《辛额罗经》的注释显示巴利原文
8. Siṅgālasuttavaṇṇanā
242 「如是我闻」是《辛额罗经》的开端。此处逐词注释如下——「在竹林园迦兰陀喂食处」:「竹林园」(veḷuvana)是那座园林的名称。据说该园林四周围以竹林,并有十八肘高的围墙,建有城楼与望楼,呈现青蓝色光泽,令人赏心悦目,故称「竹林园」。又因在那里为迦兰陀(松鼠)们设置了喂食处,所以称为「迦兰陀喂食处」。显示巴利原文
242.Evaṃme sutanti siṅgālasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – veḷuvane kalandakanivāpeti veḷuvananti tassa uyyānassa nāmaṃ. Taṃ kira veḷūhi parikkhittaṃ ahosi aṭṭhārasahatthena ca pākārena gopuraṭṭālakayuttaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ, tena veḷuvananti vuccati. Kalandakānañcettha nivāpaṃ adaṃsu, tena kalandakanivāpoti vuccati.
相传过去有位国王为了在园林中游玩来到这里,因酒醉而在白天睡着了。随从们心想:“国王睡着了。”便被花果等所吸引,各自散开离去。这时,有一条黑蛇闻到酒香,从一棵空心树里爬出,朝着国王迎了过来。树神看见,心想:“我要救国王的命。”于是变化成松鼠的模样,来到国王耳边发出声响。国王被惊醒,黑蛇便退了回去。国王看到这一幕,说道:“我的命是这只松鼠救的。”于是下令在那里为松鼠们准备食物,并宣布它们受到保护,不可伤害。从那时起,那里便被称为“迦兰陀喂食处”。因为松鼠就叫迦兰陀。显示巴利原文
Pubbe kira aññataro rājā tattha uyyānakīḷanatthaṃ āgato surāmadena matto divā niddaṃ okkami. Parijanopissa ‘‘sutto rājā’’ti pupphaphalādīhi palobhiyamāno ito cito ca pakkāmi. Atha surāgandhena aññatarasmā susirarukkhā kaṇhasappo nikkhamitvā rañño abhimukho āgacchati, taṃ disvā rukkhadevatā ‘‘rañño jīvitaṃ dammī’’ti kāḷakavesena āgantvā kaṇṇamūle saddamakāsi. Rājā paṭibujjhi. Kaṇhasappo nivatto. So taṃ disvā ‘‘imāya kāḷakāya mama jīvitaṃ dinna’’nti kāḷakānaṃ tattha nivāpaṃ paṭṭhapesi, abhayaghosañca ghosāpesi. Tasmā taṃ tato pabhuti ‘‘kalandakanivāpo’’ti saṅkhyaṃ gataṃ. Kalandakāti hi kāḷakānaṃ etaṃ nāmaṃ.
「那时」:指世尊以王舍城为托钵行处,安住在竹林迦兰陀喂食处的那个时刻。「辛额罗居士子」:辛额罗是他的名字。居士子,即居士的儿子。据说他的父亲是一位大富豪居士,家中存放着四十亿财宝。他父亲已皈依世尊,是优婆塞,证得预流果;他的妻子也是预流果。但这个儿子既不信奉也不敬重。父母常常这样劝诫他:“孩子,你应当去亲近大师,去亲近法将大目犍连、大迦叶尊者等八十位大弟子。”他却这样说:“我不需要去亲近你们那些沙门。到了沙门那里就要顶礼,弯腰顶礼背会痛,膝盖会变粗糙;还得坐在地上,坐在那里衣服会弄脏、破损。从靠近他们坐下的那一刻起,就会交谈,一交谈便产生亲近,亲近之后就得邀请他们,布施袈裟、食物等等。这样下去,财产就会损失,我不需要去亲近你们那些沙门。”父母终其一生这样劝导,也未能将他引入教法。显示巴利原文
Tena kho pana samayenāti yasmiṃ samaye bhagavā rājagahaṃ gocaragāmaṃ katvā veḷuvane kalandakanivāpe viharati, tena samayena. Siṅgālako gahapatiputtoti siṅgālakoti tassa nāmaṃ. Gahapatiputtoti gahapatissa putto gahapatiputto. Tassa kira pitā gahapatimahāsālo, nidahitvā ṭhapitā cassa gehe cattālīsa dhanakoṭiyo atthi. So bhagavati niṭṭhaṅgato upāsako sotāpanno, bhariyāpissa sotāpannāyeva. Putto panassa assaddho appasanno. Atha naṃ mātāpitaro abhikkhaṇaṃ evaṃ ovadanti – ‘‘tāta satthāraṃ upasaṅkama, dhammasenāpatiṃ mahāmoggallānaṃ mahākassapaṃ asītimahāsāvake upasaṅkamā’’ti. So evamāha – ‘‘natthi mama tumhākaṃ samaṇānaṃ upasaṅkamanakiccaṃ, samaṇānaṃ santikaṃ gantvā vanditabbaṃ hoti, onamitvā vandantassa piṭṭhi rujjati, jāṇukāni kharāni honti, bhūmiyaṃ nisīditabbaṃ hoti, tattha nisinnassa vatthāni kilissanti jīranti, samīpe nisinnakālato paṭṭhāya kathāsallāpo hoti, tasmiṃ sati vissāso uppajjati, tato nimantetvā cīvarapiṇḍapātādīni dātabbāni honti. Evaṃ sante attho parihāyati, natthi mayhaṃ tumhākaṃ samaṇānaṃ upasaṅkamanakicca’’nti. Iti naṃ yāvajīvaṃ ovadantāpi mātāpitaro sāsane upanetuṃ nāsakkhiṃsu.
后来,他父亲临终躺在床上,心里想着:“应当留给儿子一个教导。”又考虑:“我教他说‘孩子,你要礼敬诸方’。他不明白其中含义,就会去礼敬诸方。世尊或弟子们看见后,会问他:‘你在做什么?’他会回答:‘我父亲教导我要礼敬诸方。’于是他们就会为他开示佛法:‘你父亲并非让你礼敬那些方位,而是礼敬这些方。’他明了佛法的功德后,就会行善积福。”于是他把儿子唤到跟前,说:“孩子,清早起来,应当礼敬六方。”临终病榻上的嘱托,一生都不会忘记。因此,那位居士子牢记父亲的嘱咐,便这样做了。所以经文说:“清晨起来,从王舍城出城……”等等。显示巴利原文
Athassa pitā maraṇamañce nipanno ‘‘mama puttassa ovādaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā puna cintesi – ‘‘disā tāta namassāhī’’ti evamassa ovādaṃ dassāmi, so atthaṃ ajānanto disā namassissati, atha naṃ satthā vā sāvakā vā passitvā ‘‘kiṃ karosī’’ti pucchissanti. Tato ‘‘mayhaṃ pitā disā namassanaṃ karohīti maṃ ovadī’’ti vakkhati. Athassa te ‘‘na tuyhaṃ pitā etā disā namassāpeti, imā pana disā namassāpetī’’ti dhammaṃ desessanti. So buddhasāsane guṇaṃ ñatvā ‘‘puññakammaṃ karissatī’’ti. Atha naṃ āmantāpetvā ‘‘tāta, pātova uṭṭhāya cha disā namasseyyāsī’’ti āha. Maraṇamañce nipannassa kathā nāma yāvajīvaṃ anussaraṇīyā hoti. Tasmā so gahapatiputto taṃ pituvacanaṃ anussaranto tathā akāsi. Tasmā ‘‘kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā’’tiādi vuttaṃ.
243 「众多方」:指诸多方所。为具体阐明这些方,而说“东方……”等。「进入」:并非指已经进入;因为他正是为了入城而出城,所以纵然尚在途中,也可以这样表述。「世尊看见了」:并非此时才看见。早在黎明时分,世尊以佛眼观察世间时,便已看见这位正在礼方之人,心中思惟:“今日我将为善生居士子宣说在家律仪——《善生经》,此教法将利益大众,我应前往那里。”于是清晨出城,入王舍城托钵乞食,在入城时即看见了他。因此经文记载为“世尊看见了”。随后世尊对他说话:据说他当时就在不远处,却完全没有看见大师,只顾着礼敬诸方。于是世尊开口,面容犹如在阳光触照下盛开的巨大莲花,对他说道:“居士子,你为何……”等等。显示巴利原文
243.Puthudisāti bahudisā. Idāni tā dassento puratthimaṃ disantiādimāha. Pāvisīti na tāva paviṭṭho, pavisissāmīti nikkhantattā pana antarāmagge vattamānopi evaṃ vuccati. Addasā kho bhagavāti na idāneva addasa, paccūsasamayepi buddhacakkhunā lokaṃ volokento etaṃ disā namassamānaṃ disvā ‘‘ajja ahaṃ siṅgālassa gahapatiputtassa gihivinayaṃ siṅgālasuttantaṃ kathessāmi, mahājanassa sā kathā saphalā bhavissati, gantabbaṃ mayā etthā’’ti. Tasmā pātova nikkhamitvā rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi, pavisanto ca naṃ tatheva addasa. Tena vuttaṃ – ‘‘addasā kho bhagavā’’ti. Etadavocāti so kira avidūre ṭhitampi satthāraṃ na passati, disāyeva namassati. Athaṃ naṃ bhagavā sūriyarasmisamphassena vikasamānaṃ mahāpadumaṃ viya mukhaṃ vivaritvā ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, gahapatiputtā’’tiādikaṃ etadavoca.
关于六方等的注释显示巴利原文
Chadisādivaṇṇanā
244 「尊者,如何说呢?」:据说他听了世尊的话后,便思惟:“父亲所说应礼敬的六方,似乎并非指这些;圣弟子所应礼敬的六方,当是另有所指。那么,我当先问明圣弟子所应礼敬的方,再行礼敬。”于是他问道:“尊者,如何说呢?”等。其中,“如何”只是语助,“说呢”才是正问。关于“业垢”:由于这些业令众生染污,故称“业垢”。“处”:即原因。“险恶之门”:指导致败亡的门径。“他”:指那位证得须陀洹的圣弟子。“远离十四种恶”:即远离这十四种低劣的不善。“覆护六方”:即覆盖、守护六方。“为两世胜利故”:为了今世与他世二者的胜利。“此世间已成就”:因为这样的圣弟子在今世已无五种怨敌,故于今世得以成就——即满意与圆满;于他世亦无五种怨敌,故他世亦得成就。因此,身坏命终之后,往生善趣、天界。显示巴利原文
244.Yathākathaṃ pana, bhanteti so kira taṃ bhagavato vacanaṃ sutvāva cintesi ‘‘yā kira mama pitarā cha disā namassitabbā’’ti vuttā, na kira tā etā, aññā kira ariyasāvakena cha disā namassitabbā. Handāhaṃ ariyasāvakena namassitabbā disāyeva pucchitvā namassāmīti. So tā pucchanto yathā kathaṃ pana, bhantetiādimāha. Tattha yathāti nipātamattaṃ. Kathaṃ panāti idameva pucchāpadaṃ. Kammakilesāti tehi kammehi sattā kilissanti, tasmā kammakilesāti vuccanti. Ṭhānehīti kāraṇehi. Apāyamukhānīti vināsamukhāni. Soti so sotāpanno ariyasāvako. Cuddasa pāpakāpagatoti etehi cuddasahi pāpakehi lāmakehi apagato. Chaddisāpaṭicchādīti cha disā paṭicchādento. Ubholokavijayāyāti ubhinnaṃ idhalokaparalokānaṃ vijinanatthāya. Ayañceva loko āraddho hotīti evarūpassa hi idha loke pañca verāni na honti, tenassa ayañceva loko āraddho hoti paritosito ceva nipphādito ca. Paralokepi pañca verāni na honti, tenassa paro ca loko ārādhito hoti. Tasmā so kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
245 世尊这样简略地列出论母后,为详细开示而说:「哪四种是业垢?」等。「业垢」:是业,又因与烦恼相应而为垢,故称“业垢”。因为具烦恼者才会杀生,离烦恼者则不会杀生,所以杀生称为“业垢”。不与取等也是如此。「复次」:意为又宣说另一组阐明此义的偈颂。显示巴利原文
245. Iti bhagavā saṅkhepena mātikaṃ ṭhapetvā idāni tameva vitthārento katamassa cattāro kammakilesātiādimāha. Kammakilesoti kammañca taṃ kilesasampayuttattā kileso cāti kammakileso. Sakilesoyeva hi pāṇaṃ hanati, nikkileso na hanati, tasmā pāṇātipāto ‘‘kammakileso’’ti vutto. Adinnādānādīsupi eseva nayo. Athāparanti aparampi etadatthaparidīpakameva gāthābandhaṃ avocāti attho.
四非处等的解释显示巴利原文
Catuṭhānādivaṇṇanā
246 “作恶业”:世尊之所以如此说,是因为指出作恶者时,不作恶者便显明了。因此,虽以“不作恶业”为论母,但由于世尊善巧说法,先指出作恶者而说。此处,“因欲行非处”,即因欲望、喜爱而行不应行之处,做不该做之事。其余语句同理。其中,若有人心想:“这是我的朋友、同事、知己、亲戚,或他曾有恩于我”等,出于欲望,将无主物当作有主物,此人即是因欲而行非处、作恶业。若有人心想:“这是我的仇人”,或因宿怨、一时生起的瞋怒,将有主物当作无主物,此人即是因瞋而行非处、作恶业。若有人因愚钝、糊涂而信口胡说,将无主物当作有主物,此人即是因痴而行非处、作恶业。若有人因恐惧,心想:“此人是国王亲信,或依靠恶势力,或许会加害于我”,便将无主物当作有主物,此人即是因怖而行非处、作恶业。又或在分配物品时,有人因偏爱而想:“这是我的知己、同事”,便多给;因瞋恨而想:“这是我的仇人”,便少给;因糊涂,不知已给未给,对某些人少给、某些人多给;因恐惧而想:“此人在分配时,或许会对我不利”,便对某些人多给——这四种人依次都是因欲、瞋、痴、怖而行非处、作恶业。显示巴利原文
246.Pāpakammaṃkarotīti idaṃ bhagavā yasmā kārake dassite akārako pākaṭo hoti, tasmā ‘‘pāpakammaṃ na karotī’’ti mātikaṃ ṭhapetvāpi desanākusalatāya paṭhamataraṃ kārakaṃ dassento āha . Tattha chandāgatiṃ gacchantoti chandena pemena agatiṃ gacchanto akattabbaṃ karonto. Parapadesupi eseva nayo. Tattha yo ‘‘ayaṃ me mitto vā sambhatto vā sandiṭṭho vā ñātako vā lañjaṃ vā pana me detī’’ti chandavasena assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ chandāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo ‘‘ayaṃ me verī’’ti pakativeravasena taṅkhaṇuppannakodhavasena vā sāmikaṃ assāmikaṃ karoti, ayaṃ dosāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana mandattā momūhattā yaṃ vā taṃ vā vatvā assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ mohāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana ‘‘ayaṃ rājavallabho vā visamanissito vā anatthampi me kareyyā’’ti bhīto assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ bhayāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana yaṃkiñci bhājento ‘‘ayaṃ me sandiṭṭho vā sambhatto vā’’ti pemavasena atirekaṃ deti, ‘‘ayaṃ me verī’’ti dosavasena ūnakaṃ deti, momūhattā dinnādinnaṃ ajānamāno kassaci ūnaṃ kassaci adhikaṃ deti, ‘‘ayaṃ imasmiṃ adiyyamāne mayhaṃ anatthampi kareyyā’’ti bhīto kassaci atirekaṃ deti, so catubbidhopi yathānukkamena chandāgatiādīni gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma.
然而,圣弟子即使到了生命尽头,也不会因欲等而行非处。因此说:“以此四种非处,不作恶业。”显示巴利原文
Ariyasāvako pana jīvitakkhayaṃ pāpuṇantopi chandāgatiādīni na gacchati. Tena vuttaṃ – ‘‘imehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karotī’’ti.
“他的名声衰落”:指那个行非处者的称誉、名声与随从眷属,也会衰退、减损。显示巴利原文
Nihīyati yaso tassāti tassa agatigāmino kittiyasopi parivārayasopi nihīyati parihāyati.
六消亡门等的解释显示巴利原文
Chaapāyamukhādivaṇṇanā
247 「酒类放逸处之惯行」:此中,“酒类”指五种谷物酒:麸酒、饼酒、米酒、加入酵母的酒、混合成分的酒。“果酒”指五种发酵饮:花酒、果酒、蜜酒、糖酒、混合成分的发酵饮。所有这些因能令人迷醉,故总称为“酒”。 “放逸处”即导致放逸的因——这特指想要饮酒的那个思心所。“惯行”指一再造作饮酒放逸之事,反复进行。由于沉溺于此,已经生起的财富会减损,尚未生起的财富也不会生起,因此说为“财富消亡门”。 “非时游街巷之惯行”:即在不适当的时候游走于街巷的习惯。显示巴利原文
247.Surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogoti ettha surāti piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttāti pañca surā. Merayanti pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā. Taṃ sabbampi madakaraṇavasena majjaṃ. Pamādaṭṭhānanti pamādakāraṇaṃ. Yāya cetanāya taṃ majjaṃ pivati, tassa etaṃ adhivacanaṃ. Anuyogoti tassa surāmerayamajjappamādaṭṭhānassa anuanuyogo punappunaṃ karaṇaṃ. Yasmā panetaṃ anuyuttassa uppannā ceva bhogā parihāyanti, anuppannā ca nuppajjanti, tasmā ‘‘bhogānaṃ apāyamukha’’nti vuttaṃ. Vikālavisikhācariyānuyogoti avelāya visikhāsu cariyānuyuttatā.
「涉猎戏乐」:为观看舞蹈等表演而前往集会。 「懒惰之惯行」:由于身体的懒散,对本应作为的事务却沉溺其中。显示巴利原文
Samajjābhicaraṇanti naccādidassanavasena samajjāgamanaṃ. Ālasyānuyogoti kāyālasiyatāya yuttappayuttatā.
酒类放逸处的六种过患等的解释显示巴利原文
Surāmerayassa chaādīnavādivaṇṇanā
248 如此,将六种通往恶趣之门的纲要确立之后,现在要加以分别,于是说:“居士子,有六种过患……”等。其中,「现见」:指自己可以亲眼看见的,属于此世的。「损财」:指财富的损失。「增长诤论」:既增长言语上的争吵,也增长动手动脚等身体上的冲突。「疾病之因」:是种种眼病等疾患的温床。「生恶名」:因饮酒后,人甚至会殴打自己的母亲和父亲,说出许多不该说的话,做出许多不该做的事,由此招来责备、惩罚,乃至手脚被砍断等,在今生及来世皆得坏名声,所以说那酒“令恶名生起”。「显露覆藏处」:由于私密部位暴露时,羞耻心会被伤害、摧毁,故称“覆藏处”;而醉酒之人会暴露身体各部位随处游走,因此那酒因令覆藏处显露,被称为“显露覆藏处”。「令慧衰弱」:就如莎伽陀长老那样,它让“业属于自己”的智慧变得虚弱,故称“令慧衰弱”;但它不能令道慧衰弱,因为对已证道果者,酒乃至不会进入他们口中。第六句:指第六个原因。显示巴利原文
248. Evaṃ channaṃ apāyamukhānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā idāni tāni vibhajanto cha kho me, gahapatiputta ādīnavātiādimāha. Tattha sandiṭṭhikāti sāmaṃ passitabbā, idhalokabhāvinī. Dhanajānīti dhanahāni. Kalahappavaḍḍhanīti vācākalahassa ceva hatthaparāmāsādikāyakalahassa ca vaḍḍhanī. Rogānaṃ āyatananti tesaṃ tesaṃ akkhirogādīnaṃ khettaṃ. Akittisañjananīti suraṃ pivitvā hi mātarampi paharanti pitarampi, aññaṃ bahumpi avattabbaṃ vadanti, akattabbaṃ karonti. Tena garahampi daṇḍampi hatthapādādichedampi pāpuṇanti, idhalokepi paralokepi akittiṃ pāpuṇanti, iti tesaṃ sā surā akittisañjananī nāma hoti. Kopīnanidaṃsanīti guyhaṭṭhānañhi vivariyamānaṃ hiriṃ kopeti vināseti, tasmā ‘‘kopīna’’nti vuccati, surāmadamattā ca taṃ taṃ aṅgaṃ vivaritvā vicaranti, tena nesaṃ sā surā kopīnassa nidaṃsanato ‘‘kopīnanidaṃsanī’’ti vuccati. Paññāya dubbalikaraṇīti sāgatattherassa viya kammassakatapaññaṃ dubbalaṃ karoti, tasmā ‘‘paññāya dubbalikaraṇī’’ti vuccati. Maggapaññaṃ pana dubbalaṃ kātuṃ na sakkoti. Adhigatamaggānañhi sā antomukhameva na pavisati. Chaṭṭhaṃ padanti chaṭṭhaṃ kāraṇaṃ.
249 「自身未加守护,未受保护」:于非时游走者,会踩踏树桩、荆棘等,也会遭遇蛇、夜叉等。敌人得知他去了某处后,便潜伏起来将他捉拿或杀害。如此,他自身便未受守护,未受保护。他的子女与妻子也会想:‘我们的父亲、我们的主人尚且夜间游荡,何况是我们呢?’由此,他的儿女与妻子也会外出寻乐,夜间游荡,遭遇不幸与灾祸。这样,他的子女与妻子也未受守护,未受保护。「他的财物」:盗贼知悉他的子女、妻子及仆从有夜间游荡的习性后,便会进入无人看管的空屋,取走一切想要之物。因此,他的财物也未受守护,未受保护。「他成为被怀疑的对象」:对于他人所造的恶行,他也会被怀疑说:‘此事必定是此人所为。’无论他途经谁家门前,若该处发生了他人所做的偷盗、邪淫等恶行,即使此事不实、子虚乌有,只要被指称为‘是此人所为’,罪名便会落在他头上。「他是众多苦法之先导」:苦与忧不可称数,当别无他人可归咎时,一切便都被归于非时游行者,于是他成了众多苦法的引路人与领队。显示巴利原文
249.Attāpissa agutto arakkhito hotīti avelāya caranto hi khāṇukaṇṭakādīnipi akkamati, ahināpi yakkhādīhipi samāgacchati, taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchatīti ñatvā verinopi naṃ nilīyitvā gaṇhanti vā hananti vā. Evaṃ attāpissa agutto hoti arakkhito. Puttadārāpi ‘‘amhākaṃ pitā amhākaṃ sāmi rattiṃ vicarati, kimaṅgaṃ pana maya’’nti itissa puttadhītaropi bhariyāpi bahi patthanaṃ katvā rattiṃ carantā anayabyasanaṃ pāpuṇanti. Evaṃ puttadāropissa agutto arakkhito hoti. Sāpateyyanti tassa puttadāraparijanassa rattiṃ caraṇakabhāvaṃ ñatvā corā suññaṃ gehaṃ pavisitvā yaṃ icchanti, taṃ haranti. Evaṃ sāpateyyampissa aguttaṃ arakkhitaṃ hoti. Saṅkiyo ca hotīti aññehi katapāpakammesupi ‘‘iminā kataṃ bhavissatī’’ti saṅkitabbo hoti. Yassa yassa gharadvārena yāti, tattha yaṃ aññena corakammaṃ paradārikakammaṃ vā kataṃ, taṃ ‘‘iminā kata’’nti vutte abhūtaṃ asantampi tasmiṃ rūhati patiṭṭhāti. Bahūnañca dukkhadhammānanti ettakaṃ dukkhaṃ, ettakaṃ domanassanti vattuṃ na sakkā, aññasmiṃ puggale asati sabbaṃ vikālacārimhi āharitabbaṃ hoti, iti so bahūnaṃ dukkhadhammānaṃ purakkhato puregāmī hoti.
250 「何处有舞」:这就是问:‘何处有演艺、舞蹈等表演?’问知在哪个村庄或城镇有后,便须前往那里。那个说‘我明天要去看舞’的人,单是在今天准备衣装、香、花鬘等物,就已中断了整日的工作。因为观看舞蹈,他在那里一住便是一天、两天乃至三天。再者,在播种等时节,即便得到雨水丰沛等有利条件,若不去从事播种等工作,未来的财富便不会产生;而人们知道他外出,家中无人守护,盗贼便可随心所欲地行动,由此,他已产生的财富也会毁灭。对于「何处有歌」等,道理相同。其间的差别,在《梵网经》中已经说过了。显示巴利原文
250.Kvanaccanti ‘‘kasmiṃ ṭhāne naṭanāṭakādinaccaṃ atthī’’ti pucchitvā yasmiṃ gāme vā nigame vā taṃ atthi, tattha gantabbaṃ hoti, tassa ‘‘sve naccadassanaṃ gamissāmī’’ti ajja vatthagandhamālādīni paṭiyādentasseva sakaladivasampi kammacchedo hoti, naccadassanena ekāhampi dvīhampi tīhampi tattheva hoti, atha vuṭṭhisampattiyādīni labhitvāpi vappādikāle vappādīni akarontassa anuppannā bhogā nuppajjanti, tassa bahi gatabhāvaṃ ñatvā anārakkhe gehe corā yaṃ icchanti, taṃ karonti, tenassa uppannāpi bhogā vinassanti. Kva gītantiādīsupi eseva nayo. Tesaṃ nānākaraṇaṃ brahmajāle vuttameva.
251 「胜者生怨」:当他说‘我赢了’,便在众人面前夺走别人的外衣或头巾。那人心想:‘你在众人面前羞辱我,等着,我要给你点教训。’于是便在那里结下怨仇。如此,胜者自己招来了怨敌。 「败者」:被他人所赢之人,对于被对方拿走的头巾、外衣,或其他金银等财物,心生懊悔:‘唉!那些东西我原本明明拥有,如今却失去了。’并因此忧愁。如此,败者为财物而忧。 「集会中人之言不被采信」:在裁决处,被要求作证时,他的话无人相信,不被采纳。人们会说:‘此人是个沉溺骰子的赌徒,不可信他的话。’ 「被朋友、同僚轻蔑」:朋友、同僚这样对他说:‘喂,你也是良家子弟,竟成了赌徒,弄得四分五裂、到处游荡,这实在与你的出身和种姓不配。从今以后,别再这样做了。’即使被这样劝诫,他也不会听从他们的话。于是他们不与他同站,不与他同坐。因为他的缘故,即便被请求作证,他们也不肯开口。如此,他便被朋友、同僚轻蔑。显示巴利原文
251.Jayaṃ veranti ‘‘jitaṃ mayā’’ti parisamajjhe parassa sāṭakaṃ vā veṭhanaṃ vā gaṇhāti, so ‘‘parisamajjhe me avamānaṃ karosi, hotu, sikkhāpessāmi na’’nti tattha veraṃ bandhati, evaṃ jinanto sayaṃ veraṃ pasavati. Jinoti aññena jito samāno yaṃ tena tassa veṭhanaṃ vā sāṭako vā aññaṃ vā pana hiraññasuvaṇṇādivittaṃ gahitaṃ, taṃ anusocati ‘‘ahosi vata me, taṃ taṃ vata me natthī’’ti tappaccayā socati. Evaṃ so jino vittaṃ anusocati. Sabhāgatassa vacanaṃ na rūhatīti vinicchayaṭṭhāne sakkhipuṭṭhassa sato vacanaṃ na rūhati, na patiṭṭhāti, ‘‘ayaṃ akkhasoṇḍo jūtakaro, mā tassa vacanaṃ gaṇhitthā’’ti vattāro bhavanti. Mittāmaccānaṃparibhūto hotīti tañhi mitāmaccā evaṃ vadanti – ‘‘samma, tvampi nāma kulaputto jūtakaro chinnabhinnako hutvā vicarasi, na te idaṃ jātigottānaṃ anurūpaṃ, ito paṭṭhāya mā evaṃ kareyyāsī’’ti. So evaṃ vuttopi tesaṃ vacanaṃ na karoti. Tato tena saddhiṃ ekato na tiṭṭhanti na nisīdanti. Tassa kāraṇā sakkhipuṭṭhāpi na kathenti. Evaṃ mittāmaccānaṃ paribhūto hoti.
“娶亲与嫁女”:「娶亲者」指想从他家娶走女孩的人;「嫁女者」指想把女孩嫁到他家的人。「不被希求」:即不被想要、不受欢迎。「不堪抚养妻室」:指没有能力养活妻室。即使有女孩嫁入他家,或是从我家嫁出的,也终究要由我们来负担养育。显示巴利原文
Āvāhavivāhakānanti āvāhakā nāma ye tassa gharato dārikaṃ gahetukāmā. Vivāhakā nāma ye tassa gehe dārikaṃ dātukāmā. Apatthito hotīti anicchito hoti. Nālaṃ dārabharaṇāyāti dārabharaṇāya na samattho. Etassa gehe dārikā dinnāpi etassa gehato āgatāpi amhehi eva positabbā bhavissatiyeva.
因恶友而有六种过患的注释显示巴利原文
Pāpamittatāya chaādīnavādivaṇṇanā
252 “赌徒”:指掷骰赌博者。“嗜好者”:嗜好女色者、嗜好饮食者、嗜好甜食者、嗜好根茎食物者。“渴求者”:指嗜好饮品者。“伪诈者”:指以伪装欺骗者。“欺骗者”:指以当面欺诈行骗者。“暴恶者”:指从事入室抢劫等暴恶行为者。“这些是他的朋友”:意思是,这些人是他的朋友。他不乐于和善士们共处,就像一头用香、花鬘装饰后抬上华丽大床的猪,仍然喜爱粪坑一样,他只亲近那些恶友。因此,他今生与来世都会遭遇许多无义之苦。显示巴利原文
252.Dhuttāti akkhadhuttā. Soṇḍāti itthisoṇḍā bhattasoṇḍā pūvasoṇḍā mūlakasoṇḍā. Pipāsāti pānasoṇḍā. Nekatikāti patirūpakena vañcanakā. Vañcanikāti sammukhāvañcanāhi vañcanikā. Sāhasikāti ekāgārikādisāhasikakammakārino. Tyāssa mittā hontīti te assa mittā honti. Aññehi sappurisehi saddhiṃ na ramati gandhamālādīhi alaṅkaritvā varasayanaṃ āropitasūkaro gūthakūpamiva, te pāpamitteyeva upasaṅkamati. Tasmā diṭṭhe ceva dhamme samparāyañca bahuṃ anatthaṃ nigacchati.
253 “因为太冷”:他以此为由不工作。当人们清早起来,对他说:“来,朋友,我们去干活吧。”他却说:“现在太冷了,骨头都像要冻裂一般,你们去吧,我稍后再说。”就这么烤着火坐着。那些人去把活干了,而他的工作便这样荒废了。至于“因为太热”等情形,也可依此类推。显示巴利原文
253.Atisītanti kammaṃ na karotīti manussehi kālasseva vuṭṭhāya ‘‘etha bho kammantaṃ gacchāmā’’ti vutto ‘‘atisītaṃ tāva, aṭṭhīni bhijjanti viya, gacchatha tumhe pacchā jānissāmī’’ti aggiṃ tapanto nisīdati. Te gantvā kammaṃ karonti. Itarassa kammaṃ parihāyati. Atiuṇhantiādīsupi eseva nayo.
名为“酒友”者:指有人仅在饮酒处、酒馆中才称得上朋友。也有读作“Pannasakhā”的,义同。“口蜜腹剑者”:当面口口声声“朋友、朋友”,看似朋友,背地里却如怨敌般专寻过失。“事务已发生时”:指类似事务已发生之时。“招致怨仇”:即充满怨仇。“无义”:做无义之事。“极度吝啬”:指极其悭吝、顽固的状态。“如石沉水般陷入债务”:沉没于债务之中,如同石头沉入水中。显示巴利原文
Hoti pānasakhā nāmāti ekacco pānaṭṭhāne surāgeheyeva sahāyo hoti. ‘‘Pannasakhā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Sammiyasammiyoti samma sammāti vadanto sammukheyeva sahāyo hoti, parammukhe verīsadiso otārameva gavesati. Atthesujātesūti tathārūpesu kiccesu samuppannesu. Verappasavoti verabahulatā. Anatthatāti anatthakāritā. Sukadariyatāti suṭṭhu kadariyatā thaddhamacchariyabhāvo . Udakamiva iṇaṃ vigāhatīti pāsāṇo udakaṃ viya saṃsīdanto iṇaṃ vigāhati.
“显示夜不醒觉”:指具有夜间不醒觉的习性。“这太晚了”:说“这太晚了”之后,便不工作了。“工作由此荒废”:如此说后,便舍弃了工作。“利益逝去,青年”:利益会从这类人身上逝去,不会安住于他们。显示巴利原文
Rattinuṭṭhānadessināti rattiṃ anuṭṭhānasīlena. Atisāyamidaṃ ahūti idaṃ atisāyaṃ jātanti ye evaṃ vatvā kammaṃ na karonti. Iti vissaṭṭhakammanteti evaṃ vatvā pariccattakammante. Atthā accenti māṇaveti evarūpe puggale atthā atikkamanti, tesu na tiṭṭhanti.
“超过一根草”:指哪怕多出草尖那么一点。“他不失安乐”:此人不会捨弃安乐,他实为具足安乐者。通过这一论理途径,揭示如下意义:“作为在家人,具念者不应做如此微小之事;做此事者无有增长,唯于现世与他世招致责备。”显示巴利原文
Tiṇā bhiyyoti tiṇatopi uttari. So sukhaṃ na vihāyatīti so puriso sukhaṃ na jahāti, sukhasamaṅgīyeva hoti. Iminā kathāmaggena imamatthaṃ dasseti ‘‘gihibhūtena satā ettakaṃ kammaṃ na kātabbaṃ, karontassa vaḍḍhi nāma natthi. Idhaloke paraloke garahameva pāpuṇātī’’ti.
伪友等之注释显示巴利原文
Mittapatirūpakādivaṇṇanā
254 对于这样做的人,不利便会生起,乃至任何恐惧、任何灾难、任何祸患,全都依愚者而生起。因此,为了指明“这样的愚者不应亲近”,并显示那些似友而非友的愚者,他说道:“居士子,有四种非友……”等等。其中,“他处夺取者”:空手而来,无论如何都要拿走东西。“唯言语者”:以言语为最上,仅凭言语就扮成布施者、行动者。“说悦耳语者”:专说悦耳动听的话。“放逸之伴”:在损耗财富上结为伙伴。显示巴利原文
254. Idāni yo evaṃ karoto anattho uppajjati, aññāni vā pana yāni kānici bhayāni yekeci upaddavā yekeci upasaggā, sabbe te bālaṃ nissāya uppajjanti. Tasmā ‘‘evarūpā bālā na sevitabbā’’ti bāle mittapatirūpake amitte dassetuṃ cattārome, gahapatiputta amittātiādimāha. Tattha aññadatthuharoti sayaṃ tucchahattho āgantvā ekaṃsena yaṃkiñci haratiyeva. Vacīparamoti vacanaparamo vacanamatteneva dāyako kārako viya hoti. Anuppiyabhāṇīti anuppiyaṃ bhaṇati. Apāyasahāyoti bhogānaṃ apāyesu sahāyo hoti.
255 如此显示四种非友之后,再逐一以四种理由分别解说,说道:“居士子,的确有四种……”等等。其中,“他是他处夺取者”:他纯粹是个夺取者。他空手来到朋友家,称赞朋友所穿的衣服等物;那位朋友说:“朋友,你如此极力称赞它的色泽”,便脱下那件衣服换穿另一件,将原先那件送给了他。“以少求多”:给出少许,便希望从对方那里得到很多。“作恐惧时之事”:当他自己生起恐惧时,便如对方的奴仆一般去做各种事务;他平时并不如此,只在恐惧生起时才做,由于并非出于友爱,故被称为非友。“为利益而亲近”:他并非以朋友交往的方式亲近,而只是期望自己的利益才去亲近。显示巴利原文
255. Evaṃ cattāro amitte dassetvā puna tattha ekekaṃ catūhi kāraṇehi vibhajanto catūhi kho, gahapatiputtātiādimāha. Tattha aññadatthuharo hotīti ekaṃsena hārakoyeva hoti. Sahāyassa gehaṃ rittahattho āgantvā nivatthasāṭakādīnaṃ vaṇṇaṃ bhāsati, so ‘‘ativiya tvaṃ samma imassa vaṇṇaṃ bhāsasī’’ti aññaṃ nivāsetvā taṃ deti. Appena bahumicchatīti yaṃkiñci appakaṃ datvā tassa santikā bahuṃ pattheti. Bhayassakiccaṃ karotīti attano bhaye uppanne tassa dāso viya hutvā taṃ taṃ kiccaṃ karoti, ayaṃ sabbadā na karoti, bhaye uppanne karoti, na pemenāti amitto nāma jāto. Sevati atthakāraṇāti mittasanthavavasena na sevati, attano atthameva paccāsīsanto sevati.
256 “以过去事招待”:当朋友来时,说:“昨日或前日你没来,那时我们庄稼收成极好,存了许多稻、麦、种子等,我们坐着盼你来,但今天全都吃完了。”这就是以过去的事来招待。“以未来事招待”:说:“这一季我们的庄稼将会非常丰茂,稻谷等果实累累,等做完收割储藏,我们就能招待你了。”这就是以未来的事来招待。“以无意义事招待”:自己坐在象背或马背上,见到朋友便说:“来,尊者,请坐这里。”自己穿着称心的衣服,说:“我的朋友,这件真适合你,我再没有别的了。”这就是以无意义事招待。“在当下的事务中显示灾患”:当对方说“我需要一辆车”时,他说:“它的轮子破了,轴断了”等等。这就是在当下的事务中显示灾患。显示巴利原文
256.Atītena paṭisantharatīti sahāye āgate ‘‘hiyyo vā pare vā na āgatosi, amhākaṃ imasmiṃ vāre sassaṃ ativiya nipphannaṃ, bahūni sāliyavabījādīni ṭhapetvā maggaṃ olokentā nisīdimha, ajja pana sabbaṃ khīṇa’’nti evaṃ atītena saṅgaṇhāti. Anāgatenāti ‘‘imasmiṃ vāre amhākaṃ sassaṃ manāpaṃ bhavissati, phalabhārabharitā sāliādayo, sassasaṅgahe kate tumhākaṃ saṅgahaṃ kātuṃ samatthā bhavissāmā’’ti evaṃ anāgatena saṅgaṇhāti. Niratthakenāti hatthikkhandhe vā assapiṭṭhe vā nisinno sahāyaṃ disvā ‘‘ehi, bho, idha nisīdā’’ti vadati. Manāpaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā ‘‘sahāyakassa vata me anucchaviko añño pana mayhaṃ natthī’’ti vadati, evaṃ niratthakena saṅgaṇhāti nāma. Paccuppannesu kiccesu byasanaṃ dassetīti ‘‘sakaṭena me attho’’ti vutte ‘‘cakkamassa bhinnaṃ, akkho chinno’’tiādīni vadati.
257 对他行恶便随喜称许”:当有人说“我们去做杀生等任何恶事吧”,他便说:“善哉,朋友,我们做吧”,这样予以称许。“对行善也同样”:对善行,也以同样的方式随喜称许。“成为同伴”:当有人说“某处有人饮酒,来,我们去那里吧”,他便说“善哉”而前往,这个道理适用于一切情况。“应当这样了知”:即了知“这些人是似友”。显示巴利原文
257.Pāpakampissa anujānātīti pāṇātipātādīsu yaṃkiñci karomāti vutte ‘‘sādhu samma karomā’’ti anujānāti. Kalyāṇepi eseva nayo. Sahāyo hotīti ‘‘asukaṭṭhāne suraṃ pivanti, ehi tattha gacchāmā’’ti vutte sādhūti gacchati. Esa nayo sabbattha. Iti viññāyāti ‘‘mittapatirūpakā ete’’ti evaṃ jānitvā.
善心友等的注释显示巴利原文
Suhadamittādivaṇṇanā
260 「善友」:指具有美好心的人。显示巴利原文
260. Evaṃ na sevitabbe pāpamitte dassetvā idāni sevitabbe kalyāṇamitte dassento puna cattārome, gahapatiputtātiādimāha. Tattha suhadāti sundarahadayā.
261 “守护放逸者”:看见有人饮酒后,醉卧在村中、村门口或道路上,心想:“此人这样躺卧,恐怕衣物会被人拿走。”于是便坐在他身旁守护,待他醒来时,搀扶他离去。“守护放逸者的财物”:当朋友外出,或因饮酒而放逸,导致家宅无人看守,心想:“恐怕有人会偷盗”,于是便进入他家,守护其财物。“于畏惧者成为庇护”:当某种恐惧生起时,对他说:“别怕,有像我这样的朋友在,怕什么?”为他除去恐惧,成为他的庇护。“给予双倍的财物”:当有事务需要处理时,看见朋友来到面前,便问:“你为何而来?”朋友答:“王宫中有事。”问:“需要多少钱?”答:“一个钱币。”他便说:“在城里办事,一个钱币不够,拿两个去吧。”这样,他给予对方所说数目双倍的财物。显示巴利原文
261.Pamattaṃ rakkhatīti majjaṃ pivitvā gāmamajjhe vā gāmadvāre vā magge vā nipannaṃ disvā ‘‘evaṃnipannassa kocideva nivāsanapārupanampi hareyyā’’ti samīpe nisīditvā pabuddhakāle gahetvā gacchati. Pamattassasāpateyyanti sahāyo bahigato vā hoti suraṃ pivitvā vā pamatto, gehaṃ anārakkhaṃ ‘‘kocideva yaṃkiñci hareyyā’’ti gehaṃ pavisitvā tassa dhanaṃ rakkhati. Bhītassāti kismiñcideva bhaye uppanne ‘‘mā bhāyi, mādise sahāye ṭhite kiṃ bhāyasī’’ti taṃ bhayaṃ haranto paṭisaraṇaṃ hoti. Taddiguṇaṃ bhoganti kiccakaraṇīye uppanne sahāyaṃ attano santikaṃ āgataṃ disvā vadati ‘‘kasmā āgatosī’’ti? Rājakule kammaṃ atthīti. Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti? Eko kahāpaṇoti. ‘‘Nagare kammaṃ nāma na ekakahāpaṇena nipphajjati, dve gaṇhāhī’’ti evaṃ yattakaṃ vadati, tato diguṇaṃ deti.
262 「告诉他自己的秘密」:将自己本应隐藏、不告诉他人的秘密,唯独告诉他。「保守他的秘密」:将他说出的秘密妥善守护,不让其他人知晓。「在灾难中不舍弃」:当危难生起时,不舍弃朋友。「乃至为他的利乐舍弃自己的生命」:为了朋友的利益,甚至可以舍弃自己的生命,不顾惜自己的生命,去做于他有利的事。显示巴利原文
262.Guyhamassa ācikkhatīti attano guyhaṃ nigūhituṃ yuttakathaṃ aññassa akathetvā tasseva ācikkhati. Guyhamassa parigūhatīti tena kathitaṃ guyhaṃ yathā añño na jānāti, evaṃ rakkhati. Āpadāsu na vijahatīti uppanne bhaye na pariccajati. Jīvitampissa atthāyāti attano jīvitampi tassa sahāyassa atthāya pariccattameva hoti, attano jīvitaṃ agaṇetvāpi tassa kammaṃ karotiyeva.
263 「阻止他作恶」:劝阻他说:“当着我们的面,你不可如此行事,不要造作五种怨恶、十不善业道。”「安立于善」:在三皈依、五戒、十善业道等善行中安置他,劝说道:“你应行布施、修福德、听闻佛法”,如此引导他安住于善。「令听他未曾闻」:令他听闻前所未闻的微细深妙之法。「指示生天之道」:告诉他:“作了这样的业,就能生于天界”,为他指示通往天界的道路。显示巴利原文
263.Pāpā nivāretīti amhesu passantesu passantesu tvaṃ evaṃ kātuṃ na labhasi, pañca verāni dasa akusalakammapathe mā karohīti nivāreti. Kalyāṇe nivesetīti kalyāṇakamme tīsu saraṇesu pañcasīlesu dasakusalakammapathesu vattassu, dānaṃ dehi puññaṃ karohi dhammaṃ suṇāhīti evaṃ kalyāṇe niyojeti. Assutaṃ sāvetīti assutapubbaṃ sukhumaṃ nipuṇaṃ kāraṇaṃ sāveti. Saggassa magganti idaṃ kammaṃ katvā sagge nibbattantīti evaṃ saggassa maggaṃ ācikkhati.
264 「于他不增盛时不喜」:当他遭遇衰损、不增盛时——看到或听到他的子女、眷属遭遇那种不幸——他心不欢喜,面无悦色。「于增盛时欢喜」:当他增盛时——看到或听到他获得那样的成就或自在——他欢喜,心生喜悦。「阻止毁谤者」:当有人毁谤说:“此人形貌丑陋、不端严、出身卑贱、戒德低劣”时,他便出面阻止那说朋友坏话的人:“请不要这样说,他形貌庄严、端严、出身高贵、戒德具足。”「称赞称赞者」:当有人称赞说:“此人形貌庄严、端严、出身高贵、戒德具足”时,他便随喜赞叹:“善哉!说得好!善说!确实如此,此人形貌庄严、端严、出身高贵、戒德具足。”如此称赞那说朋友好话的人。显示巴利原文
264.Abhavenassa na nandatīti tassa abhavena avuḍḍhiyā puttadārassa vā parijanassa vā tathārūpaṃ pārijuññaṃ disvā vā sutvā vā na nandati, anattamano hoti. Bhavenāti vuḍḍhiyā tathārūpassa sampattiṃ vā issariyappaṭilābhaṃ vā disvā vā sutvā vā nandati, attamano hoti. Avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāretīti ‘‘asuko virūpo na pāsādiko dujjātiko dussīlo’’ti vā vutte ‘‘evaṃ mā bhaṇi, rūpavā ca so pāsādiko ca sujāto ca sīlasampanno cā’’tiādīhi vacanehi paraṃ attano sahāyassa avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti. Vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsatīti ‘‘asuko rūpavā pāsādiko sujāto sīlasampanno’’ti vutte ‘‘aho suṭṭhu vadasi, subhāsitaṃ tayā, evametaṃ, esa puriso rūpavā pāsādiko sujāto sīlasampanno’’ti evaṃ attano sahāyakassa paraṃ vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati.
265 「如火焰般闪耀」:如同夜晚在山顶燃烧的火焰那样闪耀。显示巴利原文
265.Jalaṃ aggīva bhāsatīti rattiṃ pabbatamatthake jalamāno aggi viya virocati.
「对正在积聚财富者」:指不压迫自己,也不压迫他人,以如法、平等的方式逐渐积聚财富,将之堆集成堆的人。「如同蜜蜂的行为」:正如蜜蜂不伤害花朵的颜色与香气,用嘴和翅膀吸取汁液后,渐渐造出轮状大小的蜜层;同样,此人也是这样渐渐地积聚起巨大的财富堆。「财富成为积聚」:他的财富走向积聚。如何积聚呢?如同白蚁逐渐筑高的蚁丘,因此说“蚁丘增高”。就像蚁丘不断增高一样,财富就这样成为积聚,这便是其中的含义。显示巴利原文
Bhoge saṃharamānassāti attānampi parampi apīḷetvā dhammena samena bhoge sampiṇḍentassa rāsiṃ karontassa. Bhamarasseva irīyatoti yathā bhamaro pupphānaṃ vaṇṇagandhaṃ apothayaṃ tuṇḍenapi pakkhehipi rasaṃ āharitvā anupubbena cakkappamāṇaṃ madhupaṭalaṃ karoti, evaṃ anupubbena mahantaṃ bhogarāsiṃ karontassa. Bhogā sannicayaṃ yantīti tassa bhogā nicayaṃ gacchanti. Kathaṃ? Anupubbena upacikāhi saṃvaḍḍhiyamāno vammiko viya. Tenāha ‘‘vammikovupacīyatī’’ti. Yathā vammiko upaciyati, evaṃ nicayaṃ yantīti attho.
「积聚后」:即收集之后。「足够/有能力」:指具备适当的素质、有能力,或资格具足,能够妥善地安立居家生活。显示巴利原文
Samāhatvāti samāharitvā. Alamatthoti yuttasabhāvo samattho vā pariyattarūpo gharāvāsaṃ saṇṭhāpetuṃ.
现在,为了教导如何妥善安立居家生活,世尊便说“应将财富分为四份”等。其中,“他确实编织朋友”:如此分配时,即称为“编织朋友”,意为将朋友安立于坚固不破的关系中。因为,拥有财富的人才能安立朋友,没有的人则不能。显示巴利原文
Idāni yathā vā gharāvāso saṇṭhapetabbo, tathā ovadanto catudhā vibhaje bhogetiādimāha. Tattha sa ve mittāni ganthatīti so evaṃ vibhajanto mittāni ganthati nāma abhejjamānāni ṭhapeti. Yassa hi bhogā santi, so eva mitte ṭhapetuṃ sakkoti, na itaro.
“应以一份受用财富”:应以一份份额受用财富。“应以两份从事事业”:应以两份份额从事农耕、商业等事业。“第四份应储蓄”:应将第四份储存起来。“为灾厄时将有”:家族并非始终处于同样的状况,有时会因国王等因缘遭遇灾厄,为在灾厄来临时有所依靠,故说“应储存一份”。这四份之中,应以哪一份行善呢?即名为“以受用财富”的那一份。从中取出后,应供给比丘、贫困者、旅行者等,也应给织工、理发师等人发放工钱。显示巴利原文
Ekenabhoge bhuñjeyyāti ekena koṭṭhāsena bhoge bhuñjeyya. Dvīhi kammaṃ payojayeti dvīhi koṭṭhāsehi kasivāṇijjādikammaṃ payojeyya. Catutthañca nidhāpeyyāti catutthaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpetvā ṭhapeyya. Āpadāsu bhavissatīti kulānañhi na sabbakālaṃ ekasadisaṃ vattati, kadāci rājādivasena āpadāpi uppajjanti, tasmā evaṃ āpadāsu uppannāsu bhavissatīti ‘‘ekaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpeyyā’’ti āha . Imesu pana catūsu koṭṭhāsesu katarakoṭṭhāsaṃ gahetvā kusalaṃ kātabbanti? ‘‘Bhoge bhuñjeyyā’’ti vuttakoṭṭhāsaṃ. Tato gaṇhitvā bhikkhūnampi kapaṇaddhikādīnampi dātabbaṃ, pesakāranhāpitādīnampi vetanaṃ dātabbaṃ.
六方庇护章注释显示巴利原文
Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍavaṇṇanā
266 如此,世尊通过此番教导次第,教导这位居士子:圣弟子依四种原因舍离不善,依六种原因避开财富的损耗之门,亲近十六种朋友,安立居家生活,扶养妻子,以如法的生计过活,便在天与人之间,犹如火聚般闪耀。为令他避开应舍离之法、修习应亲近之法而给予教诫之后,现在为了显示应礼敬的六方,世尊便说出“居士子,怎样……”等。显示巴利原文
266. Iti bhagavā ettakena kathāmaggena evaṃ gahapatiputtassa ariyasāvako catūhi kāraṇehi akusalaṃ pahāya chahi kāraṇehi bhogānaṃ apāyamukhaṃ vajjetvā soḷasa mittāni sevanto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā dārabharaṇaṃ karonto dhammikena ājīvena jīvati, devamanussānañca antare aggikkhandho viya virocatīti vajjanīyadhammavajjanatthaṃ sevitabbadhammasevanatthañca ovādaṃ datvā idāni namassitabbā cha disā dassento kathañca gahapatiputtātiādimāha.
其中,“六方庇护者”:正如因庇护六方,来自诸方的恐惧不会来临,安稳无畏地生活,如此而住的人便被称为“六方庇护者”。在“东方应知是父母”等教导中,父母因先前的恩养而应知为东方;师长因可敬奉而应知为南方;子女与妻室因从后方追随而应知为西方;朋友与同僚因依止他们能超越种种苦难而应知为北方;奴仆与劳力者因安住于脚边而应知为下方;沙门与婆罗门因功德居于高处而应知为上方。显示巴利原文
Tattha chaddisāpaṭicchādīti yathā chahi disāhi āgamanabhayaṃ na āgacchati, khemaṃ hoti nibbhayaṃ evaṃ viharanto ‘‘chaddisāpaṭicchādī’’ti vuccati. ‘‘Puratthimā disā mātāpitaro veditabbā’’tiādīsu mātāpitaro pubbupakāritāya puratthimā disāti veditabbā. Ācariyā dakkhiṇeyyatāya dakkhiṇā disāti. Puttadārā piṭṭhito anubandhanavasena pacchimā disāti. Mittāmaccā yasmā so mittāmacce nissāya te te dukkhavisese uttarati, tasmā uttarā disāti. Dāsakammakarā pādamūle patiṭṭhānavasena heṭṭhimā disāti. Samaṇabrāhmaṇā guṇehi upari ṭhitabhāvena uparimā disāti veditabbā.
267 “我曾被养育”:我被父母哺以乳汁,拉扯长大,擦拭鼻涕,沐浴打扮,如此得到养育、抚养与照顾。如今我已成人,当在他们年老时,以洗脚、沐浴、供给粥饭等方式来奉养他们。显示巴利原文
267.Bhato ne bharissāmīti ahaṃ mātāpitūhi thaññaṃ pāyetvā hatthapāde vaḍḍhetvā mukhena siṅghāṇikaṃ apanetvā nahāpetvā maṇḍetvā bhato bharito jaggito, svāhaṃ ajja te mahallake pādadhovananhāpanayāgubhattadānādīhi bharissāmi.
“我将承担他们的事务”:我将放下自己的活计,为父母奔走处理在国王官府等处生起的事务。“我将延续家族传承”:守护父母的田地、房舍、金银等财产,不令毁损,这也叫作延续家族传承;让父母离开不正的传承、安立于正当的传承;不中断从家族传承而来的施食等善举,并继续维持,这也叫作延续家族传承。正是为了说明这个意义,所以说:“我将延续家族传承”。显示巴利原文
Kiccaṃ nesaṃ karissāmīti attano kammaṃ ṭhapetvā mātāpitūnaṃ rājakulādīsu uppannaṃ kiccaṃ gantvā karissāmi. Kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmīti mātāpitūnaṃ santakaṃ khettavatthuhiraññasuvaṇṇādiṃ avināsetvā rakkhantopi kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāma. Mātāpitaro adhammikavaṃsato hāretvā dhammikavaṃse ṭhapentopi, kulavaṃsena āgatāni salākabhattādīni anupacchinditvā pavattentopi kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāma. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmī’’ti.
「我承担继承」:当儿女不遵从父母的教导、行于邪道时,父母便作出裁决,将其视为无子,这些儿女即不配继承遗产。而当儿女遵从教导时,父母便立其为家产的主人。他正是怀着“我当如是遵从”的意图,而说“我承担继承”。显示巴利原文
Dāyajjaṃ paṭipajjāmīti mātāpitaro attano ovāde avattamāne micchāpaṭipanne dārake vinicchayaṃ patvā aputte karonti, te dāyajjārahā na honti. Ovāde vattamāne pana kulasantakassa sāmike karonti, ahaṃ evaṃ vattissāmīti adhippāyena ‘‘dāyajjaṃ paṭipajjāmī’’ti vuttaṃ.
「我将持续施与供养」:为他们作功德回向之后,从第三天起,我将持续行布施。「阻止诸恶」:讲说杀生等行为的现世与来世过患,进而劝阻说:“孩子,切莫作此”,对已作的也加以呵斥。「安置于善」:如同给孤独长者那样,即便须施以利诱,也要将他们安立于持戒等善行之中。「教以技艺」:知道他们安住于自己的教导后,便传授家族相传的印章、算术等技艺。「以相宜的方式」:指与家族、戒行、容貌等相称的方式。显示巴利原文
Dakkhiṇaṃ anuppadassāmīti tesaṃ pattidānaṃ katvā tatiyadivasato paṭṭhāya dānaṃ anuppadassāmi. Pāpā nivārentīti pāṇātipātādīnaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ ādīnavaṃ vatvā, ‘‘tāta, mā evarūpaṃ karī’’ti nivārenti, katampi garahanti. Kalyāṇe nivesentīti anāthapiṇḍiko viya lañjaṃ datvāpi sīlasamādānādīsu nivesenti. Sippaṃ sikkhāpentīti attano ovāde ṭhitabhāvaṃ ñatvā vaṃsānugataṃ muddāgaṇanādisippaṃ sikkhāpenti. Patirūpenāti kulasīlarūpādīhi anurūpena.
「于适当时给予遗产」:即在适当之时赐予财富。此处有两种时机:恒常时与特别时。恒常时给予,是指对他说:“起来,拿取这些应取之物,以此作为你的资用,以此去行善吧。”特别时给予,是指在留顶髻、嫁娶等时机给予。又于临终时刻,人卧于终床时,说“以此去行善吧”而给予,亦称为于适当时给予。「成为被遮蔽者」:如同若有危险将从东方而来,它能令彼险不来,成为被遮蔽。何以故?若儿子们行为乖违,而父母们自幼以照顾等行于正道,则“此子不配为父母之子”的危险便至。若儿子们行于正道,而父母们行为乖违,则“父母不配为儿子之父母”的危险便至。若双方俱行乖违,则两种危险并存。若双方俱行正道,则一切危险皆无。因此说:“成为被遮蔽者、安稳者、无恐惧者”。显示巴利原文
Samaye dāyajjaṃ niyyādentīti samaye dhanaṃ denti. Tattha niccasamayo kālasamayoti dve samayā. Niccasamaye denti nāma ‘‘uṭṭhāya samuṭṭhāya imaṃ gaṇhitabbaṃ gaṇha, ayaṃ te paribbayo hotu, iminā kusalaṃ karohī’’ti denti. Kālasamaye denti nāma sikhāṭhapanaāvāhavivāhādisamaye denti. Apica pacchime kāle maraṇamañce nipannassa ‘‘iminā kusalaṃ karohī’’ti dentāpi samaye denti nāma. Paṭicchannā hotīti yaṃ puratthimadisato bhayaṃ āgaccheyya, yathā taṃ nāgacchati, evaṃ pihitā hoti. Sace hi puttā vippaṭipannā, assu, mātāpitaro daharakālato paṭṭhāya jagganādīhi sammā paṭipannā, ete dārakā, mātāpitūnaṃ appatirūpāti etaṃ bhayaṃ āgaccheyya. Puttā sammā paṭipannā, mātāpitaro vippaṭipannā, mātāpitaro puttānaṃ nānurūpāti etaṃ bhayaṃ āgaccheyya. Ubhosu vippaṭipannesu duvidhampi taṃ bhayaṃ hoti. Sammā paṭipannesu sabbaṃ na hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā’’ti.
世尊这样说后,又对豺童子说:“居士子,你的父亲并非令你礼拜世间公认的东方。他是将父母视为类似东方的方位,而令你礼拜。因为你的父亲将这宣说为东方,而非其他方位。”显示巴利原文
Evañca pana vatvā bhagavā siṅgālakaṃ etadavoca – ‘‘na kho te, gahapatiputta, pitā lokasammataṃ puratthimaṃ disaṃ namassāpeti. Mātāpitaro pana puratthimadisāsadise katvā namassāpeti. Ayañhi te pitarā puratthimā disā akkhātā, no aññā’’ti.
268 “以起立”:指从座起身。因为学童见老师从远处来时,应当从座起身,上前迎接,接过手中物品,铺设座位,请老师坐下,并为老师扇风、洗脚、涂护足油。这是针对“以起立”所说。“以侍奉”:指一日三次前往侍奉。然而在学艺之时,则必须前往。“以倾听”:指以净信之心听闻。若不信而听闻,则不能获得殊胜的证悟。“以服侍”:指其余各种细微的服侍。学童应当早起,为老师递上漱口水与齿木,用餐时也应当备好饮用水等,近前侍奉,然后礼拜老师而离去。应当洗涤脏衣物等,傍晚应当备好洗澡水。老师生病时应当加以照顾。即使出家者也应当履行一切学童的义务。这是针对“以服侍”所说。“以恭敬领受技艺”:恭敬领受是指,少许获取后多次反复练习,即使是一个词,也应当准确无误地掌握。显示巴利原文
268.Uṭṭhānenāti āsanā uṭṭhānena. Antevāsikena hi ācariyaṃ dūratova āgacchantaṃ disvā āsanā vuṭṭhāya paccuggamanaṃ katvā hatthato bhaṇḍakaṃ gahetvā āsanaṃ paññapetvā nisīdāpetvā bījanapādadhovanapādamakkhanāni kātabbāni. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘uṭṭhānenā’’ti. Upaṭṭhānenāti divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānagamanena. Sippuggahaṇakāle pana avassakameva gantabbaṃ hoti. Sussūsāyāti saddahitvā savanena. Asaddahitvā suṇanto hi visesaṃ nādhigacchati. Pāricariyāyāti avasesakhuddakapāricariyāya. Antevāsikena hi ācariyassa pātova vuṭṭhāya mukhodakadantakaṭṭhaṃ datvā bhattakiccakālepi pānīyaṃ gahetvā paccupaṭṭhānādīni katvā vanditvā gantabbaṃ. Kiliṭṭhavatthādīni dhovitabbāni, sāyaṃ nahānodakaṃ paccupaṭṭhapetabbaṃ. Aphāsukāle upaṭṭhātabbaṃ. Pabbajitenapi sabbaṃ antevāsikavattaṃ kātabbaṃ. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘pāricariyāyā’’ti. Sakkaccaṃ sippapaṭiggahaṇenāti sakkaccaṃ paṭiggahaṇaṃ nāma thokaṃ gahetvā bahuvāre sajjhāyakaraṇaṃ, ekapadampi visuddhameva gahetabbaṃ.
“善调御而调御”:即“应当如此坐,应当如此站,应当如此嚼食,应当如此用餐,应当远离恶友,应当亲近善友”——如此教导威仪、加以调御。“令掌握善掌握”:为令他如善掌握者那般掌握,在净化了义理与文句之后,示以方法而令其掌握。“在朋友同僚中确立”:即“这位我们的弟子,聪慧多闻,与我等同,你们应当多加留意”——如此称扬其功德,在朋友同僚中确立他。显示巴利原文
Suvinītaṃ vinentīti ‘‘evaṃ te nisīditabbaṃ, evaṃ ṭhātabbaṃ, evaṃ khāditabbaṃ, evaṃ bhuñjitabbaṃ, pāpamittā vajjetabbā, kalyāṇamittā sevitabbā’’ti evaṃ ācāraṃ sikkhāpenti vinenti. Suggahitaṃ gāhāpentīti yathā suggahitaṃ gaṇhāti, evaṃ atthañca byañjanañca sodhetvā payogaṃ dassetvā gaṇhāpenti. Mittāmaccesu paṭiyādentīti ‘‘ayaṃ amhākaṃ antevāsiko byatto bahussuto mayā samasamo, etaṃ sallakkheyyāthā’’ti evaṃ guṇaṃ kathetvā mittāmaccesu patiṭṭhapenti.
「于一切方作保护」:正是通过教导技艺,以此在一切方向上为他提供保护。因为掌握了技艺的人,无论去往哪一个方向展现技艺,在那处处都会生起利养与恭敬。这便称为由老师所成就。大众在称扬他的功德时,会先洗过老师的脚,然后说:‘啊,这位曾在此住学的弟子真是了不起!’由此可见,首先被称扬的其实是老师的功德;而他所招感的、有如梵天界般广大的利养,也首先归属于老师。再者,教导诸如明咒之类的学问——学童持诵着它游方时,林中的盗贼不能看见他,非人或长舌鬼之类也无法加以恼害——这样教导学问,也是在一切方作保护。又或者,当他前往某个方向之后,老师对那些从该方向生起疑惑前来的人们说:‘那个方向上住着我们的弟子,他和我在这门技艺上并无差别。去吧,你们去问他吧。’如此提携弟子,使他在那个地方获得利养与恭敬,这也称为保护,意思就是为他建立立足之地。此处其余内容,应如前面所述的方式加以理解。显示巴利原文
Disāsu parittāṇaṃ karontīti sippasikkhāpanenevassa sabbadisāsu rakkhaṃ karonti. Uggahitasippo hi yaṃ yaṃ disaṃ gantvā sippaṃ dasseti, tattha tatthassa lābhasakkāro uppajjati. So ācariyena kato nāma hoti, guṇaṃ kathentopissa mahājano ācariyapāde dhovitvā vasitaantevāsiko vata ayanti paṭhamaṃ ācariyasseva guṇaṃ kathenti, brahmalokappamāṇopissa lābho uppajjamāno ācariyasantakova hoti. Apica yaṃ vijjaṃ parijappitvā gacchantaṃ aṭaviyaṃ corā na passanti, amanussā vā dīghajātiādayo vā na viheṭhenti, taṃ sikkhāpentāpi disāsu parittāṇaṃ karonti. Yaṃ vā so disaṃ gato hoti, tato kaṅkhaṃ uppādetvā attano santikaṃ āgatamanusse ‘‘etissaṃ disāyaṃ amhākaṃ antevāsiko vasati, tassa ca mayhañca imasmiṃ sippe nānākaraṇaṃ natthi, gacchatha tameva pucchathā’’ti evaṃ antevāsikaṃ paggaṇhantāpi tassa tattha lābhasakkāruppattiyā parittāṇaṃ karonti nāma, patiṭṭhaṃ karontīti attho. Sesamettha purimanayeneva yojetabbaṃ.
269 关于第三方项的内容——「以恭敬」:即通过‘天母’、‘帝须母’这样饱含尊重的称呼来与她说话。「以不轻蔑」:不像对待奴仆、劳工那样,通过打骂和刁难的方式呵斥,不以鄙视、怠慢的方式交谈。「以不越轨」:越过她,去外面与其他女人交往,即称为越轨;以不做此类事为不越轨。「以赋予自在」:因为女人们即使得到了如大藤蔓般贵重的饰品,但若连安排饭食都做不了主,还是会生气。把勺子交到她手中,对她说:‘你想怎么做就怎么做吧’,在厨房的事务上完全放手,这便称为赋予全部的自由,意即如此去做。「以给与装饰」:随自己的能力给与她饰品。「善理家务」:不错过煮粥、做饭等各项事务的适当时候,把每一件事都处理妥善,也就是将家务安排得井井有条。「亲善眷属」:以恭敬等方式,及以赠送礼品等方式团结眷属。这里的‘眷属’,指的是丈夫的亲属与自己的亲属。「不越轨」:她心中连舍弃丈夫、另寻他人的念头都不生起。「守护积蓄」:妥善守护通过耕种、经商等方式带回家中的财富。「能巧」:在煮粥、做饭之类的事务上,她灵巧熟练、精明能干。「不懒惰」:即完全没有懈怠。显示巴利原文
269. Tatiyadisāvāre sammānanāyāti devamāte tissamāteti evaṃ sambhāvitakathākathanena. Anavamānanāyāti yathā dāsakammakarādayo pothetvā viheṭhetvā kathenti, evaṃ hīḷetvā vimānetvā akathanena. Anaticariyāyāti taṃ atikkamitvā bahi aññāya itthiyā saddhiṃ paricaranto taṃ aticarati nāma, tathā akaraṇena. Issariyavossaggenāti itthiyo hi mahālatāsadisampi ābharaṇaṃ labhitvā bhattaṃ vicāretuṃ alabhamānā kujjhanti, kaṭacchuṃ hatthe ṭhapetvā tava ruciyā karohīti bhattagehe vissaṭṭhe sabbaṃ issariyaṃ vissaṭṭhaṃ nāma hoti, evaṃ karaṇenāti attho. Alaṅkārānuppadānenāti attano vibhavānurūpena alaṅkāradānena. Susaṃvihitakammantāti yāgubhattapacanakālādīni anatikkamitvā tassa tassa sādhukaṃ karaṇena suṭṭhu saṃvihitakammantā. Saṅgahitaparijanāti sammānanādīhi ceva paheṇakapesanādīhi ca saṅgahitaparijanā. Idha parijano nāma sāmikassa ceva attano ca ñātijano. Anaticārinīti sāmikaṃ muñcitvā aññaṃ manasāpi na pattheti. Sambhatanti kasivāṇijjādīni katvā ābhatadhanaṃ. Dakkhāca hotīti yāgubhattasampādanādīsu chekā nipuṇā hoti. Analasāti nikkosajjā. Yathā aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphāritena cittena sabbakiccāni nipphādeti. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
270 关于第四方项的内容——「以不欺诳」:对于每一个他以朋友相称的人,他都言行相符、不违背约定,并如此不欺诳地给予,说:‘我家里有这个,也有那个,你拿去用吧。’「未来后代也尊敬他」:朋友的儿女称为‘后代’,而这些儿女的儿女,以及孙辈、曾孙辈等,则称为‘未来后代’。这些晚辈会尊敬他、爱惜他、关心他,在节日等特殊时节为其操办庆典等事。此处其余内容,也应当按前面论及的方式来理解。显示巴利原文
270. Catutthadisāvāre avisaṃvādanatāyāti yassa yassa nāmaṃ gaṇhāti, taṃ taṃ avisaṃvādetvā idampi amhākaṃ gehe atthi, idampi atthi, gahetvā gacchāhīti evaṃ avisaṃvādetvā dānena. Aparapajā cassa paṭipūjentīti sahāyassa puttadhītaro pajā nāma, tesaṃ pana puttadhītaro ca nattupanattakā ca aparapajā nāma. Te paṭipūjenti keḷāyanti mamāyanti maṅgalakālādīsu tesaṃ maṅgalādīni karonti. Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
271 「随力安排工作」:不令年轻人做年长者该做之事,亦不令年长者做年轻人该做之事;不令女子做男子分内之事,亦不令男子做女子分内之事,唯依各自之力安排活计。「以给予食物与酬劳」:细心考量“此人有年幼之子”“此人独居”,随其所宜,恰如其分地给予食物与酬劳。「以照顾病者」:于工人身体不适时,不勉强其劳作,以对症的医药等物加以照料。「以分享稀有美味」:自己得到极稀有、甘美的食物时,不独自受用,亦分予他们一份。「以适时解放」:于平常之时与特殊之机令其休息。平常之时的解放,谓若令其整日劳作便会疲惫,故适时放歇,令免过劳。特殊时机的解放,谓逢节庆、星宿吉日、集会等,给予装饰品、嚼食、食物等,使其放假放松。「如给即取者」:不以偷窃的方式取走任何物品,唯取主人所给与之物。「善做工作者」:心不生“做这活计有何用,我们又得不到什么好东西”之念,不怀怨气,而以欢喜心从事,由此成为善做工作者。显示巴利原文
271.Yathābalaṃ kammantasaṃvidhānenāti daharehi kātabbaṃ mahallakehi, mahallakehi vā kātabbaṃ daharehi, itthīhi kātabbaṃ purisehi, purisehi vā kātabbaṃ itthīhi akāretvā tassa tassa balānurūpeneva kammantasaṃvidhānena. Bhattavetanānuppadānenāti ayaṃ khuddakaputto, ayaṃ ekavihārīti tassa tassa anurūpaṃ sallakkhetvā bhattadānena ceva paribbayadānena ca. Gilānupaṭṭhānenāti aphāsukakāle kammaṃ akāretvā sappāyabhesajjādīni datvā paṭijagganena. Acchariyānaṃ rasānaṃ saṃvibhāgenāti acchariye madhurarase labhitvā sayameva akhāditvā tesampi tato saṃvibhāgakaraṇena. Samaye vossaggenāti niccasamaye ca kālasamaye ca vossajjanena. Niccasamaye vossajjanaṃ nāma sakaladivasaṃ kammaṃ karontā kilamanti. Tasmā yathā na kilamanti, evaṃ velaṃ ñatvā vissajjanaṃ. Kālasamaye vossaggo nāma chaṇanakkhattakīḷādīsu alaṅkārabhaṇḍakhādanīyabhojanīyādīni datvā vissajjanaṃ. Dinnādāyinoti corikāya kiñci agahetvā sāmikehi dinnasseva ādāyino. Sukatakammakarāti ‘‘kiṃ etassa kammena katena, na mayaṃ kiñci labhāmā’’ti anujjhāyitvā tuṭṭhahadayā yathā taṃ kammaṃ sukataṃ hoti, evaṃ kārakā. Kittivaṇṇaharāti parisamajjhe kathāya sampattāya ‘‘ko amhākaṃ sāmikehi sadiso atthi, mayaṃ attano dāsabhāvampi na jānāma, tesaṃ sāmikabhāvampi na jānāma, evaṃ no anukampantī’’ti guṇakathāhārakā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
272 于「以慈身业」等处,先于心中现起慈心,而后所行之身业等,方名为“慈”。其中,为邀请比丘而前往寺院,手持扇子、滤水囊,乃至为其作按摩背部、足部等服务,此名慈身业。见比丘们入村乞食时,说:“请恭敬供粥、供饭”等语,并随喜赞叹,恭敬闻法,殷勤招待等,此名慈语业。心中思惟:“愿常受我家供养的那些长老,无怨仇,无恼害”,此名慈意业。「门户敞开无遮」指家门不闭塞。此处,纵然家中所有大门皆敞开,若不来持戒者布施、不为其服务,此人实质上便是门户封闭。反之,纵然所有大门皆关闭,若能对持戒者布施、服务,此人实质上便是门户敞开。是故,当持戒者来到家门之时,不可本有财物而说“没有”,应行布施。如是,方名为门户敞开无遮。显示巴利原文
272.Mettena kāyakammenātiādīsu mettacittaṃ paccupaṭṭhapetvā katāni kāyakammādīni mettāni nāma vuccanti. Tattha bhikkhū nimantessāmīti vihāragamanaṃ , dhamakaraṇaṃ gahetvā udakaparissāvanaṃ, piṭṭhiparikammapādaparikammādikaraṇañca mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā ‘‘sakkaccaṃ yāguṃ detha, bhattaṃ dethā’’tiādivacanañceva, sādhukāraṃ datvā dhammasavanañca sakkaccaṃ paṭisanthārakaraṇādīni ca mettaṃ vacīkammaṃ nāma. ‘‘Amhākaṃ kulūpakattherā averā hontu abyāpajjā’’ti evaṃ cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma. Anāvaṭadvāratāyāti apihitadvāratāya. Tattha sabbadvārāni vivaritvāpi sīlavantānaṃ adāyako akārako pihitadvāroyeva. Sabbadvārāni pana pidahitvāpi tesaṃ dāyako kārako vivaṭadvāroyeva. Iti sīlavantesu gehadvāraṃ āgatesu santaṃyeva natthīti avatvā dātabbaṃ. Evaṃ anāvaṭadvāratā nāma hoti.
「以食物供给」:“食物”是指午斋之前可受用的物品,故此句的意思即是向持戒者提供粥饭等供养。「以善心悲悯」:即是以这样的祝愿来遍满慈心——“愿一切众生快乐,无怨仇,无疾病,无恼害”。再者,携同其他持戒梵行者一起进入施主家时,亦是依善心悲悯的表现。「令所闻清净」:是指为他们解说平日所学之法的真实义,消除其疑惑,或引导他们如法实践。此处其余文句之义,亦当依前文所释之理而理解。显示巴利原文
Āmisānuppadānenāti purebhattaṃ paribhuñjitabbakaṃ āmisaṃ nāma, tasmā sīlavantānaṃ yāgubhattasampadānenāti attho. Kalyāṇena manasā anukampantīti ‘‘sabbe sattā sukhitā hontu averā arogā abyāpajjā’’ti evaṃ hitapharaṇena. Apica upaṭṭhākānaṃ gehaṃ aññe sīlavante sabrahmacārī gahetvā pavisantāpi kalyāṇena cetasā anukampanti nāma. Sutaṃ pariyodāpentīti yaṃ tesaṃ pakatiyā sutaṃ atthi, tassa atthaṃ kathetvā kaṅkhaṃ vinodenti, tathattāya vā paṭipajjāpenti. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
273 “有能力”:指有能力养育妻儿,胜任在家生活。“有智慧”:在向诸方致敬的场合中,自身具足智慧。“温和”:因洞察精微事理,或言语柔和,而成为温和之人。“有辩才”:在向诸方致敬的场合中,具备辩才。“谦逊”:身居下位,为人低调。“不顽固”:远离傲慢与固执。“勤勉”:具足精进特质。“不懈怠”:不懒惰。“不间断行道”:精进相续无间,如是而行。“有智慧者”:具备适时现起的智慧。显示巴利原文
273.Alamattoti puttadārabharaṇaṃ katvā agāraṃ ajjhāvasanasamattho. Paṇḍitoti disānamassanaṭṭhāne paṇḍito hutvā. Saṇhoti sukhumatthadassanena saṇhavācābhaṇanena vā saṇho hutvā. Paṭibhānavāti disānamassanaṭṭhāne paṭibhānavā hutvā nivātavuttīti nīcavutti. Atthaddhoti thambharahito. Uṭṭhānakoti uṭṭhānavīriyasampanno. Analasoti nikkosajjo. Acchinnavuttīti nirantarakaraṇavasena akhaṇḍavutti. Medhāvīti ṭhānuppattiyā paññāya samannāgato.
“善于摄集者”:能以布施、爱语、利行、同事四种摄事摄受众人。“交友者”:是寻友与交友之人。“知言者”:因为曾先为他人行利益,故能明白对方的心意与言语。具体而言,他去朋友家时,朋友曾嘱咐:“要给此人缠头布,要给衣料,要给仆人们饭钱和工钱……”他记住了这些话;等到这位朋友来自己家时,他便以同样分量,甚至更丰厚的赠予回报,这便是此处的含义。再者,从朋友家回来后,原本想好“我要拿此物”,但到了朋友家却因羞怯而不敢开口;此时,尽管他没有说出口,主人却能了知他的心意,成就他所需要的,这也称为“知言”。又或,主人见朋友有何短缺,便主动奉上所需,这同样是“知言”。“引导者”:以智慧为他人指明种种利益。“调御者”:为他人展示种种方便善巧,从而引导之。“再引导者”:不但引导,还能反复、耐心地引导。显示巴利原文
Saṅgāhakoti catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahakaro. Mittakaroti mittagavesano. Vadaññūti pubbakārinā, vuttavacanaṃ jānāti. Sahāyakassa gharaṃ gatakāle ‘‘mayhaṃ sahāyakassa veṭhanaṃ detha, sāṭakaṃ detha, manussānaṃ bhattavetanaṃ dethā’’ti vuttavacanamanussaranto tassa attano gehaṃ āgatassa tattakaṃ vā tato atirekaṃ vā paṭikattāti attho. Apica sahāyakassa gharaṃ gantvā imaṃ nāma gaṇhissāmīti āgataṃ sahāyakaṃ lajjāya gaṇhituṃ asakkontaṃ anicchāritampi tassa vācaṃ ñatvā yena atthena so āgato, taṃ nipphādento vadaññū nāma. Yena yena vā pana sahāyakassa ūnaṃ hoti, oloketvā taṃ taṃ dentopi vadaññūyeva. Netāti taṃ taṃ atthaṃ dassento paññāya netā. Vividhāni kāraṇāni dassento netīti vinetā. Punappunaṃ netīti anunetā.
“种种处”:指对每一位众生。“如行车的车辖”:犹如车因有辖而能行,无辖则不能行;同样,有这些摄事,世间才得以运转,无则不能运转。因此说:“世间诸摄事,如行车之辖。”显示巴利原文
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ puggale. Rathassāṇīva yāyatoti yathā āṇiyā satiyeva ratho yāti, asati na yāti, evaṃ imesu saṅgahesu satiyeva loko vattati, asati na vattati. Tena vuttaṃ – ‘‘ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato’’ti.
「母亲不因儿子之故」:如果母亲不向儿子行这些摄事,她便不会因儿子而获得恭敬或供养。显示巴利原文
Na mātā puttakāraṇāti yadi mātā ete saṅgahe puttassa na kareyya, puttakāraṇā mānaṃ vā pūjaṃ vā na labheyya.
「这些摄事」:此处虽为宾语格,含义却为主语。也可读作“这些〔是〕摄事”。「正确地观察」:即正确地看待。「且成为可称赞者」:即成为值得称赞的。显示巴利原文
Saṅgahā eteti upayogavacane paccattaṃ. ‘‘Saṅgahe ete’’ti vā pāṭho. Sammapekkhantīti sammā pekkhanti. Pāsaṃsā ca bhavantīti pasaṃsanīyā ca bhavanti.
274 因此,世尊针对那位居士子父亲所说“你应当礼敬诸方”中的“方”,指明即是这六方。为了说明“你若遵行父亲的嘱托,就应礼敬这些方”,他在解答悉伽罗的提问后,令说法达到究竟,便进入王舍城乞食。悉伽罗也安住于三皈依,将四亿财富布施于佛教中,广修福德善业,最终投生天界。而在此经中,凡是居士应行之事,无所不包,故此经名为“居士律”。因此,凡是听闻此经并能依教奉行的人,只会常时增长,而不会退失。显示巴利原文
274. Iti bhagavā yā disā sandhāya te gahapatiputta pitā āha ‘‘disā namasseyyāsī’’ti, imā tā cha disā. Yadi tvaṃ pitu vacanaṃ karosi, imā disā namassāti dassento siṅgālassa pucchāya ṭhatvā desanaṃ matthakaṃ pāpetvā rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi . Siṅgālakopi saraṇesu patiṭṭhāya cattālīsakoṭidhanaṃ buddhasāsane vikiritvā puññakammaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Imasmiñca pana sutte yaṃ gihīhi kattabbaṃ kammaṃ nāma, taṃ akathitaṃ natthi, gihivinayo nāmāyaṃ suttanto. Tasmā imaṃ sutvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihānīti.