《帕萨迪卡经》的注释显示巴利原文
6. Pāsādikasuttavaṇṇanā
关于尼干陀·若提子去世的注释显示巴利原文
Nigaṇṭhanāṭaputtakālaṅkiriyavaṇṇanā
164 《帕萨迪卡经》以“如是我闻”开篇,此处逐词注释如下:所谓“名为吠檀尼耶的释迦族人”,是指一群以“吠檀尼耶”为名、学习箭术的释迦族。“在他们芒果园中的殿宇”,是指为了学习技艺而在芒果园中建造的一座长殿,他便住在那里。“刚去世”,即刚刚命终。“分裂为二”,指生起二派,分成了两个部分。关于“争吵”等:“争吵”是争执的初期阶段;当这种争执发展到执持棍棒等行为、违犯规条时,便激化而称为“诤论”。以“你不通达此法与律”等方式说出的对立言论,称为“争论”。“讥刺”,即用言语刺伤他人。“我言真实”,意谓我所说的符合义理。“你之所习已退转”,意思是:你长期奉行、娴熟的那一套,在我的论说面前便退转了。“你已被举罪”,意谓我已将你身上的过失揭露出来。“为解脱论争而游行”,意思是带着饭团,为从论争中求取脱身,四处寻访、求教他人。“或者破解”,意即若你办得到,便从我所指的过失中自行解脱出来;若办不到,“仅是杀害”,便只有死路一条。“在尼干陀弟子中”,即在尼干陀·若提子的随从弟子们中间。显示巴利原文
164.Evaṃme sutanti pāsādikasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – vedhaññā nāma sakyāti dhanumhi katasikkhā vedhaññanāmakā eke sakyā. Tesaṃ ambavane pāsādeti tesaṃ ambavane sippaṃ uggaṇhatthāya kato dīghapāsādo atthi, tattha viharati. Adhunā kālaṅkatoti sampati kālaṅkato. Dvedhikajātāti dvejjhajātā, dvebhāgā jātā. Bhaṇḍanādīsu bhaṇḍanaṃ pubbabhāgakalaho, taṃ daṇḍādānādivasena paṇṇattivītikkamavasena ca vaḍḍhitaṃ kalaho. ‘‘Na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsī’’tiādinā nayena viruddhavacanaṃ vivādo. Vitudantāti vijjhantā. Sahitaṃ meti mama vacanaṃ atthasañhitaṃ. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattanti yaṃ tava adhiciṇṇaṃ cirakālāsevanavasena paguṇaṃ, taṃ mama vādaṃ āgamma nivattaṃ. Āropito te vādoti tuyhaṃ upari mayā doso āropito. Cara vādappamokkhāyāti bhattapuṭaṃ ādāya taṃ taṃ upasaṅkamitvā vādappamokkhatthāya uttari pariyesamāno vicara. Nibbeṭhehi vāti atha vā mayā āropitadosato attānaṃ mocehi. Sace pahosīti sace sakkosi. Vadhoyevāti maraṇameva. Nāṭaputtiyesūti nāṭaputtassa antevāsikesu. Nibbinnarūpāti ukkaṇṭhitasabhāvā abhivādanādīnipi na karonti. Virattarūpāti vigatapemā. Paṭivānarūpāti tesaṃ sakkaccakiriyato nivattanasabhāvā. Yathā tanti yathā durakkhātādisabhāve dhammavinaye nibbinnavirattappaṭivānarūpehi bhavitabbaṃ, tatheva jātāti attho. Durakkhāteti dukkathite. Duppavediteti duviññāpite. Anupasamasaṃvattaniketi rāgādīnaṃ upasamaṃ kātuṃ asamatthe. Bhinnathūpeti bhindappatiṭṭhe. Ettha hi nāṭaputtova nesaṃ patiṭṭhaṭṭhena thūpo. So pana bhinno mato. Tena vuttaṃ ‘‘bhinnathūpe’’ti. Appaṭisaraṇeti tasseva abhāvena paṭisaraṇavirahite.
难道这位尼干陀·若提子不是那烂陀的居民吗?那他为何会在波婆城去世呢?据说,他听到居士优波离在通达真理后,以十首偈颂赞叹佛陀的功德,便口吐鲜血。此后他身患重病,被带到波婆城,并在那里命终。临终时他心里思忖:“我的教说并不能导向解脱,是毫无精髓的。我们这些人固然已毁,但希望不要让其余的大众也堕入恶道。可是,如果我说‘我的教法不能导向解脱’,他们定然不信。不如我以不同的方式教导两批人,待我去世后,让他们彼此争论。大师便会借此因缘开示法义,那时他们才能了知教法的深远广大。”显示巴利原文
Nanu cāyaṃ nāṭaputto nāḷandavāsiko, so kasmā pāvāyaṃ kālaṅkatoti? So kira upālinā gahapatinā paṭividdhasaccena dasahi gāthāhi bhāsite buddhaguṇe sutvā uṇhaṃ lohitaṃ chaḍḍesi. Atha naṃ aphāsukaṃ gahetvā pāvaṃ agamaṃsu. So tattha kālamakāsi. Kālaṃ kurumāno ca cintesi – ‘‘mama laddhi aniyyānikā sāravirahitā, mayaṃ tāva naṭṭhā, avasesajanopi mā apāyapūrako ahosi, sace panāhaṃ ‘mama sāsanaṃ aniyyānika’nti vakkhāmi, na saddahissanti, yaṃnūnāhaṃ dvepi jane na ekanīhārena uggaṇhāpeyyaṃ, te mamaccayena aññamaññaṃ vivadissanti, satthā taṃ vivādaṃ paṭicca ekaṃ dhammakathaṃ kathessati, tato te sāsanassa mahantabhāvaṃ jānissantī’’ti.
那时,一位弟子近前对他说:“尊者,您身体虚弱了,请为我指明这法义的精髓,作为我依循的准绳。”他回答:“贤友,我过世后,你应当执取‘常恒论’。”又有一位弟子前来,他便教导此人执取“断灭论”。就这样,他使这两人不再持有相同的见解,随后又以种种不同的方式教导了许多人,而后便命终了。那些弟子为他办完后事,聚集在一起互相问道:“贤友,老师究竟为谁指明了精髓?”一人站起说:“为我。”“他教了你什么?”“常恒论。”另一人反驳道:“不对,老师是给我指明了精髓。”如此,所有的人都声称“老师是为我指明精髓的,我才是上首”,争执愈演愈烈,乃至互相辱骂、诽谤,甚至拳脚相加。原先同路而行的两人,也因此分道扬镳,各奔东西了。显示巴利原文
Atha naṃ eko antevāsiko upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante tumhe dubbalā, mayhampi imasmiṃ dhamme sāraṃ ācikkhatha, ācariyappamāṇa’’nti. ‘‘Āvuso, tvaṃ mamaccayena sassatanti gaṇheyyāsī’’ti. Aparopi upasaṅkami, taṃ ucchedaṃ gaṇhāpesi. Evaṃ dvepi jane ekaladdhike akatvā bahū nānānīhārena uggaṇhāpetvā kālamakāsi. Te tassa sarīrakiccaṃ katvā sannipatitvā aññamaññaṃ pucchiṃsu – ‘‘kassāvuso, ācariyo sāraṃ ācikkhī’’ti? Eko uṭṭhahitvā mayhanti āha. Kiṃ ācikkhīti? Sassatanti. Aparo taṃ paṭibāhitvā ‘‘mayhaṃ sāraṃ ācikkhī’’ti āha. Evaṃ sabbe ‘‘mayhaṃ sāraṃ ācikkhi, ahaṃ jeṭṭhako’’ti aññamaññaṃ vivādaṃ vaḍḍhetvā akkose ceva paribhāse ca hatthapādappahārādīni ca pavattetvā ekamaggena dve agacchantā nānādisāsu pakkamiṃsu.
165 那时,纯陀沙弥……这位长老是法将(舍利弗尊者)的幼弟。在他未受具足戒时,比丘们便称呼他为“纯陀沙弥”,即使到了他成为长老之后,大家也依旧沿用这个称呼。因此文句中说“纯陀沙弥”。显示巴利原文
165.Atha kho cundo samaṇuddesoti ayaṃ thero dhammasenāpatissa kaniṭṭhabhātiko. Taṃ bhikkhū anupasampannakāle ‘‘cundo samaṇuddeso’’ti samudācaritvā therakālepi tatheva samudācariṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘cundo samaṇuddeso’’ti.
他在波婆城坐夏竟,前往萨摩村,去见尊者阿难——他为何去见呢?据说,尼干陀·若提子去世后,整个赡部洲的人们纷纷议论说:“尼干陀·若提子也曾显现为一位大师,而他一旦去世,弟子们便生起这样的争执。但沙门乔达摩在赡部洲中声望如日月般彰显,他的弟子们也为人所知,不知沙门乔达摩般涅槃后,弟子们之间的争论又会是什么样子?”长老(纯陀)听闻了这些议论,心想:“我应当把这番议论带去禀告十力者(佛陀),大师定会以此为缘起,开示教法。”于是他出发来到萨摩村,前去拜见他的亲教师——尊者阿难。显示巴利原文
‘‘Pāvāyaṃ vassaṃvuṭṭho yena sāmagāmo, yenāyasmā ānando tenupasaṅkamī’’ti kasmā upasaṅkami? Nāṭaputte kira kālaṅkate jambudīpe manussā tattha tattha kathaṃ pavattayiṃsu ‘‘nigaṇṭho nāṭaputto eko satthāti paññāyittha, tassa kālaṅkiriyāya sāvakānaṃ evarūpo vivādo jāto. Samaṇo pana gotamo jambudīpe cando viya sūriyo viya ca pākaṭo, sāvakāpissa pākaṭāyeva. Kīdiso nu kho samaṇe gotame parinibbute sāvakānaṃ vivādo bhavissatī’’ti . Thero taṃ kathaṃ sutvā cintesi – ‘‘imaṃ kathaṃ gahetvā dasabalassa ārocessāmi, satthā etaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ekaṃ desanaṃ kathessatī’’ti. So nikkhamitvā yena sāmagāmo, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami.
“萨摩村”,是因为那个村子出产众多稗子(sāmāka)而得名。至于“去见尊者阿难”,他没有径直去见世尊,而是去见他的亲教师——尊者阿难。显示巴利原文
Sāmagāmoti sāmākānaṃ ussannattā tassa gāmassa nāmaṃ. Yenāyasmā ānandoti ujumeva bhagavato santikaṃ agantvā yenassa upajjhāyo āyasmā ānando tenupasaṅkami.
据说在佛陀时代,舍利弗长老与阿难长老彼此互相敬重。舍利弗长老敬重阿难长老,心想:‘他做了我当作的事——侍奉大师。’阿难长老敬重舍利弗长老,心想:‘他乃世尊弟子中最殊胜者。’阿难长老将良家子弟度令出家后,带到舍利弗长老跟前,请他担任戒师;舍利弗长老也同样这么做。就这样,两人各自将钵与衣交付对方,请对方为自己的弟子剃度并担任戒师,从而各自拥有了五百位比丘弟子。阿难尊者得到上等的衣等物品后,也会送给舍利弗长老。显示巴利原文
Buddhakāle kira sāriputtatthero ca ānandatthero ca aññamaññaṃ mamāyiṃsu. Sāriputtatthero ‘‘mayā kātabbaṃ satthu upaṭṭhānaṃ karotī’’ti ānandattheraṃ mamāyi. Ānandatthero ‘‘bhagavato sāvakānaṃ aggo’’ti sāriputtattheraṃ mamāyi. Kuladārake ca pabbājetvā sāriputtattherassa santike upajjhaṃ gaṇhāpesi. Sāriputtattheropi tatheva akāsi. Evaṃ ekamekena attano pattacīvaraṃ datvā pabbājetvā upajjhaṃ gaṇhāpitāni pañca pañca bhikkhusatāni ahesuṃ. Āyasmā ānando paṇītāni cīvarādīnipi labhitvā therassa adāsi.
「法宝供养」显示巴利原文
Dhammaratanapūjā
据说有一位婆罗门心中生起这样的念头:‘对佛宝和僧宝的供养随处可见,但如何才算是对法宝作了供养呢?’他于是来到世尊面前,请问了这件事。世尊回答:‘婆罗门,你若想供养法宝,便去供养一位多闻者吧。’婆罗门问:‘尊者,请告诉我,谁是那位多闻者?’世尊说:‘你去问比丘僧团。’他便来到比丘僧团跟前,问说:‘诸位尊者,请告诉我,谁是那位多闻者?’大众答道:‘是阿难长老。’于是,这位婆罗门便用一套价值千金的袈裟来供养阿难长老。长老取了那件袈裟,来到世尊跟前。世尊问:‘阿难,这件袈裟从何处得来?’阿难答:‘尊者,是一位婆罗门所赠。不过,我想把这件袈裟转呈舍利弗尊者。’世尊说:‘那便给他吧,阿难。’阿难说:‘尊者,他已外出游行了。’世尊问:‘舍利弗大约何时归来?’阿难答:‘大概十天后,尊者。’于是,世尊制定了这条学处:‘阿难,我允许比丘将多余的袈裟蓄存最久十日。’显示巴利原文
Eko kira brāhmaṇo cintesi – ‘‘buddharatanassa ca saṅgharatanassa ca pūjā paññāyati, kathaṃ nu kho dhammaratanaṃ pūjitaṃ hotī’’ti? So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ pucchi. Bhagavā āha – ‘‘sacepi brāhmaṇa dhammaratanaṃ pūjetukāmo, ekaṃ bahussutaṃ pūjehī’’ti. Bahussutaṃ, bhante, ācikkhathāti. Bhikkhusaṅghaṃ pucchāti. So bhikkhusaṅghaṃ upasaṅkamitvā ‘‘bahussutaṃ, bhante, ācikkhathā’’ti āha. Ānandatthero brāhmaṇāti. Brāhmaṇo theraṃ sahassagghanikena ticīvarena pūjesi. Thero taṃ gahetvā bhagavato santikaṃ agamāsi. Bhagavā ‘‘kuto, ānanda, laddha’’nti āha? Ekena, bhante, brāhmaṇena dinnaṃ, idaṃ panāhaṃ āyasmato sāriputtassa dātukāmoti. Dehi, ānandāti. Cārikaṃ pakkanto bhanteti. Āgatakāle dehīti, sikkhāpadaṃ bhante, paññattanti. Kadā pana sāriputto āgamissatīti? Dasāhamattena bhanteti. ‘‘Anujānāmi, ānanda, dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ nikkhipitu’’nti sikkhāpadaṃ paññāpesi.
舍利弗长老也是如此,不论得到什么令自己心生喜悦的东西,都会送给阿难长老。他甚至连自己的这位亲弟弟,也交付阿难长老,让他成为长老的共住弟子。正因如此,经中才会说:‘他前往自己的戒师——阿难尊者那里。’据说,他当时心中如是思惟:‘我的戒师具足广大智慧,他会将此事禀告导师,导师随后便会宣说相应的法。’所谓‘话题之由’,正是指引发这次对话的根源与起因,因为‘根本’亦称为‘由’。显示巴利原文
Sāriputtattheropi tatheva yaṃkiñci manāpaṃ labhati, taṃ ānandattherassa deti. So imampi attano kaniṭṭhabhātikaṃ therasseva saddhivihārikaṃ adāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘yenassa upajjhāyo āyasmā ānando tenupasaṅkamī’’ti. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘upajjhāyo me mahāpañño, so imaṃ kathaṃ satthu ārocessati, atha satthā tadanurūpaṃ dhammaṃ desessatī’’ti. Kathāpābhatanti kathāya mūlaṃ. Mūlañhi ‘‘pābhata’’nti vuccati. Yathāha –
智者纵凭微小的事由,
也能自我策励,犹如吹燃微星之火。”
显示巴利原文 ‘‘Appakenāpi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti. (jā. 1.1.4);
“为了见世尊”即是为了谒见世尊。莫非这位尊者此前从未见过世尊吗?并非没有见过。事实上,这位尊者白日去九趟,夜晚去九趟,一日之内共去十八次侍奉世尊。纵使他一天中想要前往百次、千次,也绝不会无缘无故前去,每去一次都必定带着一个待解答的问题。那一天,他正是想以此话题作为因缘而往,才说了这句话。显示巴利原文
Bhagavantaṃ dassanāyāti bhagavantaṃ dassanatthāya. Kiṃ panānena bhagavā na diṭṭhapubboti? No na diṭṭhapubbo. Ayañhi āyasmā divā nava vāre, rattiṃ nava vāreti ekāhaṃ aṭṭhārasa vāre upaṭṭhānameva gacchati. Divasassa pana satavāraṃ vā sahassavāraṃ vā gantukāmo samānopi na akāraṇā gacchati, ekaṃ pañhuddhāraṃ gahetvāva gacchati. So taṃ divasaṃ tena kathāpābhatena gantukāmo evamāha.
正自觉者所宣说的法与律之注释显示巴利原文
Asammāsambuddhappaveditadhammavinayavaṇṇanā
166 ‘纯陀,此事正是如此’——虽然阿难尊者已经禀告了世尊,但阿难尊者并非这段对话的当事者,纯陀长老才是。他通晓此事的首尾中间。因此,世尊便与他展开叙述,开篇即道:‘纯陀,此事正是如此……’其含义是:纯陀,在被错误宣说的法与律的状况中,事态正是如此——弟子们分裂成两派、制造争论等,彼此以唇枪舌剑相互刺伤而住。显示巴利原文
166.Evañhetaṃ, cunda, hotīti bhagavā ānandattherena ārocitepi yasmā na ānandatthero imissā kathāya sāmiko, cundatthero pana sāmiko. Sova tassā ādimajjhapariyosānaṃ jānāti. Tasmā bhagavā tena saddhiṃ kathento ‘‘evañhetaṃ, cunda, hotī’’tiādimāha . Tassattho – cunda evañhetaṃ hoti durakkhātādisabhāve dhammavinaye sāvakā dvedhikajātā bhaṇḍanādīni katvā mukhasattīhi vitudantā viharanti.
如今,正因非导引的教法能令导引的教法显得明了,所以世尊先说明非导引的教法,在此说道:‘纯陀,此处有导师并非正自觉者……’等。其中,‘他偏离彼法而复依彼法而行’的含义是:并非持续无间地圆满它,而是时而进入、时而间断,时断时续地去修行。‘贤友,你得到了利益’意为:你得到了那些法随法行等的利益。‘善得’意为:你获得这人身也实为善得。‘应当如此修行’意为:便应如此去修行。‘如那位导师为你所说的法’意为:如同导师以那种方式为你开示的法。‘那劝导者’是指师长;‘那所劝导的’是指他劝导的弟子;‘那被劝导者’是指如此被劝导的弟子,他依照师长的劝导而修行。这三者——师长因为作了劝导,被劝导的弟子因为接受了劝导,修行者因为正在修行——全都生起了大量的非福。因此经中说:‘他们都生起大量的非福。’以此类推,一切处皆应如此理解其义。显示巴利原文
Idāni yasmā aniyyānikasāsaneneva niyyānikasāsanaṃ pākaṭaṃ hoti, tasmā ādito aniyyānikasāsanameva dassento idha cunda satthā ca hoti asammāsambuddhotiādimāha. Tattha vokkamma ca tamhā dhammā vattatīti na nirantaraṃ pūreti, okkamitvā okkamitvā antarantaraṃ katvā vattatīti attho. Tassa te, āvuso, lābhāti tassa tuyhaṃ ete dhammānudhammappaṭipattiādayo lābhā. Suladdhanti manussattampi te suladdhaṃ. Tathā paṭipajjatūti evaṃ paṭipajjatu. Yathā te satthārā dhammo desitoti yena te ākārena satthārā dhammo kathito. Yo ca samādapetīti yo ca ācariyo samādapeti. Yañca samādapetīti yaṃ antevāsiṃ samādapeti. Yo ca samādapitoti yo ca evaṃ samādapito antevāsiko. Yathā ācariyena samādapitaṃ, tathatthāya paṭipajjati. Sabbe teti tayopi te. Ettha hi ācariyo samādapitattā apuññaṃ pasavati, samādinnantevāsiko samādinnattā, paṭipannako paṭipannattā. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbe te bahuṃ apuññaṃ pasavantī’’ti. Etenupāyena sabbavāresu attho veditabbo.
167 此外,此处‘依理而行’的意思是:依循道理而修。‘将成就理’的意思是:将令那道理得以实现。‘发动精进’的意思是:造作令自己产生苦的精进。正如世尊所说:‘比丘们,在被错误宣说的法与律中,凡奋发精进者,他便住于苦;凡懈怠者,他便住于乐。’(《增支部》1.318)显示巴利原文
167. Apicettha ñāyappaṭipannoti kāraṇappaṭipanno. Ñāyamārādhessatīti kāraṇaṃ nipphādessati. Vīriyaṃ ārabhatīti attano dukkhanibbattakaṃ vīriyaṃ karoti. Vuttañhetaṃ ‘‘durakkhāte, bhikkhave, dhammavinaye yo āraddhavīriyo, so dukkhaṃ viharati. Yo kusīto, so sukhaṃ viharatī’’ti (a. ni. 1.318).
正自觉者所宣说的法与律等之注释显示巴利原文
Sammāsambuddhappaveditadhammavinayādivaṇṇanā
168 如此开示了不导向解脱的教法之后,接着为显示导向解脱的教法,世尊说:“然而,纯陀,此处有导师,而且是正自觉者……”等等。在这里,“导向解脱”的意思是导向道与果。显示巴利原文
168. Evaṃ aniyyānikasāsanaṃ dassetvā idāni niyyānikasāsanaṃ dassento idha pana, cunda, satthā ca hoti sammāsambuddhotiādimāha. Tattha niyyānikoti maggatthāya phalatthāya ca niyyāti.
169 “策发精进”是指他发起能成就自身安乐的精进。正如世尊所说:“比丘们,在善说的法与律中,懈怠者住于苦,精勤者住于乐。”(《增支部》1.319)显示巴利原文
169.Vīriyaṃ ārabhatīti attano sukhanipphādakaṃ vīriyaṃ ārabhati. Vuttañhetaṃ ‘‘svākkhāte, bhikkhave, dhammavinaye yo kusīto, so dukkhaṃ viharati. Yo āraddhavīriyo, so sukhaṃ viharatī’’ti (a. ni. 1.319).
170 如是,世尊对在导向解脱的教法中正直修行的善男子表示了称赞后,进而扩充教示,说道:“然而,纯陀,导师出现于世间……”等等。在这里,“未明了义”是指尚未被了知的义理。“为一切收摄句所作”是说,它是由一切收摄的语句所造作的,意思是它并未成为能总摄一切的法。也有读作“入于一切收摄句”的,意思是它并未进入一切收摄句中,并非一种收摄。“具有譬喻所作”的意思是导向解脱。“唯就人而言”,是指从天界到人间皆已被善巧宣说。“成为无懊悔”是指成为不引生懊悔的事。“导师却在我们世间”这一句,是为显示对他们而言这是不引生懊悔的事而说的。“不成为懊悔者”的意思是:因为依止了导师,声闻弟子们证得了所应证得的,所以他们成为无懊悔的人。显示巴利原文
170. Iti bhagavā niyyānikasāsane sammāpaṭipannassa kulaputtassa pasaṃsaṃ dassetvā puna desanaṃ vaḍḍhento idha, cunda, satthā ca loke udapādītiādimāha. Tattha aviññāpitatthāti abodhitatthā. Sabbasaṅgāhapadakatanti sabbasaṅgahapadehi kataṃ, sabbasaṅgāhikaṃ kataṃ na hotīti attho. ‘‘Sabbasaṅgāhapadagata’’ntipi pāṭho, na sabbasaṅgāhapadesu gataṃ, na ekasaṅgahajātanti attho. Sappāṭihīrakatanti niyyānikaṃ. Yāvadevamanussehīti devalokato yāva manussalokā suppakāsitaṃ. Anutappo hotīti anutāpakaro hoti. Satthā ca no loketi idaṃ tesaṃ anutāpakāradassanatthaṃ vuttaṃ. Nānutappo hotīti satthāraṃ āgamma sāvakehi yaṃ pattabbaṃ, tassa pattattā anutāpakaro na hoti.
172 「长老」意为坚固,即具足那些能成就长老的功德。「久知宿」等词的意思如前所述。而「依靠这些」是指依靠前面所说的那些功德。显示巴利原文
172.Theroti thiro therakārakehi dhammehi samannāgato. ‘‘Rattaññū’’tiādīni vuttatthāneva. Etehi ce pīti etehi heṭṭhā vuttehi.
173 「到达瑜伽安稳」:因从四种瑜伽中得到安稳,所以这里以“瑜伽安稳”指称阿拉汉果,意思是已经到达了阿拉汉果。「足以正确教导正法」:因为他当面受持了正法,所以有能力正确地教导正法。显示巴利原文
173.Pattayogakkhemāti catūhi yogehi khemattā arahattaṃ idha yogakkhemaṃ nāma, taṃ pattāti attho. Alaṃ samakkhātuṃ saddhammassāti sammukhā gahitattā assa saddhammaṃ sammā ācikkhituṃ samatthā.
174 「梵行者」:指那些过着梵行生活的圣弟子。「欲乐者」:指在家居士中的入流者。「此为成就……」等文句,在《大般涅槃经》中已有详细解说。「到达利养之最与名声之最」:即到达了利养的极致与名声的极致。显示巴利原文
174.Brahmacārinoti brahmacariyavāsaṃ vasamānā ariyasāvakā. Kāmabhoginoti gihisotāpannā. ‘‘Iddhañcevā’’tiādīni mahāparinibbāne vitthāritāneva. Lābhaggayasaggapattanti lābhaggañceva yasaggañca pattaṃ.
175 “然而,纯陀,我现在确有长老比丘弟子”,这是指舍利弗、目犍连等长老。“比丘尼”是指谶摩长老尼、莲花色长老尼等。“优婆塞弟子,在家人,著白衣的梵行者”是指质多居士、手长者等。“欲乐者”是指小给孤独、大给孤独等。“梵行女”是指难陀母等。“欲乐女”是指久寿多罗等。显示巴利原文
175.Santi kho pana me, cunda, etarahi therā bhikkhū sāvakāti sāriputtamoggallānādayo therā. Bhikkhuniyoti khemātherīuppalavaṇṇatherīādayo. Upāsakā sāvakā gihī odātavatthavasanā brahmacārinoti cittagahapatihatthakaāḷavakādayo. Kāmabhoginoti cūḷaanāthapiṇḍikamahāanāthapiṇḍikādayo. Brahmacāriniyoti nandamātādayo. Kāmabhoginiyoti khujjuttarādayo.
176 “一切行相圆满”:即具足一切原因而圆满。“应说此即是”:若有人以正理、正方便来宣说,他应当说:“这就是梵行,这就是法。”“犹如水面”:如同水一样。“看却看不见”:正在看,却看不见。据说,他向大众提出了这个问题,大众回答:“老师,我们不知道,请为我们解说。”他便说:“这是一个甚深的问题,待饮食适宜时略作思惟,便能解说。”于是大众对他做了四个月的大供养。当他解释那个问题时,说道:“看什么却看不见?”等等。在此,“善磨利之”:对于极其锋利的剃刀,据说其刀面可见,而刀锋却不可见,这便是此处的含义。显示巴利原文
176.Sabbākārasampannanti sabbakāraṇasampannaṃ. Idamevatanti idameva brahmacariyaṃ, imameva dhammaṃ sammā hetunā nayena vadamāno vadeyya. Udakāssudanti udako sudaṃ. Passaṃ na passatīti passanto na passati. So kira imaṃ pañhaṃ mahājanaṃ pucchi. Tehi ‘‘na jānāma, ācariya, kathehi no’’ti vutto so āha – ‘‘gambhīro ayaṃ pañho āhārasappāye sati thokaṃ cintetvā sakkā kathetu’’nti. Tato tehi cattāro māse mahāsakkāre kate taṃ pañhaṃ kathento kiñca passaṃ na passatītiādimāha. Tattha sādhunisitassāti suṭṭhunisitassa tikhiṇassa, sunisitakhurassa kira talaṃ paññāyati, dhārā na paññāyatīti ayamettha attho.
「应合诵诸法等的注释」(Saṅgāyitabbadhammādivaṇṇanā)显示巴利原文
Saṅgāyitabbadhammādivaṇṇanā
177 “合诵、聚集”:即合在一起、聚集一起。“以义对义,以文对文”:使义与义相合,文与文相合,使之彼此一致。“应合诵”:应当诵习、应当复习。“以令此梵行久住”:即令此整个教法之梵行得以久住。显示巴利原文
177.Saṅgamma samāgammāti saṅgantvā samāgantvā. Atthena atthaṃ, byañjanena byañjananti atthena saha atthaṃ, byañjanenapi saha byañjanaṃ samānentehīti attho. Saṅgāyitabbanti vācetabbaṃ sajjhāyitabbaṃ. Yathayidaṃ brahmacariyanti yathā idaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ.
178 “于彼处”(tatra):指于僧团中,或于其说法之时。“于义错误而执取,于文错误而安立”:例如在“四念处”中,将“念处”错误地执取为“所缘”之义,并将“念处”这一文句错误地安立。对于“贤友,此义如何?”则答以“念即是念处”。又,“对于此义的‘四念处’,这些文句指的是什么?还是指‘四念处’这些文句?”“何等更为合宜?”即对于此义,哪些文句更为恰当、更为贴切?“于这些文句”指“四念处”之文句,是对于“念即是念处”之义,还是对于“所缘是念处”之义?“贤友,此义即是”指“所缘是念处”这一含义。“这些”即我所说者。“此”即我所指示者。“彼不应被抬举,不应被贬抑”:你们首先应当正确把握义与正确把握文句,但他不应被抬举,也不应被贬抑。“应令知解”:应使他了知。“而于彼义”即对于“念即是念处”之义,“以及于他们文句”即对于“念处”之文句,“为审察、为受持”:为了通达、为了忆持。依此方法,一切处皆应理解。显示巴利原文
178.Tatra ceti tatra saṅghamajjhe, tassa vā bhāsite. Atthañceva micchā gaṇhāti, byañjanāni ca micchā ropetīti ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’ti ettha ārammaṇaṃ ‘‘satipaṭṭhāna’’nti atthaṃ gaṇhāti. ‘‘Satipaṭṭhānānī’’ti byañjanaṃ ropeti. Imassa nu kho, āvuso, atthassāti ‘‘satiyeva satipaṭṭhāna’’nti. Atthassa ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’ti kiṃ nu kho imāni byañjanāni, udāhu cattāri satipaṭṭhānānī’’ti etāni vā byañjanāni. Katamāni opāyikatarānīti imassa atthassa katamāni byañjanāni upapannatarāni allīnatarāni. Imesañcabyañjanānanti ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’ti byañjanānaṃ ‘‘satiyeva satipaṭṭhāna’’nti kiṃ nu kho ayaṃ attho, udāhu ‘‘ārammaṇaṃ satipaṭṭhāna’’nti eso atthoti? Imassa kho, āvuso, atthassāti ‘‘ārammaṇaṃ satipaṭṭhāna’’nti imassa atthassa. Yā ceva etānīti yāni ceva etāni mayā vuttāni. Yā ceva esoti yo ceva esa mayā vutto. So neva ussādetabboti tumhehi tāva sammā atthe ca sammā byañjane ca ṭhātabbaṃ. So pana neva ussādetabbo, na apasādetabbo. Saññāpetabboti jānāpetabbo. Tassa ca atthassāti ‘‘satiyeva satipaṭṭhāna’’nti atthassa ca. Tesañca byañjanānanti ‘‘satipaṭṭhānā’’ti byañjanānaṃ. Nisantiyāti nisāmanatthaṃ dhāraṇatthaṃ. Iminā nayena sabbavāresu attho veditabbo.
181 “如此者”(tādisaṃ):如同你们这般的人。“具义者”(atthupetaṃ):具足于义,为通达义之人。“具文句者”(byañjanupetaṃ):具足于文句,为通达文句之人。你们应当如是称赞这位比丘。因为他并不是你们所谓的弟子,他即是佛陀,即是纯陀。如是,世尊将这位多闻比丘安立于与自己等同的地位。显示巴利原文
181.Tādisanti tumhādisaṃ. Atthupetanti atthena upetaṃ atthassa viññātāraṃ. Byañjanupetanti byañjanehi upetaṃ byañjanānaṃ viññātāraṃ. Evaṃ etaṃ bhikkhuṃ pasaṃsatha. Eso hi bhikkhu na tumhākaṃ sāvako nāma, buddho nāma esa cundāti. Iti bhagavā bahussutaṃ bhikkhuṃ attano ṭhāne ṭhapesi.
关于“缘准许起因”等的注释显示巴利原文
Paccayānuññātakāraṇādivaṇṇanā
182 182. 今为更进一步地宣说,世尊开示:“并非你们,纯陀……”等。这里,“现世漏”(diṭṭhadhammikā āsavā)指的是依此世间之缘而能生起的诸漏。“来世漏”(samparāyikā āsavā)指的是依他世之诤论因缘而能生起的诸漏。“为防护”(saṃvarāya)是为了遮止,不令它们进入。“为对治”(paṭighātāya)是由断根而摧破。“足以对治寒冷”(alaṃ vo taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya)意思是:那足以令你们对治寒冷。此话的意趣是:我允许你们受用衣,并不是为了让你们披着而生起骄慢与傲慢而住,而是为了让你们披着后,能对治寒冷等,安乐地如理作意沙门法。如同衣一样,施食等也是同样的道理。这里的“逐句注释”(anupadasaṃvaṇṇanā)应当依照《清净道论》中所说的方法来理解。显示巴利原文
182. Idāni tatopi uttaritaraṃ desanaṃ vaḍḍhento na vo ahaṃ, cundātiādimāha. Tattha diṭṭhadhammikā āsavā nāma idhaloke paccayahetu uppajjanakā āsavā. Samparāyikā āsavā nāma paraloke bhaṇḍanahetu uppajjanakā āsavā. Saṃvarāyāti yathā te na pavisanti, evaṃ pidahanāya. Paṭighātāyāti mūlaghātena paṭihananāya. Alaṃ vo taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāyāti taṃ tumhākaṃ sītassa paṭighātāya samatthaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti, yaṃ vo mayā cīvaraṃ anuññātaṃ, taṃ pārupitvā dappaṃ vā mānaṃ vā kurumānā viharissathāti na anuññātaṃ, taṃ pana pārupitvā sītappaṭighātādīni katvā sukhaṃ samaṇadhammaṃ yoniso manasikāraṃ karissathāti anuññātaṃ. Yathā ca cīvaraṃ, evaṃ piṇḍapātādayopi. Anupadasaṃvaṇṇanā panettha visuddhimagge vuttanayeneva veditabbā.
关于“乐利益者”等的注释显示巴利原文
Sukhallikānuyogādivaṇṇanā
183 “乐行”(sukhallikānuyogaṃ):指乐行的实践,意为耽著于享乐。“使乐”(sukheti):意为令快乐。“使喜悦”(pīṇeti):意为令喜悦、令丰盈。显示巴利原文
183.Sukhallikānuyoganti sukhalliyanānuyogaṃ, sukhasevanādhimuttanti attho. Sukhetīti sukhitaṃ karoti. Pīṇetīti pīṇitaṃ thūlaṃ karoti.
186 186.“非立于法者”(aṭṭhitadhammā)指不具备立于法的自性者。“舌是无有的”(jivhā no atthī)意思是:他们想说什么就说什么,有时说行道,有时说果,有时说涅槃,这是用意所在。“依知者”(jānatā)指以一切知智而知者。“依见者”(passatā)指以五种眼而见者。“入于甚深地者”(gambhīranemaṃ anupaviṭṭho)指已深入甚深之地者。“善树立者”(sunikhāto)指坚固地树立者。同样的,贤友!漏尽者不可能做这九种事。他对这些事不违犯,不动摇,不震惧。其中,对于故意夺取众生命等事,即使是须陀洹等圣者也不可能做。“以蓄积而受用欲”(sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ)指将事欲和烦恼欲积存起来并受用。如同过去还是在家者时那样——即过去在家时的受用方式,他不可能像那样受用。显示巴利原文
186.Aṭṭhitadhammāti naṭṭhitasabhāvā. Jivhā no atthīti yaṃ yaṃ icchanti, taṃ taṃ kathenti, kadāci maggaṃ kathenti, kadāci phalaṃ kadāci nibbānanti adhippāyo. Jānatāti sabbaññutaññāṇena jānantena. Passatāti pañcahi cakkhūhi passantena. Gambhīranemoti gambhīrabhūmiṃ anupaviṭṭho. Sunikhātoti suṭṭhu nikhāto. Evameva kho, āvusoti evaṃ khīṇāsavo abhabbo nava ṭhānāni ajjhācarituṃ. Tasmiṃ anajjhācāro acalo asampavedhī. Tattha sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropanādīsu sotāpannādayopi abhabbā. Sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjitunti vatthukāme ca kilesakāme ca sannidhiṃ katvā paribhuñjituṃ. Seyyathāpi pubbe agārikabhūtoti yathā pubbe gihibhūto paribhuñjati, evaṃ paribhuñjituṃ abhabbo.
关于问题解答的注释显示巴利原文
Pañhabyākaraṇavaṇṇanā
187 住在在家众中的须陀洹等圣者,终生会保持着在家者的特征。然而,漏尽者证得阿拉汉果后,若是人类,便会般涅槃或出家。在四大王天等欲界天中,他们连片刻都不会停留。为什么呢?因为那里没有远离之处。但如果是以地居天的天人身证得阿拉汉果,则仍可留住。以此因缘,出现了这个问题。又因其过失已断,应当知道他是具有比丘性的。“无岸”(atīraṃ)指无岸、无界限、广大。“但非于未来”(no ca kho anāgataṃ)意思是:对于未来时,并非如此宣说。他们可能认为:“沙门乔达摩只知过去,不知未来。”诚然,他展示了忆念过去五百五十则本生故事,却未展示忆念未来那么多。他们怀此想法,便这样说:“这是什么原因呢?”(tayidaṃ kiṃ sū)意思是:对于未来没有宣说,到底是什么原因?“怎么讲?”(kathaṃsū)意思是:难道是因为他不知道未来才不回忆?还是因为他不愿回忆才不回忆?“以他处所转之智见”(aññavihitakena ñāṇadassanena):指具有能如同亲见般地展示、被称为“见”的智慧;这种智慧转向他处,即系着于其他对象而生起。他们认为应当用这种转向他处的“智见”去了知和告知。因为他们以为:在行、住、睡、醒时,恒常无间地有智见现前;但这样的智慧实际上并不存在。所以要知道,他们这样想,就跟愚者、无知者一样。显示巴利原文
187. Agāramajjhe vasantā hi sotāpannādayo yāvajīvaṃ gihibyañjanena tiṭṭhanti. Khīṇāsavo pana arahattaṃ patvāva manussabhūto parinibbāti vā pabbajati vā. Cātumahārājikādīsu kāmāvacaradevesu muhuttampi na tiṭṭhati. Kasmā? Vivekaṭṭhānassa abhāvā. Bhummadevattabhāve pana ṭhito arahattaṃ patvāpi tiṭṭhati. Tassa vasena ayaṃ pañho āgato. Bhinnadosattā panassa bhikkhubhāvo veditabbo. Atīrakanti atīraṃ aparicchedaṃ mahantaṃ. No ca kho anāgatanti anāgataṃ pana addhānaṃ ārabbha evaṃ na paññapeti, atītameva maññe samaṇo gotamo jānāti, na anāgataṃ. Tathā hissa atīte aḍḍhachaṭṭhasatajātakānussaraṇaṃ paññāyati. Anāgate evaṃ bahuṃ anussaraṇaṃ na paññāyatīti imamatthaṃ maññamānā evaṃ vadeyyuṃ. Tayidaṃ kiṃ sūti anāgate apaññāpanaṃ kiṃ nu kho? Kathaṃsūti kena nu kho kāraṇena ajānantoyeva nu kho anāgataṃ nānussarati, ananussaritukāmatāya nānussaratīti. Aññavihitakena ñāṇadassanenāti paccakkhaṃ viya katvā dassanasamatthatāya dassanabhūtena ñāṇena aññatthavihitakena ñāṇena aññaṃ ārabbha pavattena, aññavihitakaṃ aññaṃ ārabbha pavattamānaṃ ñāṇadassanaṃ saṅgāhetabbaṃ paññāpetabbaṃ maññanti. Te hi carato ca tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ maññanti, tādisañca ñāṇaṃ nāma natthi. Tasmā yathariva bālā abyattā, evaṃ maññantīti veditabbo.
“随念者”(satānusārī):指与宿住随念相应的智慧。“于所期望者”(yāvatakaṃ ākaṅkhati):意思是,如果想知多少,他便发出智慧:“我将知那么多。”于是,智慧如同射入脆弱叶鞘的箭一般,无碍无阻地前往,因此能随念他所期望的任何分量。“菩提生者”(bodhijanti):指在菩提树下生起的智慧。“智生起”(ñāṇaṃ uppajjati):指四种道智的生起。“此是最后生”(ayamantimā jāti):因为此智已断尽生的根本,所以这就是最后生。“今则无有后有”(natthidāni punabbhavo):随之又生起智慧。“与无义相应者”(anatthasaṃhitaṃ):指既不涉及此世利益,也不涉及他世利益的言论。“如来不记说彼”(na taṃ tathāgato byākaroti):如来不会宣说诸如婆罗多战争、盗取西多之类不能导向解脱的言论。“真实、如实而与无义相应者”:指王论等畜生论。“如来是知时者”(kālaññū tathāgato hoti):即如来知晓适当的时机。显示巴利原文
Satānusārīti pubbenivāsānussatisampayuttakaṃ. Yāvatakaṃ ākaṅkhatīti yattakaṃ ñātuṃ icchati, tattakaṃ jānissāmīti ñāṇaṃ pesesi. Athassa dubbalapattapuṭe pakkhandanārāco viya appaṭihataṃ anivāritaṃ ñāṇaṃ gacchati, tena yāvatakaṃ ākaṅkhati tāvatakaṃ anussarati. Bodhijanti bodhimūle jātaṃ. Ñāṇaṃ uppajjatīti catumaggañāṇaṃ uppajjati. Ayamantimā jātīti tena ñāṇena jātimūlassa pahīnattā puna ayamantimā jāti. Natthidāni punabbhavoti aparampi ñāṇaṃ uppajjati. Anatthasaṃhitanti na idhalokatthaṃ vā paralokatthaṃ vā nissitaṃ. Na taṃ tathāgato byākarotīti taṃ bhāratayuddhasītāharaṇasadisaṃ aniyyānikakathaṃ tathāgato na katheti. Bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitanti rājakathāditiracchānakathaṃ. Kālaññū tathāgato hotīti kālaṃ jānāti. Sahetukaṃ sakāraṇaṃ katvā yuttapattakāleyeva katheti.
188 因此被称为“如来”(tathāgata):因为如来对应当说的内容,全都如其本然地如实宣说,所以把“如”字里的“d”音转为“t”音,就成了“如来”,这就是名称的含义。“见”(diṭṭha):指色处。“闻”(suta):指声处。“觉”(muta):指通过接触、领受而被抓取的香处、味处和触处。“识”(viññāta):指乐、苦等法处。“得”(patta):指经过寻求后得到的,或者没有经过寻求而得到的。“遍求”(pariyesita):指已经寻求过,不论得到或没得到。“心所随行”(anuvicaritaṃ manasā):指以心念跟随而行。“已被如来正觉”(tathāgatena abhisambuddha)这句话表明:在这无量世界中,包括天神的世间,对于青、黄等出现在眼门的色所缘,如来都如实正觉:“这个众生在这一刻见到了这个色所缘,随即生起悦意、不悦意或中舍的心”——所有这一切,如来全都这样如实正觉。同样地,在这无量世界、包含天神的世间,有鼓声、腰鼓声等声所缘出现在耳门,如来也都如此如实正觉。显示巴利原文
188.Tasmā tathāgatoti vuccatīti yathā yathā gaditabbaṃ, tathā tatheva gadanato dakārassa takāraṃ katvā tathāgatoti vuccatīti attho. Diṭṭhanti rūpāyatanaṃ. Sutanti saddāyatanaṃ. Mutanti mutvā patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ. Viññātanti sukhadukkhādidhammāyatanaṃ. Pattanti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ. Pariyesitanti pattaṃ vā apattaṃ vā pariyesitaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti cittena anusañcaritaṃ. ‘‘Tathāgatena abhisambuddha’’nti iminā etaṃ dasseti, yañhi aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa nīlaṃ pītakantiādi rūpārammaṇaṃ cakkhudvāre āpāthamāgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma rūpārammaṇaṃ disvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ . Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa bherisaddo mudiṅgasaddotiādi saddārammaṇaṃ sotadvāre āpāthamāgacchati. Mūlagandho tacagandhotiādi gandhārammaṇaṃ ghānadvāre āpāthamāgacchati. Mūlaraso khandharasotiādi rasārammaṇaṃ jivhādvāre āpāthamāgacchati. Kakkhaḷaṃ mudukantiādi pathavīdhātutejodhātuvāyodhātubhedaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ kāyadvāre āpāthamāgacchati. ‘‘Ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma phoṭṭhabbārammaṇaṃ phusitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ. Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa sukhadukkhādibhedaṃ dhammārammaṇaṃ manodvārassa āpāthamāgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe idaṃ nāma dhammārammaṇaṃ vijānitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ.
纯陀,在这些众生所见、所闻、所觉、所识知的事物中,没有什么是如来未见、未闻、未觉、未识知的。在这广大人群中,有经过寻求而证得者,也有经过寻求而未证得者;有未经寻求而证得者,也有未经寻求而未证得者。对于所有这些,没有什么是如来未证得的,没有什么是如来未以智慧现证的。因此被称为“如来”。又因为他如实到达了世间所到达之处,所以称为“如来”。而经中所说“已正觉”,与“到达”义同。依此道理,一切文段中“如来”这一称号的意义应如此理解;这在《梵网经》对“如来”一词的详细解释中已作说明。显示巴利原文
Yañhi , cunda, imesaṃ sattānaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ tattha tathāgatena adiṭṭhaṃ vā asutaṃ vā amutaṃ vā aviññātaṃ vā natthi. Imassa mahājanassa pariyesitvā pattampi atthi, pariyesitvā appattampi atthi. Apariyesitvā pattampi atthi, apariyesitvā appattampi atthi. Sabbampi taṃ tathāgatassa appattaṃ nāma natthi, ñāṇena asacchikataṃ nāma. ‘‘Tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti. Yaṃ yathā lokena gataṃ tassa tatheva gatattā ‘‘tathāgato’’ti vuccati. Pāḷiyaṃ pana abhisambuddhanti vuttaṃ, taṃ gatasaddena ekatthaṃ. Iminā nayena sabbavāresu ‘‘tathāgato’’ti nigamanassa attho veditabbo, tassa yutti brahmajāle tathāgatasaddavitthāre vuttāyeva.
无记处(未记说处)的解释显示巴利原文
Abyākataṭṭhānavaṇṇanā
189 宣说了自己无等、无上、一切知、法王的状态后,世尊发出狮子吼:“对于众多沙门、婆罗门的种种执见,没有什么是我不曾了知、不曾见到的;一切都在我智慧的范围之内。”接着又说:“纯陀,有这样的处……”等等。在这里,“如来”一词指有情。“贤友,这并不具有义利”,是指这件事不具足今世或他世的利益;“也不具足法”,是指这件事不依于九种出世间法;“不是梵行的开端”,是指这件事不是包含三学的整个教法梵行的起始部分。显示巴利原文
189. Evaṃ attano asamataṃ anuttarataṃ sabbaññutaṃ dhammarājabhāvaṃ kathetvā idāni ‘‘puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ laddhīsu mayā aññātaṃ adiṭṭhaṃ nāma natthi, sabbaṃ mama ñāṇassa antoyeva parivattatī’’ti sīhanādaṃ nadanto ṭhānaṃ kho panetaṃ, cunda, vijjatītiādimāha. Tattha tathāgatoti satto. Na hetaṃ, āvuso, atthasaṃhitanti idhalokaparalokaatthasaṃhitaṃ na hoti. Na ca dhammasaṃhitanti navalokuttaradhammanissitaṃ na hoti. Naādibrahmacariyakanti sikkhattayasaṅgahitassa sakalasāsanabrahmacariyassa ādibhūtaṃ na hoti.
190 在“此是苦”等教说当中,除去渴爱,其余的三界诸法,被记别为“此是苦”。而作为该苦的发起者、产生者的渴爱,被记别为“苦集”。这两者的不再生起,被记别为“苦灭”。遍知苦、断除集、证得灭的圣道,被记别为“导至苦灭之道”。至于“贤友,这确实具有义利”等语句中的“这”,是指依止于今世、他世的利益,依止于九种出世间法,并且是整个教法梵行的开端、首要、先行。显示巴利原文
190.Idaṃ dukkhanti khotiādīsu taṇhaṃ ṭhapetvā avasesā tebhummakā dhammā idaṃ dukkhanti byākataṃ. Tasseva dukkhassa pabhāvikā janikā taṇhā dukkhasamudayoti byākataṃ. Ubhinnaṃ appavatti dukkhanirodhoti byākataṃ. Dukkhaparijānano samudayapajahano nirodhasacchikaraṇo ariyamaggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti byākataṃ. ‘‘Etañhi, āvuso, atthasaṃhita’’ntiādīsu etaṃ idhalokaparalokaatthanissitaṃ navalokuttaradhammanissitaṃ sakalasāsanabrahmacariyassa ādi padhānaṃ pubbaṅgamanti ayamattho.
与过去世相关的见依处的解释显示巴利原文
Pubbantasahagatadiṭṭhinissayavaṇṇanā
191 此处,为了避免人们产生这样的想法——‘那些没有被记说的事,是我不明白才不记说’,其实我正是了了分明地知道,却因为‘宣说这些没有利益’而不记说。而凡是应当那样去记说的,我都恰恰已经记说了。发出这样的狮子吼之后,世尊又说道:‘纯陀,又有那些……’等等。在这里,“见依处”就是指见本身,意思是依止于见、堕入见的人。“唯此是真实”:就是只有这个见解才是真实的。“其余皆虚妄”:指其他人的言说都是虚妄的。“不自作”:指不是自己造作的。显示巴利原文
191. Idāni yaṃ taṃ mayā na byākataṃ, taṃ ajānantena na byākatanti mā evaṃ saññamakaṃsu. Jānantova ahaṃ evaṃ ‘‘etasmiṃ byākatepi attho natthī’’ti na byākariṃ. Yaṃ pana yathā byākātabbaṃ, taṃ mayā byākatamevāti sīhanādaṃ nadanto puna yepi te, cundātiādimāha. Tattha diṭṭhiyova diṭṭhinissayā, diṭṭhinissitakā diṭṭhigatikāti attho. Idameva saccanti idameva dassanaṃ saccaṃ. Moghamaññanti aññesaṃ vacanaṃ moghaṃ. Asayaṃkāroti asayaṃ kato.
192 “其中”:指在那些沙门、婆罗门当中。“贤友,有此事吗”:意思是,贤友,你们所说的“自我和世界是常”,我要问你们:“此事是有还是无?”“而他们如此说”:然而他们称说“唯此为真,余皆虚妄”,于此我不予认可。“就施设而言”:指就见的施设而言。“相等与相等者”:指以同等的智慧而相等。“所谓增上施设”:就是指此增上施设。在这里,我最殊胜、最超越,无人与我相等。其中所说的“就施设而言”与“增上施设”,二者同义。从分类上说,才有“施设”与“增上施设”两种。其中,“施设”指见的施设,“增上施设”指蕴施设、界施设、处施设、根施设、谛施设、补特伽罗施设,这六种施设。但在这里,“就施设而言”一语,实际兼含施设与增上施设;“增上施设”一语亦是如此。因为世尊于施设无上,于增上施设亦无上。因此他说:“我于此最为增上,即此增上施设。”显示巴利原文
192.Tatrāti tesu samaṇabrāhmaṇesu. Atthi nu kho idaṃ āvuso vuccatīti, āvuso, yaṃ tumhehi sassato attā ca loko cāti vuccati, idamatthi nu kho udāhu natthīti evamahaṃ te pucchāmīti attho. Yañca kho te evamāhaṃsūti yaṃ pana te ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti vadanti, taṃ tesaṃ nānujānāmi. Paññattiyāti diṭṭhipaññattiyā. Samasamanti samena ñāṇena samaṃ. Yadidaṃ adhipaññattīti yā ayaṃ adhipaññatti nāma. Ettha ahameva bhiyyo uttaritaro na mayā samo atthi. Tattha yañca vuttaṃ ‘‘paññattiyāti yañca adhipaññattī’’ti ubhayametaṃ atthato ekaṃ. Bhedato hi paññatti adhipaññattīti dvayaṃ hoti. Tattha paññatti nāma diṭṭhipaññatti. Adhipaññatti nāma khandhapaññatti dhātupaññatti āyatanapaññatti indriyapaññatti saccapaññatti puggalapaññattīti evaṃ vuttā cha paññattiyo. Idha pana paññattiyāti etthāpi paññatti ceva adhipaññatti ca adhippetā, adhipaññattīti etthāpi. Bhagavā hi paññattiyāpi anuttaro, adhipaññattiyāpi anuttaro. Tenāha – ‘‘ahameva tattha bhiyyo yadidaṃ adhipaññattī’’ti.
196 “为了舍断”指为了断除。“为了超越”是它的同义词。“已宣说”指已讲述。“已施设”指已确立。因为当修习念处时,破除密集,如实见一切法,便能决断:“这纯粹是诸行聚集,此处并无有情可得”,由此即舍断了一切见的依处。所以这样说:“为了舍断见的依处、为了超越,我如此宣说、施设了这一四念处。”其余各处,其义易了。显示巴利原文
196.Pahānāyāti pajahanatthaṃ. Samatikkamāyāti tasseva vevacanaṃ. Desitāti kathitā. Paññattāti ṭhapitā. Satipaṭṭhānabhāvanāya hi ghanavinibbhogaṃ katvā sabbadhammesu yāthāvato diṭṭhesu ‘‘suddhasaṅkhārapuñjoyaṃ nayidha sattūpalabbhatī’’ti sanniṭṭhānato sabbadiṭṭhinissayānaṃ pahānaṃ hotīti. Tena vuttaṃ. Diṭṭhinissayānaṃ pahānāya samatikkamāya evaṃ mayā ime cattāro satipaṭṭhānā desitā paññattā’’ti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.