8. 《教诫新嘎拉咖经》的注释巴利
8. Siṅgālasuttavaṇṇanā
242 “如是我闻”这句是《教诫新嘎拉咖经》的开头。这里逐词解释如下——“在竹林园迦兰陀喂食处”:“竹林园”是那座园林的名字。据说那座园林四周环绕着竹子,还有一道十八肘高的围墙,配有城门楼和瞭望台,泛着青蓝色的光,令人赏心悦目,所以叫“竹林园”。又因为在那里给迦兰陀(松鼠)设了喂食的地方,所以叫“迦兰陀喂食处”。巴利
242.Evaṃme sutanti siṅgālasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – veḷuvane kalandakanivāpeti veḷuvananti tassa uyyānassa nāmaṃ. Taṃ kira veḷūhi parikkhittaṃ ahosi aṭṭhārasahatthena ca pākārena gopuraṭṭālakayuttaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ, tena veḷuvananti vuccati. Kalandakānañcettha nivāpaṃ adaṃsu, tena kalandakanivāpoti vuccati.
据说从前有一位国王,为了到那座园林里游玩而来到这里,因为喝醉了酒,大白天就睡着了。他的随从们心想“国王睡着了”,就被花果等东西吸引,四散走开了。这时,一条黑蛇闻到酒气,从一棵空心的树里爬出来,朝国王迎面爬去。树神看见了,心想“我要救国王的命”,就变成一只松鼠的样子,来到国王耳边弄出响声。国王醒了,黑蛇也退了回去。国王看到这情形,说“我的命是这只松鼠救的”,于是下令在那里为松鼠设食物,并宣布不得伤害它们。从那以后,那个地方就被叫做“迦兰陀喂食处”。因为“迦兰陀”就是松鼠的名字。巴利
Pubbe kira aññataro rājā tattha uyyānakīḷanatthaṃ āgato surāmadena matto divā niddaṃ okkami. Parijanopissa ‘‘sutto rājā’’ti pupphaphalādīhi palobhiyamāno ito cito ca pakkāmi. Atha surāgandhena aññatarasmā susirarukkhā kaṇhasappo nikkhamitvā rañño abhimukho āgacchati, taṃ disvā rukkhadevatā ‘‘rañño jīvitaṃ dammī’’ti kāḷakavesena āgantvā kaṇṇamūle saddamakāsi. Rājā paṭibujjhi. Kaṇhasappo nivatto. So taṃ disvā ‘‘imāya kāḷakāya mama jīvitaṃ dinna’’nti kāḷakānaṃ tattha nivāpaṃ paṭṭhapesi, abhayaghosañca ghosāpesi. Tasmā taṃ tato pabhuti ‘‘kalandakanivāpo’’ti saṅkhyaṃ gataṃ. Kalandakāti hi kāḷakānaṃ etaṃ nāmaṃ.
那时候,世尊以王舍城为托钵的地方,住在竹林里的迦兰陀喂食处。就在那个时候,有个叫新嘎拉咖的居士子。新嘎拉咖是他的名字,居士子就是居士的儿子。据说他父亲是个大富豪居士,家里存着四亿财宝。他父亲已经皈依世尊,是证得入流果的近事男,他母亲也是入流果。可这个儿子却不信佛、没有信心。于是父母经常这样劝他:“孩子,你去亲近大师吧,去亲近法将舍利弗、大目犍连、大迦叶等八十位大弟子吧。”他却说:“我没必要去亲近你们那些沙门。到了沙门那里就得顶礼,弯腰顶礼背会痛,膝盖会磨得粗糙;还得坐在地上,坐在那里衣服会弄脏、会磨破。从靠近他们坐下开始,就得交谈,一交谈就会熟络起来,熟了以后就得邀请他们,然后就得布施袈裟、食物这些东西。这样一来,财产就损耗了。我没必要去亲近你们那些沙门。”父母一辈子这样劝他,也没能把他引进教法里。巴利
Tena kho pana samayenāti yasmiṃ samaye bhagavā rājagahaṃ gocaragāmaṃ katvā veḷuvane kalandakanivāpe viharati, tena samayena. Siṅgālako gahapatiputtoti siṅgālakoti tassa nāmaṃ. Gahapatiputtoti gahapatissa putto gahapatiputto. Tassa kira pitā gahapatimahāsālo, nidahitvā ṭhapitā cassa gehe cattālīsa dhanakoṭiyo atthi. So bhagavati niṭṭhaṅgato upāsako sotāpanno, bhariyāpissa sotāpannāyeva. Putto panassa assaddho appasanno. Atha naṃ mātāpitaro abhikkhaṇaṃ evaṃ ovadanti – ‘‘tāta satthāraṃ upasaṅkama, dhammasenāpatiṃ mahāmoggallānaṃ mahākassapaṃ asītimahāsāvake upasaṅkamā’’ti. So evamāha – ‘‘natthi mama tumhākaṃ samaṇānaṃ upasaṅkamanakiccaṃ, samaṇānaṃ santikaṃ gantvā vanditabbaṃ hoti, onamitvā vandantassa piṭṭhi rujjati, jāṇukāni kharāni honti, bhūmiyaṃ nisīditabbaṃ hoti, tattha nisinnassa vatthāni kilissanti jīranti, samīpe nisinnakālato paṭṭhāya kathāsallāpo hoti, tasmiṃ sati vissāso uppajjati, tato nimantetvā cīvarapiṇḍapātādīni dātabbāni honti. Evaṃ sante attho parihāyati, natthi mayhaṃ tumhākaṃ samaṇānaṃ upasaṅkamanakicca’’nti. Iti naṃ yāvajīvaṃ ovadantāpi mātāpitaro sāsane upanetuṃ nāsakkhiṃsu.
这时他父亲躺在临终的床上,心想:“应该给儿子留下一句教导。”接着又想:“我就教他说‘孩子,你要礼敬诸方’。他不懂这话的意思,就会去礼敬诸方。那时世尊或弟子们看见他,会问:‘你在做什么?’他就会说:‘我父亲教导我要礼敬诸方。’于是他们就会为他说法:‘你父亲不是让你礼敬那些方向,而是让你礼敬这些方向。’他认识到佛法的功德后,就会去做积福的善行。”于是他把儿子叫到跟前,说:“孩子,清早起来,要礼敬六方。”临终床上说的话,人一辈子都会记着。所以那位居士子牢记父亲的嘱咐,就照做了。因此经文说“清早起来,从王舍城出城……”等等。巴利
Athassa pitā maraṇamañce nipanno ‘‘mama puttassa ovādaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā puna cintesi – ‘‘disā tāta namassāhī’’ti evamassa ovādaṃ dassāmi, so atthaṃ ajānanto disā namassissati, atha naṃ satthā vā sāvakā vā passitvā ‘‘kiṃ karosī’’ti pucchissanti. Tato ‘‘mayhaṃ pitā disā namassanaṃ karohīti maṃ ovadī’’ti vakkhati. Athassa te ‘‘na tuyhaṃ pitā etā disā namassāpeti, imā pana disā namassāpetī’’ti dhammaṃ desessanti. So buddhasāsane guṇaṃ ñatvā ‘‘puññakammaṃ karissatī’’ti. Atha naṃ āmantāpetvā ‘‘tāta, pātova uṭṭhāya cha disā namasseyyāsī’’ti āha. Maraṇamañce nipannassa kathā nāma yāvajīvaṃ anussaraṇīyā hoti. Tasmā so gahapatiputto taṃ pituvacanaṃ anussaranto tathā akāsi. Tasmā ‘‘kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvā’’tiādi vuttaṃ.
243 “众多方”就是很多方向。现在要说明这些方,就说了“东方”等等。“进入”:并不是说已经进去了;因为他正是为了进去才出来的,所以即使还在路上,也可以这么说。“世尊看见了”:并不是这时候才看见。早在黎明时分,世尊以佛眼观察世间时,就已经看见这个在礼敬诸方的人,心里想:“今天我要为新嘎拉咖居士子讲说在家人的行为规范——《教诫新嘎拉咖经》,这个教导会对大众有利益,我应该去那里。”于是清晨就出发,进入王舍城托钵乞食,进城的时候看见了他。因此经文说“世尊看见了”。世尊对他说:据说他当时就在不远处,却完全没有看见导师,只顾着礼敬诸方。于是世尊开口,面容就像被阳光照触而盛开的大莲花一样,对他说道:“居士子,你为何……”等等。巴利
243.Puthudisāti bahudisā. Idāni tā dassento puratthimaṃ disantiādimāha. Pāvisīti na tāva paviṭṭho, pavisissāmīti nikkhantattā pana antarāmagge vattamānopi evaṃ vuccati. Addasā kho bhagavāti na idāneva addasa, paccūsasamayepi buddhacakkhunā lokaṃ volokento etaṃ disā namassamānaṃ disvā ‘‘ajja ahaṃ siṅgālassa gahapatiputtassa gihivinayaṃ siṅgālasuttantaṃ kathessāmi, mahājanassa sā kathā saphalā bhavissati, gantabbaṃ mayā etthā’’ti. Tasmā pātova nikkhamitvā rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi, pavisanto ca naṃ tatheva addasa. Tena vuttaṃ – ‘‘addasā kho bhagavā’’ti. Etadavocāti so kira avidūre ṭhitampi satthāraṃ na passati, disāyeva namassati. Athaṃ naṃ bhagavā sūriyarasmisamphassena vikasamānaṃ mahāpadumaṃ viya mukhaṃ vivaritvā ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, gahapatiputtā’’tiādikaṃ etadavoca.
关于六方的注释巴利
Chadisādivaṇṇanā
244 “尊者,那到底该怎么做呢?”据说他听了世尊这番话后,心里就想:“我父亲说要礼敬六方,看来并不是指这些方;圣弟子要礼敬的六方,应该是另外的六方。那我就先问清楚圣弟子该礼敬哪些方,然后再去礼敬。”于是他为了问清楚这件事,就说了“那到底该怎么做呢”等等。这里“如”只是语气词,“到底怎么做”才是真正发问的地方。“业垢”:因为众生被这些业所染污,所以叫“业垢”。“处”:就是原因。“险恶之门”:就是走向毁灭的门路。“他”:指那位证得入流果的圣弟子。“远离十四种恶”:就是远离这十四种低劣不善的东西。“覆盖六方”:就是守护、遮护六方。“为了两世的胜利”:为了今世和后世这两方面都能获胜。“此世已经成就”:因为这样的人在今生没有五种怨敌,所以他的今生就已经成就、满足、圆满了;在后世也没有五种怨敌,所以他的后世也已经成就。因此,他身坏命终之后,就投生到善趣、天界。巴利
244.Yathākathaṃ pana, bhanteti so kira taṃ bhagavato vacanaṃ sutvāva cintesi ‘‘yā kira mama pitarā cha disā namassitabbā’’ti vuttā, na kira tā etā, aññā kira ariyasāvakena cha disā namassitabbā. Handāhaṃ ariyasāvakena namassitabbā disāyeva pucchitvā namassāmīti. So tā pucchanto yathā kathaṃ pana, bhantetiādimāha. Tattha yathāti nipātamattaṃ. Kathaṃ panāti idameva pucchāpadaṃ. Kammakilesāti tehi kammehi sattā kilissanti, tasmā kammakilesāti vuccanti. Ṭhānehīti kāraṇehi. Apāyamukhānīti vināsamukhāni. Soti so sotāpanno ariyasāvako. Cuddasa pāpakāpagatoti etehi cuddasahi pāpakehi lāmakehi apagato. Chaddisāpaṭicchādīti cha disā paṭicchādento. Ubholokavijayāyāti ubhinnaṃ idhalokaparalokānaṃ vijinanatthāya. Ayañceva loko āraddho hotīti evarūpassa hi idha loke pañca verāni na honti, tenassa ayañceva loko āraddho hoti paritosito ceva nipphādito ca. Paralokepi pañca verāni na honti, tenassa paro ca loko ārādhito hoti. Tasmā so kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
245 世尊这样简略地列出纲目之后,现在要详细解说它,于是说:“哪四种是业垢?”等等。“业垢”:它既是业,又因为与烦恼相应而成为垢,所以叫业垢。确实,有烦恼的人才会杀生,没有烦恼的人不会杀生,因此杀生被称为“业垢”。不与取等也是这样。“复次”:意思是又说了另一组偈颂,同样是阐明这个道理的。巴利
245. Iti bhagavā saṅkhepena mātikaṃ ṭhapetvā idāni tameva vitthārento katamassa cattāro kammakilesātiādimāha. Kammakilesoti kammañca taṃ kilesasampayuttattā kileso cāti kammakileso. Sakilesoyeva hi pāṇaṃ hanati, nikkileso na hanati, tasmā pāṇātipāto ‘‘kammakileso’’ti vutto. Adinnādānādīsupi eseva nayo. Athāparanti aparampi etadatthaparidīpakameva gāthābandhaṃ avocāti attho.
四种处等的注释巴利
Catuṭhānādivaṇṇanā
246 246. “造恶业”:世尊之所以这样说,是因为一旦指出了造作者,不造作者也就清楚了。因此,虽然先立了“不造恶业”这个纲目,但为了显示说法的善巧,还是先指出造作者,然后才说。这里,“因欲而行非处”,就是被欲望和贪爱牵着走,去做不该做的事。其他几句也是同样的道理。其中,如果有人想:“这是我的朋友、同伴、熟人、亲戚,或者他给了我贿赂”,因为欲望,把没有主人的东西当成有主人的东西,这种人就是因欲而行非处,也就是在造恶业。如果有人想:“这是我的仇人”,因为旧怨,或者因为当时生起的嗔怒,把有主人的东西当成没有主人的东西,这种人就是因嗔而行非处,也就是在造恶业。如果有人因为愚钝、糊涂,随口乱说,把没有主人的东西当成有主人的东西,这种人就是因痴而行非处,也就是在造恶业。如果有人因为害怕,想:“这个人是国王的亲信,或者背后有恶势力,也许会害我”,于是把没有主人的东西当成有主人的东西,这种人就是因怖而行非处,也就是在造恶业。又或者,有人在分配东西时,因为偏爱而想:“这是我的熟人、同伴”,就多给一些;因为嗔恨而想:“这是我的仇人”,就少给一些;因为糊涂,分不清已给未给,对某些人少给、对某些人多给;因为害怕而想:“如果分东西时得罪了这个人,他也许会害我”,就对某些人多给——这四种人依次因欲、嗔、痴、怖而行非处,也就是在造恶业。巴利
246.Pāpakammaṃkarotīti idaṃ bhagavā yasmā kārake dassite akārako pākaṭo hoti, tasmā ‘‘pāpakammaṃ na karotī’’ti mātikaṃ ṭhapetvāpi desanākusalatāya paṭhamataraṃ kārakaṃ dassento āha . Tattha chandāgatiṃ gacchantoti chandena pemena agatiṃ gacchanto akattabbaṃ karonto. Parapadesupi eseva nayo. Tattha yo ‘‘ayaṃ me mitto vā sambhatto vā sandiṭṭho vā ñātako vā lañjaṃ vā pana me detī’’ti chandavasena assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ chandāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo ‘‘ayaṃ me verī’’ti pakativeravasena taṅkhaṇuppannakodhavasena vā sāmikaṃ assāmikaṃ karoti, ayaṃ dosāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana mandattā momūhattā yaṃ vā taṃ vā vatvā assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ mohāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana ‘‘ayaṃ rājavallabho vā visamanissito vā anatthampi me kareyyā’’ti bhīto assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ bhayāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana yaṃkiñci bhājento ‘‘ayaṃ me sandiṭṭho vā sambhatto vā’’ti pemavasena atirekaṃ deti, ‘‘ayaṃ me verī’’ti dosavasena ūnakaṃ deti, momūhattā dinnādinnaṃ ajānamāno kassaci ūnaṃ kassaci adhikaṃ deti, ‘‘ayaṃ imasmiṃ adiyyamāne mayhaṃ anatthampi kareyyā’’ti bhīto kassaci atirekaṃ deti, so catubbidhopi yathānukkamena chandāgatiādīni gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma.
圣弟子即使到了寿命将尽的时候,也不会走向贪欲等四种邪行。所以这样说:他不以这四种情况造作恶业。巴利
Ariyasāvako pana jīvitakkhayaṃ pāpuṇantopi chandāgatiādīni na gacchati. Tena vuttaṃ – ‘‘imehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karotī’’ti.
那个走上歧途的人,他的名声会衰退:他的称誉和随从眷属都会衰退、减损。巴利
Nihīyati yaso tassāti tassa agatigāmino kittiyasopi parivārayasopi nihīyati parihāyati.
六种消亡门等的注释巴利
Chaapāyamukhādivaṇṇanā
247 247. “沉溺于饮酒、果酒、烈酒导致放逸的行为”:这里,“酒”有五种,即麦酒、饼酒、米酒、掺入酵母的酒、混合原料的酒。“果酒”指五种发酵饮料:花酒、果酒、蜜酒、糖酒、混合原料的发酵饮料。这一切都因为能使人醉,所以叫“酒”。“放逸处”就是导致放逸的原因——这里指的是喝那种酒时的思心所。“惯行”就是对饮酒、果酒、烈酒这种放逸之事的反复沉溺、一再去做。因为沉溺于此的人,已经得到的财富会损耗,还没得到的财富也不会得到,所以说是“财富损耗之门”。“非时游走街巷的惯行”:就是在不适当的时候在街巷中游走的习惯。巴利
247.Surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogoti ettha surāti piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttāti pañca surā. Merayanti pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā. Taṃ sabbampi madakaraṇavasena majjaṃ. Pamādaṭṭhānanti pamādakāraṇaṃ. Yāya cetanāya taṃ majjaṃ pivati, tassa etaṃ adhivacanaṃ. Anuyogoti tassa surāmerayamajjappamādaṭṭhānassa anuanuyogo punappunaṃ karaṇaṃ. Yasmā panetaṃ anuyuttassa uppannā ceva bhogā parihāyanti, anuppannā ca nuppajjanti, tasmā ‘‘bhogānaṃ apāyamukha’’nti vuttaṃ. Vikālavisikhācariyānuyogoti avelāya visikhāsu cariyānuyuttatā.
去观看歌舞等表演,就是“涉足娱乐场所”。因身体懒散而专心投入,就是“沉溺于懒惰”。巴利
Samajjābhicaraṇanti naccādidassanavasena samajjāgamanaṃ. Ālasyānuyogoti kāyālasiyatāya yuttappayuttatā.
关于酒与麻醉剂之六种过患等的注释巴利
Surāmerayassa chaādīnavādivaṇṇanā
248 248. 这样把六种通往恶趣之门的纲目列好之后,现在要分别解释它们,于是说:“居士子,有六种过患……”等等。其中,“现见”是指自己就能亲眼看到的,属于这一世的。“损财”是指财富的损失。“增长诤论”是指既增长言语上的争吵,也增长动手打人等身体上的冲突。“疾病的来源”是指种种眼病等的温床。“产生恶名”是因为喝了酒之后,人会连母亲也打、连父亲也打,说出许多不该说的话,做出许多不该做的事。因此招来责备、惩罚,乃至手脚被砍断等,在今生和来世都得到坏名声,所以说那酒就是“产生恶名”的。“暴露私处”是因为私密部位一旦暴露,就会伤害、摧毁羞耻心,所以称为“覆藏处”;而醉酒糊涂的人会暴露身体各部位到处走动,因此那酒因为让覆藏处暴露,被称为“暴露私处”。“使智慧衰弱”是像萨嘎达长老那样,它让“业属于自己”的智慧变弱,所以称为“使智慧衰弱”。但它不能让道慧变弱,因为对已证道果的人来说,酒根本不会进入他们口中。第六句是指第六个原因。巴利
248. Evaṃ channaṃ apāyamukhānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā idāni tāni vibhajanto cha kho me, gahapatiputta ādīnavātiādimāha. Tattha sandiṭṭhikāti sāmaṃ passitabbā, idhalokabhāvinī. Dhanajānīti dhanahāni. Kalahappavaḍḍhanīti vācākalahassa ceva hatthaparāmāsādikāyakalahassa ca vaḍḍhanī. Rogānaṃ āyatananti tesaṃ tesaṃ akkhirogādīnaṃ khettaṃ. Akittisañjananīti suraṃ pivitvā hi mātarampi paharanti pitarampi, aññaṃ bahumpi avattabbaṃ vadanti, akattabbaṃ karonti. Tena garahampi daṇḍampi hatthapādādichedampi pāpuṇanti, idhalokepi paralokepi akittiṃ pāpuṇanti, iti tesaṃ sā surā akittisañjananī nāma hoti. Kopīnanidaṃsanīti guyhaṭṭhānañhi vivariyamānaṃ hiriṃ kopeti vināseti, tasmā ‘‘kopīna’’nti vuccati, surāmadamattā ca taṃ taṃ aṅgaṃ vivaritvā vicaranti, tena nesaṃ sā surā kopīnassa nidaṃsanato ‘‘kopīnanidaṃsanī’’ti vuccati. Paññāya dubbalikaraṇīti sāgatattherassa viya kammassakatapaññaṃ dubbalaṃ karoti, tasmā ‘‘paññāya dubbalikaraṇī’’ti vuccati. Maggapaññaṃ pana dubbalaṃ kātuṃ na sakkoti. Adhigatamaggānañhi sā antomukhameva na pavisati. Chaṭṭhaṃ padanti chaṭṭhaṃ kāraṇaṃ.
249 自身没有守护、没有保护:因为他在不适当的时间游荡,就会踩到树桩、荆棘之类的东西,也会碰上蛇、夜叉等,会走到各种地方。敌人知道这一点后,就埋伏起来抓住他或杀害他。这样,他自身就没有守护、没有保护。他的儿女和妻子也会想:“我们的父亲、我们的主人夜里都在外面游荡,何况我们呢?”于是他的儿女和妻子也外出寻乐,夜里游荡,遭遇不幸和灾祸。这样,他的儿女和妻子也没有守护、没有保护。他的财物:盗贼知道他的儿女、妻子和仆从有夜里游荡的习惯后,就进入空无一人的屋子,想拿什么就拿什么。这样,他的财物也没有守护、没有保护。他还会被人怀疑:别人做了恶事,也会怀疑“这一定是他干的”。不管他经过谁家门口,那里如果发生了别人做的偷盗、邪淫之类的事,只要有人说“这是他干的”,即使根本不是真的、根本没有这回事,这个罪名也会落到他身上。他是众多苦法的先导:苦和忧多到说不清有多少,当找不到别人可以归咎时,一切都会被算到不按时游荡的人头上,所以他就成了众多苦法的引路人和先行者。巴利
249.Attāpissa agutto arakkhito hotīti avelāya caranto hi khāṇukaṇṭakādīnipi akkamati, ahināpi yakkhādīhipi samāgacchati, taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchatīti ñatvā verinopi naṃ nilīyitvā gaṇhanti vā hananti vā. Evaṃ attāpissa agutto hoti arakkhito. Puttadārāpi ‘‘amhākaṃ pitā amhākaṃ sāmi rattiṃ vicarati, kimaṅgaṃ pana maya’’nti itissa puttadhītaropi bhariyāpi bahi patthanaṃ katvā rattiṃ carantā anayabyasanaṃ pāpuṇanti. Evaṃ puttadāropissa agutto arakkhito hoti. Sāpateyyanti tassa puttadāraparijanassa rattiṃ caraṇakabhāvaṃ ñatvā corā suññaṃ gehaṃ pavisitvā yaṃ icchanti, taṃ haranti. Evaṃ sāpateyyampissa aguttaṃ arakkhitaṃ hoti. Saṅkiyo ca hotīti aññehi katapāpakammesupi ‘‘iminā kataṃ bhavissatī’’ti saṅkitabbo hoti. Yassa yassa gharadvārena yāti, tattha yaṃ aññena corakammaṃ paradārikakammaṃ vā kataṃ, taṃ ‘‘iminā kata’’nti vutte abhūtaṃ asantampi tasmiṃ rūhati patiṭṭhāti. Bahūnañca dukkhadhammānanti ettakaṃ dukkhaṃ, ettakaṃ domanassanti vattuṃ na sakkā, aññasmiṃ puggale asati sabbaṃ vikālacārimhi āharitabbaṃ hoti, iti so bahūnaṃ dukkhadhammānaṃ purakkhato puregāmī hoti.
250 “哪里有舞?”——这样问的意思是:“什么地方有歌舞演艺之类的表演?”问清楚哪个村子或哪个城镇有之后,就得去那里。这个人想着“我明天要去看跳舞”,光是今天准备衣服、香料、花环这些东西,就已经把一整天的工作都耽误了。因为去看跳舞,他在那里一待就是一天、两天甚至三天。然后,即使碰上下雨及时等好条件,到了该播种的时候却不播种,他还没产生的财富就不会产生;别人知道他出门在外,家里没人看守,盗贼想拿什么就拿什么,于是他已有的财富也会毁掉。“哪里有歌”等等也是同样的道理。它们之间的差别,在《梵网经》里已经说过了。巴利
250.Kvanaccanti ‘‘kasmiṃ ṭhāne naṭanāṭakādinaccaṃ atthī’’ti pucchitvā yasmiṃ gāme vā nigame vā taṃ atthi, tattha gantabbaṃ hoti, tassa ‘‘sve naccadassanaṃ gamissāmī’’ti ajja vatthagandhamālādīni paṭiyādentasseva sakaladivasampi kammacchedo hoti, naccadassanena ekāhampi dvīhampi tīhampi tattheva hoti, atha vuṭṭhisampattiyādīni labhitvāpi vappādikāle vappādīni akarontassa anuppannā bhogā nuppajjanti, tassa bahi gatabhāvaṃ ñatvā anārakkhe gehe corā yaṃ icchanti, taṃ karonti, tenassa uppannāpi bhogā vinassanti. Kva gītantiādīsupi eseva nayo. Tesaṃ nānākaraṇaṃ brahmajāle vuttameva.
251 “胜者结怨”:当他说“我赢了”,就在众人中间拿走别人的外衣或头巾。那人想:“你在众人面前羞辱我,好,我要让你吃点苦头。”于是就在这件事上结下怨仇。这样,赢的人自己招来了怨敌。
“败者”:输给别人之后,对方拿走了他的头巾、外衣,或者其他金银财物,他就为此懊恼:“唉,我本来明明有那些东西,现在却没了。”因此忧愁。这样,败者就为财物而忧。
“在大众中说的话不被采信”:在裁决的场合,被叫去作证时,他说的话没人信,站不住脚。人们会说:“这家伙是个赌鬼,别信他的话。”
“被朋友、同伴轻视”:朋友和同伴会这样对他说:“喂,你也是良家子弟,竟然成了赌徒,弄得倾家荡产、四处游荡,这跟你的出身和家世根本不配。从今以后别再这样了。”即使被这样劝,他也不听他们的话。于是他们不跟他站在一起,也不跟他坐在一起。因为他这个缘故,即使被叫去作证,他们也不肯开口。这样,他就被朋友、同伴轻视了。巴利
251.Jayaṃ veranti ‘‘jitaṃ mayā’’ti parisamajjhe parassa sāṭakaṃ vā veṭhanaṃ vā gaṇhāti, so ‘‘parisamajjhe me avamānaṃ karosi, hotu, sikkhāpessāmi na’’nti tattha veraṃ bandhati, evaṃ jinanto sayaṃ veraṃ pasavati. Jinoti aññena jito samāno yaṃ tena tassa veṭhanaṃ vā sāṭako vā aññaṃ vā pana hiraññasuvaṇṇādivittaṃ gahitaṃ, taṃ anusocati ‘‘ahosi vata me, taṃ taṃ vata me natthī’’ti tappaccayā socati. Evaṃ so jino vittaṃ anusocati. Sabhāgatassa vacanaṃ na rūhatīti vinicchayaṭṭhāne sakkhipuṭṭhassa sato vacanaṃ na rūhati, na patiṭṭhāti, ‘‘ayaṃ akkhasoṇḍo jūtakaro, mā tassa vacanaṃ gaṇhitthā’’ti vattāro bhavanti. Mittāmaccānaṃparibhūto hotīti tañhi mitāmaccā evaṃ vadanti – ‘‘samma, tvampi nāma kulaputto jūtakaro chinnabhinnako hutvā vicarasi, na te idaṃ jātigottānaṃ anurūpaṃ, ito paṭṭhāya mā evaṃ kareyyāsī’’ti. So evaṃ vuttopi tesaṃ vacanaṃ na karoti. Tato tena saddhiṃ ekato na tiṭṭhanti na nisīdanti. Tassa kāraṇā sakkhipuṭṭhāpi na kathenti. Evaṃ mittāmaccānaṃ paribhūto hoti.
所谓娶亲者和嫁女者:娶亲的人,就是想把女孩从她家里娶走的人。嫁女的人,就是想把女孩嫁到他家去的人。不被希求,就是不被想要、不受欢迎。不堪抚养妻室,就是没有能力养活妻室。就算有女孩嫁进他家,或者即使是从他家来的女孩,到头来也还是得由我们来养活。巴利
Āvāhavivāhakānanti āvāhakā nāma ye tassa gharato dārikaṃ gahetukāmā. Vivāhakā nāma ye tassa gehe dārikaṃ dātukāmā. Apatthito hotīti anicchito hoti. Nālaṃ dārabharaṇāyāti dārabharaṇāya na samattho. Etassa gehe dārikā dinnāpi etassa gehato āgatāpi amhehi eva positabbā bhavissatiyeva.
对“有恶友”这一项,解说六种过患等的注释。巴利
Pāpamittatāya chaādīnavādivaṇṇanā
252 赌徒,就是掷骰子赌博的人。嗜好者,就是嗜好女色、嗜好饭食、嗜好糕点、嗜好根茎食物的人。渴求者,就是嗜好饮品的人。伪诈者,就是用伪装来欺骗的人。欺骗者,就是用当面欺诈的手段行骗的人。暴恶者,就是干入室抢劫之类暴恶勾当的人。这些人是他的朋友,意思是这些人成了他的朋友。他不乐意和别的善士相处,就像一头猪,被人用香和花鬘打扮好、抬上华丽的大床,它还是喜欢粪坑一样,他只去亲近那些恶友。因此,他今生和来世都会遭受许多祸害。巴利
252.Dhuttāti akkhadhuttā. Soṇḍāti itthisoṇḍā bhattasoṇḍā pūvasoṇḍā mūlakasoṇḍā. Pipāsāti pānasoṇḍā. Nekatikāti patirūpakena vañcanakā. Vañcanikāti sammukhāvañcanāhi vañcanikā. Sāhasikāti ekāgārikādisāhasikakammakārino. Tyāssa mittā hontīti te assa mittā honti. Aññehi sappurisehi saddhiṃ na ramati gandhamālādīhi alaṅkaritvā varasayanaṃ āropitasūkaro gūthakūpamiva, te pāpamitteyeva upasaṅkamati. Tasmā diṭṭhe ceva dhamme samparāyañca bahuṃ anatthaṃ nigacchati.
253 “因为太冷”:他拿这个当借口不干活。天刚亮,人们起来对他说:“走吧,朋友,咱们去干活。”他却说:“现在太冷了,骨头都像要裂开一样。你们去吧,我回头再说。”就这样烤着火坐着。那些人去了,把活干了,他的活却耽误了。至于“因为太热”等等,也是同样的道理。巴利
253.Atisītanti kammaṃ na karotīti manussehi kālasseva vuṭṭhāya ‘‘etha bho kammantaṃ gacchāmā’’ti vutto ‘‘atisītaṃ tāva, aṭṭhīni bhijjanti viya, gacchatha tumhe pacchā jānissāmī’’ti aggiṃ tapanto nisīdati. Te gantvā kammaṃ karonti. Itarassa kammaṃ parihāyati. Atiuṇhantiādīsupi eseva nayo.
所谓“酒肉朋友”,就是有人只在喝酒的场合、酒馆里才跟你称兄道弟。也有写成“Pannasakhā”的读法,意思一样。“当面一套背后一套的人”,就是当面满口“朋友啊朋友”,看着像朋友,一转身就跟仇人似的,专门找你的把柄。所谓“在需要生起之时”,就是指类似的事情出现的时候。“招来怨仇”,就是怨仇很多。“行无益有害之事”,就是尽干些无益有害的勾当。“极其吝啬”,就是小气到极点,又顽固又抠门。“像石头沉水一样陷进债务”,就是像石头沉入水里那样,一头栽进债务里出不来。巴利
Hoti pānasakhā nāmāti ekacco pānaṭṭhāne surāgeheyeva sahāyo hoti. ‘‘Pannasakhā’’tipi pāṭho, ayamevattho. Sammiyasammiyoti samma sammāti vadanto sammukheyeva sahāyo hoti, parammukhe verīsadiso otārameva gavesati. Atthesujātesūti tathārūpesu kiccesu samuppannesu. Verappasavoti verabahulatā. Anatthatāti anatthakāritā. Sukadariyatāti suṭṭhu kadariyatā thaddhamacchariyabhāvo . Udakamiva iṇaṃ vigāhatīti pāsāṇo udakaṃ viya saṃsīdanto iṇaṃ vigāhati.
“夜里不起来的人”:指有夜里不起来的习惯的人。“这太晚了”:说“这太晚了”之后就不干活了。“工作就这样被丢下”:这样说之后,就把工作舍弃了。“利益从青年身边溜走”:利益会从这类人身上溜走,不会停留在他们那里。巴利
Rattinuṭṭhānadessināti rattiṃ anuṭṭhānasīlena. Atisāyamidaṃ ahūti idaṃ atisāyaṃ jātanti ye evaṃ vatvā kammaṃ na karonti. Iti vissaṭṭhakammanteti evaṃ vatvā pariccattakammante. Atthā accenti māṇaveti evarūpe puggale atthā atikkamanti, tesu na tiṭṭhanti.
比一根草还多,就是比草还要多出一点。他不舍弃安乐,意思是那个人不舍弃安乐,他正是具足安乐的人。通过这一番论述,这里要说明的是:作为在家人,不该做这样的事;做了这种事的人,谈不上有什么增长,只会在今生和来世招来责备。巴利
Tiṇā bhiyyoti tiṇatopi uttari. So sukhaṃ na vihāyatīti so puriso sukhaṃ na jahāti, sukhasamaṅgīyeva hoti. Iminā kathāmaggena imamatthaṃ dasseti ‘‘gihibhūtena satā ettakaṃ kammaṃ na kātabbaṃ, karontassa vaḍḍhi nāma natthi. Idhaloke paraloke garahameva pāpuṇātī’’ti.
伪友等的注释巴利
Mittapatirūpakādivaṇṇanā
254 254. 现在,对于这样做的人,种种不利会产生,或者任何其他恐惧、任何灾难、任何祸患,全都依靠愚者而生起。因此,为了指出“这样的愚者不应亲近”,并显示那些像朋友一样的敌人、不是朋友的愚者,世尊说了“居士子,有四种不是朋友的人”等话。其中,“夺取他物者”:自己空着手来,却一定要拿走点什么。“只靠言语者”:把言语当作全部,仅凭说几句话,就装得像施主、像做事的人。“说讨人喜欢的话者”:专说讨人喜欢的话。“导致衰败的同伴”:在损耗财富的事情上做伙伴。巴利
254. Idāni yo evaṃ karoto anattho uppajjati, aññāni vā pana yāni kānici bhayāni yekeci upaddavā yekeci upasaggā, sabbe te bālaṃ nissāya uppajjanti. Tasmā ‘‘evarūpā bālā na sevitabbā’’ti bāle mittapatirūpake amitte dassetuṃ cattārome, gahapatiputta amittātiādimāha. Tattha aññadatthuharoti sayaṃ tucchahattho āgantvā ekaṃsena yaṃkiñci haratiyeva. Vacīparamoti vacanaparamo vacanamatteneva dāyako kārako viya hoti. Anuppiyabhāṇīti anuppiyaṃ bhaṇati. Apāyasahāyoti bhogānaṃ apāyesu sahāyo hoti.
255 像这样指出四种非友之后,又在那里把每一种用四条理由分别解说,于是说道:居士子,有四种……等等。其中,他是他处夺取者:他完全就是个夺取者。他空手来到朋友家,称赞朋友身上穿的衣服等物,那位朋友就说:朋友,你这么极力称赞它的色泽啊,于是换下那件衣服另穿一件,把原来那件给了他。以少求多:给出一点点东西,就希望从对方那里得到很多。作恐惧时之事:当自己生起恐惧时,就像对方的奴仆一样去做各种事情;他平时并不这样做,只在恐惧生起时才做,不是出于友爱,所以被称为非友。为利益而亲近:他不是以朋友交往的方式去亲近,而是只盼着自己的利益才去亲近。巴利
255. Evaṃ cattāro amitte dassetvā puna tattha ekekaṃ catūhi kāraṇehi vibhajanto catūhi kho, gahapatiputtātiādimāha. Tattha aññadatthuharo hotīti ekaṃsena hārakoyeva hoti. Sahāyassa gehaṃ rittahattho āgantvā nivatthasāṭakādīnaṃ vaṇṇaṃ bhāsati, so ‘‘ativiya tvaṃ samma imassa vaṇṇaṃ bhāsasī’’ti aññaṃ nivāsetvā taṃ deti. Appena bahumicchatīti yaṃkiñci appakaṃ datvā tassa santikā bahuṃ pattheti. Bhayassakiccaṃ karotīti attano bhaye uppanne tassa dāso viya hutvā taṃ taṃ kiccaṃ karoti, ayaṃ sabbadā na karoti, bhaye uppanne karoti, na pemenāti amitto nāma jāto. Sevati atthakāraṇāti mittasanthavavasena na sevati, attano atthameva paccāsīsanto sevati.
256 以过去之事来拉拢:朋友来时,便说:“昨天或前天你没来,那时我们这一季的庄稼长得特别好,存了好多稻谷、麦子、种子之类,我们坐着一直盼你来,可今天全吃光了。”像这样,就是以过去之事来拉拢对方。以未来之事来拉拢:便说:“这一季我们的庄稼会长得很好,稻谷之类会结满果实,等收割储藏完了,我们就能好好招待你了。”像这样,就是以未来之事来拉拢对方。以毫无意义之事来拉拢:自己坐在象背上或马背上,看见朋友就说:“来,贤者,坐这儿。”自己穿着喜欢的衣服,就说:“朋友,这件正适合你,我再没有别的了。”像这样,就是以毫无意义之事来拉拢对方。于当下之事显示灾患:对方说“我需要一辆车”,他便说“轮子破了,车轴断了”之类的话。巴利
256.Atītena paṭisantharatīti sahāye āgate ‘‘hiyyo vā pare vā na āgatosi, amhākaṃ imasmiṃ vāre sassaṃ ativiya nipphannaṃ, bahūni sāliyavabījādīni ṭhapetvā maggaṃ olokentā nisīdimha, ajja pana sabbaṃ khīṇa’’nti evaṃ atītena saṅgaṇhāti. Anāgatenāti ‘‘imasmiṃ vāre amhākaṃ sassaṃ manāpaṃ bhavissati, phalabhārabharitā sāliādayo, sassasaṅgahe kate tumhākaṃ saṅgahaṃ kātuṃ samatthā bhavissāmā’’ti evaṃ anāgatena saṅgaṇhāti. Niratthakenāti hatthikkhandhe vā assapiṭṭhe vā nisinno sahāyaṃ disvā ‘‘ehi, bho, idha nisīdā’’ti vadati. Manāpaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā ‘‘sahāyakassa vata me anucchaviko añño pana mayhaṃ natthī’’ti vadati, evaṃ niratthakena saṅgaṇhāti nāma. Paccuppannesu kiccesu byasanaṃ dassetīti ‘‘sakaṭena me attho’’ti vutte ‘‘cakkamassa bhinnaṃ, akkho chinno’’tiādīni vadati.
257 257. 对恶行也随喜认可:当有人说“我们去干杀生之类的任何恶事吧”,他就说“好啊,朋友,我们干吧”,这样表示认可。对善行也是同样的道理。成为同伴:当有人说“某某地方有人在喝酒,走,我们去那里吧”,他就说“好啊”然后跟着去。这个道理适用于一切情况。应当这样了知:就是如此知道“这些人是假朋友”。巴利
257.Pāpakampissa anujānātīti pāṇātipātādīsu yaṃkiñci karomāti vutte ‘‘sādhu samma karomā’’ti anujānāti. Kalyāṇepi eseva nayo. Sahāyo hotīti ‘‘asukaṭṭhāne suraṃ pivanti, ehi tattha gacchāmā’’ti vutte sādhūti gacchati. Esa nayo sabbattha. Iti viññāyāti ‘‘mittapatirūpakā ete’’ti evaṃ jānitvā.
苏哈达友等的注释巴利
Suhadamittādivaṇṇanā
260 260. 这样说明了不该亲近的恶友之后,现在为了说明应当亲近的善友,又再次说了“居士子啊,有这四种……”等。其中,“善心者”就是指心地善良的人。巴利
260. Evaṃ na sevitabbe pāpamitte dassetvā idāni sevitabbe kalyāṇamitte dassento puna cattārome, gahapatiputtātiādimāha. Tattha suhadāti sundarahadayā.
261 守护放逸的人:看到有人喝了酒,醉倒在村子中间、村口或路上,心想“他这样躺着,说不定有人会连他的内衣外衣一起拿走”,于是坐在旁边守着,等他醒来时,扶他起来再走。守护放逸者的财物:朋友外出了,或者喝了酒而放逸,家里无人看管,心想“说不定有人会偷走什么东西”,于是进到他家里,替他看守财物。对恐惧的人:当某种恐惧出现时,对他说“别怕,有我这样的朋友在,你怕什么”,替他消除恐惧,成为他的依靠。给他双倍的财物:有事情要办的时候,看到朋友来到自己跟前,就问“你为什么来?”朋友说“王宫里有事。”问“要拿到多少才够?”答“一个钱币。”他就说“在城里办事,一个钱币是办不成的,拿两个去吧。”这样,朋友说多少,他就给双倍。巴利
261.Pamattaṃ rakkhatīti majjaṃ pivitvā gāmamajjhe vā gāmadvāre vā magge vā nipannaṃ disvā ‘‘evaṃnipannassa kocideva nivāsanapārupanampi hareyyā’’ti samīpe nisīditvā pabuddhakāle gahetvā gacchati. Pamattassasāpateyyanti sahāyo bahigato vā hoti suraṃ pivitvā vā pamatto, gehaṃ anārakkhaṃ ‘‘kocideva yaṃkiñci hareyyā’’ti gehaṃ pavisitvā tassa dhanaṃ rakkhati. Bhītassāti kismiñcideva bhaye uppanne ‘‘mā bhāyi, mādise sahāye ṭhite kiṃ bhāyasī’’ti taṃ bhayaṃ haranto paṭisaraṇaṃ hoti. Taddiguṇaṃ bhoganti kiccakaraṇīye uppanne sahāyaṃ attano santikaṃ āgataṃ disvā vadati ‘‘kasmā āgatosī’’ti? Rājakule kammaṃ atthīti. Kiṃ laddhuṃ vaṭṭatīti? Eko kahāpaṇoti. ‘‘Nagare kammaṃ nāma na ekakahāpaṇena nipphajjati, dve gaṇhāhī’’ti evaṃ yattakaṃ vadati, tato diguṇaṃ deti.
262 把自己的秘密告诉朋友:自己本来应该藏起来、不该对别人说的话,他不告诉别人,只告诉这个朋友。替朋友保守秘密:朋友对他说的秘密,他想办法守住,不让别人知道。在危难中不舍弃朋友:灾祸发生时,他不抛弃朋友。甚至为朋友舍弃自己的生命:为了朋友的利益,连自己的生命也愿意舍弃,不顾自己的死活,照样去为朋友做事。巴利
262.Guyhamassa ācikkhatīti attano guyhaṃ nigūhituṃ yuttakathaṃ aññassa akathetvā tasseva ācikkhati. Guyhamassa parigūhatīti tena kathitaṃ guyhaṃ yathā añño na jānāti, evaṃ rakkhati. Āpadāsu na vijahatīti uppanne bhaye na pariccajati. Jīvitampissa atthāyāti attano jīvitampi tassa sahāyassa atthāya pariccattameva hoti, attano jīvitaṃ agaṇetvāpi tassa kammaṃ karotiyeva.
263 阻止他作恶:当我们在场、亲眼看着的时候,你就不能这样做,不要造作五种怨恶和十不善业道,这样来阻止他。安立于善:把他安立在善行中——三皈依、五戒、十善业道这些该做的事,劝他说你要布施、要修福德、要听法,就这样把他引导到善行里。令他听闻未曾闻之法:让他听到以前从未听过的微细、精妙之法。指示生天之道:告诉他做了这样的业就会投生天界,就这样为他指示通往天界的道路。巴利
263.Pāpā nivāretīti amhesu passantesu passantesu tvaṃ evaṃ kātuṃ na labhasi, pañca verāni dasa akusalakammapathe mā karohīti nivāreti. Kalyāṇe nivesetīti kalyāṇakamme tīsu saraṇesu pañcasīlesu dasakusalakammapathesu vattassu, dānaṃ dehi puññaṃ karohi dhammaṃ suṇāhīti evaṃ kalyāṇe niyojeti. Assutaṃ sāvetīti assutapubbaṃ sukhumaṃ nipuṇaṃ kāraṇaṃ sāveti. Saggassa magganti idaṃ kammaṃ katvā sagge nibbattantīti evaṃ saggassa maggaṃ ācikkhati.
264 他不兴旺时他不高兴:由于他不增长,看到或听到妻儿、眷属遭遇那样的衰败不幸,他就不高兴,心里不痛快。他兴旺时他高兴:看到或听到他获得那样的成就或权势地位,他就高兴,心里欢喜。有人毁谤时他阻止:当有人说“某某长得丑、不好看、出身低贱、品行不好”时,他就用“别这么说,他长得好看、端正、出身好、品行也好”这样的话,去阻止那个说自己朋友坏话的人。有人称赞时他赞叹:当有人说“某某长得好看、端正、出身好、品行好”时,他就赞叹说“好啊,你说得好,说得对,确实是这样,这个人长得好看、端正、出身好、品行好”,这样去称赞那个说自己朋友好话的人。巴利
264.Abhavenassa na nandatīti tassa abhavena avuḍḍhiyā puttadārassa vā parijanassa vā tathārūpaṃ pārijuññaṃ disvā vā sutvā vā na nandati, anattamano hoti. Bhavenāti vuḍḍhiyā tathārūpassa sampattiṃ vā issariyappaṭilābhaṃ vā disvā vā sutvā vā nandati, attamano hoti. Avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāretīti ‘‘asuko virūpo na pāsādiko dujjātiko dussīlo’’ti vā vutte ‘‘evaṃ mā bhaṇi, rūpavā ca so pāsādiko ca sujāto ca sīlasampanno cā’’tiādīhi vacanehi paraṃ attano sahāyassa avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti. Vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsatīti ‘‘asuko rūpavā pāsādiko sujāto sīlasampanno’’ti vutte ‘‘aho suṭṭhu vadasi, subhāsitaṃ tayā, evametaṃ, esa puriso rūpavā pāsādiko sujāto sīlasampanno’’ti evaṃ attano sahāyakassa paraṃ vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati.
265 像火一样燃烧,就像夜里在山顶上燃烧的火一样,闪闪发光。巴利
265.Jalaṃ aggīva bhāsatīti rattiṃ pabbatamatthake jalamāno aggi viya virocati.
正在积聚财富的人:既不压迫自己,也不压迫别人,而是如法、公平地一点点积攒财富、堆成一大堆。像蜜蜂那样行动:就像蜜蜂不破坏花的颜色和香气,用嘴也用翅膀把汁液采集起来,一点一点地造成车轮那么大的蜜层;同样,这个人也是一点一点地积成巨大的财富堆。财富走向积聚:他的财富走向积聚。怎么积聚呢?就像白蚁一点一点把蚁丘堆高一样。因此说“蚁丘被堆高”。就像蚁丘被堆高一样,财富就这样走向积聚,这就是这句话的意思。巴利
Bhoge saṃharamānassāti attānampi parampi apīḷetvā dhammena samena bhoge sampiṇḍentassa rāsiṃ karontassa. Bhamarasseva irīyatoti yathā bhamaro pupphānaṃ vaṇṇagandhaṃ apothayaṃ tuṇḍenapi pakkhehipi rasaṃ āharitvā anupubbena cakkappamāṇaṃ madhupaṭalaṃ karoti, evaṃ anupubbena mahantaṃ bhogarāsiṃ karontassa. Bhogā sannicayaṃ yantīti tassa bhogā nicayaṃ gacchanti. Kathaṃ? Anupubbena upacikāhi saṃvaḍḍhiyamāno vammiko viya. Tenāha ‘‘vammikovupacīyatī’’ti. Yathā vammiko upaciyati, evaṃ nicayaṃ yantīti attho.
“积聚后”就是收集起来之后。“足够/有能力”是指具备适当的素质,有能力,或者资格具足,能够把居家生活安立好。巴利
Samāhatvāti samāharitvā. Alamatthoti yuttasabhāvo samattho vā pariyattarūpo gharāvāsaṃ saṇṭhāpetuṃ.
现在,为了教导居家生活应该怎样安排,世尊接着说了“应当把财富分成四份”等话。其中,“他确实结交朋友”的意思是:他这样分配财富时,就叫做结交朋友,也就是把朋友关系建立得牢固不破。因为只有拥有财富的人才能结交朋友,没有财富的人做不到。巴利
Idāni yathā vā gharāvāso saṇṭhapetabbo, tathā ovadanto catudhā vibhaje bhogetiādimāha. Tattha sa ve mittāni ganthatīti so evaṃ vibhajanto mittāni ganthati nāma abhejjamānāni ṭhapeti. Yassa hi bhogā santi, so eva mitte ṭhapetuṃ sakkoti, na itaro.
用一份来生活:用一份份额来享用财富。用两份来经营事业:用两份份额来从事农耕、经商等事务。第四份要存起来:把第四份存好、留着。为了在遭遇灾祸时能用:因为家族不可能任何时候都一样,有时会因为国王之类的缘故出现灾祸,所以为了在灾祸发生时能派上用场,才说“要存起一份”。那么,在这四份当中,拿哪一份来行善呢?就是说的“用来生活”的那一份。从那一份里拿出来,布施给比丘、穷人、流浪者等,也要支付给织工、理发师等人的工钱。巴利
Ekenabhoge bhuñjeyyāti ekena koṭṭhāsena bhoge bhuñjeyya. Dvīhi kammaṃ payojayeti dvīhi koṭṭhāsehi kasivāṇijjādikammaṃ payojeyya. Catutthañca nidhāpeyyāti catutthaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpetvā ṭhapeyya. Āpadāsu bhavissatīti kulānañhi na sabbakālaṃ ekasadisaṃ vattati, kadāci rājādivasena āpadāpi uppajjanti, tasmā evaṃ āpadāsu uppannāsu bhavissatīti ‘‘ekaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpeyyā’’ti āha . Imesu pana catūsu koṭṭhāsesu katarakoṭṭhāsaṃ gahetvā kusalaṃ kātabbanti? ‘‘Bhoge bhuñjeyyā’’ti vuttakoṭṭhāsaṃ. Tato gaṇhitvā bhikkhūnampi kapaṇaddhikādīnampi dātabbaṃ, pesakāranhāpitādīnampi vetanaṃ dātabbaṃ.
六方覆护章的注释巴利
Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍavaṇṇanā
266 266. 就这样,世尊用这一番教导,让这位居士子明白:圣弟子凭四种原因舍弃不善,凭六种原因避开损耗财富的途径,亲近十六种朋友,安顿好居家生活,承担起扶养妻子的责任,以合乎正法的方式谋生,便能在天与人之间像火堆一样闪耀。世尊为了让他舍弃应当舍弃的法、修习应当亲近的法,给出了这番教诫。现在,为了显示应当礼敬的六方,世尊说出“居士子,怎样……”等话。巴利
266. Iti bhagavā ettakena kathāmaggena evaṃ gahapatiputtassa ariyasāvako catūhi kāraṇehi akusalaṃ pahāya chahi kāraṇehi bhogānaṃ apāyamukhaṃ vajjetvā soḷasa mittāni sevanto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā dārabharaṇaṃ karonto dhammikena ājīvena jīvati, devamanussānañca antare aggikkhandho viya virocatīti vajjanīyadhammavajjanatthaṃ sevitabbadhammasevanatthañca ovādaṃ datvā idāni namassitabbā cha disā dassento kathañca gahapatiputtātiādimāha.
其中,“六方庇护者”是指:一个人因为庇护六方,来自各方的恐惧就不会到来,他安稳、无所畏惧地生活,这样生活的人就被称为“六方庇护者”。在“东方应知是父母”等说法中,父母因为先前有养育之恩,所以应知为东方;老师因为值得恭敬奉养,所以是南方;子女和妻子因为跟在身后随行,所以是西方;朋友和同事因为依靠他们能超越种种苦难,所以是北方;奴仆和工人因为站在脚边,所以是下方;沙门和婆罗门因为功德处于高处,所以应知为上方。巴利
Tattha chaddisāpaṭicchādīti yathā chahi disāhi āgamanabhayaṃ na āgacchati, khemaṃ hoti nibbhayaṃ evaṃ viharanto ‘‘chaddisāpaṭicchādī’’ti vuccati. ‘‘Puratthimā disā mātāpitaro veditabbā’’tiādīsu mātāpitaro pubbupakāritāya puratthimā disāti veditabbā. Ācariyā dakkhiṇeyyatāya dakkhiṇā disāti. Puttadārā piṭṭhito anubandhanavasena pacchimā disāti. Mittāmaccā yasmā so mittāmacce nissāya te te dukkhavisese uttarati, tasmā uttarā disāti. Dāsakammakarā pādamūle patiṭṭhānavasena heṭṭhimā disāti. Samaṇabrāhmaṇā guṇehi upari ṭhitabhāvena uparimā disāti veditabbā.
267 想着我被父母养育,我将奉养他们:父母用奶水喂我,使我的手和脚长大,用嘴帮我清除鼻涕,给我洗澡、打扮,我就这样被他们养育、抚养、照料。今天我要用给他们洗脚、洗澡、端粥送饭这些方式来奉养年老的他们。巴利
267.Bhato ne bharissāmīti ahaṃ mātāpitūhi thaññaṃ pāyetvā hatthapāde vaḍḍhetvā mukhena siṅghāṇikaṃ apanetvā nahāpetvā maṇḍetvā bhato bharito jaggito, svāhaṃ ajja te mahallake pādadhovananhāpanayāgubhattadānādīhi bharissāmi.
“我要为他们做事”,意思是放下自己的事,去为父母处理在国王官府等处出现的事务。“我要延续家族传承”,意思是守护父母所有的田地、房屋、金银等财物,不让它们毁坏,这也叫延续家族传承。把父母从不正的传承中带出来,安立在正当的传承中;不中断从家族传承而来的施食等善举,并让它们继续下去,这也叫延续家族传承。正是针对这个意思才说:“我要延续家族传承。”巴利
Kiccaṃ nesaṃ karissāmīti attano kammaṃ ṭhapetvā mātāpitūnaṃ rājakulādīsu uppannaṃ kiccaṃ gantvā karissāmi. Kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmīti mātāpitūnaṃ santakaṃ khettavatthuhiraññasuvaṇṇādiṃ avināsetvā rakkhantopi kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāma. Mātāpitaro adhammikavaṃsato hāretvā dhammikavaṃse ṭhapentopi, kulavaṃsena āgatāni salākabhattādīni anupacchinditvā pavattentopi kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāma. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmī’’ti.
“我要继承家业”这句话是说:当儿女不听从父母的教导、走上邪路时,父母经过裁断,就把他当作没有子女一样,这些人就没有资格继承家业。但如果儿女听从教导,父母就会让他们成为家产的主人。他心里正是怀着“我要这样去做”的念头,才说“我要继承家业”。巴利
Dāyajjaṃ paṭipajjāmīti mātāpitaro attano ovāde avattamāne micchāpaṭipanne dārake vinicchayaṃ patvā aputte karonti, te dāyajjārahā na honti. Ovāde vattamāne pana kulasantakassa sāmike karonti, ahaṃ evaṃ vattissāmīti adhippāyena ‘‘dāyajjaṃ paṭipajjāmī’’ti vuttaṃ.
我要持续布施供养:为他们做了功德回向之后,从第三天起,我就持续行布施。阻止恶行:对他们讲说杀生等行为的现世与来世过患,然后劝阻说“孩子,别做这种事”,对已经做了的也加以责备。让他们安立于善行:就像给孤独长者那样,即使要花钱送礼,也要把他们安立在持戒等善行中。教他们技艺:确认他们能安住于自己的教导之后,便传授家族世代相传的印章、算术等技艺。以相称的方式:指与家族、戒行、容貌等相称。巴利
Dakkhiṇaṃ anuppadassāmīti tesaṃ pattidānaṃ katvā tatiyadivasato paṭṭhāya dānaṃ anuppadassāmi. Pāpā nivārentīti pāṇātipātādīnaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ ādīnavaṃ vatvā, ‘‘tāta, mā evarūpaṃ karī’’ti nivārenti, katampi garahanti. Kalyāṇe nivesentīti anāthapiṇḍiko viya lañjaṃ datvāpi sīlasamādānādīsu nivesenti. Sippaṃ sikkhāpentīti attano ovāde ṭhitabhāvaṃ ñatvā vaṃsānugataṃ muddāgaṇanādisippaṃ sikkhāpenti. Patirūpenāti kulasīlarūpādīhi anurūpena.
在适当的时候给予遗产,意思是:在适当的时候把财物给他们。这里有两种适当的时候:经常的时候和特定的时候。经常给,是指一次次地劝他们说:“起来,起来,该拿的就拿去,这是你的生活所需,拿这个去行善吧。”特定的时候给,是指留顶髻礼、娶妻、嫁女等时候给。另外,在最后的时候,人躺在临终的床上,对他说“拿这个去行善吧”而给,也算是在适当的时候给。成为被保护好的,意思是:比如危险会从东方来,它能让那危险不来,这样就是被遮挡住了。为什么呢?如果孩子们行为不正,而父母从孩子小时候起就一直好好照顾、好好引导,那就会有这样的危险出现:“这些孩子配不上父母。”如果孩子们行为端正,父母行为不正,那就会有这样的危险出现:“父母配不上孩子。”如果双方都不正,那两种危险都会有。如果双方都端正,那就什么危险都没有。所以说:“被保护好,安稳,没有恐惧。”巴利
Samaye dāyajjaṃ niyyādentīti samaye dhanaṃ denti. Tattha niccasamayo kālasamayoti dve samayā. Niccasamaye denti nāma ‘‘uṭṭhāya samuṭṭhāya imaṃ gaṇhitabbaṃ gaṇha, ayaṃ te paribbayo hotu, iminā kusalaṃ karohī’’ti denti. Kālasamaye denti nāma sikhāṭhapanaāvāhavivāhādisamaye denti. Apica pacchime kāle maraṇamañce nipannassa ‘‘iminā kusalaṃ karohī’’ti dentāpi samaye denti nāma. Paṭicchannā hotīti yaṃ puratthimadisato bhayaṃ āgaccheyya, yathā taṃ nāgacchati, evaṃ pihitā hoti. Sace hi puttā vippaṭipannā, assu, mātāpitaro daharakālato paṭṭhāya jagganādīhi sammā paṭipannā, ete dārakā, mātāpitūnaṃ appatirūpāti etaṃ bhayaṃ āgaccheyya. Puttā sammā paṭipannā, mātāpitaro vippaṭipannā, mātāpitaro puttānaṃ nānurūpāti etaṃ bhayaṃ āgaccheyya. Ubhosu vippaṭipannesu duvidhampi taṃ bhayaṃ hoti. Sammā paṭipannesu sabbaṃ na hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayā’’ti.
世尊这样说完之后,又对新嘎拉咖说:居士子,你的父亲并不是让你礼拜世间公认的东方。他是把父母当作东方一样,让你礼拜。因为你的父亲告诉你,父母就是你的东方,不是别的。巴利
Evañca pana vatvā bhagavā siṅgālakaṃ etadavoca – ‘‘na kho te, gahapatiputta, pitā lokasammataṃ puratthimaṃ disaṃ namassāpeti. Mātāpitaro pana puratthimadisāsadise katvā namassāpeti. Ayañhi te pitarā puratthimā disā akkhātā, no aññā’’ti.
268 “以起立”是指从座位上起身。因为学生远远看见老师走来时,就该从座位起身,上前迎接,接过老师手里的东西,铺好座位,请老师坐下,然后还要给老师扇风、洗脚、涂护足油。针对这个情形,所以说“以起立”。“以侍奉”是指一天三次前去侍奉。不过在学技艺的时候,则是必须去的。“以倾听”是指以信心来听闻。因为不信而听的人,是得不到殊胜利益的。“以服侍”是指其余各种细小的服侍。学生应当清早起来,给老师送上漱口水和齿木,吃饭时也要备好饮用水等,上前侍奉,然后礼拜老师再离开。脏衣服等应当洗涤,傍晚应当备好洗澡水。老师生病时应当照顾。即使是出家人,也应当履行一切学生应尽的义务。针对这个情形,所以说“以服侍”。“以恭敬领受技艺”是指:所谓恭敬领受,就是少量地学取之后反复多次练习,哪怕只是一个词,也应当准确无误地掌握。巴利
268.Uṭṭhānenāti āsanā uṭṭhānena. Antevāsikena hi ācariyaṃ dūratova āgacchantaṃ disvā āsanā vuṭṭhāya paccuggamanaṃ katvā hatthato bhaṇḍakaṃ gahetvā āsanaṃ paññapetvā nisīdāpetvā bījanapādadhovanapādamakkhanāni kātabbāni. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘uṭṭhānenā’’ti. Upaṭṭhānenāti divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānagamanena. Sippuggahaṇakāle pana avassakameva gantabbaṃ hoti. Sussūsāyāti saddahitvā savanena. Asaddahitvā suṇanto hi visesaṃ nādhigacchati. Pāricariyāyāti avasesakhuddakapāricariyāya. Antevāsikena hi ācariyassa pātova vuṭṭhāya mukhodakadantakaṭṭhaṃ datvā bhattakiccakālepi pānīyaṃ gahetvā paccupaṭṭhānādīni katvā vanditvā gantabbaṃ. Kiliṭṭhavatthādīni dhovitabbāni, sāyaṃ nahānodakaṃ paccupaṭṭhapetabbaṃ. Aphāsukāle upaṭṭhātabbaṃ. Pabbajitenapi sabbaṃ antevāsikavattaṃ kātabbaṃ. Idaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘pāricariyāyā’’ti. Sakkaccaṃ sippapaṭiggahaṇenāti sakkaccaṃ paṭiggahaṇaṃ nāma thokaṃ gahetvā bahuvāre sajjhāyakaraṇaṃ, ekapadampi visuddhameva gahetabbaṃ.
他们善于训练,就训练他说:“你应该这样坐,这样站,这样咀嚼,这样吃饭;要远离恶友,要亲近善知识。”像这样,他们教导并训练他的行为举止。他们让他好好掌握,意思是:让他像掌握得妥当的人那样去掌握——先把义理和文句理清楚,再教他方法,使他掌握。他们让他在朋友和同僚中站稳脚跟,意思是说:“这是我们的弟子,聪明、博学,和我差不多,你们要留意他。”这样称扬他的功德,让他在朋友和同僚中得到认可。巴利
Suvinītaṃ vinentīti ‘‘evaṃ te nisīditabbaṃ, evaṃ ṭhātabbaṃ, evaṃ khāditabbaṃ, evaṃ bhuñjitabbaṃ, pāpamittā vajjetabbā, kalyāṇamittā sevitabbā’’ti evaṃ ācāraṃ sikkhāpenti vinenti. Suggahitaṃ gāhāpentīti yathā suggahitaṃ gaṇhāti, evaṃ atthañca byañjanañca sodhetvā payogaṃ dassetvā gaṇhāpenti. Mittāmaccesu paṭiyādentīti ‘‘ayaṃ amhākaṃ antevāsiko byatto bahussuto mayā samasamo, etaṃ sallakkheyyāthā’’ti evaṃ guṇaṃ kathetvā mittāmaccesu patiṭṭhapenti.
在各方向提供保护:正是通过教技艺,才在一切方向上为他提供保护。因为掌握了技艺的人,无论去哪个方向展示技艺,在那里都会得到利养和恭敬。这就算是老师所成就的。人们在称赞他的功德时,会先洗老师的脚,然后说:这位曾在老师身边住学的弟子真是了不起!所以最先称赞的其实是老师的功德;而他所得到的、大到像梵天界一样的利养,也首先属于老师。再者,教他明咒之类的学问,让他诵着咒出门时,林中的盗贼看不见他,非人或蛇类之类也不能伤害他,这样教导也是在一切方向提供保护。又或者,他去了某个方向之后,老师对从那个方向起了疑惑而来的人说:那个方向住着我们的弟子,他和我在这门技艺上没有差别,你们去问他吧。这样提携弟子,使他在那里得到利养和恭敬,也叫作提供保护,意思是为他建立立足之处。这里其余的内容,应当按前面的方式理解。巴利
Disāsu parittāṇaṃ karontīti sippasikkhāpanenevassa sabbadisāsu rakkhaṃ karonti. Uggahitasippo hi yaṃ yaṃ disaṃ gantvā sippaṃ dasseti, tattha tatthassa lābhasakkāro uppajjati. So ācariyena kato nāma hoti, guṇaṃ kathentopissa mahājano ācariyapāde dhovitvā vasitaantevāsiko vata ayanti paṭhamaṃ ācariyasseva guṇaṃ kathenti, brahmalokappamāṇopissa lābho uppajjamāno ācariyasantakova hoti. Apica yaṃ vijjaṃ parijappitvā gacchantaṃ aṭaviyaṃ corā na passanti, amanussā vā dīghajātiādayo vā na viheṭhenti, taṃ sikkhāpentāpi disāsu parittāṇaṃ karonti. Yaṃ vā so disaṃ gato hoti, tato kaṅkhaṃ uppādetvā attano santikaṃ āgatamanusse ‘‘etissaṃ disāyaṃ amhākaṃ antevāsiko vasati, tassa ca mayhañca imasmiṃ sippe nānākaraṇaṃ natthi, gacchatha tameva pucchathā’’ti evaṃ antevāsikaṃ paggaṇhantāpi tassa tattha lābhasakkāruppattiyā parittāṇaṃ karonti nāma, patiṭṭhaṃ karontīti attho. Sesamettha purimanayeneva yojetabbaṃ.
269 关于第三方的内容——以恭敬:就是用“天母”“帝须母”这样尊重的称呼来跟她说话。以不轻蔑:不像对待奴仆、工人那样,通过打骂、刁难的方式来呵斥,不以鄙视、怠慢的方式交谈。以不越轨:越过她,到外面跟别的女人交往,这就叫越轨;不做这种事就是不越轨。以赋予自在:因为女人们即使得到了像大藤蔓一样贵重的饰品,但如果连安排饭食都做不了主,还是会生气。把勺子交到她手里,对她说“你想怎么做就怎么做吧”,在厨房的事务上完全放手,这就叫赋予全部的自在,意思就是要这样做。以给与装饰:根据自己的能力给与她饰品。善理家务:不错过煮粥、做饭等各项事务的适当时机,把每一件事都妥善做好,也就是把家务安排得井井有条。亲善眷属:以恭敬等方式,以及赠送礼品等方式来团结眷属。这里的“眷属”,指的是丈夫的亲属和自己的亲属。不越轨:她心里连舍弃丈夫、另寻他人的念头都不生起。守护积蓄:妥善守护通过耕种、经商等方式带回家中的财富。能巧:在煮粥、做饭之类的事务上,她灵巧熟练、精明能干。不懒惰:就是完全没有懈怠。不像别的懒惰女人那样,坐下了就一直坐着,站着了就一直站着,她不是这样,而是以积极振作的心把一切事务都完成。这里其余的内容,也应当按前面的方式来理解。巴利
269. Tatiyadisāvāre sammānanāyāti devamāte tissamāteti evaṃ sambhāvitakathākathanena. Anavamānanāyāti yathā dāsakammakarādayo pothetvā viheṭhetvā kathenti, evaṃ hīḷetvā vimānetvā akathanena. Anaticariyāyāti taṃ atikkamitvā bahi aññāya itthiyā saddhiṃ paricaranto taṃ aticarati nāma, tathā akaraṇena. Issariyavossaggenāti itthiyo hi mahālatāsadisampi ābharaṇaṃ labhitvā bhattaṃ vicāretuṃ alabhamānā kujjhanti, kaṭacchuṃ hatthe ṭhapetvā tava ruciyā karohīti bhattagehe vissaṭṭhe sabbaṃ issariyaṃ vissaṭṭhaṃ nāma hoti, evaṃ karaṇenāti attho. Alaṅkārānuppadānenāti attano vibhavānurūpena alaṅkāradānena. Susaṃvihitakammantāti yāgubhattapacanakālādīni anatikkamitvā tassa tassa sādhukaṃ karaṇena suṭṭhu saṃvihitakammantā. Saṅgahitaparijanāti sammānanādīhi ceva paheṇakapesanādīhi ca saṅgahitaparijanā. Idha parijano nāma sāmikassa ceva attano ca ñātijano. Anaticārinīti sāmikaṃ muñcitvā aññaṃ manasāpi na pattheti. Sambhatanti kasivāṇijjādīni katvā ābhatadhanaṃ. Dakkhāca hotīti yāgubhattasampādanādīsu chekā nipuṇā hoti. Analasāti nikkosajjā. Yathā aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphāritena cittena sabbakiccāni nipphādeti. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
270 关于第四方项的内容——以不欺诳:对于每一个他称呼其名的人,他都不欺骗对方,而是如实相告:“我家里有这个,也有那个,你拿去用吧。”就这样以不欺诳的方式布施。未来后代也尊敬他:朋友的儿女叫做“后代”,而他们的儿女以及孙子、曾孙等,叫做“未来后代”。这些晚辈会尊敬他、疼爱他、把他当作自家人,在节日等场合为他们操办庆贺等事。这里其余的内容,也应当按照前面的方式理解。巴利
270. Catutthadisāvāre avisaṃvādanatāyāti yassa yassa nāmaṃ gaṇhāti, taṃ taṃ avisaṃvādetvā idampi amhākaṃ gehe atthi, idampi atthi, gahetvā gacchāhīti evaṃ avisaṃvādetvā dānena. Aparapajā cassa paṭipūjentīti sahāyassa puttadhītaro pajā nāma, tesaṃ pana puttadhītaro ca nattupanattakā ca aparapajā nāma. Te paṭipūjenti keḷāyanti mamāyanti maṅgalakālādīsu tesaṃ maṅgalādīni karonti. Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
271 按各人的能力来安排工作:不让年轻人去做该由年长者做的事,也不让年长者去做该由年轻人做的事;不让女人去做该由男人做的事,也不让男人去做该由女人做的事,而是完全按照每个人自己的能力来安排活计。给予食物和酬劳:要留意到“这个人有年幼的孩子”“这个人独自生活”,然后根据各人的情况,恰如其分地给予食物和酬劳。照顾病人:在工人身体不舒服的时候,不勉强他干活,而是给他合适的药物等,加以照料。分享稀有的美味:自己得到稀有甘美的食物时,不独自吃掉,也分给他们一份。适时放休:在平常的时候和特殊的时候都让他们休息。平常时候的放休,是说如果让他们整天干活就会疲惫,所以要掌握好时间让他们歇息,以免过度劳累。特殊时候的放休,是说在节日、星宿吉日、集会等场合,给他们装饰品、嚼食、食物等,让他们放假放松。只取所给之物:不用偷窃的方式拿走任何东西,只取主人所给的东西。善巧地做工:心里不抱怨“做这活儿有什么用,我们什么也得不到”,而是心怀欢喜,把工作做好,这样就是善巧地做工。称赞和宣扬:在众人聚在一起谈话时,会说“有谁像我们的主人一样呢?我们连自己是奴仆都不知道,他们连自己是主人也不摆架子,他们就是这样怜悯我们”,像这样宣扬主人的功德。其余部分在这里也应当按照前面的方式来理解。巴利
271.Yathābalaṃ kammantasaṃvidhānenāti daharehi kātabbaṃ mahallakehi, mahallakehi vā kātabbaṃ daharehi, itthīhi kātabbaṃ purisehi, purisehi vā kātabbaṃ itthīhi akāretvā tassa tassa balānurūpeneva kammantasaṃvidhānena. Bhattavetanānuppadānenāti ayaṃ khuddakaputto, ayaṃ ekavihārīti tassa tassa anurūpaṃ sallakkhetvā bhattadānena ceva paribbayadānena ca. Gilānupaṭṭhānenāti aphāsukakāle kammaṃ akāretvā sappāyabhesajjādīni datvā paṭijagganena. Acchariyānaṃ rasānaṃ saṃvibhāgenāti acchariye madhurarase labhitvā sayameva akhāditvā tesampi tato saṃvibhāgakaraṇena. Samaye vossaggenāti niccasamaye ca kālasamaye ca vossajjanena. Niccasamaye vossajjanaṃ nāma sakaladivasaṃ kammaṃ karontā kilamanti. Tasmā yathā na kilamanti, evaṃ velaṃ ñatvā vissajjanaṃ. Kālasamaye vossaggo nāma chaṇanakkhattakīḷādīsu alaṅkārabhaṇḍakhādanīyabhojanīyādīni datvā vissajjanaṃ. Dinnādāyinoti corikāya kiñci agahetvā sāmikehi dinnasseva ādāyino. Sukatakammakarāti ‘‘kiṃ etassa kammena katena, na mayaṃ kiñci labhāmā’’ti anujjhāyitvā tuṭṭhahadayā yathā taṃ kammaṃ sukataṃ hoti, evaṃ kārakā. Kittivaṇṇaharāti parisamajjhe kathāya sampattāya ‘‘ko amhākaṃ sāmikehi sadiso atthi, mayaṃ attano dāsabhāvampi na jānāma, tesaṃ sāmikabhāvampi na jānāma, evaṃ no anukampantī’’ti guṇakathāhārakā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
272 以慈身业等:先在心里现起慈心,再去做身业等行为,这些就叫做“慈”。其中,为了邀请比丘而前往寺院,带上扇子、滤水囊,为他们做揉背、洗脚等服务,这叫做慈身业。看到比丘们进村乞食时,说“请恭敬地供粥、供饭”等话,以及随喜赞叹、恭敬闻法、殷勤招待等,这叫做慈语业。心里想“愿那些常受我家供养的长老们,没有怨仇,没有恼害”,这样思惟叫做慈意业。门户敞开无遮,意思是家门不关闭。在这里,即使家里所有大门都敞开着,如果不布施给持戒的人、不为他们做事,那实际上门户还是关着的。反过来,即使所有大门都关着,如果能对持戒的人布施、为他们做事,那实际上门户就是敞开的。所以,当持戒的人来到家门口时,不能明明有东西却说“没有”,应该布施。这样才叫做门户敞开无遮。巴利
272.Mettena kāyakammenātiādīsu mettacittaṃ paccupaṭṭhapetvā katāni kāyakammādīni mettāni nāma vuccanti. Tattha bhikkhū nimantessāmīti vihāragamanaṃ , dhamakaraṇaṃ gahetvā udakaparissāvanaṃ, piṭṭhiparikammapādaparikammādikaraṇañca mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā ‘‘sakkaccaṃ yāguṃ detha, bhattaṃ dethā’’tiādivacanañceva, sādhukāraṃ datvā dhammasavanañca sakkaccaṃ paṭisanthārakaraṇādīni ca mettaṃ vacīkammaṃ nāma. ‘‘Amhākaṃ kulūpakattherā averā hontu abyāpajjā’’ti evaṃ cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma. Anāvaṭadvāratāyāti apihitadvāratāya. Tattha sabbadvārāni vivaritvāpi sīlavantānaṃ adāyako akārako pihitadvāroyeva. Sabbadvārāni pana pidahitvāpi tesaṃ dāyako kārako vivaṭadvāroyeva. Iti sīlavantesu gehadvāraṃ āgatesu santaṃyeva natthīti avatvā dātabbaṃ. Evaṃ anāvaṭadvāratā nāma hoti.
所谓“以食物供给”,是说午斋之前可以受用的食物。因此,这句话的意思就是向持戒者供养粥、饭等。“以善心悲悯”,就是用这样的祝愿来遍满慈心:“愿一切众生快乐,无怨、无病、无恼害。”另外,带着其他持戒的同梵行者一起进入施主家时,也是在以善心悲悯。“令所闻清净”,就是为他们解说平时所学之法的含义,消除他们的疑惑,或者引导他们照那样去实践。这里剩下的文句,也应当按前面的方式理解。巴利
Āmisānuppadānenāti purebhattaṃ paribhuñjitabbakaṃ āmisaṃ nāma, tasmā sīlavantānaṃ yāgubhattasampadānenāti attho. Kalyāṇena manasā anukampantīti ‘‘sabbe sattā sukhitā hontu averā arogā abyāpajjā’’ti evaṃ hitapharaṇena. Apica upaṭṭhākānaṃ gehaṃ aññe sīlavante sabrahmacārī gahetvā pavisantāpi kalyāṇena cetasā anukampanti nāma. Sutaṃ pariyodāpentīti yaṃ tesaṃ pakatiyā sutaṃ atthi, tassa atthaṃ kathetvā kaṅkhaṃ vinodenti, tathattāya vā paṭipajjāpenti. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
273 有能力:指能够养育妻儿、维持在家生活。有智慧:在向各方礼敬的场合中,本身具备智慧。温和:因为能洞察微细的事理,或者说话柔和,所以成为温和的人。有辩才:在向各方礼敬的场合中,具备辩才。谦逊:指姿态低、为人低调。不顽固:远离傲慢和固执。勤勉:具足精进之力。不懈怠:不懒惰。行道不间断:持续不断地去做,所以行道没有缺失。有智慧者:具备在适当场合现起的智慧。巴利
273.Alamattoti puttadārabharaṇaṃ katvā agāraṃ ajjhāvasanasamattho. Paṇḍitoti disānamassanaṭṭhāne paṇḍito hutvā. Saṇhoti sukhumatthadassanena saṇhavācābhaṇanena vā saṇho hutvā. Paṭibhānavāti disānamassanaṭṭhāne paṭibhānavā hutvā nivātavuttīti nīcavutti. Atthaddhoti thambharahito. Uṭṭhānakoti uṭṭhānavīriyasampanno. Analasoti nikkosajjo. Acchinnavuttīti nirantarakaraṇavasena akhaṇḍavutti. Medhāvīti ṭhānuppattiyā paññāya samannāgato.
能摄众的人,就是用布施、爱语、利行、同事这四种摄事来摄受众人。交友的人,就是会去寻找朋友、结交朋友的人。知言的人,因为以前先帮过对方,所以能明白对方说过的话。比如他去朋友家时,朋友曾交代过:“给我这位朋友缠头布,给他衣料,给仆人们饭钱和工钱。”他把这些话记在心里;等这位朋友来到自己家时,他就以同样多的分量,甚至更多的分量回赠,这就是这里的意思。另外,有人去了朋友家,本来想好“我要拿这个东西”,到了朋友家却因为不好意思而开不了口;主人虽然没听他说出口,却能明白他的心意,帮他把想要的事办成,这也叫知言。又或者,主人看出朋友缺什么,就主动拿给他,这也是知言。引导的人,就是用智慧为别人指明种种利益。调御的人,就是为别人展示种种方法善巧,从而引导他。反复引导的人,就是一次又一次地引导。巴利
Saṅgāhakoti catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahakaro. Mittakaroti mittagavesano. Vadaññūti pubbakārinā, vuttavacanaṃ jānāti. Sahāyakassa gharaṃ gatakāle ‘‘mayhaṃ sahāyakassa veṭhanaṃ detha, sāṭakaṃ detha, manussānaṃ bhattavetanaṃ dethā’’ti vuttavacanamanussaranto tassa attano gehaṃ āgatassa tattakaṃ vā tato atirekaṃ vā paṭikattāti attho. Apica sahāyakassa gharaṃ gantvā imaṃ nāma gaṇhissāmīti āgataṃ sahāyakaṃ lajjāya gaṇhituṃ asakkontaṃ anicchāritampi tassa vācaṃ ñatvā yena atthena so āgato, taṃ nipphādento vadaññū nāma. Yena yena vā pana sahāyakassa ūnaṃ hoti, oloketvā taṃ taṃ dentopi vadaññūyeva. Netāti taṃ taṃ atthaṃ dassento paññāya netā. Vividhāni kāraṇāni dassento netīti vinetā. Punappunaṃ netīti anunetā.
这里说的“各处”,是指对每一位众生。就像车轴销让车能走一样:有轴销,车才能走;没有轴销,车就走不了。同样,有这些摄事,世间才能运转;没有这些摄事,世间就运转不了。所以说:“世间这些摄事,就像行车时的车轴销。”巴利
Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ puggale. Rathassāṇīva yāyatoti yathā āṇiyā satiyeva ratho yāti, asati na yāti, evaṃ imesu saṅgahesu satiyeva loko vattati, asati na vattati. Tena vuttaṃ – ‘‘ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato’’ti.
如果母亲不向儿子做这些摄受之事,她就不能因为儿子的缘故而得到恭敬或供养。巴利
Na mātā puttakāraṇāti yadi mātā ete saṅgahe puttassa na kareyya, puttakāraṇā mānaṃ vā pūjaṃ vā na labheyya.
这些摄事在这里虽然用的是宾语格,但实际指的是主语。也可以读作“这些是摄事”。正确地观察,就是正确地看待。并且成为可称赞的,就是成为值得称赞的。巴利
Saṅgahā eteti upayogavacane paccattaṃ. ‘‘Saṅgahe ete’’ti vā pāṭho. Sammapekkhantīti sammā pekkhanti. Pāsaṃsā ca bhavantīti pasaṃsanīyā ca bhavanti.
274 世尊针对那位居士子的父亲所说的“你应当礼敬诸方”,指出这里说的“方”就是这六方。为了说明“如果你听从父亲的话,就应当礼敬这些方”,世尊在回答新嘎拉咖的提问之后,把说法推向圆满,然后进入王舍城乞食。新嘎拉咖也安立于三皈依,把四亿财富散布在佛教中,做了福德善业,最终投生天界。而在这部经里,凡是居士应当做的事,没有一样没说到,所以这部经就叫“居士律”。因此,听了这部经之后,能按照教导去做的人,只会增长,不会退失。巴利
274. Iti bhagavā yā disā sandhāya te gahapatiputta pitā āha ‘‘disā namasseyyāsī’’ti, imā tā cha disā. Yadi tvaṃ pitu vacanaṃ karosi, imā disā namassāti dassento siṅgālassa pucchāya ṭhatvā desanaṃ matthakaṃ pāpetvā rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi . Siṅgālakopi saraṇesu patiṭṭhāya cattālīsakoṭidhanaṃ buddhasāsane vikiritvā puññakammaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Imasmiñca pana sutte yaṃ gihīhi kattabbaṃ kammaṃ nāma, taṃ akathitaṃ natthi, gihivinayo nāmāyaṃ suttanto. Tasmā imaṃ sutvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamānassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihānīti.