作相应的运用。又以其他材料——琉璃、红宝石、摩娑罗伽罗等——作为装饰。“沉入”:意为进入。“单座殿堂则不显庄严”:若仅有一座孤立的殿堂,并不壮丽。需从主体延伸出诸多突出部分而建造的住所,称为“倍增式房舍”;这类住所中央设有内室,四周环绕,规模如同扩大一倍而建。“小殿堂”:即小型殿堂。
Mātuṭṭhāne ṭhapesi attano sīlācārasampattiyā garuṭṭhāniyattā. Upayoganti tattha tattha appetabbaṭṭhāne appanāvasena viniyogaṃ agamaṃsu. Aññehi ca veḷuriyalohitaṅkamasāragallādīhi. Bhassatīti otarati. Suddhapāsādova na sobhatīti kevalo ekapāsādo eva vihāro na sobhati. Niyūhāni bahūni nīharitvā kattabbasenāsanāni ‘‘duvaḍḍhagehānī’’ti vadanti. Majjhe gabbho samantato anupariyāyatoti evaṃ dvikkhattuṃ vaḍḍhetvā katasenāsanāni duvaḍḍhagehāni. Cūḷapāsādāti khuddakapāsādā.
“北天后寺”,是建造在城东门附近的一座寺院。
Uttaradevīvihāro nāma nagarassa pācīnadvārasamīpe katavihāro.
因为他们没有执取外道(Titthiya)的标志(liṅga),所以不用守外道别住(titthiya-parivāsaṃ)。由于他们没有完全受具足戒(Anupasampanna-bhāvato),也没有违犯任何戒罪(āpattiyā abhāvato),所以也不用守犯戒别住(āpatti-parivāsaṃ)。「比丘身份」(Bhikkhubhāva):就是完全领受具足戒(upasampadaṃ)。「三明经」(Tevijjasuttaṃ):就是在《长部》中所听闻的那部《三明经》。
Titthiyaliṅgassa aggahitattā neva titthiyaparivāsaṃ vasanti. Anupasampannabhāvato āpattiyā āpannāya abhāvato na āpattiparivāsaṃ vasanti. Bhikkhubhāvanti upasampadaṃ. Tevijjasuttanti imasmiṃ dīghanikāye tevijjasuttaṃ sutvā.
113“随顺而行”(Anuvattamānā):意即相应地经行,因为若不随顺而行,便无从请问所欲了知的义理等问题。“他们”(Tesanti):指那两位。因此才说“其中一位更为睿智”(paṇḍitataro)。“意义”(Atthā):即存在的本质(bhavattha)。“出身善好家族”(Kulasampannā):指于家世良好、声望卓著的婆罗门家中出生。“婆罗门家族”(Brāhmaṇakulāti):谓未尝因任何衰败而受损、真正的婆罗门家族。因此才有“财富等具足”(bhogādisampanna)等说。这些婆罗门变得骄慢起来,以“这些贱民(vasalaṃ)出家修行(pabbajjaṃ)去了”等言语,攻击他们的出身等,加以毁辱。“毁谤”(Paribhāsanti):即轻蔑之后再说出来。“与自身相应的”(Attano anurūpāya):即符合自己心意的。由于一再被打断,毁谤成了片段,故不能称为“完整”(paripu
113.Anuvattamānācaṅkamiṃsu ananucaṅkamane yathādhippetassa atthassa pucchanādīnaṃ asakkuṇeyyattā. Tesanti tesaṃ dvinnaṃ. Tenāha ‘‘paṇḍitataro’’ti. Atthāti bhavattha. Kulasampannāti sampannakulā uditodite brāhmaṇakule uppannā. Brāhmaṇakulāti kenaci pārijuññena anupaddutā eva brāhmaṇakulā. Tenāha ‘‘bhogādisampanna’’ntiādi. Ime brāhmaṇā uccā hutvā ‘‘imaṃ vasalaṃ pabbajjaṃ pabbajiṃsū’’tiādinā jātiādīni ghaṭṭentā akkosanti. Paribhāsantīti paribhavitvā bhāsanti. Attano anurūpāyāti attano ajjhāsayassa anurūpāya. Antarantarā vicchijja pavattiyamānā paribhāsā paripuṇṇā nāma na hoti khaṇḍabhāvato, tabbipariyāyato paripuṇṇā nāma hotīti āha ‘‘antarā’’tiādi.
“没有依止处”(Appatiṭṭhatāyā):即因无有依凭之处(缺乏庇护所)。“已破坏”(Vibhinno):即已毁坏、败落(vinaṭṭho)。
Appatiṭṭhatāyāti apassayarahitattā. Vibhinnoti vinaṭṭho.
“其余三种姓”(Itare tayo vaṇṇā):指刹帝利等种姓是低劣的。然而,刹帝利难道不是最高贵的种姓吗?正如现今诸佛皆唯生于刹帝利家族一样。这确是事实,但那些婆罗门出于自己的邪慢与邪执,宣称“唯有婆罗门是最高贵的种姓”。那只不过是他们的说辞罢了。“得以清净”(Sujjhanti):意即成为清净者,不受谴责与呵斥。或者解释说,他们是从轮回中得到清净的,而其他种姓则不能,因为那些种姓是不净所生,又不修习咒术的缘故。他们自称是从梵天之口出生、依吠陀之语而生,故说“从口出生”(mukhato jātā)。正因如此,从彼梵天、大梵天,依吠陀之语所生的,便称为“梵天所生”(brahmajā)。他们是由梵天以此两种方式化现的,故称“梵天所化”(brahmanimmitā)。他们堪能继承吠陀及吠陀支等梵天的遗产,因此称为“梵天嗣子”(brahmadāyādā)。在“秃头沙门”(Muṇḍake samaṇake)一词中,“ka”这个音是表示轻蔑、责备的意思,故解释为“以轻
Itare tayo vaṇṇāti khattiyādayo vaṇṇā hīnā. Nanu khattiyāva seṭṭhā vaṇṇā yathā buddhā etarahi khattiyakule eva uppannāti? Saccametaṃ, te pana attano micchābhimānena, micchāgāhena ca ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti vadanti, taṃ tesaṃ vacanamattaṃ. ‘‘Sujjhantīti suddhā honti, na nindaṃ garahaṃ pāpuṇantī’’ti vadanti. Sujjhanti vā saṃsārato sujjhanti, na sesā vaṇṇā asukkajātikattā, mantajjhenābhāvato cāti. Brahmuno mukhato jātā vedavacanato jātāti mukhato jātā. Tato eva brahmuno mahābrahmuno vedavacanato vijātāti brahmajā. Tena duvidhenāpi nimmitāti brahmanimmitā. Vedavedaṅgādibrahmadāyajjaṃ arahantīti brahmadāyādā. Muṇḍake samaṇaketi ettha ka-kāro garahāyanti āha ‘‘nindantā jigucchantā vadantī’’ti. Ibbheti sudde, te pana gharabandhanena baddhā nihīnatarāti āha ‘‘gahapatike’’ti. Kaṇheti kaṇhajātike. Bandhanaṭṭhena bandhu, kassa pana bandhūti āha ‘‘mārassa bandhubhūte’’ti. Pādāpacceti pādato jātāpacce. Ayaṃ kira brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato jātā, khattiyā urato, ūrūhi vessā, pādato suddā’’ti.
114在劫初时期,并没有四种姓的分别,一切众生彼此相似;后来才随着他们行为方式的差异而产生种姓之分。因此说:“不知古昔之事……”「为破邪见」:即为了破除“婆罗门是梵天亲生子,从口而生”这一流传的见解。「为获得子嗣」:指立足于“我们将这样清偿对祖先的债务”的见解而求取子嗣。这便是此处那些如法婆罗门心中的意向。「月经生起」:即有了经血。对于妇女来说,从少女期直至老年期前,若无障碍,每隔七日,在名为子宫的第三圈处便会积聚血滴,结成血泡;这些未受孕的经血破裂后,血便流出。由此便有“月经期”与“开花期”之称。「他们」:指那些婆罗门。「若是真实之语」:如果“是梵天之子”等话语是真实的。
114. Yasmā paṭhamakappikakāle catuvaṇṇavavatthānaṃ natthi, sabbeva sattā ekasadisā, aparabhāge pana tesaṃ payogabhedavasena ahosi, tasmā vuttaṃ ‘‘porāṇaṃ…pe… ajānantā’’ti. Laddhibhindanatthāyāti ‘‘brāhmaṇā brahmuno puttā orasā mukhato jātā’’ti evaṃ pavattāya laddhiyā viniveṭhanatthaṃ. Puttappaṭilābhatthāyāti ‘‘evaṃ mayaṃ pettikaṃ iṇaṃ sodhessāmā’’ti laddhiyaṃ ṭhatvā puttappaṭilābhāya. Ayañhettha dhammikānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhāsayo. Sañjātapupphāti rajassalā. Itthīnañhi kumāribhāvappattito paṭṭhāya pacchimavayato oraṃ asati vibandhe aṭṭhame aṭṭhame sattāhe gabbhāsayasaññite tatiye āvatte katipayā lohitapīḷakā saṇṭhahitvā aggahitapupphā eva bhijjanti, tato lohitaṃ paggharati, tattha utusamaññā, pupphasamaññā ca. Nesanti brāhmaṇānaṃ. Saccavacanaṃ siyāti ‘‘brahmuno puttā’’tiādivacanaṃ saccaṃ yadi siyā, brāhmaṇīnaṃ…pe… mukhaṃ bhaveyya, na cetaṃ atthi.
四种姓清净的注释
Catuvaṇṇasuddhivaṇṇanā
115「破口生之说」:指破斥“婆罗门从大梵天之口出生”这一说法的言论。「于圣位无能」:意即带来非圣的状态。「本性黑者」:即本性不清净。「黑」:染污、恼害。因此说,这就是苦的意思。
115.Mukhacchedakavādanti ‘‘brāhmaṇā mahābrahmuno mukhato jātā’’ti vādassa chedakavādaṃ. Ariyabhāve asamatthāti anariyabhāvāvahā. Pakatikāḷakāti sabhāveneva na suddhā. Kaṇhoti kiliṭṭho upatāpako. Tenāha ‘‘dukkhoti attho’’ti.
「白性」:即清净,故说“以无烦恼的状态为洁白”。「白」:指不染污、不恼害,故说“这就是乐的意思”。
Sukkabhāvo nāma parisuddhatāti āha ‘‘nikkilesabhāvena paṇḍarā’’ti. Sukkoti na kiliṭṭho anupatāpakoti vuttaṃ ‘‘sukhoti attho’’ti.
116“双混杂”(Ubhayavokiṇṇa)是因词语颠倒而说,故解释为‘在两者混杂之中’。“混杂”(Missībhūta)是指:如同‘有时是黑法,有时是白法’,在同一心相续、同一有身之中交替活动而混杂,并非同时并行。“此处”(Ettha)正指前文所说诸法,故解释为‘在黑白法当中’。因为那些婆罗门既未超越那些法,也无能超越它们的修行方法,所以才说‘正在其中’。“不承认”(Nānujānanti)是因他们所说与事实不符。所谓“承认”即是随喜赞叹,为表明无此承认,故说‘不随喜,不赞叹’。“四姓”(Catunnaṃ vaṇṇānaṃ)在此是表示区别的属格,或是表示关联的属格。而那些婆罗门,与阿拉汉连少许相似处也没有,因此,那些具智慧、说真实语的佛陀等圣者们,绝不承认他们那套‘婆罗门是最高种姓’的说法。
116.Ubhayavokiṇṇeti vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘ubhayesu vokiṇṇesū’’ti. Missībhūtesūti ‘‘kadāci kaṇhā dhammā, kadāci sukkā dhammā’’ti evaṃ ekasmiṃ santāne, ekasmiṃyeva ca attabhāve pavattiyā missībhūtesu, na pana ekajjhaṃ pavattiyā. Etthāti anantaravuttadhammāva anvādhiṭṭhāti āha ‘‘kaṇhasukkadhammesū’’ti. Yasmā ca te brāhmaṇā na ceva te dhamme atikkantā, yāya ca paṭipadāya atikkameyyuṃ, sāpi tesaṃ paṭipadā natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘vattamānāpī’’ti. Nānujānanti ayathābhuccavādabhāvato. Anujānanañca nāma abbhanumodananti tadabhāvaṃ dassentena ‘‘nānumodanti, na pasaṃsantī’’ti vuttaṃ. Catunnaṃ vaṇṇānanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ. Tesanti pana sambandhepi vā sāmivacanaṃ. Te ca brāhmaṇā na evarūpā na edisā, yādiso arahā ekadesenāpi tena tesaṃ sadisatābhāvato, tasmā tena kāraṇena nesaṃ brāhmaṇānaṃ ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti vādaṃ viññū yathābhūtavādino buddhādayo ariyā nānujānanti.
“远离等”(Ārakattādīhi):此处应如是了知其义——因远离烦恼、彻底断除故,为‘远离’;因杀尽烦恼敌故,为‘杀敌’;因破坏轮回之辐故,为‘破辐’;因值得受资具等供养故,为‘应供’;因无丝毫作恶之隐匿故,为‘无隐匿’。以上仅是此处略说,广说当依《清净道论》及其注释中所说而了知。“诸漏已尽”(Āsavānaṃ khīṇa)即四漏无余断尽。“梵行住”(Brahmacariyavāsa)即是道的梵行住。因为此住已圆满成就,故称‘住满者’(vutthavāso);又因已住于十种圣住,故称‘住满者’。有经如是说:
Ārakattādīhīti ettha kilesānaṃ ārakattā pahīnabhāvato dūrattā arahaṃ, kilesārīnaṃ hatattā arahaṃ, saṃsāracakkassa arānaṃ hatattā arahaṃ, paccayādīnaṃ arahattā arahaṃ, pāpakaraṇe rahābhāvena arahanti evamattho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge (visuddhi. 1.125 ādayo), taṃ saṃvaṇṇanāsu (visuddhi. ṭī. 1.124) ca vuttanayena veditabbo . Āsavānaṃ khīṇattāti catunnampi āsavānaṃ anavasesato pahīnattā. Brahmacariyavāsanti maggabrahmacariyavāsaṃ. Tassa vāsassa pariyositattā vutthavāso, dasannampi vā ariyavāsānaṃ vutthattā vutthavāso. Vuttañhetaṃ –
“诸比丘,有十种圣住,圣者们过去曾住、现在正住、未来当住。哪十种呢?比丘已断五支,具足六支,有一护,有四依,舍断各别真实,完全舍断寻求,意向无浊,身行轻安,心善解脱,慧善解脱。诸比丘,这就是十种圣住。”
‘‘Dasayime, bhikkhave, ariyāvāsā, yadariyā āvasiṃsu vā āvasanti vā āvasissanti vā. Katame dasa? Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño. Ime kho, bhikkhave, dasa ariyāvāsā’’ti (a. ni. 10.19).
“住满者”(vusitavā):“住”(vussati)即已住,指圣道与圣果;拥有此者,依最高级表达之意趣,故称阿拉汉为“住满者”。“应作”(Karaṇīya)指遍知、断除、作证、修习——这是想要彻底终结苦者所必须做的。而由于依四条圣道,于四圣谛各自应作已作,因此经典中说:“以四……成为应作已作者”(catūhi… katakaraṇīyo)。“重担”(Bhārā):因令沉没之义,如同担子,故称重担,指烦恼与诸蕴。正如经中所说:“所谓的重担,就是指五蕴。”(bhārā have pañcakkhandhā)。“已卸下”(ohārita)指已移除。“自利”(sadattha):在“sako attho sadattho”中,“da”音为连声字。虽然邪见等也是结,但渴爱于有(轮回)方面的结缚作用尤为殊胜,正如经中所说:“那些被无明盖遮蔽、被渴爱之结捆绑的众生……”(avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhās...)。
Vussatīti vā vusitaṃ, ariyamaggo, ariyaphalañca, taṃ etassa atthīti atisayavacanicchāvasena arahā ‘‘vusitavā’’ti vutto. Karaṇīyaṃ nāma pariññāpahānasacchikiriyābhāvanā dukkhassantaṃ kātukāmehi ekantato kattabbattā, taṃ pana yasmā catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kātabbaṃ kataṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘catūhi…pe… katakaraṇīyo’’ti. Osīdāpanaṭṭhena bhārā viyāti bhārā, kilesā, khandhā ca. Vuttañhi ‘‘bhārā have pañcakkhandhā’’ti (saṃ. ni. 3.22) ohāritoti apanīto. Sako attho sadatthoti ettha da-kāro padasandhikaro. Kāmaṃ diṭṭhiādayopi saṃyojanāni eva, tathāpi taṇhāya bhavasaṃyojanaṭṭho sātisayo. Yathāha ‘‘avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanāna’’nti. (Saṃ. ni. 2.125, 126, 127, 132, 134, 136, 142; 3.5.520; kathā. 75) tato sā eva sutte (dī. ni. 2.400; ma. ni. 1.93, 133; 3.373; saṃ. ni. 3.1081; paṭi. ma. 1.34 ādayo) samudayasaccabhāvena vuttā, tasmā vuttaṃ ‘‘bhavasaṃyojanaṃ vuccati taṇhā’’ti. Sammadaññā vimuttoti sammā aññāya jānanabhūtāya aggamaggapaññāya sammā yathābhūtaṃ yaṃ yathā jānitabbaṃ, taṃ tathā jānitvā vimutto. Imasmiṃ loketi imasmiṃ sattaloke. Idhattabhāveti imasmiṃ attabhāve, parattabhāveti parasmiṃ attabhāve, idhaloke, paraloke cāti attho.
117“无间隔”(Antaravirahitā):即无有区分、无差别,故说“与自己同类的家族一样”(attano kulena sadisā)。“随行”(Anuyantī):即追随者;追随者即是随行众,即随顺者,故说“自在魔众等”(vasavattino)。
117.Antaravirahitāti vibhāgavirahitā. Tenāha ‘‘attano kulena sadisā’’ti. Anuyantīti anuyantā, anuyantā eva ānuyantā, anuvattakā. Tenāha ‘‘vasavattino’’ti.
118“安住”(Niviṭṭhā):即于可信处,以进入的方式安住。正因如此,更进一步深入安住,故称“强安住”(abhiniviṭṭhā)。“不动立”(Acalaṭṭhitā):即安住于不可动摇的状态。
118.Niviṭṭhāti saddheyyavatthusmiṃ anupavisanavasena niviṭṭhā. Tato eva tasmiṃ adhikaṃ nivisanato abhiniviṭṭhā. Acalaṭṭhitāti acalabhāve ṭhitā.
「那」:指对应当宣说的法既不忆持于心,也未现证其义便进行讲说——这种情况不可能、也无从发生,因为如来在菩提树下便已将其彻底断除。「为了生起破坏」:意为为了让对三宝的信心生起破坏,也就是令其产生变易。「他」:指魔。「无法作妄语」:在已证果的圣弟子面前,魔无法说谎,因此承认“是的,我是魔”。“宝石地”:指由宝石构成的石板地。据说环绕须弥山的地面是由七宝所成,亦有说是“金所成”,其范围广大,纵横高耸皆有数千由旬,极为坚固不动。“你为何在此?”:问你是因为什么缘由在此处。「立」:指弹了一下手指。「无法站立」:指在圣弟子面前站不住脚。这正是证得圣法的威德:即便是拥有大神力的魔,也无法正面与之抗衡。
Yanti yaṃ kathetabbadhammaṃ anupadhāretvā, tadatthañca appaccakkhaṃ katvā kathanaṃ, etaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇaṃ tassa bodhimūleyeva samucchinnattā. Vicchindajananatthanti ratanattayasaddhāya vicchindassa uppādanatthaṃ, aññathattāyāti attho. Soti māro. Musāvādaṃ kātuṃ nāsakkhīti āgataphalassa ariyasāvakassa purato musā vattuṃ na visahi, tasmā āma mārosmīti paṭijāni. Silāpathaviyanti ratanamayasilāpathaviyaṃ. Sineruṃ kira parivāretvā ṭhito bhūmippadeso sattaratanamayo, ‘‘suvaṇṇamayo’’ti keci, sā vitthārato, ubbedhato anekayojanasahassaparimāṇā ativiya niccalā. Kiṃ tvaṃ etthāti kiṃ kāraṇā tvaṃ ettha. ‘‘Ṭhito’’ti accharaṃ pahari. Ṭhātuṃ asakkontoti ariyasāvakassa purato ṭhātuṃ asakkonto. Ayañhi ariyadhammādhigamassa ānubhāvo, yaṃ māropi nāma mahānubhāvo ujukaṃ paṭipparituṃ na sakkoti.
「道为根本」(maggamūla):道本身就是根本,这是属于他的。因为已生起,所以说「已生起」(sañjātattā, uppannattā)。通过道的根本,他在已建立的相续中获得了安立,所以说「已得安立」(patiṭṭhitasantāne laddhapatiṭṭhā)。依靠世尊的教法,以圣位之诞生而出生,所以被称为「依靠世尊,生于圣位」(bhagavantaṃ nissāya ariyabhūmiyaṃ jāto)。「住在胸口」(ure vasitvā):这是就法音从胸口发起而说的;或者,因为是由胸口的精进所生的殊胜而生,所以说是「亲生之子」(oraso)。由于是从口中所生,所以称为「从口生」(mukhato jāto)。就像虽然在因与能因之中,但在表达上也能把能因当作因一样,比如“用草煮熟了饭”。也有人说:“因为是从解脱门出生,所以说从口生”,对此也应依据之前说的理趣来理解其义。依前一种含义,在胎生、湿生、口生这三种关系中,是用口生的关系来阐明世尊之子的身份。而通过这两种含义,都揭示了“由法所生”的本质。证得圣法之后,随之转起的相续蕴聚,应知为「从圣法生」(ariyadhammato jāto);或者,依靠圣法(道与果)并以此为亲依止而生起的一切法之流,都可理解为「从圣法生」。然而,由于这些圣法的功能尚未完成,因此仅就其以圣位再生而言,说「因为从圣法生」(ariyadhammato jātattā)。由于其功能已圆满,就那样圆满地出生而言,说「被创造的」(nimmitattā),由此而有“法生、法所创造”(dhammajo dhammanimmito)之说。另有异读作:“他接受九种出世间法的赠与,所以是法之嗣子”(Navalokuttaradhammadāyaṃ ādiyatīti dhammadāyādo)。对于“我是世尊之子”(bhagavatomhiputto)等语句,解释其含义,就是在阐明其真实意义。如来的戒等法蕴不与其他人共通,其整体安立即是法身(dhammakāya),这无需多言;但为了显示堪为导师的如来之法身,他先自己提问:“为什么说如来是法身?”(kasmā tathāgato dhammakāyoti vutto),然后以“因为如来……”(tathāgato hi)等句解释其义。用心思考后(hadayena cintetvā):为了觉悟那些已近前的有缘众生,心里想:“我要为这个人说法”,这样用心思考后。用言语导出(vācāya abhinīharī):以宣说正法的言语,用如同迦陵频伽鸟鸣般优美的梵音,随顺众生的心性,将有益之义引导、呈现给他们。正因如此(tena),因为这种随顺正法的决心。对于他(assa),即如来。由于是法所成(dhammamayattā),即是法的本体。这里所意指的法,因其最尊贵而称为“梵体”,所以说:「正因为是法身,所以才是梵身」(dhammakāyattā eva brahmakāyo)。完全舍弃非法,毫无剩余地唯是法之实体,所以是「法实体」(dhammabhūto)。而这样的状态,就其自性而言,就是法本身,所以也表述为「法自性」(dhammasabhāvo)。
Maggo eva mūlaṃ maggamūlaṃ, tassa. Sañjātattā uppannattā. Tena maggamūlena patiṭṭhitasantāne laddhapatiṭṭhā. Bhagavato desanādhammaṃ nissāya ariyāya jātiyā jāto ‘‘bhagavantaṃ nissāya ariyabhūmiyaṃ jāto’’ti vutto. ‘‘Ure vasitvā’’ti idaṃ dhammaghosassa urato samuṭṭhānatāya vuttaṃ. Ure vāyāmajanitābhijātitāya vā oraso. Mukhato jātena jāto ‘‘mukhato jāto’’ti vutto. Kāraṇakāraṇepi hi kāraṇe viya vohāro hoti ‘‘tiṇehi bhattaṃ siddha’’nti. Keci pana ‘‘vimokkhamukhassa vasena jātattā mukhato jāto’’ti vadanti, tatthāpi vuttanayeneva attho veditabbo. Purimenatthena yonijo, sedajo, mukhajoti tīsu sambandhesu mukhajena sambandhena bhagavato puttabhāvo vibhāvito. Atthadvayenāpi dhammajabhāvoyeva dīpito. Ariyadhammappattito laddhaviseso hutvā pavatto taduttarakāliko khandhasantāno ‘‘ariyadhammato jāto’’ti veditabbo, ariyadhammaṃ vā maggaphalaṃ nissāya, upanissāya ca jāto sabbopi dhammappabandho ‘‘ariyadhammato jāto’’ti gahetabbo. Tesaṃ pana ariyadhammānaṃ apariyositakiccatāya ariyabhāvena abhinibbattimattaṃ upādāya ‘‘ariyadhammato jātattā’’ti vuttaṃ. Pariyositakiccatāya tathā nibbattipāripūriṃ upādāya ‘‘nimmitattā’’ti vuttaṃ, yato ‘‘dhammajo dhammanimmito’’ti vuttaṃ. ‘‘Navalokuttaradhammadāyaṃ ādiyatīti dhammadāyādo’’ tipi pāṭho. Assāti ‘‘bhagavatomhiputto’’tiādinā vuttassa vākyassa. Atthaṃ dassentoti bhāvatthaṃ pakāsento. Tathāgatassa anaññasādhāraṇasīlādidhammakkhandhassa samūhanivesavasena dhammakāyatāya na kiñci vattabbaṃ atthi, satthuṭṭhāniyassa pana dhammakāyataṃ dassetuṃ ‘‘kasmā tathāgato dhammakāyoti vutto’’ti sayameva pucchaṃ samuṭṭhāpetvā ‘‘tathāgato hī’’tiādinā tamatthaṃ vissajjeti. Hadayena cintetvāti ‘‘imaṃ dhammaṃ imassa desessāmī’’ti tassa upagatassa veneyyajanassa bodhanatthaṃ cittena cintetvā. Vācāya abhinīharīti saddhammadesanāvācāya karavīkarutamañjunā brahmassarena veneyyasantānābhimukhaṃ tadajjhāsayānurūpaṃ hitamatthaṃ nīhari upanesi. Tenāti tena kāraṇena evaṃsaddhammādhimuttibhāvena. Assāti tathāgatassa. Dhammamayattāti dhammabhūtattā. Idhādhippetadhammo seṭṭhaṭṭhena brahmabhūtoti āha ‘‘dhammakāyattā eva brahmakāyo’’ti. Sabbaso adhammaṃ pajahitvā anavasesato dhammo eva bhūtoti dhammabhūto. Tathārūpo ca yasmā sabhāvato dhammo evāti vattabbataṃ arahatīti āha ‘‘dhammasabhāvo’’ti.
119「断除最高论」:指对那种认为“唯有婆罗门才是最高种姓”等说法的破除之论。以另一种方式:指不同于前述破斥方式的、通过展示古时世界起源的方式来阐明。为了显示「断除最高……」:即为了显示破除所谓“婆罗门才是最高种姓,其他种姓皆低劣”、“婆罗门是梵天之子、亲生子、从口出生、为梵天所生”的邪见;因为这是在破除依出身而论的婆罗门最高地位,故称为断除最高论。
119.Seṭṭhacchedakavādanti ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’ti (dī. ni. 3.116) evaṃ vuttaseṭṭhabhāvacchedakavādaṃ. Aparenapi nayenāti yathāvuttaseṭṭhacchedakavādato aparenapi porāṇakalokuppattidassananayena. Seṭṭhaccheda…pe… dassetunti sopi hi ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā’’ti, ‘‘brāhmaṇā brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā’’ti (dī. ni. 3.114) ca evaṃ pavattāya micchādiṭṭhiyā viniveṭhano jātibrāhmaṇānaṃ seṭṭhabhāvassa chedanato seṭṭhacchedanavādo nāma hotīti dassetunti attho.
「此种状态」(Itthabhāvaṃ):指此种人之生存形态。因一般概称常适用于殊胜之处,或依上下文而限定此义。「单由心念所生」(Manenevanibbattā):指不由外缘,唯由近行禅那之心而生。他们由此近行禅那之思心所,生于该处;由于此思心所已镇伏五盖等,其活动殊胜,故其果报亦如禅那之果一般殊胜,因而说「犹如在梵天世界……」等。「自带光明」(Sayaṃpabhā):指不依赖日月等光亮,自己便能发出光明驱散黑暗;「行于空中」(antalikkhacarā):指行于虚空、天空之中;「净妙、住于净妙」(subhaṭṭhāyin):不同其它欲界有情之身体与行处之不净,故为净妙,且常住于此净妙之中。
Itthabhāvanti imaṃ pakārataṃ manussabhāvaṃ. Sāmaññajotanā hi visese avatiṭṭhati, pakaraṇavasena vā ayamattho avacchinno daṭṭhabbo. Manenevanibbattāti bāhirapaccayena vinā kevalaṃ upacārajhānamanasāva nibbattā. Yāya upacārajjhānacetanāya te tattha nibbattā, nīvaraṇavikkhambhanādinā uḷāro tassā pavattiviseso, tasmā jhānaphalakappo tassā phalavisesoti āha ‘‘brahmaloke viyā’’tiādi. ‘‘Sayaṃpabhā’’ti padānaṃ tattha sūriyālokādīhi vinā andhakāraṃ vidhamantā sayameva pabhāsantīti sayaṃpabhā, antalikkhe ākāse carantīti antalikkhacarā, tadaññakāmāvacarasattānaṃ viya sarīrassa vicaraṇaṭṭhānassa asubhatābhāvato subhaṃ, subheva tiṭṭhantīti subhaṭṭhāyinoti attho veditabbo.
地味出现之释义(Rasapathavipātubhāvavaṇṇanā)
Rasapathavipātubhāvavaṇṇanā
120「一切轮围」(Sabbaṃ cakkavāḷaṃ):指无有遗漏的、总计百千万亿轮围。「周遍」(Samatanī):意为覆盖、遍满。而它得以在那片水域中安立,故说「安立」(patiṭṭhahī),即确立、站稳。「色泽具足」(Vaṇṇenasampannā):指拥有了完备、美好的色泽。「无蝇与蝇卵」(Makkhikaṇḍakarahitaṃ):指远离了苍蝇及其卵,不受侵扰。
120.Sabbaṃ cakkavāḷanti anavasesaṃ koṭisatasahassaṃ cakkavāḷaṃ. Samatanīti sañchādentī vipphari, sā pana tasmiṃ udake patiṭṭhitā ahosīti āha ‘‘patiṭṭhahī’’ti. Vaṇṇenasampannāti sampannavaṇṇā. Makkhikaṇḍakarahitanti makkhikāhi ca tāsaṃ aṇḍakehi ca rahitaṃ.
于过往无间之劫,他同样如此贪求。何以故?为说明:因如此长久以来所串习的贪求习性之力,他从一开始便作了那样的事。「这是何物?」他如此说,心生疑惑:「色泽与香气,此已了知;然于味道而言,此物究竟如何呢?」「住」(Tiṭṭhatī):指站立不动,即停了下来。
Atītānantarepi kappe loloyeva. Kasmā? Evaṃ ciraparicitalolatāvasena sabbapaṭhamaṃ tathā akāsīti dasseti. Kimevidanti ‘‘vaṇṇato, gandhato ca tāva ñātaṃ, rasato pana kimevidaṃ bhavissatī’’ti saṃsayajāto vadati. Tiṭṭhatīti aṭṭhāsi.
日月天子等出现之释义。
Candimasūriyādipātubhāvavaṇṇanā
121“作食团者”(Āluppakārakaṃ)此处,āluppa一词是食团(ālopa)的同义词,故解释为“作成食团”(ālopaṃ katvā),即把食物做成团状。对于当下可见的日月天子,世间人仍会生起迷惑。为破除这一迷惑,便以“而它们是何者?”(ko pana tesaṃ)等,列出八个问答。其中,“它们”(tesaṃ)指日月天子。“为何”(kasmī)指“在何处、在什么位置”。“谁在上”(Ko uparī)──以此,谁在下的含义也就一并道出。同样,“谁走得快”(ko sīghaṃ gacchatī)──以此,谁走得慢的含义也一并道出。“轨道”(Vīthiyo):指运行的轨道。“从一”(Ekato):指在同一刹那出现。然而,当太阳的圆轮沉没时,月亮的圆轮便显现。或说“知其意乐已”(Chandaṃ ñatvā vā),犹如知道了他的喜好之后。
121.Āluppakārakanti ettha ālopapariyāyo āluppa-saddoti āha ‘‘ālopaṃ katvā’’ti. Paccakkhabhūtānampi candimasūriyānaṃ pavattiyaṃ lokiyānaṃ sammoho hoti, taṃ vidhamituṃ ‘‘ko pana tesa’’ntiādinā aṭṭha pañhāvissajjanāni gahitāni. Tattha tesanti candimasūriyānaṃ. Kasminti kasmiṃ ṭhāne. ‘‘Ko uparī’’ti eteneva ko heṭṭhāti ayamattho vuttoyeva. Tathā ‘‘ko sīghaṃ gacchatī’’ti iminā ko saṇikaṃ gacchatīti ayampi attho vuttoyeva. Vīthiyoti gamanavīthiyo. Ekatoti ekasmiṃ khaṇe pātubhavanti. Sūriyamaṇḍale pana atthaṅgate candamaṇḍalaṃ paññāyittha. Chandaṃ ñatvā vāti ruciṃ ñatvā viya.
“两者”(Ubhayaṃ):指内部与外部。
Ubhayanti anto, bahi ca.
“正直”(Ujukaṃ):从长度、宽度与高度而言,皆笔直端正。“圆”(Parimaṇḍalato):指其周边呈圆形。
Ujukanti āyāmato, vitthārato, ubbedhato ca. Parimaṇḍalatoti parikkhepato.
月亮在朔日与太阳同行,此后日复一日逐渐滞后,至望日正好滞后一半行程,因此它的直线运动是迟缓的;而它的横向运动则显得迅速,因为在同一个月内,有时见它位于南方,有时见于北方。“于两侧”这个说法,是依多数情况而言。事实上,星星在月亮之前、之后及横向都会运行。“自处”(attano ṭhānaṃ)指它自己运行的地方。由于月亮是依着自己的轨道运行,所以不会偏离。太阳直线运动的迅速,是在与月亮的运行相比较之下才得以了解的。横向运动,指从南方往北方、再从北方往南方的运行,这却很迟缓,因为要经过六六三十六个月才能完成。“彼”(so)指太阳。“于黑半月的布萨日”(Kāḷapakkhauposathato):指在黑半月的布萨日与月亮一同运行之后,从此往后。“于初日”(Pāṭipadadivase):指白半月的第一天。因为太阳自己走得快,而月亮走得慢,太阳便超越了月亮而行。这时在西方,它显现得如同一条细线。“直至布萨日”(Yāva uposathadivasā),即一直到白半月的布萨日为止。月亮逐渐增大。
Ujukaṃ saṇikaṃ gacchati amāvāsiyaṃ sūriyena saddhiṃ gacchanto divase divase thokaṃ thokaṃ ohīyanto puṇṇamāsiyaṃ upaḍḍhamaggameva ohīyanato. Tiriyaṃ sīghaṃ gacchati ekasmimpi māse kadāci dakkhiṇato, kadāci uttarato dassanato. ‘‘Dvīsu passesū’’ti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ. Candassa purato, pacchato, samañca tārakā gacchantiyeva. Attano ṭhānanti attano gamanaṭṭhānaṃ. Na vijahanti attano vīthiyāva gacchanato. Sūriyassa ujukaṃ gamanassa sīghatā candassa gamanaṃ upādāya veditabbā. Tiriyaṃ gamanaṃ dakkhiṇadisato uttaradisāya, uttaradisato ca dakkhiṇadisāya gamanaṃ dandhaṃ chahi chahi māsehi ijjhanato. Soti sūriyo. Kāḷapakkhauposathatoti kāḷapakkhe uposathe candena saheva gantvā tato paraṃ. Pāṭipadadivaseti sukkapakkhapāṭipadadivase. Ohāya gacchati attano sīghagāmitāya, tassa ca dandhagāmitāya. Lekhāviya paññāyati pacchimadisāyaṃ. Yāva uposathadivasāti yāva sukkapakkhauposathadivasā. ‘‘Cando anukkamena vaḍḍhitvā’’ti idaṃ uparibhāgato patitasūriyālokatāya heṭṭhato pavattāya sūriyassa dūrabhāvena divase divase anukkamena parihāyamānāya attano chāyāya vasena anukkamena candamaṇḍalappadesassa vaḍḍhamānassa viya dissamānatāya vuttaṃ, tasmā anukkamena vaḍḍhitvā viya. Uposathadivase puṇṇamāyaṃ paripuṇṇo hoti, paripuṇṇamaṇḍalo hutvā dissatīti attho. Dhāvitvā gaṇhāti candassa dandhagatitāya, attano ca sīghagatitāya. Anukkamena hāyitvāti ettha ‘‘anukkamena vaḍḍhitvā’’ti ettha vuttanayena attho veditabbo. Tattha pana chāyāya hāyamānatāya maṇḍalaṃ vaḍḍhamānaṃ viya dissati, idha chāyāya vaḍḍhamānatāya maṇḍalaṃ hāyamānaṃ viya dissati.
当太阳沿着某条轨道运行时,那些主管降雨的雨云天子因不堪太阳的热恼,便不从自己的天宫出来,耽着游戏而不外出游走;据说那时,太阳天宫会从其常行轨道下降而运行。因太阳下降而行,月亮天宫也随其势而下降运行。因此,这条轨道没有水,不适宜羊行走,便被赋予了“羊路”的名称。然而,当太阳沿着另一条轨道运行时,雨云天子因无有太阳的热恼,便频频从自己的天宫出来,耽着游戏,到处游走;据说那时,太阳天宫会从其常行轨道上升而运行。因太阳上升而行,月亮天宫也随其势而上升运行。之所以会跟随,是因为同速的风轮推迫着月亮天宫。因此,这条轨道水很多,适宜龙活动,便被赋予了“龙路”的名称。当太阳既不上升,也不下降,只依着通常的轨道运行时,那些雨云天子便会随着时节、依着自己的喜好从天宫出来,安乐地游走。由此,世间适时降雨,季节变得均匀调和。以这种均匀调和为因,日月天子的这类运行,因为十分适合牛,便被赋予了“牛路”的名称。因此,说到“羊路”等等。
Yāya vīthiyā sūriye gacchante vassavalāhakā devaputtā sūriyābhitāpasantattā attano vimānato na nikkhamanti, kīḷāpasutā hutvā na vicaranti, tadā kira sūriyassa vimānaṃ pakatimaggato adho otaritvā vicarati, tassa oruyha caraṇeneva candavimānampi adho oruyha carati taggatikattā, tasmā sā vīthi udakābhāvena ajānurūpatāya ‘‘ajavīthī’’ti samaññaṃ gatā. Yāya pana vīthiyā sūriye gacchante vassavalāhakā devaputtā sūriyābhitāpābhāvato abhiṇhaṃ attano vimānato bahi nikkhamitvā kīḷāpasutā ito cito ca vicaranti, tadā kira sūriyavimānaṃ pakatimaggato uddhaṃ āruhitvā vicarati, tassa uddhaṃ āruyha caraṇeneva candavimānampi uddhaṃ āruyha carati taggatikattā, taggatikatā ca samānagatinā vātamaṇḍalena vimānassa phellitabbattā, tasmā sā vīthi udakabahubhāvena nāgānurūpatāya ‘‘nāgavīthī’’ti samaññaṃ gatā. Yadā sūriyo uddhamanāruhanto, adho ca anotaranto pakatimaggeneva gacchati, tadā vassavalāhakā yathākālaṃ, yathāruci ca vimānato nikkhamitvā sukhena vicaranti, tena kālena kālaṃ vassanato loke utusamatā hoti, tāya utusamatāya hetubhūtāya sā candimasūriyānaṃ gati gavānurūpatāya ‘‘govīthī’’ti samaññaṃ gatā. Tena vuttaṃ ‘‘ajavīthī’’tiādi.
这样,解答了“它们有几条路”的问题之后,为了解答“如何运行”的问题,接着说到了“月亮太阳”等。其中,“由须弥山外出”是指靠近须弥山、右绕它而行,然后从运行的道路向外,以横向移动朝向铁围山而出。“于内运行”是说:如此,在六个月中,每一刹那都在远离须弥山,从那里出来后到达铁围山附近;然后从那里,又在六个月中,每一刹那都在远离铁围山,出来后到达须弥山附近,这样便是在内部运行。现在为了展开这个概括的说法,而说了“以”等。依须弥山与铁围山中间的位置,以及须弥山中间的位置而运行,这就被称为“于须弥山附近运行”,并不是紧贴着须弥山的山顶边缘。“于铁围山附近运行”这里也是同样的道理。“以中间”是指沿着须弥山与铁围山正中间的直道。“奇树月以中间”这里也是同样的道理。
Evaṃ ‘‘kati nesaṃ vīthiyo’’ti pañhaṃ vissajjetvā ‘‘kathaṃ vicarantī’’ti pañhaṃ vissajjetuṃ ‘‘candimasūriyā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sineruto bahi nikkhamantīti sinerusamīpena taṃ padakkhiṇaṃ katvā gacchantā tato gamanavīthito bahi attano tiriyagamanena cakkavāḷābhimukhā nikkhamanti. Anto vicarantīti evaṃ cha māse khaṇe khaṇe sineruto apasakkanavasena tato nikkhamitvā cakkavāḷasamīpaṃ pattā, tatopi cha māse khaṇe khaṇe apasakkanavasena nikkhamitvā sinerusamīpaṃ pāpuṇantā anto vicaranti. Idāni tamevatthaṃ saṅkhepena vuttaṃ vivarituṃ ‘‘tehī’’tiādi vuttaṃ. Sinerussa, cakkavāḷassa ca yaṃ ṭhānaṃ vemajjhaṃ, tassa, sinerussa ca yaṃ ṭhānaṃ vemajjhaṃ, tena gacchantā ‘‘sinerusamīpenavicarantī’’ti vuttā, na sinerussa aggāḷindaallīnā. Cakkavāḷasamīpena caritvāti etthāpi eseva nayo. Majjhenāti sinerussa, cakkavāḷassa ca ujukaṃ vemajjhena maggena. Citramāse majjhenāti etthāpi eseva nayo.
“一次冲”指在一个时刻,或以自身的一次冲力。“正午”即是正午时分。因为那时日轮虽处于上升状态,但对于站在此洲的人只看见它的一半,而对于站在郁单越的人看见的则是它正在下落。这样,正是在同一时刻,太阳同时为三洲带来光明。
Ekappahārenāti ekavelāya, ekeneva vā attano ekappahārena. Majjhanhikoti ṭhitamajjhanhiko kālo hoti. Tadā hi sūriyamaṇḍalaṃ uggacchantaṃ hutvāpi imasmiṃ dīpe ṭhitassa upaḍḍhameva dissati, uttarakurūsu ṭhitassa ogacchantaṃ hutvā. Evañhi ekavelāyameva tīsu dīpesu ālokakaraṇaṃ.
那些拥有“昴宿”等星宿名称的,同样是星体形态,因此说“其余星宿形类”,意思是除了被称为星宿的星体形态之外所剩余的星体形态。这两类都应理解为诸天居住的宫殿。“夜”于此际声音止息、中断,指众生声音止息的时段。“昼”则因众生于此际游戏、闪耀。“月”犹如丈量众生的寿命、为其划下终结,故称为月。“季”的意思是令种种活动得以持续运作。“年”的意思,犹如将种种众生与法的运作汇集一处,令其相续流转。
Yesu kattikādinakkhattasamaññā, tānipi tārakarūpāni yevāti vuttaṃ ‘‘sesatārakarūpāni cā’’ti, nakkhattasaññitatārakarūpato avasiṭṭhatārakarūpānīti attho. Ubhayānipi tāni devatānaṃ vasanakavimānānīti veditabbāni. Rā-saddo tiyati chijjati etthāti ratti, sattānaṃ saddassa vūpasamanakāloti attho. Dibbanti sattā kīḷanti jotanti etthāti divā. Sattānaṃ āyuṃ minanto viya siyati antaṃ karotīti māso. Taṃ taṃ kiriyaṃ arati vattetīti utu. Taṃ taṃ sattaṃ, dhammappavattiñca saṅgamma vadanto viya sarati vattetīti saṃvaccharo.
122“离弃”这一行为本身即是离弃,亦即离弃性。对于容貌的离弃称为“色泽离弃”,指容貌成就的消失。这种消失的客观存在性被称为“色泽离弃性”,因此说是“离弃状态”。“他们”是指那些拥有端庄容貌的众生。“因慢之缘”是指:以蔑视丑陋者为前提,过度自恃容貌,由此产生的傲慢为缘,即以执取傲慢为相状。“味”是指被称为有味的事物,具有殊胜的滋味,如此称说乃是随顺世俗。“世间起源相传之说”指关于世间起源、从世间起源而生的流传之说,即古时产生并辗转相传的说法。也有读作“随落”的,含义相同。
122. Vivajjanaṃ vivajjo, so eva vevajjaṃ, vaṇṇassa vevajjaṃ vaṇṇavevajjaṃ, vaṇṇasampattiyā vigamo, tassa pana atthitā ‘‘vaṇṇavevajjatā’’ti vuttā. Tenāha ‘‘vivajjabhāvo’’ti. Tesanti vaṇṇavantānaṃ sattānaṃ. Atimānappaccayāti dubbaṇṇavambhanavasena atikkamma attano vaṇṇaṃ paṭicca mānapaccayā, mānasampaggaṇhananimittanti attho. Sātisayo raso etissā atthīti rasāti laddhamānāya, anubhāsiṃsūti anurodhavasena bhāsiṃsu. Lokuppattivaṃsakathanti lokuppattivaṃsajaṃ paveṇīkathaṃ, ādikāle uppannaṃ paveṇīāgatakathanti attho. ‘‘Anupatantī’’tipi pāṭho, so evattho.
对地蕈出现等的解释
Bhūmipappaṭakapātubhāvādivaṇṇanā
123“成为如此者”是指变成如同蘑菇一样的形状。
123.Ediso hutvāti ahicchattakasadiso hutvā.
124“步蔓”是指一种名为“步”的藤蔓植物;不过,因为它具足圆满的色泽、香气与味道,所以被称为“极妙蔓”。“管”即是管藤。“已食”指已经消失、耗尽。
124.Padālatāti ‘‘padā’’ti evaṃnāmā ekā latā, sā pana yasmā sampannavaṇṇagandharasā, tasmā ‘‘bhaddalatā’’ti vuttā. Nāḷikāti nāḷivalli. Ahāyīti nassi.
125“不耕而熟”指在不经耕垦的土地上自然生长而成熟,如同野生稻那样自然长出而成熟。“糠”也被称作“细糠”。“壳”指包裹米粒而存在的外皮;由于这种稻米没有这两者,所以被称作“无糠、无壳”的稻米。“已再生长”这句话是说明其成熟状态的原因。正因再生长,它才成熟。他们夜间收割后搁置的地方,第二天清晨便又长满成熟的稻谷,由此说“傍晚收割的地方清晨又熟了”等语。“已割”是说即使是在被割过的地方,也凭借他们业力的缘故,保持着如同未曾割过一样、不减少、不尽竭的状态,这不只是看上去如此,而是实际就真切地以那样的状态存在着。
125.Akaṭṭhapākoti akaṭṭheyeva ṭhāne uppajjitvā paccanako, nīvāro viya sañjāto hutvā nippajjanakoti attho. Kaṇo ‘‘kuṇḍaka’’nti ca vuccati. Thusanti taṇḍulaṃ pariyonandhitvā ṭhitattaco, tadabhāvato ‘‘akaṇo, athuso’’ti sāli vutto. ‘‘Paṭivirūḷha’’nti idaṃ pakkabhāvassa kāraṇavacanaṃ. Paṭivirūḷhato hi taṃ pakkanti. Yasmiṃ ṭhāne sāyaṃ pakko sāli gahito, tadeva ṭhānaṃ dutiyadivase pāto pakkena sālinā paripuṇṇaṃ hutvā tiṭṭhatīti āha ‘‘sāyaṃ gahitaṭṭhānaṃ pāto pakkaṃ hotī’’tiādi. Alāyitanti lāyitaṭṭhānampi tesaṃ kammappaccayā alāyitameva hutvā anūnaṃ paripuṇṇameva paññāyati, na kevalaṃ paññāyanameva, atha kho tathābhūtameva hutvā tiṭṭhati.
「女男相等现起之解说」:这是对女相、男相等特征如何显现的说明。
Itthipurisaliṅgādipātubhāvavaṇṇanā
126所谓“在人时”,是说那些先前曾投生为人者,因现在对此境界的爱著之力而生在那里,故如此说。即使是天神,若于过去生曾为女性,而那一生中,能证得男子状态之缘——远离贪染等——并未具足,那时便只会现起女性之相。所谓“男子状态之缘”是指:省察“自身不自主、一切时系属他人、有垢染与欺诳、必须怀胎、本性生来下劣、缺乏勇士气质、因‘人少’而被人轻视”等女性身的过患后,对女身生起“这女身已够了!确实,安住女身,不可能受用转轮王祥瑞,不可能受用帝释、魔罗、梵天祥瑞,不可能证得辟支菩提,也不可能证得正觉菩提”的厌离;再思察“离上述诸过、具足最胜本性,故名为‘男性’的状态最殊胜、最上,安住此中便能圆满这些成就”,由此发愿;以及具备内心倾向于彼、斜向于彼、朝向于他们成为男子之身的诸缘。通过圆满增长这些法,若不思惟那些现前可见的同类现法利益以及极为广大的后无意义……
126.‘‘Manussakāle’’ti idaṃ pubbe manussabhūtānaṃyeva tattha idāni nikantivasena uppatti hotīti katvā vuttaṃ, devatānampi purimajātiyaṃ itthibhāve ṭhitānaṃ tattha virāgādipurisattappaccaye asati tadā itthiliṅgameva pātubhavati. Purisattapaccayeti ‘‘attanopi anissaratā, sabbakālaṃ parāyattavuttitā, rajassalatā vañcatā, gabbhadhāraṇaṃ, paṭhamāya pakatiyā nihīnapakatitā, sūravīratābhāvo, ‘appakā janā’ti ‘hīḷetabbatā’ti evamādi ādīnavapaccavekkhaṇapubbakampi itthibhāve ‘alaṃ itthibhāvena, na hi itthibhāve ṭhatvā cakkavattisiriṃ, na sakkamārabrahmasiriyo paccanubhavituṃ, na paccekabodhiṃ, na sammāsambodhiṃ adhigantuṃ sakkā’ti evaṃ itthibhāvavirajjanaṃ, ‘yathāvuttaādīnavavirahato uttamapakatibhāvato sampadamidaṃ purisattaṃ nāma seṭṭhaṃ uttamaṃ, ettha ṭhatvā sakkā etā sampattiyo sampāpuṇitu’nti evaṃ purisattabhāve sambhāvanāpubbakaṃ patthanāṭhapanaṃ, ‘tattha ninnapoṇapabbhāracittatā’ti’’ evamādike purisabhāvassa paccayabhūte dhamme. Pūretvā vaḍḍhetvā. Paccakkhaṃ bhūtaṃ, sadisañca diṭṭhadhammikaṃ, samparāyikañca suvipulaṃ anatthaṃ acintetvā purisassa kāmesu micchācaraṇaṃ kevalaṃ itthiyaṃ āsāpatti phalenevāti āsāāpatti itthibhāvāvahāpi hotiyeva. Tanninnapoṇapabbhārabhāvena tannikantiyā nimittabhāvāpattitoti vuttaṃ ‘‘puriso itthattabhāvaṃ labhanto kāmesumicchācāraṃ nissāya labhatī’’ti. Tadāti yathāvutte paṭhamakappikakāle. Pakatiyāti sabhāvena. Mātugāmassāti purimattabhāve mātugāmabhūtassa. Purisassāti etthāpi ‘‘pakatiyā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Upanijjhāyatanti upecca nijjhāyantānaṃ. Yathā aññamaññasmiṃ sārāgo uppajjati, evaṃ sāpekkhabhāvena olokentānaṃ. Rāgapariḷāhoti rāgajo pariḷāho.
所谓“被导出者”:指成熟后被导引而出。
Nibbuyhamānāyāti pariṇatā hutvā niyyamānāya.
「淫欲法行之解说」:这是对行淫欲法之事的说明。
Methunadhammasamācāravaṇṇanā
127所谓“连牛粪团大亦不可得”,他们说此话的意图是:“完全没有得到成婚之事。”所谓“应饮性”:指在此非法中,以烦恼欲而具有“可饮用”的性质,如同饮用某种可饮之物,令其极度欢悦后而受用;或说,“应饮性”即达到受用的状态并享用。这里“pā”音表受用之义,“tabya”一词则含有“作者”义,故整句意为——随己所好而受用、享用。
127.Gomayapiṇḍamattampi nālatthāti sammadeva vivāhakammaṃ nālatthāti adhippāyena vadanti. Pātabyatanti tasmiṃ asaddhamme kilesakāmena pivitabbataṃ kiñci pivitabbavatthuṃ pivantā viya ativiya tosetvā paribhuñjitabbataṃ āpajjiṃsu, pātabyatanti vā paribhuñjanakataṃ āpajjiṃsu upagacchiṃsu. Paribhogattho hi ayaṃ pā-saddo, kattusādhano ca tabya-saddo, yathāruci paribhuñjiṃsūti attho.
所谓“作储藏者”,即“作储藏”之意,其中的“ka”音仅为扩充语词,故说“作储藏”。所谓“割裂”,即分割、切断。所谓“于各各之处”,即于每一处所运放之处。所谓“一堆一堆”,即堆聚为一堆又一堆。
Sannidhikārakanti sannidhikāraṃ, ka-kāro padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘sannidhiṃ katvā’’ti. Apadānanti avakhaṇḍanaṃ. Ekekasmiṃ ṭhāneti yattha yattha vahitaṃ, tasmiṃ tasmiṃ ekekasmiṃ ṭhāne. Gumbagumbāti puñjapuñjā.
「稻谷分配之解说」:这是对分配稻谷一事的说明。
Sālivibhāgavaṇṇanā
128所谓“我们安立边界”,即“这块土地属于某人,那块土地属于某人”——以此方式划定界限。所谓“以此为最上”,即以此为起始、为首要。
128.Sīmaṃ ṭhapeyyāmāti ‘‘ayaṃ bhūmibhāgo asukassa, ayaṃ bhūmibhāgo asukassā’’ti evaṃ paricchedaṃ kareyyāma. Taṃ aggaṃ katvāti taṃ ādiṃ katvā.
《大选出王》的解说
Mahāsammatarājavaṇṇanā
130所谓“应指出”,即因其过失而应指出。所谓“应驱逐”,即应将其赶走。因此说“应带走”,即应从众生群体中将其逐出。
130.Pakāsetabbanti dosavasena pakāsetabbaṃ. Khipitabbanti khepaṃ kātabbaṃ. Tenāha ‘‘hāretabba’’nti, sattanikāyato nīharitabbaṃ.
“Nesaṃ”(他们的)是表示限定的属格词。
Nesanti niddhāraṇe sāmivacanaṃ.
131“文句”(akkharanti)指语法学。因其由大众共同认可、被确定后应当宣说,故称语法学(nirutti);又因唯在此语法学中成为惯用语,不在别处通行,故亦称文句(akkhan)。同样地,因可计数,故称“数”(saṅkhā);因指称概念,故称“指示”(samaññā);因安立概念,故称“施设”(paññatti);因惯常使用,故称“惯用语”(vohāro)。“已再生”(uppannoti)指已经生起。“不唯是文句而已”(na kevalaṃ akkharamevāti)意指并非仅仅是共称的名称。“田主”(khettasāminoti)指那些执取了各个地块之后安住其上的众生。“由三种阶层”(tīhi saṅkhehīti)指由三种业行所造、由刹帝利等三种阶层所执取的三种施设(阶层)。另有一些人说:“是由跟随刹帝利的婆罗门、居士、市民、乡民等三种居士所执取。”“殊胜”(agganti)是就所知而言,因此“殊胜家族”(aggaṃ kulanti)是指凭借所
131.Akkharanti niruttiṃ. Sā hi mahājanena sammatoti niddhāretvā vattabbato nirutti , tasmiṃyeva nirūḷhabhāvato , aññattha asañcaraṇato akkharanti ca vuccati, tathā saṅkhātabbato saṅkhā, samaññāyatīti samaññā, paññāpanato paññatti, voharaṇato vohāro. Uppannoti pavatto. Na kevalaṃ akkharamevāti na kevalaṃ samaññākaraṇameva. Khettasāminoti taṃ taṃ bhūmibhāgaṃ pariggahetvā ṭhitasattā. Tīhi saṅkhehīti tividhakiriyābhisaṅkhatehi tīhi saṅkhehi khattiyādīhi tīhi vaṇṇehi pariggahitehi. ‘‘Khattiyānuyantabrāhmaṇagahapatikanegamajānapadehi tīhi gahapatīhi pariggahitehī’’ti ca vadanti. Agganti ñātenāti aggaṃ kulanti ñātena. Khattiyakulañhi loke sabbaseṭṭhaṃ. Yathāha ‘‘khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino’’ti, (dī. ni. 1.277; 3.140; ma. ni. 2.30; saṃ. ni. 1.182, 245) abhedopacārena pana akkharassa khattiyasaddassapi seṭṭhatāti pāḷiyaṃ ‘‘aggaññena akkharenā’’ti vuttaṃ. Idāni abhedopacārena vinā eva atthaṃ dassetuṃ ‘‘agge vā’’tiādi vuttaṃ.
婆罗门众等的注释
Brāhmaṇamaṇḍalādivaṇṇanā
132为了先说明那以无造作状态排除了不善法、因而被称为“婆罗门”的含义,经典中说了“舍弃了火炭”等语句。为阐明此义,接着说“烧恼后”等。“那些,这些”是通过语句的颠倒来指称,故解释说“这些就是那些”。“造作而作”指以心思作意的方式,相互间令对方变得殊胜,也指依靠婆罗门的仪轨力量而造作。“教读者”指为那些不知如何依此写成论典的人讲述。“坐”指座位,即靠近而坐,故说“居住”。“住”指消磨时光。这是为了指出舍弃了被视为低劣的禅修实践,转而专心于论典的学习。“被认为是殊胜的产生”指“持明者、善闻者、善婆罗门”,如此被视为殊胜的产生。
132. Yena anārambhabhāvena bāhitākusalā ‘‘brāhmaṇā’’ti vuttā, tameva tāva dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘vītaṅgārā’’tiādi vuttanti tadatthaṃ dassento ‘‘pacitvā’’tiādimāha. Tamenanti vacanavipallāsena niddesoti āha ‘‘te ete’’ti. Abhisaṅkharontāti cittamantabhāvena aññamaññaṃ abhivisiṭṭhe karontā, brāhmaṇākappabhāvena saṅkharontā ca. Vācentāti paresaṃ kathentā, ye tathā ganthe kātuṃ na jānanti. Acchantīti āsanti, upavisantīti attho. Tenāha ‘‘vasantī’’ti. Acchentīti kālaṃ khepenti. Hīnasammataṃ jhānabhāvanānuyogaṃ chaḍḍetvā ganthe pasutatādīpanato. Seṭṭhasammataṃ jātaṃ ‘‘vedadharā sottiyā subrāhmaṇāti evaṃ seṭṭhasammataṃ jātaṃ.
133“采纳了淫欲法”(methunadhammaṃ samādiyitvāti):指以夫妻关系,成双成对地进入共住。“以商贾业等”(vāṇijakammādiketi):其中“等”字包含了农耕业等。
133.Methunadhammaṃ samādiyitvāti jāyāpatikabhāvena dvayaṃ dvayaṃ nivāsaṃ ajjhupagantvā. Vāṇijakammādiketi ādi-saddena kasikammādiṃ saṅgaṇhāti.
134“由粗暴行为业、微劣行为业”:指由迫害他人等粗暴行为业,以及制箭、木工等微劣行为业。在“速疾地、速疾地、轻易地、轻易地、卑劣地去”一句中,此处的“su-”为表速疾义的不变词,“dā-”为表谴责义,故而作此解释。
134.Luddācārakammakhuddācārakammunāti paraviheṭhanādiluddācārakammunā, naḷakāradārukammādikhuddācārakammunā ca. Suddanti ettha su-iti sīghatthe nipāto. Dā-iti garahaṇattheti āha ‘‘suddaṃ suddaṃ lahuṃ lahuṃ kucchitaṃ gacchantī’’ti.
135“曾存在”一语,是依时间颠倒而说,故经文说“存在啊”。“以此”是指“婆悉吒,通过这四种圆轮,而有沙门圈的再生”这句话。“显示此”是指显示出“所谓沙门圈……达到清净”这一层意义。如果“通过这四种圆轮而有沙门圈的再生”成立,那么这四种圆轮便成为主要的,而沙门圈因是从它们再生的,不就变成非主要的了吗?为说明并非如此,佛陀才说“这些”等语。
“随顺沙门圈”,是指由具足功德而变得殊胜。因为功德才是智者随顺的原因,而不是良家出身、肤色之美,或仅仅是言辞动听。故说“唯以法随顺,不以非法随顺”。此处的“法”特指出世间法,因为正是凭此能从轮回中获得清净。因此应知,所谓“沙门圈”,正是指佛教的沙门团体。所以论中说“因为沙门圈……”等等。
135.Ahūti kālavipallāsavasena vuttanti dassento ‘‘hoti kho’’ti āha. Imināti ‘‘imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti hotī’’ti iminā vacanena. Imaṃ dassetīti samaṇamaṇḍalaṃ nāma…pe… suddhiṃ pāpuṇantīti imaṃ atthajātaṃ dasseti. Yadi imehi…pe… abhinibbatti hoti, evaṃ sante imāneva cattāri maṇḍalāni padhānāni, samaṇamaṇḍalaṃ appadhānaṃ tato abhinibbattattāti? Nayidamevanti dassetuṃ ‘‘imānī’’tiādi vuttaṃ. Samaṇamaṇḍalaṃ anuvattanti guṇehi visiṭṭhabhāvato. Guṇo hi viññūnaṃ anuvattanahetu, na kolaputtiyaṃ, vaṇṇapokkharatā, vākkaraṇamattaṃ vā. Tenāha ‘‘dhammeneva anuvattanti, no adhammenā’’ti. So dhammo ca lokuttarova adhippeto, yena saṃsārato visujjhati, tasmā samaṇamaṇḍalanti ca sāsanikameva samaṇagaṇaṃ vadatīti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘samaṇamaṇḍalañhī’’tiādi.
对恶行等相关说法的注释。
Duccaritādikathāvaṇṇanā
136“依邪见而采纳的业”,是指通过“谁应被追随?那些火祭等”这类祭祀仪轨所发起的杀生等恶业。“邪见业”,是指伴随“此是由信证得的生天之道,有子者、无忧者依此而往”这类见解而生起的、与邪见相应的业。“采纳”,即它那样的生起运作,或是对那种邪见的接受、亲近。
136.Micchādiṭṭhivasena samādinnakammaṃ nāma ‘‘ko anubandhitabbo. Ajotaggisoṭṭhimiso’’tiādinā yaññavidhānādivasena pavattitaṃ hiṃsādipāpakammaṃ. Micchādiṭṭhikammassāti ‘‘esa saddhādhigato devayāno, yena yanti puttino visokā’’tiādinā pavattitassa micchādiṭṭhisahagatakammassa. Samādānaṃ tassa tathā pavattanaṃ, tassā vā diṭṭhiyā upagamanaṃ.
137“二种业作者”,指兼造善业与不善业的人。由于这两种业不会同时生起,所以说“有时”等。因为在同一心识刹那中,一个众生的相续流上不可能同时存在两种心,所以不存在在同一刹那给予两种果报的可能。然而,为了说明二种业作者如何能体验到苦与乐,论中说:“然而,由于那个人”等。“成为那样者”,指身体有残缺的人。确实,已经造作并积集下来的善与不善二业,就其自身性质而言力量都极为强大,因此在临终时都会显现出来。其中,不善业因为得到助缘,会变得更为强大。因为像贪爱等特殊缘分,只会与不善业同类相应,而不会与善业相应。因此,在同样已造作、已积集且力量相等的善与不善业中,不善业由于得到了助缘而获得成熟果报的机会,便比善业更为强大。即使在这种情况下,当不善业得到机会将要给出果报时,善业也依然有机会。那个不善业正是在得到合适的缘之后,障碍了本该投生的善业,自己给予结生,令此有情在畜生道中再生。关于“不善业更强大”这句话,此处先按照“如果不善业更强大,它就障碍善业”之理来解释。然后,如
137.Dvayakārīti kusalākusaladvayassa kattā. Tayidaṃ dvayaṃ yasmā ekajjhaṃ nappavattati, tasmā āha ‘‘kālenā’’tiādi. Ekakkhaṇe ubhayavipākadānaṭṭhānaṃ nāma natthi ekasmiṃ khaṇe cittadvayūpasañhitāya sattasantatiyā abhāvato. Yathā pana dvayakārino sukhadukkhapaṭisaṃveditā sambhavati, taṃ dassetuṃ ‘‘yena panā’’tiādi vuttaṃ. Evaṃbhūtoti vikalāvayavo. Dvepihi kusalākusalakammāni katūpacitāni sabhāvato balavantāneva honti, tasmā maraṇakāle upaṭṭhahanti . Tesu akusalaṃ balavataraṃ hoti paccayalābhato. Nikantiādayo hi paccayavisesā akusalasseva sabhāgā, na kusalassa, tasmā katūpacitabhāvena samānabalesupi kusalākusalesu paccayalābhena vipaccituṃ laddhokāsatāya kusalato akusalaṃ balavataraṃ hotīti, tathābhūtampi taṃ yathā vipākadāne laddhokāsassa kusalassāpi avasaro hoti, tathā laddhapaccayaṃ paṭisandhidānābhimukhaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā paṭisandhiṃ dentaṃ tiracchānayoniyaṃ nibbattāpetīti. ‘‘Akusalaṃ balavataraṃ hotī’’ti ettha ‘‘akusalaṃ ce balavataraṃ hoti, taṃ kusalaṃ paṭibāhitvā’’ti vuttanayeneva atthaṃ vatvā tesu kusalaṃ ce balavataraṃ hoti, tañca akusalaṃ paṭibāhitvā manussayoniyaṃ nibbattāpeti, akusalaṃ pavattivedanīyaṃ hoti, atha naṃ taṃ kāṇampi karoti khujjampi pīṭhasappimpi kucchirogādīhi vā upaddutaṃ. Evaṃ so pavattiyaṃ nānappakāraṃ dukkhaṃ paccanubhavatīti idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘sukhadukkhappaṭisaṃvedī hotī’’ti. Tatrāyaṃ vinicchayo – vuttakāle vā kārena samānabalesu kusalākusalakammesu upaṭṭhahantesu maraṇassa āsannavelāyaṃ yadi balavatarāni kusalajavanāni javanti, yathāupaṭṭhitaṃ akusalaṃ paṭibāhitvā kusalaṃ vuttanayena paṭisandhiṃ deti. Atha balavatarāni akusalajavanāni javanti, yathāupaṭṭhitaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā akusalaṃ vuttanayeneva paṭisandhiṃ deti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ kammānaṃ samānabalavabhāvato, paccayantarasāpekkhato cāti, sabbaṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
对菩提分修习的解释。
Bodhipakkhiyabhāvanāvaṇṇanā
138“菩提”是指道正见,因其觉悟四圣谛故。从自性上以及与菩提同分上,属于菩提之部分的,称为“菩提分”,即念、精进等法。这些是菩提分法。“依于次第”:依菩提分教说的次第。“随顺修习”:达到次第生起的修习。因此说“已行道”。以有余涅槃界来说,可以显示漏尽者在世间的最胜状态,而另一种(无余依涅槃界)则不能,因为当一切施设完全消失时,他便不可见,故说“般涅槃”:通过烦恼的灭尽而般涅槃。“从中退出”:从四种姓中出离。
138.Bodhi vuccati maggasammādiṭṭhi, cattāri ariyasaccāni bujjhatīti katvā, sabhāvato, taṃsabhāvato ca tassā pakkhe bhavāti bodhipakkhiyā, sativīriyādayo dhammā, tesaṃ bodhipakkhiyānaṃ. Paṭipāṭiyāti bodhipakkhiyadesanāpaṭipāṭiyā. Bhāvanaṃ anugantvāti anukkamena pavattaṃ bhāvanaṃ patvā. Tenāha ‘‘paṭipajjitvā’’ti. Saupādisesāya nibbānadhātuyā vasena khīṇāsavassa seṭṭhabhāvaṃ lokassa pākaṭaṃ katvā dassetuṃ sakkā, na itarāya sabbaso apaññattibhāvūpagamane tassa adassanatoti vuttaṃ ‘‘parinibbātīti kilesaparinibbānena parinibbāyatī’’ti. Vinivattetvāti tato catuvaṇṇato nīharitvā.
140“即指那个意义”,意思是“诸漏尽者在天、人中最胜”这一句所阐明的道理。
140.Tamevatthanti ‘‘khīṇāsavova devamanussesu seṭṭho’’ti vuttamevatthaṃ.
“正是那破除最胜论的话语”:即彻底断除以出身而立的婆罗门最胜性的言论。“显示后而说”:显示之后而说出。“将经引向他方”:先前以显示世间法方式展开的《起世经》,现在以“由随顺修习七觉支法”等语句,从中抽离、引出,使之与那些世间法不相混杂。“转向”:作意、关注。“随逐”:在义理上前后反复探究。
Seṭṭhacchedakavādamevāti jātibrāhmaṇānaṃ seṭṭhabhāvasamucchedakameva kathaṃ. Dassetvā bhāsitvā. Suttantaṃ vinivattetvāti pubbe lokiyadhammasandassanavasena pavattaṃ aggaññasuttaṃ ‘‘sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanamanvāyā’’tiādinā tato vinivattetvā nīharitvā tena asaṃsaṭṭhaṃ katvā. Āvajjantāti samannāharantā. Anumajjantāti pubbenāparaṃ atthato vicarantāti.