《净信经》的注释显示巴利原文
5. Sampasādanīyasuttavaṇṇanā
舍利弗狮子吼的注释显示巴利原文
Sāriputtasīhanādavaṇṇanā
141 “如是我闻”等语是《净信经》的开端。以下为浅显词句的注释:「在那烂陀」——即名为那烂陀的城镇,以此城为乞食村。「在波婆利迦庵婆林」——即在布商波婆利迦长者的芒果林。据说,这片林园本属于他。他听闻世尊说法后,对世尊生起了净信,便在那园中建造了带有石窟精舍、殿堂等庄严设施的世尊住处,供养给世尊。这座住处就如耆婆庵婆林一样,被称作‘波婆利迦庵婆林’,意为‘住在波婆利迦的芒果林’。他对世尊说:‘尊者!我对世尊有这等净信。’为何这样说?是为了表达自己心中生起的喜悦。显示巴利原文
141.Evaṃme sutanti sampasādanīyasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – nāḷandāyanti nāḷandāti evaṃnāmake nagare, taṃ nagaraṃ gocaragāmaṃ katvā. Pāvārikambavaneti dussapāvārikaseṭṭhino ambavane. Taṃ kira tassa uyyānaṃ ahosi. So bhagavato dhammadesanaṃ sutvā bhagavati pasanno tasmiṃ uyyāne kuṭileṇamaṇḍapādipaṭimaṇḍitaṃ bhagavato vihāraṃ katvā niyyātesi. So vihāro jīvakambavanaṃ viya ‘‘pāvārikambavana’’ntveva saṅkhyaṃ gato, tasmiṃ pāvārikambavane viharatīti attho. Bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatī’’ti. Kasmā evaṃ avoca? Attano uppannasomanassapavedanatthaṃ.
据说,那位长老在那天清早便整肃仪容,穿好下衣,持钵与袈裟,以庄严的进止令诸天人生起净信,为饶益那烂陀居民而入城乞食。午后,从乞食处返回,前往住处履行对世尊的义务。待世尊进入香室后,他顶礼世尊,回到自己的日间居所。在那里,他履行了对同住比丘及弟子们的义务,待他们离去后,便打扫日间居所,铺好皮垫,用水罐里的水清凉手足,结跏趺坐,限定时间后入于果定。显示巴利原文
Tatrāyamanupubbikathā – thero kira taṃdivasaṃ kālasseva sarīrappaṭijagganaṃ katvā sunivatthanivāsano pattacīvaramādāya pāsādikehi abhikkantādīhi devamanussānaṃ pasādaṃ āvahanto nāḷandavāsīnaṃ hitasukhamanubrūhayanto piṇḍāya pavisitvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṃ gantvā satthu vattaṃ dassetvā satthari gandhakuṭiṃ paviṭṭhe satthāraṃ vanditvā attano divāṭṭhānaṃ agamāsi. Tattha saddhivihārikantevāsikesu vattaṃ dassetvā paṭikkantesu divāṭṭhānaṃ sammajjitvā cammakkhaṇḍaṃ paññapetvā udakatumbato udakena hatthapāde sītale katvā tisandhipallaṅkaṃ ābhujitvā kālaparicchedaṃ katvā phalasamāpattiṃ samāpajji.
他按照所限定的时间从定中出,开始随念自己的功德。随念时,戒首先现起;紧接着,定、慧、解脱、解脱知见依次现起;初禅、二禅、三禅、四禅,空无边处定、识无边处定、无所有处定、非想非非想处定,观智、意所成神通智、神变智、天耳智、他心智、宿住随念智、天眼智……乃至入流道、入流果……乃至阿拉汉道、阿拉汉果,义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解,声闻波罗蜜智,从他在无量见佛足下所发起的誓愿,一直追溯到十万劫又无数劫以前的功德,全都于跏趺坐中清晰地呈现在他面前。显示巴利原文
So yathāparicchinnakālavasena samāpattito vuṭṭhāya attano guṇe anussaritumāraddho. Athassa guṇe anussarato sīlaṃ āpāthamāgataṃ. Tato paṭipāṭiyāva samādhi paññā vimutti vimuttiñāṇadassanaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ dutiyaṃ jhānaṃ tatiyaṃ jhānaṃ catutthaṃ jhānaṃ ākāsānañcāyatanasamāpatti viññānañcāyatanasamāpatti ākiñcaññāyatanasamāpatti nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti vipassanāñāṇaṃ manomayiddhiñāṇaṃ iddhividhañāṇaṃ dibbasotañāṇaṃ cetopariyañāṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ…pe… sotāpattimaggo sotāpattiphalaṃ…pe… arahattamaggo arahattaphalaṃ atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidā sāvakapāramīñāṇaṃ. Ito paṭṭhāya kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa upari anomadassībuddhassa pādamūle kataṃ abhinīhāraṃ ādiṃ katvā attano guṇe anussarato yāva nisinnapallaṅkā guṇā upaṭṭhahiṃsu.
长老如此随念自己的功德,却根本无法看到功德的边际与限量。他心想:‘像我这样只停留在部分智上的声闻弟子,功德尚且无有边际、无有限量,那么,我为之出家、所依止的那位导师,他的功德又当如何呢?’于是,他开始随念那位具足十力者的功德。他依止于世尊的戒、定、慧、解脱、解脱知见,依止于四念处、四正勤、四神足、四道、四果、四无碍解、四生类别智、四圣种,就这样开始随念具足十力者的功德。显示巴利原文
Evaṃ thero attano guṇe anussaramāno guṇānaṃ pamāṇaṃ vā paricchedaṃ vā daṭṭhuṃ nāsakkhi. So cintesi – ‘‘mayhaṃ tāva padesañāṇe ṭhitassa sāvakassa guṇānaṃ pamāṇaṃ vā paricchedo vā natthi. Ahaṃ pana yaṃ satthāraṃ uddissa pabbajito, kīdisā nu kho tassa guṇā’’ti dasabalassa guṇe anussarituṃ āraddho. So bhagavato sīlaṃ nissāya, samādhiṃ paññaṃ vimuttiṃ vimuttiñāṇadassanaṃ nissāya, cattāro satipaṭṭhāne nissāya, cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde cattāro magge cattāri phalāni catasso paṭisambhidā catuyoniparicchedakañāṇaṃ cattāro ariyavaṃse nissāya dasabalassa guṇe anussaritumāraddho.
同样地,他还依止五勤支、五支正定、五根、五力、五出离界、五解脱处、五解脱成熟慧;六和敬法、六随念处、六恭敬、六出离界、六恒住、六无上、六抉择分慧、六神通、六不共智;七不退法、七圣财、七觉支、七善士法、七清洗事、七慧、七应供者、七诸漏尽者力;八慧得因、八正道、八世法超越、八精进事、八无暇论、八大人之思惟、八胜处、八解脱;九如理作意根本法、九清净勤支、九众生居处论、九调伏瞋恚、九慧、九种种、九次第住;十救护法、十遍处、十善业道、十如来力、十正性、十圣居、十无学法;十一慈心功德;十二法轮相;十三头陀支功德;十四佛智;十五解脱成熟法;十六种入出息念;十八佛法;十九省察智;四十四智事;五十余善法;七十七智事;二千四百亿百千等至运转大金刚智,依止这些而开始随念具足十力者的功德。显示巴利原文
Tathā pañca padhāniyaṅgāni, pañcaṅgikaṃsammāsamādhiṃ, pañcindriyāni, pañca balāni, pañca nissaraṇiyā dhātuyo, pañca vimuttāyatanāni, pañca vimuttiparipācaniyā paññā, cha sāraṇīye dhamme, cha anussatiṭṭhānāni, cha gārave, cha nissaraṇiyā dhātuyo, cha satatavihāre, cha anuttariyāni, cha nibbedhabhāgiyā paññā, cha abhiññā, cha asādhāraṇañāṇāni, satta aparihāniye dhamme, satta ariyadhanāni, satta bojjhaṅge, satta sappurisadhamme, satta nijjaravatthūni, satta paññā, satta dakkhiṇeyyapuggale, satta khīṇāsavabalāni, aṭṭha paññāpaṭilābhahetū, aṭṭha sammattāni, aṭṭha lokadhammātikkame, aṭṭha ārambhavatthūni, aṭṭha akkhaṇadesanā, aṭṭha mahāpurisavitakke, aṭṭha abhibhāyatanāni, aṭṭha vimokkhe, nava yonisomanasikāramūlake dhamme, nava pārisuddhipadhāniyaṅgāni, nava sattāvāsadesanā, nava āghātappaṭivinaye, nava paññā, nava nānattāni, nava anupubbavihāre, dasa nāthakaraṇe dhamme, dasa kasiṇāyatanāni, dasa kusalakammapathe, dasa tathāgatabalāni, dasa sammattāni, dasa ariyavāse, dasa asekkhadhamme, ekādasa mettānisaṃse, dvādasa dhammacakkākāre, terasa dhutaṅgaguṇe , cuddasa buddhañāṇāni, pañcadasa vimuttiparipācaniye dhamme, soḷasavidhaṃ ānāpānassatiṃ, aṭṭhārasa buddhadhamme, ekūnavīsati paccavekkhaṇañāṇāni, catucattālīsa ñāṇavatthūni, paropaṇṇāsa kusaladhamme, sattasattati ñāṇavatthūni, catuvīsatikoṭisatasahassasamāpattisañcaramahāvajirañāṇaṃ nissāya dasabalassa guṇe anussarituṃ ārabhi.
就在那日间住处,他就这样坐着、未离座,又依止即将生起的‘更复有,尊,此是无上’等十六种次第法,开始随念。他如此随念十力者的功德:‘于善之安立无上,于处之安立无上,于入胎无上,于记心差别无上,于见等至无上,于补特伽罗安立无上,于精进无上,于行道差别无上,于言语业无上,于士夫戒行无上,于教诫差别无上,于他人解脱智无上,于常见无上,于宿住随念智无上,于天眼智无上,于神通变化无上,以这些无上……以这些无上。’他这样随念十力者的功德,却不见世尊功德的边际限量。长老连自己的功德都看不到边际限量,又如何能看到世尊功德的边际限量呢?因为谁的智慧愈广大、智见愈明净,他便能愈深地净信佛陀功德。世间的一般大众,即使在咳嗽或打喷嚏时,也会依自所起的亲依止随念佛陀功德,口称‘礼敬诸佛’。然而,比起一切世间大众,一位入流者更能深信佛陀功德的广大。比起成百上千的入流者,一位一来者更能深信。比起成百上千的一来者,一位不来者更能深信。比起成百上千的不来者,一位阿拉汉更能深信。除了普显示巴利原文
Tasmiṃyeva ca divāṭṭhāne nisinnoyeva upari ‘‘aparaṃ pana, bhante, etadānuttariya’’nti āgamissanti soḷasa aparampariyadhammā, tepi nissāya anussarituṃ ārabhi. So ‘‘kusalapaññattiyaṃ anuttaro mayhaṃ satthā, āyatanapaññattiyaṃ anuttaro, gabbhāvakkantiyaṃ anuttaro, ādesanāvidhāsu anuttaro, dassanasamāpattiyaṃ anuttaro, puggalapaññattiyaṃ anuttaro, padhāne anuttaro, paṭipadāsu anuttaro, bhassasamācāre anuttaro, purisasīlasamācāre anuttaro, anusāsanīvidhāsu anuttaro, parapuggalavimuttiñāṇe anuttaro, sassatavādesu anuttaro, pubbenivāsañāṇe anuttaro, dibbacakkhuñāṇe anuttaro, iddhividhe anuttaro, iminā ca iminā ca anuttaro’’ti evaṃ dasabalassa guṇe anussaranto bhagavato guṇānaṃ neva antaṃ, na pamāṇaṃ passi. Thero attanopi tāva guṇānaṃ antaṃ vā pamāṇaṃ vā nāddasa, bhagavato guṇānaṃ kiṃ passissati? Yassa yassa hi paññā mahatī ñāṇaṃ visadaṃ, so so buddhaguṇe mahantato saddahati. Lokiyamahājano ukkāsitvāpi khipitvāpi ‘‘namo buddhāna’’nti attano attano upanissaye ṭhatvā buddhānaṃ guṇe anussarati. Sabbalokiyamahājanato eko sotāpanno buddhaguṇe mahantato saddahati. Sotāpannānaṃ satatopi sahassatopi eko sakadāgāmī. Sakadāgāmīnaṃ satatopi sahassatopi eko anāgāmī. Anāgāmīnaṃ satatopi sahassatopi eko arahā buddhaguṇe mahantato saddahati. Avasesaarahantehi asīti mahātherā buddhaguṇe mahantato saddahanti. Asītimahātherehi cattāro mahātherā. Catūhi mahātherehi dve aggasāvakā. Tesupi sāriputtatthero, sāriputtattheratopi eko paccekabuddho buddhaguṇe mahantato saddahati. Sace pana sakalacakkavāḷagabbhe saṅghāṭikaṇṇena saṅghāṭikaṇṇaṃ pahariyamānā nisinnā paccekabuddhā buddhaguṇe anussareyyuṃ, tehi sabbehipi eko sabbaññubuddhova buddhaguṇe mahantato saddahati.
比如,大众为了知道‘大海是深是浅’,就搓绳子。其中有人搓一寻长的绳,有人两寻,有人十寻,有人二十寻、三十寻、四十寻、五十寻、一百寻、一千寻,乃至八万四千寻。他们坐上船,或者站在海中突起的高山等处,把各自的绳子放下去。那些用一寻绳的人,只能在一寻所及的深度知道水有多深;……用八万四千寻绳的人,只能在八万四千寻所及的深度知道水有多深。再往深去的水到底有多深,他们就无从知晓了。可是,大海里的水并不是只有那么多,而是无边无量的,大海深达八万四千由旬。同样道理,用一寻绳所知道的水量,就如同世间一般人所见的佛功德;用十寻绳在十寻深处知道的水,就如同入流者所见的佛功德;用二十寻绳在二十寻深处知道的水,就如同一来者所见的佛功德;用三十寻绳在三十寻深处知道的水,就如同不来者所见的佛功德;用四十寻绳在四十寻深处知道的水,就如同阿拉汉所见的佛功德;用五十寻绳在五十寻深处知道的水,就如同八十位大长老所见的佛功德;用一百寻绳在一百寻深处知道的水,就如同四位大长老所见的佛功德;用一千寻绳在一千寻深处知道的水,就如同大目犍连长老所见显示巴利原文
Seyyathāpi nāma mahājano ‘‘mahāsamuddo gambhīro uttāno’’ti jānanatthaṃ yottāni vaṭṭeyya, tattha koci byāmappamāṇaṃ yottaṃ vaṭṭeyya, koci dve byāmaṃ, koci dasabyāmaṃ, koci vīsatibyāmaṃ, koci tiṃsabyāmaṃ, koci cattālīsabyāmaṃ, koci paññāsabyāmaṃ, koci satabyāmaṃ, koci sahassabyāmaṃ , koci caturāsītibyāmasahassaṃ. Te nāvaṃ āruyha, samuddamajjhe uggatapabbatādimhi vā ṭhatvā attano attano yottaṃ otāreyyuṃ, tesu yassa yottaṃ byāmamattaṃ, so byāmamattaṭṭhāneyeva udakaṃ jānāti…pe… yassa caturāsītibyāmasahassaṃ, so caturāsītibyāmasahassaṭṭhāneyeva udakaṃ jānāti. Parato udakaṃ ettakanti na jānāti. Mahāsamudde pana na tattakaṃyeva udakaṃ, atha kho anantamaparimāṇaṃ. Caturāsītiyojanasahassaṃ gambhīro hi mahāsamuddo, evameva ekabyāmayottato paṭṭhāya navabyāmayottena ñātaudakaṃ viya lokiyamahājanena diṭṭhabuddhaguṇā veditabbā. Dasabyāmayottena dasabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya sotāpannena diṭṭhabuddhaguṇā. Vīsatibyāmayottena vīsatibyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya sakadāgāminā diṭṭhabuddhaguṇā. Tiṃsabyāmayottena tiṃsabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya anāgāminā diṭṭhabuddhaguṇā. Cattālīsabyāmayottena cattālīsabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya arahatā diṭṭhabuddhaguṇā. Paññāsabyāmayottena paññāsabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya asītimahātherehi diṭṭhabuddhaguṇā. Satabyāmayottena satabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya catūhi mahātherehi diṭṭhabuddhaguṇā. Sahassabyāmayottena sahassabyāmaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya mahāmoggallānattherena diṭṭhabuddhaguṇā. Caturāsītibyāmasahassayottena caturāsītibyāmasahassaṭṭhāne ñātaudakaṃ viya dhammasenāpatinā sāriputtattherena diṭṭhabuddhaguṇā. Tattha yathā so puriso mahāsamudde udakaṃ nāma na ettakaṃyeva, anantamaparimāṇanti gaṇhāti, evameva āyasmā sāriputto dhammanvayena anvayabuddhiyā anumānena nayaggāhena sāvakapāramīñāṇe ṭhatvā dasabalassa guṇe anussaranto ‘‘buddhaguṇā anantā aparimāṇā’’ti saddahi.
实际上,舍利弗长老已见的佛功德,比起应通过法随顺而了知的佛功德,后者要多得多。这是如何理解的呢?譬如,有一条月光河,是一条绵延十八由旬的大河。若有人用针尖去取水,针尖所取之水,相较于未取之水,后者更为众多。又如,有人从大地上以指尖捏起少许泥土,指尖所捏之土,相较于大地所余之土,后者更为众多。再如,有人以手指向大海,指尖所沾之水,相较于海中剩余之水,后者更为众多。又如,有人以手指向虚空,指尖所触的那点虚空,相较于其余无尽虚空,后者更为广大。应当如此理解:舍利弗长老未能得见的佛功德,远多于他已见到的。正如经中所说:显示巴利原文
Therena hi diṭṭhabuddhaguṇehi dhammanvayena gahetabbabuddhaguṇāyeva bahutarā. Yathā kathaṃ viya? Yathā ito nava ito navāti aṭṭhārasa yojanāni avattharitvā gacchantiyā candabhāgāya mahānadiyā puriso sūcipāsena udakaṃ gaṇheyya, sūcipāsena gahitaudakato aggahitameva bahu hoti. Yathā vā pana puriso mahāpathavito aṅguliyā paṃsuṃ gaṇheyya, aṅguliyā gahitapaṃsuto avasesapaṃsuyeva bahu hoti. Yathā vā pana puriso mahāsamuddābhimukhiṃ aṅguliṃ kareyya, aṅguliabhimukhaudakato avasesaṃ udakaṃyeva bahu hoti. Yathā ca puriso ākāsābhimukhiṃ aṅguliṃ kareyya, aṅguliabhimukhaākāsato sesaākāsappadesova bahu hoti. Evaṃ therena diṭṭhabuddhaguṇehi adiṭṭhā guṇāva bahūti veditabbā. Vuttampi cetaṃ –
纵是佛陀赞叹佛陀的功德,
纵使演说一劫乃至更久的时间;
纵然劫数漫长,终有穷尽之时,
如来的功德却永不穷尽。
显示巴利原文 ‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, Kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti.
当长老如此随念自己与导师的功德时,内心涌起强烈的喜悦与满足,如同两河汇成的巨大洪流,又如风吹满皮袋,又如大湖涌出的水,遍满整个身体。于是,当他思惟“我的誓愿真是善立,我的出家真是善得,我竟能在这般导师的座下出家”时,心中生起了更强烈的喜悦与满足。显示巴利原文
Evaṃ therassa attano ca satthu ca guṇe anussarato yamakamahānadīmahogho viya abbhantare pītisomanassaṃ avattharamānaṃ vāto viya bhastaṃ, ubbhijjitvā uggataudakaṃ viya mahārahadaṃ sakalasarīraṃ pūreti. Tato therassa ‘‘supatthitā vata me patthanā, suladdhā me pabbajjā, yvāhaṃ evaṃvidhassa satthu santike pabbajito’’ti āvajjantassa balavataraṃ pītisomanassaṃ uppajji.
于是,长老思惟:“我应将这份喜悦与满足告知谁呢?”他考虑到:其他任何沙门、婆罗门、天、魔或梵天,都无法以与我的净信相称的方式来领受它;我应该只向导师倾诉这份喜悦,唯有导师能领受它。因为,纵使我的喜悦与满足暂且不论,即使有一百位、一千位、乃至十万位像我这样的沙门向他倾诉喜悦,他也能洞悉每个人的心意而全部领受。就好像那条宽达十八由旬的旃陀跋伽大河奔流而下时,溪流与山谷无法容纳它,唯有大海能容纳。大海不仅能容纳旃陀跋伽河,即使有百条、千条、十万条这样的河流涌入,大海也能全部容纳,而不见有丝毫增减。同样地,导师对于一百位、一千位、十万位像我这样的沙门倾诉喜悦,也能洞悉所有人的心意而加以领受。而其余的沙门、婆罗门等,就像溪流山谷无法容纳旃陀跋伽河一样,无法容纳我的喜悦。好,我就去向导师倾诉我的喜悦。于是,他解开结跏趺座,拍了拍皮坐具,拿起坐具,于傍晚花朵从梗上脱落、流泻甜蜜的时刻,来到导师面前,表达自己的喜悦,说道:“尊者,我这样的净信……”这里所谓的“如此净信”,意思是:像这样生起的信心,即“我这样深信”。显示巴利原文
Atha thero ‘‘kassāhaṃ imaṃ pītisomanassaṃ āroceyya’’nti cintento añño koci samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā brahmā vā mama imaṃ pasādaṃ anucchavikaṃ katvā paṭiggahetuṃ na sakkhissati, ahaṃ imaṃ somanassaṃ satthunoyeva pavedeyyāmi, satthāva me paṭiggaṇhituṃ sakkhissati, so hi tiṭṭhatu mama pītisomanassaṃ, mādisassa samaṇasatassa vā samaṇasahassassa vā samaṇasatasahassassa vā somanassaṃ pavedentassa sabbesaṃ manaṃ gaṇhanto paṭiggahetuṃ sakkoti. Seyyathāpi nāma aṭṭhārasa yojanāni avattharamānaṃ gacchantiṃ candabhāgamahānadiṃ kusumbhā vā kandarā vā sampaṭicchituṃ na sakkonti, mahāsamuddova taṃ sampaṭicchati. Mahāsamuddo hi tiṭṭhatu candabhāgā, evarūpānaṃ nadīnaṃ satampi sahassampi satasahassampi sampaṭicchati, na cassa tena ūnattaṃ vā pūrattaṃ vā paññāyati, evameva satthā mādisassa samaṇasatassa samaṇasahassassa samaṇasatasahassassa vā pītisomanassaṃ pavedentassa sabbesaṃ manaṃ gaṇhanto paṭiggahetuṃ sakkoti. Sesā samaṇabrāhmaṇādayo candabhāgaṃ kusumbhakandarā viya mama somanassaṃ sampaṭicchituṃ na sakkonti . Handāhaṃ mama pītisomanassaṃ satthunova ārocemīti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā cammakkhaṇḍaṃ papphoṭetvā ādāya sāyanhasamaye pupphānaṃ vaṇṭato chijjitvā paggharaṇakāle satthāraṃ upasaṅkamitvā attano somanassaṃ pavedento evaṃpasanno ahaṃ, bhantetiādimāha. Tattha evaṃpasannoti evaṃ uppannasaddho, evaṃ saddahāmīti attho. Bhiyyobhiññataroti bhiyyataro abhiññāto, bhiyyatarābhiñño vā, uttaritarañāṇoti attho. Sambodhiyanti sabbaññutaññāṇe arahattamaggañāṇe vā, arahattamaggeneva hi buddhaguṇā nippadesā gahitā honti. Dve hi aggasāvakā arahattamaggeneva sāvakapāramīñāṇaṃ paṭilabhanti. Paccekabuddhā paccekabodhiñāṇaṃ. Buddhā sabbaññutaññāṇañceva sakale ca buddhaguṇe. Sabbañhi nesaṃ arahattamaggeneva ijjhati. Tasmā arahattamaggañāṇaṃ sambodhi nāma hoti. Tena uttaritaro bhagavatā natthi. Tenāha ‘‘bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṃ sambodhiya’’nti.
142 ‘殊胜的’是指最殊胜的。因为‘殊胜’一词,在‘吃殊胜的嚼食’等语句中,表示‘甘美’;在‘婆蹉亚那确实以殊胜的言辞赞叹沙门乔达摩’等语句中,表示‘最殊胜的’;在‘无量殊胜的光明’等语句中,表示‘广大’。而在这里,是取‘最殊胜的’这个意思,所以说‘殊胜的即最殊胜者’。‘如公牛般的’是指如同公牛的言语那般,不动摇、不颤抖。‘一向把握’是指,不是依凭传闻、不是依凭师徒传承、不是依凭道听途说、不是依凭经典传承、不是依凭推理思惟、不是依凭见解的审察认可、不是依凭推论、不是依凭方法而说,而是如同以现观之智亲自证悟后把握住,只说出确定无疑的话。显示巴利原文
142.Uḷārāti seṭṭhā. Ayañhi uḷārasaddo ‘‘uḷārāni khādanīyāni khādantī’’tiādīsu (ma. ni. 1.366) madhure āgacchati. ‘‘Uḷārāya khalu bhavaṃ, vacchāyano , samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatī’’tiādīsu (ma. ni. 3.280) seṭṭhe. ‘‘Appamāṇo uḷāro obhāso’’tiādīsu (dī. ni. 2.32) vipule. Svāyamidha seṭṭhe āgato. Tena vuttaṃ – ‘‘uḷārāti seṭṭhā’’ti. Āsabhīti usabhassa vācāsadisī acalā asampavedhī. Ekaṃso gahitoti anussavena vā ācariyaparamparāya vā itikirāya vā piṭakasampadānena vā ākāraparivitakkena vā diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā takkahetu vā nayahetu vā akathetvā paccakkhato ñāṇena paṭivijjhitvā viya ekaṃso gahito, sanniṭṭhānakathāva kathitāti attho.
‘狮子吼’是指最殊胜的吼声。意思是,不像声音迟缓或嘶哑的狮子那样吼叫,而是发出最殊胜的吼声。世尊为何要说‘舍利弗,你怎样认为’这段开示呢?是为了让他接受质问。因为有些人发出狮子吼之后,却无法在自己的狮子吼上承受质问,不堪推敲,犹如掉入胶中的猴子。就好比吹炼不清净的铜,熔炼后变成焦炭,这样的人也像焦炭一样。另一些人发出狮子吼后,在需要接受质问时,能够承受质问,经得住推敲,就像吹炼无垢的纯金,反而更显光亮,长老正是这样的人。因此,世尊知道‘此人能承受质问’,为了让他在狮子吼上接受质问,便开始了这段开示。显示巴利原文
Sīhanādoti seṭṭhanādo, neva dandhāyantena na gaggarāyantena sīhena viya uttamanādo naditoti attho. Kiṃ te sāriputtāti imaṃ desanaṃ kasmā ārabhīti? Anuyogadāpanatthaṃ. Ekacco hi sīhanādaṃ naditvā attano sīhanāde anuyogaṃ dātuṃ na sakkoti, nighaṃsanaṃ nakkhamati, lepe patitamakkaṭo viya hoti. Yathā dhamamānaṃ aparisuddhalohaṃ jhāyitvā jhāmaaṅgāro hoti, evaṃ jhāmaṅgāro viya hoti . Eko sīhanāde anuyogaṃ dāpiyamāno dātuṃ sakkoti, nighaṃsanaṃ khamati, dhamamānaṃ niddosajātarūpaṃ viya adhikataraṃ sobhati, tādiso thero. Tena naṃ bhagavā ‘‘anuyogakkhamo aya’’nti ñatvā sīhanāde anuyogadāpanatthaṃ imampi desanaṃ ārabhi.
在此,“这一切”是指“这一切由你而了知”。‘如是戒’等,是就世间与出世间而询问戒等。其详细解说,已于《大传记》中说及。显示巴利原文
Tattha sabbe teti sabbe te tayā. Evaṃsīlātiādīsu lokiyalokuttaravasena sīlādīni pucchati. Tesaṃ vitthārakathā mahāpadāne kathitāva.
舍利弗,过去诸佛已灭尽,入不可施设的状态,犹如灯焰熄灭。对于这样已灭尽、入不可施设者,你如何能了知?而对于未来佛的功德,你又是如何以己心推度而得知的呢?世尊这样追问着说道。舍利弗,那么对于现在的我,你又是如何了知的呢?那些未来诸佛,尚未出生、尚未出现、尚未生起,你如何能了知他们?因为要了知他们,就像在没有路的虚空中见到脚印一样。如今你与我同住一处,一同入村乞食,我说法时你也坐在右侧,难道我的功德,是你以己心推度而得知的吗?世尊这样追问着说道。显示巴利原文
Kiṃ pana te, sāriputta, ye te bhavissantīti atītā ca tāva niruddhā, apaṇṇattikabhāvaṃ gatā dīpasikhā viya nibbutā, evaṃ niruddhe apaṇṇattikabhāvaṃ gate tvaṃ kathaṃ jānissasi, anāgatabuddhānaṃ pana guṇā kinti tayā attano cittena paricchinditvā viditāti pucchanto evamāha. Kiṃ pana te, sāriputta, ahaṃ etarahīti anāgatāpi buddhā ajātā anibbattā anuppannā, tepi kathaṃ tvaṃ jānissasi? Tesañhi jānanaṃ apade ākāse padadassanaṃ viya hoti. Idāni mayā saddhiṃ ekavihāre vasasi, ekato bhikkhāya carasi, dhammadesanākāle dakkhiṇapasse nisīdasi, kiṃ pana mayhaṃ guṇā attano cetasā paricchinditvā viditā tayāti anuyuñjanto evamāha.
每当被如此追问时,长老便回答:“尊者,并非如此。”长老既有已知的领域,也有未知的领域。他是在自己已知的领域上作否认,还是在未知的领域上作否认呢?他并不在自己已知的领域作否认,只在自己未知的领域作否认。据说,长老一开始被诘问时便已了知:这个诘问不在声闻波罗蜜智的范围之内,它属于一切知智的领域。因此,他不否定自己声闻波罗蜜智的范围,而只对不了解的一切知智领域加以否定。通过这一点,他也表明了这样的意思:“世尊并不具有能了知过去、未来、现在诸佛的戒、定、慧、解脱、解脱知见之因的那种一切知智。”显示巴利原文
Thero pana pucchite pucchite ‘‘no hetaṃ, bhante’’ti paṭikkhipati. Therassa ca viditampi atthi aviditampi atthi, kiṃ so attano viditaṭṭhāne paṭikkhepaṃ karoti, aviditaṭṭhāneti? Viditaṭṭhāne na karoti, aviditaṭṭhāneyeva karotīti. Thero kira anuyoge āraddheyeva aññāsi. Na ayaṃ anuyogo sāvakapāramīñāṇe, sabbaññutaññāṇe ayaṃ anuyogoti attano sāvakapāramīñāṇe paṭikkhepaṃ akatvā aviditaṭṭhāne sabbaññutaññāṇe paṭikkhepaṃ karoti. Tena idampi dīpeti ‘‘bhagavā mayhaṃ atītānāgatapaccuppannānaṃ buddhānaṃ sīlasamādhipaññāvimuttikāraṇajānanasamatthaṃ sabbaññutaññāṇaṃ natthī’’ti.
「于此」是指在上述被区分为过去等类别的诸佛中。「那么,既然如此」是说:既然没有这样的智慧,你为何还那样说呢?显示巴利原文
Etthāti etesu atītādibhedesu buddhesu. Atha kiñcarahīti atha kasmā evaṃ ñāṇe asati tayā evaṃ kathitanti vadati.
143 「法随」是指随顺对法的现观之智的修习而生起的类推智,也就是掌握了法理。长老安住于声闻波罗蜜智的立场,以这种方式说:“世尊,我这样了知。”因为长老对法理的掌握是无量无边的。就像一切知智没有限量、没有边界一样,法将(舍利弗)对法理的掌握也是如此。因此,他这样了知:“具有这种特质的人,即是无上的导师。”长老所掌握的法理,确实通向一切知智。现在,为了阐明这种对法理的掌握,他以譬喻来显示,说:“尊者,譬如……”等等。在这里,由于中央地区的城墙,无论坚固、薄弱,或者根本不存在,都不会引起对盗贼的顾虑,所以他不取中央地区为例,而说“边境的城市”。 「城墙基脚牢固」是指城墙的底部坚固。「城门与门楼牢固」是指城墙坚固,城门有以厚板做成的坚固门闩。「唯有一门」为什么这样说?因为拥有许多门的城市,必定需要众多有智慧的守门人;而只有一门,只须一位守门人就足够了。而且,能与长老的智慧相提并论的人,再没有第二个。因此,为了以譬喻显示自己的智慧,并只示现一位守门人,他说“唯有一门”。「智者」是指具足智慧者。显示巴利原文
143.Dhammanvayoti dhammassa paccakkhato ñāṇassa anuyogaṃ anugantvā uppannaṃ anumānañāṇaṃ nayaggāho vidito. Sāvakapāramīñāṇe ṭhatvāva imināva ākārena jānāmi bhagavāti vadati. Therassa hi nayaggāho appamāṇo apariyanto. Yathā sabbaññutaññāṇassa pamāṇaṃ vā pariyanto vā natthi, evaṃ dhammasenāpatino nayaggāhassa. Tena so ‘‘iminā evaṃvidho, iminā anuttaro satthā’’ti jānāti. Therassa hi nayaggāho sabbaññutaññāṇagatiko eva. Idāni taṃ nayaggāhaṃ pākaṭaṃ kātuṃ upamāya dassento seyyathāpi, bhantetiādimāha. Tattha yasmā majjhimapadese nagarassa uddhāpapākārādīni thirāni vā hontu, dubbalāni vā, sabbaso vā pana mā hontu, corāsaṅkā na hoti, tasmā taṃ aggahetvā paccantimanagaranti āha. Daḷhuddhāpanti thirapākārapādaṃ. Daḷhapākāratoraṇanti thirapākārañceva thirapiṭṭhasaṅghāṭañca. Ekadvāranti kasmā āha? Bahudvāre hi nagare bahūhi paṇḍitadovārikehi bhavitabbaṃ. Ekadvāre ekova vaṭṭati. Therassa ca paññāya sadiso añño natthi. Tasmā attano paṇḍitabhāvassa opammatthaṃ ekaṃyeva dovārikaṃ dassetuṃ ekadvāra’’nti āha. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato visadañāṇo. Medhāvīti ṭhānuppattikapaññāsaṅkhātāya medhāya samannāgato. Anupariyāyapathanti anupariyāyanāmakaṃ pākāramaggaṃ. Pākārasandhinti dvinnaṃ iṭṭhakānaṃ apagataṭṭhānaṃ. Pākāravivaranti pākārassa chinnaṭṭhānaṃ.
「心的随烦恼」是指五盖,它们染污心,令心变得杂染、热恼、受逼迫,因此被称为“心的随烦恼”。「令慧羸弱」是指,这些盖生起时,能令未生起的智慧无法生起,令已生起的智慧无法增长,因此被称为“令慧羸弱”。「心善安住」是指心已妥善地安立于四念处之后。「如实修习七觉支」是指如实地修习七觉支。「无上正觉」是指证得阿拉汉果或一切知智,这是他的开示。显示巴利原文
Cetaso upakkileseti pañca nīvaraṇāni cittaṃ upakkilesenti kiliṭṭhaṃ karonti upatāpenti vibādhenti, tasmā ‘‘cetaso upakkilesā’’ti vuccanti. Paññāya dubbalīkaraṇeti nīvaraṇā uppajjamānā anuppannāya paññāya uppajjituṃ na denti, uppannāya paññāya vaḍḍhituṃ na denti, tasmā ‘‘paññāya dubbalīkaraṇā’’ti vuccanti. Suppatiṭṭhitacittāti catūsu satipaṭṭhānesu suṭṭhu ṭhapitacittā hutvā. Satta bojjhaṅge yathābhūtanti satta bojjhaṅge yathāsabhāvena bhāvetvā. Anuttaraṃ sammāsambodhinti arahattaṃ sabbaññutaññāṇaṃ vā paṭivijjhiṃsūti dasseti.
再者,这里“念处”即是观,“觉支”即是道,“无上正等正觉”即是阿拉汉果。或者,“念处”指道,“觉支”是混合的,“正等正觉”就是阿拉汉果。然而,长部诵者大无畏长老说:“如果将‘念处’理解为观,将‘觉支’理解为道与一切知智,这会是一个殊胜的问题,可惜未被如此理解。”长老以此说明:一切知佛断除障碍、修习念处与证得正觉,这之间的中间状态,就像金与银掺杂在一起,并无本质上的差别。显示巴利原文
Apicettha satipaṭṭhānāti vipassanā. Sambojjhaṅgā maggo. Anuttarāsammāsambodhi arahattaṃ. Satipaṭṭhānāti vā maggāti vā bojjhaṅgamissakā. Sammāsambodhi arahattameva. Dīghabhāṇakamahāsīvatthero panāha ‘‘satipaṭṭhāne vipassanāti gahetvā bojjhaṅge maggo ca sabbaññutaññāṇañcāti gahite sundaro pañho bhaveyya, na panevaṃ gahita’’nti. Iti thero sabbaññubuddhānaṃ nīvaraṇappahāne satipaṭṭhānabhāvanāya sambodhiyañca majjhe bhinnasuvaṇṇarajatānaṃ viya nānattābhāvaṃ dasseti.
这里应当这样来配合譬喻:尊者舍利弗展示了一座边城,展示其城墙、环城路、城门、有智慧的守门人,以及进出城市的大众生,并且说明那些大众生对守门人是显而易见的。那么,什么譬喻什么呢?城市譬喻涅槃,城墙譬喻戒,环城路譬喻惭,城门譬喻圣道,有智慧的守门人譬喻法将,进出城市的大众生譬喻过去、未来、现在诸佛;那些众生对守门人显而易见,就如过去、未来、现在诸佛以戒、定等对于尊者舍利弗是显而易见的一样。这样,长老便以此方式,完整回应了自己那狮子吼:‘我如此安住于声闻波罗蜜智,依法随、以理趣而了知世尊。’显示巴利原文
Idha ṭhatvā upamā saṃsandetabbā – āyasmā hi sāriputto paccantanagaraṃ dassesi, pākāraṃ dassesi, pariyāyapathaṃ dassesi, dvāraṃ dassesi, paṇḍitadovārikaṃ dassesi, nagaraṃ pavesanakanikkhamanake oḷārike pāṇe dassesi, paṇḍitadovārikassa tesaṃ pāṇānaṃ pākaṭabhāvañca dassesi. Tattha kiṃ kena sadisanti ce. Nagaraṃ viya hi nibbānaṃ, pākāro viya sīlaṃ, pariyāyapatho viya hirī, dvāraṃ viya ariyamaggo, paṇḍitadovāriko viya dhammasenāpati, nagarappavisanakanikkhamanakaoḷārikapāṇā viya atītānāgatapaccuppannā buddhā, dovārikassa tesaṃ pāṇānaṃ pākaṭabhāvo viya āyasmato sāriputtassa atītānāgatapaccuppannabuddhānaṃ sīlasamathādīhi pākaṭabhāvo. Ettāvatā therena bhagavā evamahaṃ sāvakapāramīñāṇe ṭhatvā dhammanvayena nayaggāhena jānāmīti attano sīhanādassa anuyogo dinno hoti.
144 “尊者,我于此……”这段开示为何而说?是为了显示声闻波罗蜜智的成就。这里的意趣是:世尊啊,当我证得声闻波罗蜜智时,并未亲近九十五种外道中的任何一位沙门或婆罗门而证得此智,我正是通过亲近、承事您们而证得的。其中,“于此”仅是语助词。“为了听闻法而亲近”:我亲近您们,不是为了衣钵等资具,而是为了听闻法。如此亲近之后,我便证得了声闻波罗蜜智。那么,长老是在何时为了听闻法而亲近的呢?在猪掘洞,为外甥长爪游方者开示《受摄受经》(中部 2.205)的那一天,他正在亲近,就在那时证得了声闻波罗蜜智。就在那一天,长老手持扇子,站着为世尊扇凉,听闻了那次开示,当下便将声闻波罗蜜智掌握在手。“次第而上的、越来越殊胜的”:世尊将法开示为次第向上、越来越殊胜。“黑白有对待的”:即黑与白,并且是有对待、有异熟的。排除了黑而说白,排除了白而说黑——如此作为有对待之后,开示黑白。在说黑时,也说明其有勤勇、有异熟;在说白时,也说明其有勤勇、有异熟。显示巴利原文
144.Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavāti imaṃ desanaṃ kasmā ārabhi ? Sāvakapāramīñāṇassa nipphattidassanatthaṃ. Ayañhettha adhippāyo, bhagavā ahaṃ sāvakapāramīñāṇaṃ paṭilabhanto pañcanavutipāsaṇḍe na aññaṃ ekampi samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā upasaṅkamitvā sāvakapāramīñāṇampi paṭilabhiṃ, tumheyeva upasaṅkamitvā tumhe payirupāsanto paṭilabhinti. Tattha idhāti nipātamattaṃ. Upasaṅkamiṃ dhammasavanāyāti tumhe upasaṅkamanto panāhaṃ na cīvarādihetu upasaṅkamanto, dhammasavanatthāya upasaṅkamanto. Evaṃ upasaṅkamitvā sāvakapāramīñāṇaṃ paṭilabhiṃ. Kadā pana thero dhammasavanatthāya upasaṅkamantoti. Sūkarakhataleṇe bhāgineyyadīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttantakathanadivase (ma. ni. 2.205) upasaṅkamanto, tadāyeva sāvakapāramīñāṇaṃ paṭilabhīti. Taṃdivasañhi thero tālavaṇṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ bījamāno ṭhito taṃ desanaṃ sutvā tattheva sāvakapāramīñāṇaṃ hatthagataṃ akāsi. Uttaruttaraṃ paṇītapaṇītanti uttaruttarañceva paṇītapaṇītañca katvā desesi. Kaṇhasukkasappaṭibhāganti kaṇhañceva sukkañca. Tañca kho sappaṭibhāgaṃ savipakkhaṃ katvā. Kaṇhaṃ paṭibāhitvā sukkaṃ, sukkaṃ paṭibāhitvā kaṇhanti evaṃ sappaṭibhāgaṃ katvā kaṇhasukkaṃ desesi, kaṇhaṃ desentopi ca saussāhaṃ savipākaṃ desesi, sukkaṃ desentopi saussāhaṃ savipākaṃ desesi.
“于彼法中,以证智了知其中一分法,于诸法中达到究竟”:在世尊所开示的教法中,他证知了一分法——也就是声闻波罗蜜智——然后于诸法中达到究竟。于哪些法中达到究竟?于四圣谛法中。对此,长老们有所讨论:黑林住者善无畏长老首先说道:“在四圣谛法中,此刻并没有达到究竟的理由。因为,舍利弗尊者见到大弟子阿说示的那一天,便已以初道在四圣谛法中达到究竟;而后来在猪掘洞门前,又以其余三道在四圣谛法中达到究竟。但在此处,‘于诸法中’是指他在佛陀的功德中达到了究竟。”世间边住者小无畏长老则说:“前面所说相同,但在此处,‘于诸法中’是指在阿罗汉果中达到了究竟。”长部诵者三藏大无畏长老也赞同前说,但又补充道:“在此处,‘于诸法中’是指在声闻波罗蜜智中达到了究竟。”他还进一步说:“至于佛陀的功德,则是通过理趣来了知的。”显示巴利原文
Tasmiṃ dhamme abhiññā idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamanti tasmiṃ desite dhamme ekaccaṃ dhammaṃ nāma sāvakapāramīñāṇaṃ sañjānitvā dhammesu niṭṭhamagamaṃ. Katamesu dhammesūti? Catusaccadhammesu. Etthāyaṃ therasallāpo, kāḷavallavāsī sumatthero tāva vadati ‘‘catusaccadhammesu idāni niṭṭhagamanakāraṇaṃ natthi. Assajimahāsāvakassa hi diṭṭhadivaseyeva so paṭhamamaggena catusaccadhammesu niṭṭhaṃ gato, aparabhāge sūkarakhataleṇadvāre upari tīhi maggehi catusaccadhammesu niṭṭhaṃ gato, imasmiṃ pana ṭhāne ‘dhammesū’ti buddhaguṇesu niṭṭhaṃ gato’’ti. Lokantaravāsī cūḷasīvatthero pana ‘‘sabbaṃ tatheva vatvā imasmiṃ pana ṭhāne ‘dhammesū’ti arahatte niṭṭhaṃ gato’’ti āha. Dīghabhāṇakatipiṭakamahāsīvatthero pana ‘‘tatheva purimavādaṃ vatvā imasmiṃ pana ṭhāne ‘dhammesū’ti sāvakapāramīñāṇe niṭṭhaṃ gato’’ti vatvā ‘‘buddhaguṇā pana nayato āgatā’’ti āha.
“于导师生起净信”:如此在声闻波罗蜜智等诸法中达到究竟后,他便以“彼世尊实在是正自觉者”之心,对导师生起了净信。“法乃世尊所善说”:即开示善巧、宣说明妙,是能导向出离的,为证得果位而导向出离,具有摧伏贪、嗔、痴的能力。显示巴利原文
Satthari pasīdinti evaṃ sāvakapāramīñāṇadhammesu niṭṭhaṃ gantvā bhiyyosomattāya ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavā’’ti satthari pasīdiṃ. Svākkhāto bhagavatā dhammoti suṭṭhu akkhāto sukathito niyyāniko maggo phalatthāya niyyāti rāgadosamohanimmadanasamattho.
“僧伽乃善行道者”:这表明,佛陀世尊的声闻僧伽,因远离了谄曲等过失、践行了正确的行道,故为善行道者,由此也表明“我对世尊已生净信”之义。显示巴利原文
Suppaṭipanno saṅghoti buddhassa bhagavato sāvakasaṅghopi vaṅkādidosavirahitaṃ sammāpaṭipadaṃ paṭipannattā suppaṭipannoti pasannomhi bhagavatīti dasseti.
善法开示释义显示巴利原文
Kusaladhammadesanāvaṇṇanā
145 现在,为了显示那些于昼日住处坐禅入定后所证得的十六种次第法,他又发起了“然而,尊者,这是无上(etadānuttariya)”这段开示。在此,“无上”(anuttariyanti)即指无上性。正如“世尊说法”(bhagavā dhammaṃ deseti)这句话的意思:世尊以何种方式、用何种开示来说法,你们的这种开示便是无上的——他这样说。在“于善法中”(kusalesu dhammesu)一句中,也阐明:在该开示所教导的善法中,世尊同样无上;或者说,为了显示该开示的依止处,而说了“于善法中”。那么,“这里的这些善法”(tatrime kusalā dhammā):在上述“于善法中”这表述里,应知就是指这些名为善的法。关于“善”(kusala),应从五方面理解:无病之义、无过失(anavajja)之义、善巧所生之义、无恼害之义,以及带来乐果报之义。在这五种当中,依本生教法之语境,取无病义为善;依经教法之语境,取无过失义;依显示巴利原文
145. Idāni divāṭṭhāne nisīditvā samāpajjite soḷasa aparāpariyadhamme dassetuṃ aparaṃ pana bhante etadānuttariyanti desanaṃ ārabhi. Tattha anuttariyanti anuttarabhāvo. Yathā bhagavādhammaṃ desetīti yathā yenākārena yāya desanāya bhagavā dhammaṃ deseti, sā tumhākaṃ desanā anuttarāti vadati. Kusalesu dhammesūti tāya desanāya desitesu kusalesu dhammesupi bhagavāva anuttaroti dīpeti. Yā vā sā desanā, tassā bhūmiṃ dassentopi ‘‘kusalesu dhammesū’’ti āha. Tatrime kusalā dhammāti tatra kusalesu dhammesūti vuttapade ime kusalā dhammā nāmāti veditabbā. Tattha ārogyaṭṭhena, anavajjaṭṭhena, kosallasambhūtaṭṭhena, niddarathaṭṭhena, sukhavipākaṭṭhenāti pañcadhā kusalaṃ veditabbaṃ. Tesu jātakapariyāyaṃ patvā ārogyaṭṭhena kusalaṃ vaṭṭati. Suttantapariyāyaṃ patvā anavajjaṭṭhena. Abhidhammapariyāyaṃ patvā kosallasambhūtaniddarathasukhavipākaṭṭhena. Imasmiṃ pana ṭhāne bāhitikasuttantapariyāyena (ma. ni. 2.358) anavajjaṭṭhena kusalaṃ daṭṭhabbaṃ.
四念处(cattāro satipaṭṭhānā):即十四种方式的身念处、九种方式的受念处、十六种方式的心念处、五种方式的法念处。依此种种分别,配合止观之道,开示了世间与出世间混合的四念处。不过,这里所说的念处并不包括果念处。四正勤(cattāro sammappadhānā):从策励的义理而言,它们有同一特相;在作用上则各有不同。通过“于此,比丘为令未生之恶不善法不生……”等教导,配合止观之道,开示了世间与出世间混合的四正勤。四神足(cattāro iddhipādā):从成就的义理而言,它们可归为一类;但依欲等而有各自不同的性质。通过“于此,比丘修习具足欲定与精勤行之神足……”等教导,配合止观之道,开示了世间与出世间混合的四神足。显示巴利原文
Cattāro satipaṭṭhānāti cuddasavidhena kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ, navavidhena vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ , soḷasavidhena cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ, pañcavidhena dhammānupassanāsatipaṭṭhānanti evaṃ nānānayehi vibhajitvā samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakā cattāro satipaṭṭhānā desitā. Phalasatipaṭṭhānaṃ pana idha anadhippetaṃ. Cattāro sammappadhānāti paggahaṭṭhena ekalakkhaṇā, kiccavasena nānākiccā. ‘‘Idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā’’tiādinā nayena samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakāva cattāro sammappadhānā desitā. Cattāro iddhipādāti ijjhanaṭṭhena ekasaṅgahā, chandādivasena nānāsabhāvā. ‘‘Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāvetī’’tiādinā nayena samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttaramissakāva cattāro iddhipādā desitā.
五根(pañcindriyāni):从增上的义理而言,它们有共同的特相;依信解等各自的性质而有种种不同。同样,配合止观之道,开示了世间与出世间混合的信等五根。五力(pañca balāni):从支持或不动的义理而言,它们可归为一类;依各自的特相而有种种不同。配合止观之道,开示了世间与出世间混合的信等五力。七觉支(satta bojjhaṅgā):从出离的义理而言,它们可归为一类;依念等各自的特相而有种种不同。配合止观之道,开示了世间与出世间混合的七觉支。显示巴利原文
Pañcindriyānīti ādhipateyyaṭṭhena ekalakkhaṇāni, adhimokkhādisabhāvavasena nānāsabhāvāni. Samathavipassanāmaggavaseneva ca lokiyalokuttaramissakāni saddhādīni pañcindriyāni desitāni. Pañca balānīti upatthambhanaṭṭhena akampiyaṭṭhena vā ekasaṅgahāni, salakkhaṇena nānāsabhāvāni . Samathavipassanāmaggavaseneva lokiyalokuttaramissakāni saddhādīni pañca balāni desitāni. Satta bojjhaṅgāti niyyānaṭṭhena ekasaṅgahā, upaṭṭhānādinā salakkhaṇena nānāsabhāvā. Samathavipassanā maggavaseneva lokiyalokuttaramissakā satta bojjhaṅgā desitā.
“圣八支道”(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo):从因的义理而言,可摄归一类;依正见等各自的特相,则显现种种差别。配合止与观之道,此处所开示的,即是世间与出世间相杂的圣八支道——这便是它的含义。显示巴利原文
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti hetuṭṭhena ekasaṅgaho, dassanādinā salakkhaṇena nānāsabhāvo. Samathavipassanāmaggavaseneva lokiyalokuttaramissako ariyo aṭṭhaṅgiko maggo desitoti attho.
对于“尊者,此处有比丘以诸漏尽……”这段,是为了什么目的而开始宣说的呢?是为了显示教法的究竟。因为教法并非仅以道为究竟,而是以阿拉汉果为究竟。因此,为了显示此义而开始宣说,应当如此理解。“尊者,于诸善法中,此是无上”(etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesu):尊者,像这样于善法中所开示的,即是无上。对于那段开示,世尊已完全、彻底地自证。正因世尊如此完全自证了那段开示,所以说“于无上更无所应了知”(uttari abhiññeyyaṃ natthi),其意为:没有比那更超于上、尚需自证的了;也就是说,完全不存在任何一法或任何一人,是世尊所未知的。若有人想:“你们所不曾自证的,其他沙门或婆罗门却自证了,难道世尊会比他们更殊胜、更有智慧吗?”——不,绝无可能。在此,“即此”(yadida)只是一个语气词,真正要表达的意思是:于诸善法中,无有超于世尊者。如此,为了显示世尊于善法中为无上,而阐明了“尊者,我正是由此道理,对世尊生起这样的净信”。从这显示巴利原文
Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṃ khayāti idaṃ kimatthaṃ āraddhaṃ? Sāsanassa pariyosānadassanatthaṃ. Sāsanassa hi na kevalaṃ maggeneva pariyosānaṃ hoti, arahattaphalena pana hoti. Tasmā taṃ dassetuṃ idamāraddhanti veditabbaṃ. Etadānuttariyaṃ, bhante, kusalesu dhammesūti bhante yā ayaṃ kusalesu dhammesu evaṃdesanā, etadānuttariyaṃ. Taṃbhagavāti taṃ desanaṃ bhagavā asesaṃ sakalaṃ abhijānāti. Taṃ bhagavatoti taṃ desanaṃ bhagavato asesaṃ abhijānato. Uttari abhiññeyyaṃ natthīti taduttari abhijānitabbaṃ natthi, ayaṃ nāma ito añño dhammo vā puggalo vā yaṃ bhagavā na jānātīti idaṃ natthi. Yadabhijānaṃ añño samaṇo vāti yaṃ tumhehi anabhiññātaṃ, taṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā abhijānanto bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, adhikatarapañño bhaveyya. Yadidaṃ kusalesu dhammesūti ettha yadidanti nipātamattaṃ, kusalesu dhammesu bhagavatā uttaritaro natthīti ayametthattho. Iti bhagavāva kusalesu dhammesu anuttaroti dassento ‘‘imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatī’’ti dīpeti. Ito paresu aparaṃ panātiādīsu visesamattameva vaṇṇayissāma. Purimavārasadisaṃ pana vuttanayeneva veditabbaṃ.
处施设开示释义显示巴利原文
Āyatanapaṇṇattidesanāvaṇṇanā
146 “于诸处施设之中”(āyatanapaṇṇattīsu):意为对诸处的安立。现在为显示这些处的施设,而宣说“尊者,这些六……”等。然而,有关处的论述,在《清净道论》中已有详细解说,故此处不再展开;因此,当依该论中所说的方法而详细了知。显示巴利原文
146.Āyatanapaṇṇattīsūti āyatanapaññāpanāsu. Idāni tā āyatanapaññattiyo dassento chayimāni, bhantetiādimāha. Āyatanakathā panesā visuddhimagge vitthārena kathitā, tena na taṃ vitthārayissāma, tasmā tattha vuttanayeneva sā vitthārato veditabbā.
“尊者,在‘处’的施设中,此乃无上”:在‘处’的施设中,依内处、外处等的区分而作的开示,即是无上。其余部分如前所述。显示巴利原文
Etadānuttariyaṃ, bhante, āyatanapaṇṇattīsūti yāyaṃ āyatanapaṇṇattīsu ajjhattikabāhiravavatthānādivasena evaṃ desanā, etadānuttariyaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
入胎开示释义显示巴利原文
Gabbhāvakkantidesanāvaṇṇanā
147 147.“诸入胎”:关于入胎的情形。为了说明这些入胎,而有“尊者,有这四种”等语。其中,“无正知”即不知、处于迷惑状态。“入母胎”指以结生的方式进入。“住”指安住于胎中。“出”指即便从母胎出来时,也是无正知地、迷惑地出来。“此是第一种”:这是普通世间凡夫的第一种入胎。显示巴利原文
147.Gabbhāvakkantīsūti gabbhokkamanesu. Tā gabbhāvakkantiyo dassento catasso imā, bhantetiādimāha. Tattha asampajānoti ajānanto sammūḷho hutvā. Mātukucchiṃ okkamatīti paṭisandhivasena pavisati. Ṭhātīti vasati. Nikkhamatīti nikkhamantopi asampajāno sammūḷhova nikkhamati. Ayaṃ paṭhamāti ayaṃ pakatilokiyamanussānaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti.
「正知而入母胎」(Sampajāno mātukucchiṃ okkamati)指进入的时候,带着正知、不迷惑地进入。显示巴利原文
Sampajāno mātukucchiṃ okkamatīti okkamanto sampajāno asammūḷho hutvā okkamati.
这是第二种入胎:即八十位大长老声闻弟子的入胎方式。他们仅在入胎时知道,住胎与出胎时则不知道。显示巴利原文
Ayaṃdutiyāti ayaṃ asītimahātherānaṃ sāvakānaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Te hi pavisantāva jānanti, vasantā ca nikkhamantā ca na jānanti.
这是第三种入胎:即两位上首弟子与辟支菩提萨埵的入胎方式。据说,他们被业生之风抛入产道口,头朝下、脚朝上,如同被掷入几百人深的悬崖;当他们从狭窄的产道口出胎时,又如大象穿过钥匙孔,遭受无量痛苦。因此,他们没有“我们正在出胎”的正知。如此,即便是已圆满波罗蜜的有情,在这样的境况中也会生起大苦,这确实足以令人对住胎生起厌离,足以令人离染。显示巴利原文
Ayaṃ tatiyāti ayaṃ dvinnañca aggasāvakānaṃ paccekabodhisattānañca tatiyā gabbhāvakkanti. Te kira kammajehi vātehi adhosirā uddhaṃpādā anekasataporise papāte viya yonimukhe khittā tāḷacchiggaḷena hatthī viya sambādhena yonimukhena nikkhamamānā anantaṃ dukkhaṃ pāpuṇanti. Tena nesaṃ ‘‘mayaṃ nikkhamamhā’’ti sampajānatā na hoti. Evaṃ pūritapāramīnampi ca sattānaṃ evarūpe ṭhāne mahantaṃ dukkhaṃ uppajjatīti alameva gabbhāvāse nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ.
这是第四种入胎:即就一切知菩提萨埵而言的入胎方式。一切知菩提萨埵在母胎中结生时即知,住胎时亦知,出胎时亦知。且出胎时,业生之风不能将他们弄成脚朝上、头朝下地抛出去;他们舒展双手、睁开眼睛,立身出胎。从有顶天到无间地狱,除了一切知菩提萨埵,再无任何有情能于(入、住、出)三时皆具正知。正因如此,当他们入母胎、出母胎时,一万世界皆会震动。至于其余内容,应依前面所说的道理来理解。显示巴利原文
Ayaṃ catutthāti ayaṃ sabbaññubodhisattānaṃ vasena catutthā gabbhāvakkanti. Sabbaññubodhisattā hi mātukucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhantāpi jānanti, tattha vasantāpi jānanti, nikkhamantāpi jānanti, nikkhamanakālepi ca te kammajavātā uddhaṃpāde adhosire katvā khipituṃ na sakkonti, dve hatthe pasāretvā akkhīni ummīletvā ṭhitakāva nikkhamanti. Bhavaggaṃ upādāya avīciantare añño tīsu kālesu sampajāno nāma natthi ṭhapetvā sabbaññubodhisatte. Teneva nesaṃ mātukucchiṃ okkamanakāle ca nikkhamanakāle ca dasasahassilokadhātu kampatīti. Sesamettha vuttanayeneva veditabbaṃ.
记说方式释义显示巴利原文
Ādesanavidhādesanāvaṇṇanā
148 「于诸记说方式」:即于记说的诸类别中。现在,为了说明这些记说方式,世尊说“有这四种”等语。「依相而记说」:即依已来之相、已去之相或停留之相,而说“此事将会发生”。显示巴利原文
148.Ādesanavidhāsūti ādesanakoṭṭhāsesu. Idāni tā ādesanavidhā dassento catasso imātiādimāha. Nimittena ādisatīti āgatanimittena gatanimittena ṭhitanimittena vā idaṃ nāma bhavissatīti katheti.
关于此事,有一则事例:一位国王在手中握着三颗珍珠,问国师:“老师,我手里有什么?”国师四下观望。那时,一只壁虎窜过来,心想“我要抓苍蝇”,在正要捕捉之际,苍蝇飞走了。国师因苍蝇的消失而联想到珍珠,便说:“陛下,是珍珠。”“珍珠暂且不说,有几颗呢?”国师再次观察相。这时,不远处有一只公鸡啼叫了三声。这位婆罗门便说:“陛下,有三颗。”如是,即有人依已来之相而记说。依此方法,对于依已去之相与停留之相而记说的情形,也应当了知。显示巴利原文
Tatridaṃ vatthu – eko rājā tisso muttā gahetvā purohitaṃ pucchi ‘‘kiṃ me, ācariya, hatthe’’ti? So ito cito ca olokesi. Tena ca samayena ekā sarabū ‘‘makkhikaṃ gahessāmī’’ti pakkhandi, gahaṇakāle makkhikā palātā, so makkhikāya muttattā ‘‘muttā mahārājā’’ti āha. Muttā tāva hotu, kati muttāti? So puna nimittaṃ olokesi. Atha avidūre kukkuṭo tikkhattuṃ saddaṃ nicchāresi. Brāhmaṇo ‘‘tisso mahārājā’’ti āha. Evaṃ ekacco āgatanimittena katheti. Etenupāyena gataṭhitani mittehipi kathanaṃ veditabbaṃ.
「非人」:指夜叉、毕舍遮等。「天神」:指四大王天等。「闻声」:在了知他人之心而说法时,听闻其声。「寻的扩散声」:指以寻的扩散力而生起的声音,即说梦话、醉酒等状态下发出的胡言乱语之声。「闻」:指听到那个声音之后。以那位正在寻思的人所生起的声音为根据,而这样记说:“你的心也是如此。”「意行已善安置」:指心的诸行已被妥善安立。「将寻思」:指他这样了知:“他将这样寻思,将令其生起。”在了知时,他通过“来处”了知,通过“前分”了知,通过“在定中观察心”了知。其中,通过“来处”了知,就是在做遍作业处的阶段,便已了知此人从什么方法开始修习遍禅,将证得初禅乃至第四禅,或八种等至。通过“前分”了知,就是在止观刚开始修习时便已了知,此人从哪一点开始修观,将证得入流道。显示巴利原文
Amanussānanti yakkhapisācādīnaṃ. Devatānanti cātumahārājikādīnaṃ. Saddaṃ sutvāti aññassa cittaṃ ñatvā kathentānaṃ saddaṃ sutvā. Vitakkavipphārasaddanti vitakkavipphāravasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttapamattādīnaṃ saddaṃ. Sutvāti taṃ saddaṃ sutvā. Yaṃ vitakkayato tassa so saddo uppanno, tassa vasena ‘‘evampi te mano’’ti ādisati. Manosaṅkhārā paṇihitāti cittasaṅkhārā suṭṭhapitā. Vitakkessatīti vitakkayissati pavattessatīti pajānāti. Jānanto ca āgamanena jānāti, pubbabhāgena jānāti, antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti. Āgamanena jānāti nāma kasiṇaparikammakāleyeva yenākārena esa kasiṇabhāvanaṃ āraddho paṭhamajjhānaṃ vā…pe… catutthajjhānaṃ vā aṭṭhasamāpattiyo vā nibbattessatīti jānāti. Pubbabhāgena jānāti nāma samathavipassanāya āraddhāyeva jānāti, yenākārena esa vipassanaṃ āraddho sotāpattimaggaṃ vā nibbattessati, sakadāgāmimaggaṃ vā nibbattessati, anāgāmimaggaṃ vā nibbattessati, arahattamaggaṃ vā nibbattessatīti jānāti. Antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti nāma yenākārena imassa manosaṅkhārā suṭṭhapitā, imassa nāma cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessati. Ito vuṭṭhitassa etassa hānabhāgiyo vā samādhi bhavissati, ṭhitibhāgiyo vā visesabhāgiyo vā nibbedhabhāgiyo vā abhiññāyo vā nibbattessatīti jānāti.
其中,凡夫若获得他心通,只能了知凡夫之心,不能了知圣者之心。即便在圣者之中,下位圣者亦不能了知上位圣者之心,而上位圣者则能了知下位圣者之心。在这些圣者中,入流者入入流果定,一来者、不来者、阿拉汉入阿拉汉果定。上位圣者不入下位之定,因为对他们而言,那些下位之定仅是投生之处所依。'它必定如此',意即此乃绝对如此,因为依他心通力所了知者,绝无改变的可能。其余内容,应按前文所述之理融会贯通。显示巴利原文
Tattha puthujjano cetopariyañāṇalābhī puthujjanānaṃyeva cittaṃ jānāti, na ariyānaṃ. Ariyesupi heṭṭhimo heṭṭhimo uparimassa uparimassa cittaṃ na jānāti, uparimo pana heṭṭhimassa jānāti. Etesu ca sotāpanno sotāpattiphalasamāpattiṃ samāpajjati. Sakadāgāmī, anāgāmī, arahā, arahattaphalasamāpattiṃ samāpajjati. Uparimo heṭṭhimaṃ na samāpajjati. Tesañhi heṭṭhimā heṭṭhimā samāpatti tatrupapattiyeva hoti. Tatheva taṃ hotīti idaṃ ekaṃsena tatheva hoti. Cetopariyañāṇavasena ñātañhi aññathābhāvī nāma natthi. Sesaṃ purimanayeneva yojetabbaṃ.
见等至教导的注释显示巴利原文
Dassanasamāpattidesanāvaṇṇanā
149 “Ātappamanvāyā”等句,在《梵网经》中已有详说。此处仅作略释:“ātappa”(热忱),即精进;因其应当被勤加修习,故称“padhāna”(勤);因其应当被切实实践,故称“anuyoga”(实践)。“appamāda”(不放逸),是指不远离正念。“sammāmanasikāra”(如理作意),是指以“无常”等行相,于无常等作意而生起的方便作意。“cetosamādhi”(心定),是指初禅之定。这是第一见等至——以三十二行相作意不净、依见不净而生起的初禅等至。然而,若以此禅那为根基证得入流果,那便是真正意义上的第一见等至。显示巴利原文
149.Ātappamanvāyātiādi brahmajāle vitthāritameva. Ayaṃ panettha saṅkhepo, ātappanti vīriyaṃ. Tadeva padahitabbato padhānaṃ. Anuyuñjitabbato anuyogo.Appamādanti satiavippavāsaṃ. Sammāmanasikāranti anicce aniccantiādivasena pavattaṃ upāyamanasikāraṃ. Cetosamādhinti paṭhamajjhānasamādhiṃ. Ayaṃ paṭhamā dassanasamāpattīti ayaṃ dvattiṃ sākāraṃ paṭikūlato manasikatvā paṭikūladassanavasena uppāditā paṭhamajjhānasamāpatti paṭhamā dassanasamāpatti nāma, sace pana taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā sotāpanno hoti, ayaṃ nippariyāyeneva paṭhamā dassanasamāpatti.
“Atikkamma ca”(越过之后),即超越之后。“Chavimaṃsalohita”(皮肤、肉、血),即皮、肉、血。“Aṭṭhiṃ paccavekkhati”(他观察骨),即“骨、骨”地观察。如此“骨、骨”地观察后,生起以骨为所缘、以天眼为近因的禅那等至,名为第二见等至。然而,若以此禅那为根基生起一来道,那便是真正意义上的第二见等至。不过,住在黑蔓丛的善慧长老曾说:“乃至第三道,亦复可行。”显示巴利原文
Atikkamma cāti atikkamitvā ca. Chavimaṃsalohitanti chaviñca maṃsañca lohitañca. Aṭṭhiṃ paccavekkhatīti aṭṭhi aṭṭhīti paccavekkhati. Aṭṭhi aṭṭhīti paccavekkhitvā uppāditā aṭṭhiārammaṇā dibbacakkhupādakajjhānasamāpatti dutiyā dassanasamāpatti nāma. Sace pana taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā sakadāgāmimaggaṃ nibbatteti. Ayaṃ nippariyāyena dutiyā dassanasamāpatti. Kāḷavallavāsī sumatthero pana ‘‘yāva tatiyamaggā vaṭṭatī’’ti āha.
“识流”就是指识本身。“两边不断”即两方面都没有被切断。“在此世间已住立”是由欲贪而住立于此世间。第二句(在彼世间已住立)也是同样的解释。或者,以业的方式所趋近的业,称为在此世间已住立;牵引后有之业的,称为在彼世间已住立。这说明了什么?这说明有学与凡夫的他心智,因为有学与凡夫的他心智,称为第三见等至。显示巴利原文
Viññāṇasotanti viññāṇameva. Ubhayato abbocchinnanti dvīhipi bhāgehi acchinnaṃ. Idha loke patiṭṭhitañcāti chandarāgavasena imasmiñca loke patiṭṭhitaṃ. Dutiyapadepi eseva nayo. Kammaṃ vā kammato upagacchantaṃ idha loke patiṭṭhitaṃ nāma. Kammabhavaṃ ākaḍḍhantaṃ paraloke patiṭṭhitaṃ nāma. Iminā kiṃ kathitaṃ? Sekkhaputhujjanānaṃ cetopariyañāṇaṃ kathitaṃ. Sekkhaputhujjanānañhi cetopariyañāṇaṃ tatiyā dassanasamāpatti nāma.
“在此世间不住立”是由于没有欲贪,所以在此世间不住立。第二句(在彼世间不住立)也是同样的解释。或者,不以业的方式所趋近的业,称为在此世间不住立;不牵引后有之业的,称为在彼世间不住立。这说明了什么?这说明漏尽者的他心智,因为漏尽者的他心智,称为第四见等至。显示巴利原文
Idha loke appatiṭṭhitañcāti nicchandarāgattā idhaloke ca appatiṭṭhitaṃ. Dutiyapadepi eseva nayo. Kammaṃ vā kammato na upagacchantaṃ idha loke appatiṭṭhitaṃ nāma. Kammabhavaṃ anākaḍḍhantaṃ paraloke appatiṭṭhitaṃ nāma. Iminā kiṃ kathitaṃ? Khīṇāsavassa cetopariyañāṇaṃ kathitaṃ. Khīṇāsavassa hi cetopariyañāṇaṃ catutthā dassanasamāpatti nāma.
此外,以三十二身分开始修观者,也是第一见等至。以骨所缘开始修观者,是第二见等至。有学与凡夫的他心智、漏尽者的他心智——这两句是确定的。还有另一种解释:初禅是第一见等至,第二禅是第二,第三禅是第三,第四禅是第四见等至。同样地,初道是第一见等至,第二道是第二,第三道是第三,第四道是第四见等至。此处其余的内容,应按前面的方式组合理解。显示巴利原文
Apica dvattiṃsākāre āraddhavipassanāpi paṭhamā dassanasamāpatti. Aṭṭhiārammaṇe āraddhavipassanā dutiyā dassanasamāpatti. Sekkhaputhujjanānaṃ cetopariyañāṇaṃ khīṇāsavassa cetopariyañāṇanti idaṃ padadvayaṃ niccalameva. Aparo nayo paṭhamajjhānaṃ paṭhamā dassanasamāpatti . Dutiyajjhānaṃ dutiyā. Tatiyajjhānaṃ tatiyā. Catutthajjhānaṃ catutthā dassanasamāpatti. Tathā paṭhamamaggo paṭhamā dassanasamāpatti. Dutiyamaggo dutiyā. Tatiyamaggo tatiyā. Catutthamaggo catutthā dassanasamāpattīti. Sesamettha purimanayeneva yojetabbaṃ.
关于「人施设」这一教说的注释显示巴利原文
Puggalapaṇṇattidesanāvaṇṇanā
150 于人施设中(puggalapaṇṇattīsu):这是指随顺世间言说,可被施设为“有情、补特伽罗、人、士夫”等世间施设。因为佛陀的说法有两种:随顺世俗说与胜义说,这在《布咤婆楼经》(《长部》义注1.439-443)中有详释。显示巴利原文
150.Puggalapaṇṇattīsūti lokavohāravasena ‘‘satto puggalo naro poso’’ti evaṃ paññāpetabbāsu lokapaññattīsu. Buddhānañhi dve kathā sammutikathā, paramatthakathāti poṭṭhapādasutte (dī. ni. aṭṭha. 1.439-443) vitthāritā.
于此,“于人施设中”即是随顺世俗说。为显示世尊在施设补特伽罗上无与伦比,故说:“尊者!这七种补特伽罗……俱分解脱……”等。其中,“俱分解脱”指从两方面解脱:由无色定脱离色身,由圣道脱离名身。他分为五种:从四种无色定中依次出定后,观照诸行而证得阿拉汉的四类人,以及从灭尽定出定后证得阿拉汉果的不来者。显示巴利原文
Tattha puggalapaṇṇattīsūti ayaṃ sammutikathā. Idāni ye puggale paññapento puggalapaṇṇattīsu bhagavā anuttaro hoti, te dassento sattime bhante puggalā. Ubhatobhāgavimuttotiādimāha. Tattha ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi vimutto, arūpasamāpattiyā rūpakāyato vimutto, maggena nāmakāyato. So catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ ekekato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasitvā arahattappattānaṃ, catunnaṃ, nirodhā vuṭṭhāya arahattappattaanāgāmino ca vasena pañcavidho hoti.
但此处巴利圣典说:“什么是俱分解脱的补特伽罗呢?在此,有一类人亲身证得八解脱而安住,且以智慧如实现见,已灭尽诸漏。”(《界论》24)这是依据获得八解脱者而说。“依智慧而解脱”者,即慧解脱。它包括纯修干观者和从四种禅那出定后证得阿拉汉果的四类人,总计五种。显示巴利原文
Pāḷi panettha ‘‘katamo ca puggalo ubhatobhāgavimutto? Idhekacco puggalo aṭṭhavimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā hontī’’ti (dhātu. 24) evaṃ aṭṭhavimokkhalābhino vasena āgatā. Paññāya vimuttoti paññāvimutto. So sukkhavipassako ca, catūhi jhānehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattā cattāro cāti imesaṃ vasena pañcavidhova hoti.
然而,此处的巴利圣典,纯粹是借由否定八解脱来作抉择。正如经中所说:“他并非以身触证八解脱而住,然依智慧如实照见,诸漏已尽。此人即称为慧解脱者。”(《界论》25)显示巴利原文
Pāḷi panettha aṭṭhavimokkhapaṭikkhepavaseneva āgatā. Yathāha ‘‘na heva kho aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati. Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo paññāvimutto’’ti (dhātu. 25).
以身触证,即称为身证者。他先触证禅那之触,后作证于灭尽涅槃。应知,此身证者从入流果位,乃至阿罗汉道位,共分六种。正如经中所说:“世间有一类人,以身触证八解脱而住,且依智慧如实照见,部分烦恼已尽。此人即称为身证者。”(《界论》26)显示巴利原文
Phuṭṭhantaṃ sacchi karotīti kāyasakkhi. So jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati, pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti, so sotāpattiphalaṭṭhaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggaṭṭhā chabbidho hotīti veditabbo. Tenevāha ‘‘idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo kāyasakkhī’’ti (dhātu. 26).
已达所见,故称见至者。其略相如是:已依智慧通达、照见、了知、辨明、作证、观察“诸行是苦,寂灭为乐”,故名见至。若详加分别,此见至者亦如身证者,共分六种。正如经中所说:“世间有一类人,如实了知‘此是苦’……(中略)……如实了知‘此是趣向苦灭之道’;他所宣说的法,已为智慧所善加审视、善加观察;且依智慧如实照见,部分烦恼已尽。此人即称为见至者。”(《界论》27)显示巴利原文
Diṭṭhantaṃ pattoti diṭṭhippatto. Tatridaṃ saṅkhepalakkhaṇaṃ, dukkhā saṅkhārā sukho nirodhoti ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ passitaṃ paññāyāti diṭṭhippatto. Vitthārato panesopi kāyasakkhi viya chabbidho hoti. Tenevāha – ‘‘idhekacco puggalo idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo diṭṭhippatto’’ti (dhātu. 27).
「信解脱者」:指凭借信心而得解脱的人。他也如前所述,共有六种。正如经文所说:“在此,有一类人如实地了知‘这是苦’,如实地了知‘这是苦的集起’,如实地了知‘这是苦的息灭’,如实地了知‘这是通往苦灭的道路’;他对如来所宣说的法,以智慧善加审视、善加观察;并且透过智慧如实知见后,一部分烦恼已经灭尽,然而并未达到见至者的程度。这样的人,即称为信解脱者。”在此类信解脱者中,烦恼的灭除,犹如在前导道那一刹那,于信受、确信、决意投入的状态中发生。而见至者在前导道那一刹那,断除烦恼的智慧则锐利、迅猛,毫不迟钝。因此,打个比方:正如用一把不太锋利的刀砍芭蕉树,切口不平,刀行迟滞,会听到砍斫之声,且需耗费更大力气;信解脱者的前导道修行,便是类似的情形。又如用一把极其锋利的刀砍芭蕉树,切口平滑,刀快速地一滑而过,几无声音,亦不需更费力气。应当了知,慧解……显示巴利原文
Saddhāya vimuttoti saddhāvimutto. Sopi vuttanayeneva chabbidho hoti. Tenevāha – ‘‘idhekacco puggalo idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti, tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya vodiṭṭhā honti vocaritā, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti no ca kho yathā diṭṭhippattassa. Ayaṃ vuccati puggalo saddhāvimutto’’ti (dhātu. 28). Etesu hi saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggakkhaṇe saddahantassa viya, okappentassa viya, adhimuccantassa viya ca kilesakkhayo hoti. Diṭṭhippattassa pubbabhāgamaggakkhaṇe kilesacchedakaṃ ñāṇaṃ adandhaṃ tikhiṇaṃ sūraṃ hutvā vahati. Tasmā yathā nāma nātitikhiṇena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ na maṭṭhaṃ hoti, asi na sīghaṃ vahati, saddo suyyati, balavataro vāyāmo kātabbo hoti, evarūpā saddhāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā. Yathā pana atinisitena asinā kadaliṃ chindantassa chinnaṭṭhānaṃ maṭṭhaṃ hoti, asi sīghaṃ vahati, saddo na suyyati, balavataraṃ vāyāmakiccaṃ na hoti, evarūpā paññāvimuttassa pubbabhāgamaggabhāvanā veditabbā.
「法随行者」:即随念法者。此处“法”指智慧,意思是:以智慧为前导而修习圣道。对于「随信行」也是同样的道理,这两种行者都仅处于入流道位。经中也这样说:“有一类补特伽罗,为现证入流果而修习,其慧根增上,修习以智慧为车乘、以智慧为前导的圣道,此补特伽罗即称为法随行者。”显示巴利原文
Dhammaṃ anussaratīti dhammānusārī. Dhammoti paññā, paññāpubbaṅgamaṃ maggaṃ bhāvetīti attho. Saddhānusārimhipi eseva nayo, ubhopete sotāpattimaggaṭṭhāyeva. Vuttampi cetaṃ ‘‘yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, paññāvāhiṃ paññāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati puggalo dhammānusārī’’ti.
同样地:“有一类补特伽罗,为现证入流果而修习,其信根增上,修习以信为车乘、以信为前导的圣道,此补特伽罗即称为随信行。”此为略说。若欲广释,关于俱解脱等的论述,已于《清净道论》“慧修习”部分阐明,故当依彼所述而理解。其余部分,亦当依前所说方式相应配合即可。显示巴利原文
Tathā ‘‘yassa puggalassa sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipannassa saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti , saddhāvāhiṃ saddhāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati puggalo saddhānusārī’’ti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panesā ubhatobhāgavimuttādikathā visuddhimagge paññābhāvanādhikāre vuttā. Tasmā tattha vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
精勤说的注释显示巴利原文
Padhānadesanāvaṇṇanā
151 “在诸精勤中”:此处依精勤之义,故说“七觉支即精勤”。其详细解说,当依《大念处经》中所说之方式了知。其余诸句在此亦依前说配合。显示巴利原文
151.Padhānesūti idha padahanavasena ‘‘satta bojjhaṅgā padhānā’’ti vuttā. Tesaṃ vitthārakathā mahāsatipaṭṭhāne vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
行道说的注释显示巴利原文
Paṭipadādesanāvaṇṇanā
152 于苦行道等中,详细解释的方法如下:“其中,什么是苦行道迟通达的慧?对于以艰难、辛苦而令定生起,且迟缓了知彼所证境者,所具有的慧、了知……乃至无痴、择法、正见,这便称为苦行道迟通达的慧。其中,什么是苦行道速通达的慧?对于以艰难、辛苦而令定生起,且迅速了知彼境者……乃至正见,这便称为苦行道速通达的慧。其中,什么是乐行道迟通达的慧?对于以不艰难、不辛苦而令定生起,且迟缓了知彼境者……乃至正见,这便称为乐行道迟通达的慧。其中,什么是乐行道速通达的慧?对于以不艰难、不辛苦而令定生起,且迅速了知彼境者……乃至正见,这便称为乐行道速通达的慧。”(《分别论》801)此为略说,详细开演已于《清净道论》中说。其余诸句在此亦依前说配合。显示巴利原文
152.Dukkhapaṭipadādīsu ayaṃ vitthāranayo – ‘‘tattha katamā dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Dukkhena kasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati dukkhapaṭipadā dandhābhiññā paññā. Tattha katamā dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Dukkhena kasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paññā pajānanā…pe… sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati dukkhapaṭipadā khippābhiññā paññā. Tattha katamā sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa dandhaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paññā pajānanā…pe… sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati sukhapaṭipadā dandhābhiññā paññā. Tattha katamā sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā? Akicchena akasirena samādhiṃ uppādentassa khippaṃ taṃ ṭhānaṃ abhijānantassa yā paññā pajānanā…pe… sammādiṭṭhi, ayaṃ vuccati sukhapaṭipadā khippābhiññā paññā’’ti (vibha. 801). Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana visuddhimagge vutto. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
言语行仪等的注释显示巴利原文
Bhassasamācārādivaṇṇanā
153 “不依止妄语而说”:即使安住于言语行仪,不阻断谈话而说时,此中也有比丘绝不说与妄语相关的话。他避开八种非圣之语,只说与八种圣语相应之语。“也不说离间语”:安住于言语行仪,也不说破坏和合的话。“也不说离间语”(na ca pesuṇiyaṃ)正是其同义词。因为离间语(vebhūtiya)使亲密的关系变得空洞,故称离间语。大西瓦长老说:“这只是一个名称罢了。”“也不说忿怒语”:由忿怒而生的话,他不说。比如,当别人说“你是破戒者”时,他回应“你才是破戒者,你的戒师才是破戒者”;或者当别人说“你犯戒了”时,他回应“我为了乞食去了华氏城”之类的话,像这样以转移话题向外散乱而说的话,或者强词夺理的话,他都不会说。“不是企求胜利者”:不以追求胜利为先。就像释迦族出身的哈吒迦所说的“所谓外道,无论用正当的还是不正当的手段都必须被征服”那样,为了取胜而编造任何妄语;像这样,成为企求胜利、以追求胜利为先的人,他不会这样说话。这是它的含义。“以智慧审虑、审虑之后而说话”:这里的“审虑”……显示巴利原文
153.Na ceva musāvādūpasañhitanti bhassasamācāre ṭhitopi kathāmaggaṃ anupacchinditvā kathentopi idhekacco bhikkhu na ceva musāvādūpasañhitaṃ bhāsati. Aṭṭha anariyavohāre vajjetvā aṭṭha ariyavohārayuttameva bhāsati. Naca vebhūtiyanti bhassasamācāre ṭhitopi bhedakaravācaṃ na bhāsati. Na ca pesuṇiyanti tassāyevetaṃ vevacanaṃ. Vebhūtiyavācā hi piyabhāvassa suññakaraṇato ‘‘pesuṇiya’’nti vuccati. Nāmamevassā etanti mahāsīvatthero avoca. Na ca sārambhajanti sārambhajā ca yā vācā, tañca na bhāsati. ‘‘Tvaṃ dussīlo’’ti vutte, ‘‘tvaṃ dussīlo tavācariyo dussīlo’’ti vā, ‘‘tuyhaṃ āpattī’’ti vutte, ‘‘ahaṃ piṇḍāya caritvā pāṭaliputtaṃ gato’’tiādinā nayena bahiddhā vikkhepakathāpavattaṃ vā karaṇuttariyavācaṃ na bhāsati. Jayāpekkhoti jayapurekkhāro hutvā, yathā hatthako sakyaputto titthiyā nāma dhammenapi adhammenapi jetabbāti saccālikaṃ yaṃkiñci bhāsati, evaṃ jayāpekkho jayapurekkhāro hutvā na bhāsatīti attho. Mantā mantā ca vācaṃ bhāsatīti ettha mantāti vuccati paññā, mantāya paññāya. Puna mantāti upaparikkhitvā. Idaṃ vuttaṃ hoti, bhassasamācāre ṭhito divasabhāgampi kathento paññāya upaparikkhitvā yuttakathameva kathetīti. Nidhānavatinti hadayepi nidahitabbayuttaṃ. Kālenāti yuttapattakālena.
如此说出的言语,既真实不虚,也不离间、不粗恶、不狡诈、不杂秽。而这样的言语,又可称为“四圣谛所摄”、“三学所摄”、“十论事所摄”、“十三头陀支所摄”、“三十七菩提分法所摄”、“道所摄”。因此,经中说:“尊者,这在言语行仪中是无上的”,应以前述之理融会贯通。显示巴利原文
Evaṃ bhāsitā hi vācā amusā ceva hoti apisuṇā ca apharusā ca asaṭhā ca asamphappalāpā ca. Evarūpā ca ayaṃ vācā catusaccanissitātipi sikkhattayanissitātipi dasakathāvatthunissitātipi terasadhutaṅganissitātipi sattattiṃsabodhipakkhiyadhammanissitātipi magganissitātipi vuccati. Tenāha etadānuttariyaṃ, bhante, bhassasamācāreti taṃ purimanayeneva yojetabbaṃ.
“他应是真实的、有信的”:安住于戒行威仪中的比丘,应当是真实的,说真实语;应当是有信的,具足信心。前面不是已经说到“真实”了吗?为何这里又再说呢?前面所讲的是言语上的真实。而这里再说,是为了表明:安住于戒行威仪中的比丘,甚至连开玩笑时也绝不说妄语。接着,为了说明“他以正法、以公正的方式过活”,经文接着说了“非诈欺者”等。其中,“诈欺者”等词的含义,在《梵网经》中已有详细解释。显示巴利原文
Sacco cassa saddho cāti sīlācāre ṭhito bhikkhu sacco ca bhaveyya saccakatho saddho ca saddhāsampanno. Nanu heṭṭhā saccaṃ kathitameva, idha kasmā puna vuttanti? Heṭṭhā vācāsaccaṃ kathitaṃ. Sīlācāre ṭhito pana bhikkhu antamaso hasanakathāyapi musāvādaṃ na karotīti dassetuṃ idha vuttaṃ. Idāni so dhammena samena jīvitaṃ kappetīti dassanatthaṃ na ca kuhakotiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘kuhako’’tiādīni brahmajāle vitthāritāni.
“守护根门”:即于六根门中守护根门。“于食知量”:即于饮食亦知节量。“行持平等”:即平等行持,舍弃身、语、意的歪曲等,平等而行,这就是它的含义。“勤修觉醒”:将昼夜分为六时,依“白昼以经行、宴坐……”所说的方法,精勤修习觉醒,安住于适当的精勤。“不懈怠”:即无懈怠,远离身体的懒惰。“勤精进”:以身精进而勤精进,远离人群的杂聚,依四威仪中的八精进事而独住;以心精进而勤精进,舍弃并远离烦恼的杂聚,依八等至而独住。如此这般地防止烦恼生起,以心精进而勤精进。“禅修者”:依所缘与特相修习禅那,故为禅修者。“具念者”:具备能忆念久远所作等事的念。显示巴利原文
Indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññūti chasu indriyesu guttadvāro bhojanepi pamāṇaññū. Samakārīti samacārī, kāyena vācāya manasā ca kāyavaṅkādīni pahāya samaṃ caratīti attho. Jāgariyānuyogamanuyuttoti rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā ‘‘divasaṃ caṅkamena nisajjāyā’’ti vuttanayeneva jāgariyānuyogaṃ yuttappayutto viharati. Atanditoti nittandī kāyālasiyavirahito. Āraddhavīriyoti kāyikavīriyenāpi āraddhavīriyo hoti, gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā catūsu iriyāpathesu aṭṭhaārabbhavatthuvasena ekavihārī. Cetasikavīriyenāpi āraddhavīriyo hoti, kilesasaṅgaṇikaṃ pahāya vinodetvā aṭṭhasamāpattivasena ekavihārī. Api ca yathā tathā kilesuppattiṃ nivārento cetasikavīriyena āraddhavīriyo hoti. Jhāyīti ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānavasena jhāyī. Satimāti cirakatādianussaraṇasamatthāya satiyā samannāgato.
「具足善辩才」:既具足优雅的言辞,又具备辩才。然而,他拥有的是「应理的辩才」,而非放任无羁的辩才。因为安住于戒与威仪的比丘不会信口而说,只会像鹏耆舍长老那样,具备应理的辩才。「有行」:指具备了能通达的智慧。「有持」:指具备了能忆持的智慧。「明智者」:此处「智」即是智慧的名称,意为「有智慧的人」。因此,这三句所说的皆是智慧。不过,前文所说的精进,是指修习沙门法的精进;此处所说的精进,则是指领纳受持佛语的精进。同样地,前文所说的智慧,是指修观的智慧;此处所说的智慧,是指领纳受持佛语的智慧。「于诸欲中不贪求」:对于依止欲与烦恼欲,皆不贪求。「具念而审慎」:指在前进、返回等七种处所中,皆以念与智而行。「审慎」即是智慧,因为具足这种智慧,故称「审慎者」。此处其余的内容,也应依前文所述之理加以理解。显示巴利原文
Kalyāṇapaṭibhānoti vākkaraṇasampanno ceva hoti paṭibhānasampanno ca. Yuttapaṭibhāno kho pana hoti no muttapaṭibhāno. Sīlasamācārasmiñhi ṭhitabhikkhu muttapaṭibhāno na hoti, yuttapaṭibhāno pana hoti vaṅgīsatthero viya. Gatimāti gamanasamatthāya paññāya samannāgato. Dhitimāti dhāraṇasamatthāya paññāya samannāgato. Matimāti ettha pana matīti paññāya nāmameva, tasmā paññavāti attho. Iti tīhipi imehi padehi paññāva kathitā. Tattha heṭṭhā samaṇadhammakaraṇavīriyaṃ kathitaṃ, idha buddhavacanagaṇhanavīriyaṃ. Tathā heṭṭhā vipassanāpaññā kathitā, idha buddhavacanagaṇhanapaññā. Na ca kāmesu giddhoti vatthukāmakilesakāmesu agiddho. Sato ca nipako cāti abhikkantapaṭikkantādīsu sattasu ṭhānesu satiyā ceva ñāṇena ca samannāgato caratīti attho. Nepakkanti paññā, tāya samannāgatattā nipakoti vutto. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
教诫分法等的注释显示巴利原文
Anusāsanavidhādivaṇṇanā
154 「各自以如理作意」:即以各人自己善巧的作意。「依所教诫而如是行道」:即依照我所教导、所给予的教诫那样去实践。「由于断尽三结……」等,其义如前所说。此处其余的内容,也应依前文所述之理加以理解。显示巴利原文
154.Paccattaṃ yoniso manasikārāti attano upāyamanasikārena. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamānoti yathā mayā anusiṭṭhaṃ anusāsanī dinnā, tathā paṭipajjamāno. Tiṇṇaṃsaṃyojanānaṃ parikkhayātiādi vuttatthameva. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
155 「于他补特伽罗解脱智」:这是指对于须陀洹等其他补特伽罗,以彼彼道而证得的烦恼解脱智。此处其余的内容,也应依前文所述之理加以理解。显示巴利原文
155.Parapuggalavimuttiñāṇeti sotāpannādīnaṃ parapuggalānaṃ tena tena maggena kilesavimuttiñāṇe. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
156 「我曾在那时、有这样的名称」:有一类人在回忆宿住时,以追溯名称与族姓的方式进行;另一类人则只回忆纯粹的诸蕴。这是因为有人能办到,有人不能办到。在此,并非依能办到者而取,而是依不能办到者来取。那么,不能办到者如何做呢?他惟只回忆纯粹的诸蕴,当到达许多百千劫的顶端后,便穷尽名称与族姓而退失。为了说明这一点,所以说「有这样的名称」等。「他这样说」:那位持邪见者这样说。在这里,他虽然说出了「那些有情是常住的」,却又说「那些有情流转」,这是自相矛盾的。然而,由于他是持邪见者,他并未察觉这一点。因为持邪见者没有固定的立场与决断。他执取这个,舍弃那个;舍弃那个,又执取这个——这在《梵网经》中已有详细阐述。「这是第三种常见论」:长老是从得定者的角度说了三种常见论。而世尊在《梵网经》中,把推理论者也纳入,说了四种。然而,这三种论说的详细解释,应依《梵网经》中所说明的方法来理解。其余部分,在此也应按前面的方法详细展开。显示巴利原文
156.Amutrāsiṃ evaṃnāmoti eko pubbenivāsaṃ anussaranto nāmagottaṃ pariyādiyamāno gacchati. Eko suddhakhandheyeva anussarati, eko hi sakkoti, eko na sakkoti. Tattha yo sakkoti, tassa vasena aggahetvā asakkontassa vasena gahitaṃ. Asakkonto pana kiṃ karoti? Suddhakhandheyeva anussaranto gantvā anekajātisatasahassamatthake ṭhatvā nāmagottaṃ pariyādiyamāno otarati. Taṃ dassento evaṃnāmotiādimāha . So evamāhāti so diṭṭhigatiko evamāha. Tattha kiñcāpi sassatoti vatvā ‘‘te ca sattā saṃsarantī’’ti vadantassa vacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ hoti. Diṭṭhigatikattā panesa etaṃ na sallakkhesi. Diṭṭhigatikassa hi ṭhānaṃ vā niyamo vā natthi. Imaṃ gahetvā imaṃ vissajjeti, imaṃ vissajjetvā imaṃ gaṇhātīti brahmajāle vitthāritamevetaṃ. Ayaṃ tatiyo sassatavādoti thero lābhisseva vasena tayo sassatavāde āha. Bhagavatā pana takkīvādampi gahetvā brahmajāle cattāro vuttā. Etesaṃ pana tiṇṇaṃ vādānaṃ vitthārakathā brahmajāle (dī. ni. aṭṭha. 1.30) vuttanayeneva veditabbā. Sesamidhāpi purimanayeneva vitthāretabbaṃ.
157 「就计数而言」:指以总合计数的计算。「就计量而言」:指以无间断的方式用心计数。两者都指总合计数。这里的意思是:即使以百、千、十万、亿为单位来总合计年数,说「这么多百年」或「这么多亿年」,也无法这样计算清楚。然而,你们由于圆满了十波罗蜜,彻底通达了一切知智,因此你们的无碍智强有力地运转。所以,以说法善巧为先导,既用年数划定界限,又用劫数加以界定,从而显示「这么多」——此处正在阐明。这里圣典的含义如前所述。其余部分,在此也应按前面的方法连接理解。显示巴利原文
157.Gaṇanāya vāti piṇḍagaṇanāya. Saṅkhānenāti acchiddakavasena manogaṇanāya. Ubhayathāpi piṇḍagaṇanameva dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti, vassānaṃ satavasena sahassavasena satasahassavasena koṭivasena piṇḍaṃ katvāpi ettakāni vassasatānīti vā ettakā vassakoṭiyoti vā evaṃ saṅkhātuṃ na sakkā. Tumhe pana attano dasannaṃ pāramīnaṃ pūritattā sabbaññutaññāṇassa suppaṭividdhattā yasmā vo anāvaraṇañāṇaṃ sūraṃ vahati. Tasmā desanāñāṇakusalataṃ purakkhatvā vassagaṇanāyapi pariyantikaṃ katvā kappagaṇanāyapi paricchinditvā ettakanti dassethāti dīpeti. Pāḷiyattho panettha vuttanayoyeva. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
158 「尊者,这关于众生死生智的无上性」意思是:尊者,那种以众生的死与结生为所缘而宣说的智,也是唯有你们才堪称为无上。过去诸佛也正是如此宣说,未来诸佛也将如此宣说。你们的宣说与那些过去、未来诸佛的智是互相契合的。这就阐明了:「尊者,以此理由,我对世尊如此净信。」此处圣典的含义已详细解释。显示巴利原文
158.Etadānuttariyaṃ, bhante, sattānaṃ cutūpapātañāṇeti bhante yāpi ayaṃ sattānaṃ cutipaṭisandhivasena ñāṇadesanā, sāpi tumhākaṃyeva anuttarā. Atītabuddhāpi evameva desesuṃ. Anāgatāpi evameva desessanti. Tumhe tesaṃ atītānāgatabuddhānaṃ ñāṇena saṃsanditvāva desayittha. ‘‘Imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ bhante bhagavatī’’ti dīpeti. Pāḷiyattho panettha vitthāritoyeva.
159 “有漏有依”意为有过失、有可被指责之处。“不被说为圣”即不被称作圣神通。“无漏无依”意为无过失、无可指责。“被说为圣”即被称作圣神通。“于彼处住于不违逆想”:如何于彼处住于不违逆想呢?对于可违逆的有情,以慈心遍满;对于诸行,则趋向界想。正如所说:“如何于可违逆处住于不违逆想?对于不可意的所缘,或以慈遍满,或趋向界。”“于彼处住于违逆想”:对于不违逆的有情,以不净想遍满;对于诸行,则趋向无常想。正如所说:“如何于不违逆处住于违逆想?对于可意的所缘,或以不净遍满,或趋向无常。”其余语句的含义也应如此了知。显示巴利原文
159.Sāsavā saupadhikāti sadosā saupārambhā. No ariyāti vuccatīti ariyiddhīti na vuccati. Anāsavā anupadhikāti niddosā anupārambhā. Ariyāti vuccatīti ariyiddhīti vuccati. Appaṭikūlasaññītattha viharatīti kathaṃ appaṭikūlasaññī tattha viharatīti? Paṭikūle satte mettaṃ pharati, saṅkhāre dhātusaññaṃ upasaṃharati. Yathāha ‘‘kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati (paṭi. ma. 3.97)? Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharatī’’ti. Paṭikūlasaññī tattha viharatīti appaṭikūle satte asubhasaññaṃ pharati, saṅkhāre aniccasaññaṃ upasaṃharati. Yathāha ‘‘kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati? Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharatī’’ti. Evaṃ sesapadesupi attho veditabbo.
“于彼处住于舍”:对于可意的对象不贪染,对于不可意的对象不嗔恚,不像其他人因不平等看待而生起痴,他不生起痴,而是于六种所缘中以六支舍安住于舍。“尊者,此即神通种类的无上性”:尊者,关于二种神通,以如此方式所作的宣说,即是无上。“世尊已自证彼”:世尊完整地、完全地自证了那种宣说。“彼为世尊所自证”:那种宣说已为世尊完整自证。“无有更上应证知者”:已无更上需要证知的。也就是说,不存在名为“此”的某个法或某个人为世尊所不知;若有某个你们不曾证知而其他沙门或婆罗门却证知了的东西,那么那人便比世尊更善于证知、拥有更高超的智慧。其中,“于神通种类而言”的“yadidaṃ”仅为小品词。在神通种类上,无有比世尊更上者。因为过去诸佛也宣说了这两种神通,未来诸佛也将宣说它们。你们也是与他们的智相符合而宣说了这些。如此,为显示“于神通种类上,世尊为无上”,便阐明道:“尊者,以此因由,我对世尊如此净信。”至此,那位法将(舍利弗)于白天的住处安坐,对十六种不断传承的法进行显示巴利原文
Upekkhako tattha viharatīti iṭṭhe arajjanto aniṭṭhe adussanto yathā aññe asamapekkhanena mohaṃ uppādenti, evaṃ anuppādento chasu ārammaṇesu chaḷaṅgupekkhāya upekkhako viharati. Etadānuttariyaṃ, bhante, iddhividhāsūti, bhante, yā ayaṃ dvīsu iddhīsu evaṃdesanā, etadānuttariyaṃ. Taṃ bhagavāti taṃ desanaṃ bhagavā asesaṃ sakalaṃ abhijānāti. Taṃ bhagavatoti taṃ desanaṃ bhagavato asesaṃ abhijānato. Uttari abhiññeyyaṃ natthīti uttari abhijānitabbaṃ natthi. Ayaṃ nāma ito añño dhammo vā puggalo vā yaṃ bhagavā na jānāti idaṃ natthi. Yadabhijānaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vāti yaṃ tumhehi anabhiññātaṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā abhijānanto bhagavatā bhiyyobhiññataro assa, adhikatarapañño bhaveyya. Yadidaṃ iddhividhāsūti ettha yadidanti nipātamattaṃ. Iddhividhāsu bhagavatā uttaritaro natthi. Atītabuddhāpi hi imā dve iddhiyo desesuṃ, anāgatāpi imāva desessanti. Tumhepi tesaṃ ñāṇena saṃsanditvā imāva desayittha. Iti bhagavā iddhividhāsu anuttaroti dassento ‘‘imināpi kāraṇena evaṃpasanno ahaṃ, bhante, bhagavatī’’ti dīpeti. Ettāvatā ye dhammasenāpati divāṭṭhāne nisīditvā soḷasa aparampariyadhamme sammasi, teva dassitā honti.
以另一种方式见师功德等之注释显示巴利原文
Aññathāsatthuguṇadassanādivaṇṇanā
160 如今,再以另一种方式彰显世尊的功德,故说出“尊者,彼…”等开首语。其中,“具信的良家子”:所谓的“具信良家子”,指的是过去、未来、现在的一切菩萨。因此,这话的意思是:那应被一切知菩萨所证得的。那么,他应证得的是什么呢?是九种出世间法。在“发勤精进者”等词中,“精进”、“力”等皆是精进的同义语。其中,“发勤精进者”指已策励精进之人。“具力者”指具备力量、精进坚固之人。“以人雄之力”意为“应由那种具力者以人雄之力而证得”。紧随其后的二句也应如此理解。“以人雄之担”指由那位有能力担负诸佛所应担负之轭的大丈夫所承担。“这一切皆为世尊所证得”,此言旨在显示:所有过去、未来佛所应证得的,世尊皆已完整证得,连一分功德也未欠缺。“于诸欲中耽著欲乐勤修”显示巴利原文
160. Idāni aparenapi ākārena bhagavato guṇe dassento yaṃ taṃ bhantetiādimāha. Tattha saddhena kulaputtenāti saddhā kulaputtā nāma atītānāgatapaccuppannā bodhisattā. Tasmā yaṃ sabbaññubodhisattena pattabbanti vuttaṃ hoti. Kiṃ pana tena pattabbaṃ? Nava lokuttaradhammā. Āraddhavīriyenātiādīsu ‘‘vīriyaṃ thāmo’’tiādīni sabbāneva vīriyavevacanāni. Tattha āraddhavīriyenāti paggahitavīriyena. Thāmavatāti thāmasampannena thiravīriyena. Purisathāmenāti tena thāmavatā yaṃ purisathāmena pattabbanti vuttaṃ hoti. Anantarapadadvayepi eseva nayo. Purisadhorayhenāti yā asamadhurehi buddhehi vahitabbā dhurā, taṃ dhuraṃ vahanasamatthena mahāpurisena. Anuppattaṃ taṃ bhagavatāti taṃ sabbaṃ atītānāgatabuddhehi pattabbaṃ, sabbameva anuppattaṃ, bhagavato ekaguṇopi ūno natthīti dasseti. Kāmesu kāmasukhallikānuyoganti vatthukāmesu kāmasukhallikānuyogaṃ. Yathā aññe keṇiyajaṭilādayo samaṇabrāhmaṇā ‘‘ko jānāti paralokaṃ . Sukho imissā paribbājikāya mudukāya lomasāya bāhāya samphasso’’ti moḷibandhāhi paribbājikāhi paricārenti sampattaṃ sampattaṃ rūpādiārammaṇaṃ anubhavamānā kāmasukhamanuyuttā, na evamanuyuttoti dasseti.
「低劣的」就是卑劣。「村俗的」指村民所奉行的法。「凡夫的」指凡夫所奉行的。「非圣的」指不是无过失的,或者说,不是圣者们所应当奉行的。「与无义相连的」指与无义相连接。「自我折磨行勤修」指对自我进行烧灼、折磨的勤修。「苦的」指与苦相连接,或者说就是苦。就像某些沙门、婆罗门,为了舍离欲乐勤修,而去折磨身体;又为了从那里解脱,转而追逐欲乐。世尊则不是这样。世尊舍弃了这两个极端,确实依止了那条被称为“诸比丘,有中道,为如来所现正觉,能作眼……”的正行道。所以说“而非自我折磨行勤修”等等。显示巴利原文
Hīnanti lāmakaṃ. Gammanti gāmavāsīnaṃ dhammaṃ. Pothujjanikanti puthujjanehi sevitabbaṃ. Anariyanti na niddosaṃ. Na vā ariyehi sevitabbaṃ. Anatthasañhitanti anatthasaṃyuttaṃ. Attakilamathānuyoganti attano ātāpanaparitāpanānuyogaṃ. Dukkhanti dukkhayuttaṃ, dukkhamaṃ vā. Yathā eke samaṇabrāhmaṇā kāmasukhallikānuyogaṃ parivajjessāmāti kāyakilamathaṃ anudhāvanti, tato muñcissāmāti kāmasukhaṃ anudhāvanti, na evaṃ bhagavā. Bhagavā pana ubho ete ante vajjetvā yā sā ‘‘atthi, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī’’ti evaṃ vuttā sammāpaṭipatti, tameva paṭipanno. Tasmā ‘‘na ca attakilamathānuyoga’’ntiādimāha.
「属于增上心的」:意为超越欲界心而安住的心。「现法安乐住」:即在今生本身中的安乐住。在《布咤婆楼经》中,解释了有喜的第二禅果定。在《喜悦经》中,解释了连同道的、作为观基础的禅那。在《十上经》中,解释了第四禅的果定。在这部《自欢喜经》中,解释的是现法安乐住的诸禅那。「随意得者」:如其所欲而获得。「不难得者」:无痛苦地获得。「无艰得者」:充裕地获得。显示巴利原文
Ābhicetasikānanti abhicetasikānaṃ, kāmāvacaracittāni atikkamitvā ṭhitānanti attho. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihārānaṃ. Poṭṭhapādasuttantasmiñhi sappītikadutiyajjhānaphalasamāpatti kathitā (dī. ni. 1.432). Pāsādikasuttante saha maggena vipassanāpādakajjhānaṃ. Dasuttarasuttante catutthajjhānikaphalasamāpatti. Imasmiṃ sampasādanīye diṭṭhadhammasukhavihārajjhānāni kathitāni. Nikāmalābhīti yathākāmalābhī. Akicchalābhīti adukkhalābhī. Akasiralābhīti vipulalābhī.
〈关于勤修施设类别的注释〉显示巴利原文
Anuyogadānappakāravaṇṇanā
161 「一个世界界」指十千世界界。存在三种田:生田、威令田、境田。其中的生田,即十千世界界。如来在入母胎、出母胎、成正觉、转法轮、舍寿行以及般涅槃时,这十千世界界皆会震动。而覆盖百千俱胝轮围的范围,则称为威令田。因为《阿吒那胝护咒》《摩罗护咒》《幢顶护咒》《宝经护咒》等,在这个范围内都能发挥威力。境田则没有边际,因为诸佛曾说:“智慧所到之处,就是所知的领域;所知的领域所及之处,就是智慧的范围。所知以智慧为边界,智慧也以所知为边界。”(《大义释》55)因此,不存在所谓“境不能及”的地方。显示巴利原文
161.Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā. Tīṇi hi khettāni – jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ. Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu. Sā hi tathāgatassa mātukucchiṃ okkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati. Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma. Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā vattati. Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi, buddhānañhi ‘‘yāvatakaṃ ñāṇaṃ, tāvatakaṃ ñeyyaṃ, yāvatakaṃ ñeyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ ñeyyaṃ, ñeyyapariyantikaṃ ñāṇa’’nti (mahāni. 55) vacanato avisayo nāma natthi.
然而,在这三种田中,除了我们这个轮围世界之外,在任何其他轮围世界中有佛陀出世的经典,是根本不存在的;但确实存在“不出世”的经典。三藏即是律藏、经藏与阿毗达摩藏。三次结集,即大迦叶长老主持的结集、耶舍长老主持的结集,以及目犍连子帝须长老主持的结集。在三次结集所确立的三藏佛语中,没有“除此轮围世界外,其他世界也有佛陀出世”的经文;但却有“不会出世”的经文。显示巴利原文
Imesu pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, nuppañjantīti pana atthi. Tīṇi piṭakāni vinayapiṭakaṃ, suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ. Tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti, yasattherassa saṅgīti, moggaliputtatissattherassa saṅgītīti. Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane ‘‘imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantī’’ti suttaṃ natthi, nuppajjantīti pana atthi.
“不先不后”的意思,并非指它们同时不生起,而是指或在前生起、或在后生起。其中,从菩萨坐于菩提座,立下“若不证菩提,决不起座”的誓言开始,直到他在母胎中结生为止,这一段不应理解为“前”。因为菩萨在结生的刹那,便以震动一万个轮围世界的方式执取了佛田,同时也就遮止了其他佛陀的出世。从佛陀般涅槃开始,直到连一粒芥子许的舍利还留存世间为止,这一段不应理解为“后”。只要舍利尚在,诸佛便犹如仍住立于世。因此,在这整个中间阶段,其他佛陀的出世也受到遮止。只有当舍利也彻底般涅槃之后,其他佛陀的出世才不再被遮止。显示巴利原文
Apubbaṃ acarimanti apure apacchā ekato nuppajjanti, pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti. Tattha bodhipallaṅke ‘‘bodhiṃ apatvā na uṭṭhahissāmī’’ti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ, tāva pubbeti na veditabbaṃ. Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇe dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato. Aññassa buddhassa uppattipi nivāritā hoti. Parinibbānato paṭṭhāya ca yāva sāsapamattāpi dhātuyo tiṭṭhanti, tāva pacchāti na veditabbaṃ. Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhāpi ṭhitāva honti. Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā.
〈关于三藏消失的讨论〉显示巴利原文
Tipiṭakaantaradhānakathā
有三种消失,即:教理消失、证悟消失、行道消失。其中,教理是指三藏;证悟是指对诸谛的证悟;行道是指修行之道。在这三者之中,证悟和行道有时存在,有时不存在。因为在某个时期,证得道果的比丘非常多,乃至需要伸出手指来指出“这位比丘是凡夫”。就在这座岛上,曾经有一个时期,完全没有任何凡夫比丘。行道圆满的人也是如此,有时多,有时少。因此,证悟和行道二法,时有时无。然而,对于教法的久住而言,教理才是决定性的准绳。因为有智慧的人听闻三藏之后,便能圆满证悟和行道二者。显示巴利原文
Tīṇi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ, paṭivedhaantaradhānaṃ, paṭipattiantaradhānanti. Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccappaṭivedho. Paṭipattīti paṭipadā. Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Ekasmiñhi kāle paṭivedhakarā bhikkhū bahū honti, esa bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Imasmiṃyeva dīpe ekavāraṃ puthujjanabhikkhu nāma nāhosi. Paṭipattipūrakāpi kadāci bahū honti, kadāci appā. Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ. Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti.
犹如我们的菩萨,先在阿逻罗身边成就五神通与七等至,再向他请问非想非非想处等至的预备行,阿逻罗说:“我不知道。”随后,菩萨前往优陀伽处,与他比较各自证得的殊胜成就,又问非想非非想处的预备行,优陀伽便为他解说;话音刚落的那一刹那,大士便成就了彼禅那。同样,有智慧的比丘在听闻教理之后,也完全能圆满证悟与行道。因此说,只要教理住立,教法便住立。然而,当教理开始消失时,最先消亡的是阿毗达摩藏,其中《发趣论》最先消失,随后依次是《法集论》慢慢消失。当《法集论》也消失之后,纵然其余经、律二藏还在,仍可称教法还住立。显示巴利原文
Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi, so na jānāmīti āha. Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigatavisesaṃ saṃsanditvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi, so ācikkhi, tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ jhānaṃ sampādesi, evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti. Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti. Yadā pana sā antaradhāyati, tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati. Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati. Anukkamena pacchā dhammasaṅgaho , tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesupi sāsanaṃ ṭhitameva hoti.
当经藏逐渐消失时,最初是《增支部》开始消散,从第十一篇渐次退失,直至第一篇消失;接着《相应部》从《轮相篇》开始退失,直至《渡流篇》消失;此后《中部》从《根修习经》开始退失,直至《根本法门经》消失;最后《长部》从《十上经》开始退失,直至《梵网经》消失。此过程中,即使尚有一两首偈颂形式的问答能久远流传,也已无法维持教法,如同萨毗耶的提问及旷野夜叉的提问一般。据说,这些在迦叶佛的教法存续期间,都没能在中段维持住教法。显示巴利原文
Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati, tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati. Tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati. Tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati. Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃ gacchati, sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti, sabhiyapucchā āḷavakapucchā viya ca. Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu.
然而,即便其余二藏隐没,只要律藏犹在,教法便仍安住。若《附随》与《犍度》双双消失,但二部分别尚在,教法依然安住。若二部分别也消失,但本母尚在,教法依然安住。若本母也消失,但巴帝摩卡、出家与具足戒仍在住持,教法便仍安住。此时唯有外在的形相能流传一段时日。至于白衣沙门的传承,早从迦叶佛时代起,便未能住持教法。依凭无碍解者的护持,教法安住一千年;依凭六神通者,又安住一千年;依凭三明者,再安住一千年;依凭纯观者,再安住一千年;依凭巴帝摩卡,又再安住一千年。然而,从最后一位证得谛现观者之后开始,以及从最后一位破戒者开始,教法便称为衰退。从此以后,其他佛陀的出世便不再被遮止。显示巴利原文
Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati. Parivārakkhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti. Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāyapi ṭhitāya ṭhitameva hoti. Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjāupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati. Liṅgaṃ addhānaṃ gacchati. Setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi. Paṭisambhidāpattehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi. Chaḷabhiññehi vassasahassaṃ. Tevijjehi vassasahassaṃ. Sukkhavipassakehi vassasahassaṃ. Pātimokkhehi vassasahassaṃ aṭṭhāsi. Pacchimakassa pana saccappaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti. Tato paṭṭhāya aññassa buddhassa uppatti na nivāritā.
教法消失的解释显示巴利原文
Sāsanaantarahitavaṇṇanā
所谓三种般涅槃,即烦恼般涅槃、蕴般涅槃与界般涅槃。其中,烦恼般涅槃发生于菩提座;蕴般涅槃发生于拘尸那罗;界般涅槃则于未来发生。据说,当教法趋于衰微之时,在这铜掌岛上,诸舍利界将聚集一处,先往大塔;复从大塔前往龙岛的王处塔;继而前往大菩提座。来自龙界、天界与梵天界的舍利界,亦皆一同前往大菩提座。纵使小如芥子的舍利,亦无一于中途消失。一切舍利界将在大菩提座上聚集成堆,如整块黄金,凝成极为坚实之体,放射六色光芒。显示巴利原文
Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti. Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi. Khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ. Dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti. Mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ. Tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti. Nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti. Sāsapamattāpi dhātuyo na antarā nassissanti. Sabbadhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti.
彼光芒将遍满一万世界。尔后,一万轮围世界的天众皆来聚集,心想道:‘今日导师般涅槃,今日教法衰微,这已是我们最后之瞻仰!’其心中悲痛,较十力世尊般涅槃之日更为深切。除不来者与漏尽者,其余之人,无能为抑制己身之悲伤。其时,舍利中的火界将猛然生起,火焰直冲梵天界。纵使仅余一粒芥子许的舍利,亦将燃成熊熊大火。烧尽所有舍利已,大火乃灭。如此,示现广大神变后,随舍利尽,教法便称为已灭。显示巴利原文
Tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti, tato dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā ‘‘ajja satthā parinibbāti, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhāka’’nti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti. Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena sandhāretuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati. Sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālā bhavissati. Dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu upacchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti.
只要尚未如此消失,那时即名为‘尚有后续’。若有两位佛陀如此前所未有地、无先后地出现,此事则不可能。何以故?因其便不稀罕故。佛陀本就是稀有之人。正如经中所说:‘比丘们,有一人出现于世间,是稀有之人。此一人者谁?即如来、阿拉汉、正自觉者。’若同时有二位、四位、八位乃至十六位佛陀出现,他们便不稀罕了。譬如同一寺内若有二塔,信众的供养与崇敬就不会那么丰厚。比丘人数众多,亦不显其稀奇;佛陀增多,亦然如此,故他们不同时出现。再者,因所教之法无有差别。凡一位佛陀所教导之法,如念处等,纵有他佛出世,亦必教导同一法要,如是便不稀奇。唯有当一位佛陀独说法时,其教法方为稀有,且能避免争论。若众多佛陀一时俱现,信众便会如许多师长的弟子一般,彼此争执:‘我等佛陀最为庄严!’‘我等佛陀音声甘美!’‘我等佛陀最有福报!’正为防止此种争论,他们才不一时俱现。而且,此理在弥兰陀王请显示巴利原文
Yāva na evaṃ antaradhāyati, tāva acarimaṃ nāma hoti. Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ nuppajjantīti? Anacchariyattā. Buddhā hi acchariyamanussā. Yathāha – ‘‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso. Katamo ekapuggalo? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti (a. ni. 1.172). Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ, anacchariyā bhaveyyuṃ. Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti. Bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā, evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ, tasmā nuppajjanti. Desanāya ca visesābhāvato. Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti. Aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā, tato anacchariyo siyā. Ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti, vivādabhāvato ca. Bahūsu hi buddhesu uppannesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya amhākaṃ buddho pāsādiko, amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavāti vivadeyyuṃ. Tasmāpi evaṃ nuppajjanti. Api cetaṃ kāraṇaṃ milindaraññāpi puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva. Vuttañhi tattha –
“那先尊者!世尊曾这样说:‘比丘们,这是非处,绝无可能:于同一世界中,有两位阿拉汉、正自觉者不先不后地出现。这是不可能的。’可是,那先尊者,一切如来所教导的,同是三十七菩提分法;所宣说的,同是四圣谛;所教诫的,同是三学;所策励的,同是不放逸行道。既然一切如来的教导同一,宣说同一,学处同一,策励同一,那么是什么缘故,两位如来不一时出现呢?单凭一位佛陀出现,光明就已照亮世间;倘若再有第二位佛陀,借二位的光明,这世间岂不更加明亮?两位如来一同教导,教导起来会更顺利;一同教诫,教诫起来也会更容易。请您为我开示其中的缘由,令我能断除疑惑吧!”显示巴利原文
Bhante, nāgasena, bhāsitampi hetaṃ bhagavatā ‘‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Desayantā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiye dhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekasikkhā ekānusāsanī, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti. Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ desehi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyya’’nti.
那先尊者回答:“大王,这一万世界只能承载一佛,只能容受一位如来的功德。假如有第二位佛陀出现,这一万世界便无法承载——它会动摇、震动、倾斜、俯倾、歪斜,乃至崩散、破损、毁坏,全然无法安立。”显示巴利原文
Ayaṃ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya, kampeyya, nameyya, oṇameyya, vinameyya, vikireyya, vidhameyya, viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
“大王,譬如一艘只能承载一人的船。当一人登船时,船能正常负载。此时,又来了第二人,其寿量、容貌、年龄、身形、胖瘦及一切肢节都与前者相同,也想登船。大王,这艘船还能同时承载两人吗?”“不能,尊者。它会动摇、震动、倾斜、俯倾、歪斜,乃至崩散、破损、毁坏,全然无法安立,只会沉入水中。”“正是如此,大王。这一万世界只能承载一佛,只能容受一位如来的功德。若有第二位佛陀出现,这一万世界便承载不住……乃至全然无法安立。”显示巴利原文
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya, ekapurise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya, atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyāti? Na hi, bhante, caleyya, kampeyya, nameyya, oṇameyya, vinameyya, vikireyya, vidhameyya, viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya osīdeyya udaketi. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya…pe… na ṭhānamupagaccheyya.
又如,大王,有人吃饱了足量的食物,一直填塞到喉咙,已经满足、饱足、充实,中间毫无缝隙,变得昏沉无力,身体僵直如无须倚靠的杖;如果让他再吃下同等分量的食物,大王,这人还能感到安乐吗?
“不,尊者,光吃一次就可能送命。”
“正是如此,大王,这一万个世界只能承载一位佛陀……乃至完全无法安立。”显示巴利原文
Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandīkato anoṇamitadaṇḍajāto punadeva tāvatakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyāti? Na hi, bhante , sakiṃ bhuttova mareyyāti; evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī …pe… na ṭhānamupagaccheyyāti.
“那先尊者,难道大地是因为法太重而震动吗?”
“大王,假设有两辆车,装满了宝物,与车口平齐。若从一辆车取出宝物,倾入另一辆车中,大王,那辆车还能承载两辆车的宝物吗?”
“不能,尊者,它的车毂会破裂,辐条会折断,轮辋会脱落,车轴也会碎裂。”
“大王,那么是因为宝物过重而车被压坏的吗?”
“是的,尊者。”
“同样地,大王,正是由于法过重,大地方才震动。”显示巴利原文
Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatīti? Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanapūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, api nu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti? Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyāti. Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti? Āma, bhante,ti. Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.
再者,大王,这个理由是为阐明佛力而提出的,此外还有一个更为殊胜的理由,请听:由于这个原因,两位正自觉者不会同时出现。大王,如果两位正自觉者同时出现,他们的徒众便会起争论:‘你们的佛陀,我们的佛陀’,分成两派。大王,就像两位有权势的大臣,他们的徒众争吵:‘你们的大臣,我们的大臣’,分成两方;同样地,大王,如果两位正自觉者同时出现,他们的徒众就会起争论:‘你们的佛陀,我们的佛陀’,分成两方。大王,这暂且是第一个理由,由于这个原因,两位正自觉者不会同时出现。显示巴利原文
Apica, mahārāja, imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ aññampi tattha atirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ. Yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco’’ti, ubhato pakkhajātā honti; evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddho’’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ, idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
大王,还有一个理由,请您进一步聆听。正因为这个理由,两位正自觉者不会同时出现。大王,假如两位正自觉者同时出现,那么“最上的佛陀”“最胜的佛陀”“殊胜的佛陀”“无上的佛陀”“特胜的佛陀”“无等的佛陀”“无等等的佛陀”“无譬的佛陀”“无比的佛陀”“无匹的佛陀”这些称号,就全都成了虚假之言。大王,您应当依义理理解并接受这个理由:两位正自觉者不会同时出现。显示巴利原文
Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, ‘‘aggo buddho’’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, ‘‘jeṭṭho buddho’’ti, seṭṭho buddhoti, visiṭṭho buddhoti, uttamo buddhoti, pavaro buddhoti, asamo buddhoti , asamasamo buddhoti, appaṭimo buddhoti, appaṭibhāgo buddhoti, appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Imampi kho tvaṃ, mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
再者,大王,诸佛世尊的体性原本如此:世间唯有一位佛陀出现。何以故?因为一切知佛陀的功德极其广大。大王,凡是广大者,皆唯有一。大地广大,它是唯一;大海广大,它是唯一;须弥山王广大,它是唯一;虚空广大,它是唯一;帝释天王伟大,他是唯一;魔罗伟大,他是唯一;大梵天伟大,他是唯一;如来、阿拉汉、正自觉者伟大,他在世间是唯一。在这些伟大者出现的地方,便没有容纳其他同类者的余地。因此,大王,如来、阿拉汉、正自觉者于世间只会出现一位。“那先尊者,您用譬喻和理由善为解说。”显示巴利原文
Apica kho, mahārāja, buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā, yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ, yaṃ aññampi, mahārāja, mahantaṃ hoti, taṃ ekaṃyeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekāyeva. Sāgaro mahanto, so ekoyeva. Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva. Ākāso mahanto, so ekoyeva. Sakko mahanto, so ekoyeva. Māro mahanto , so ekoyeva. Mahābrahmā mahanto, so ekoyeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so ekoyeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññesaṃ okāso na hoti. Tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva loke uppajjatīti. Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehīti (mi. pa. 5.1.1).
“法随法”:指九种出世间法的随顺之法,即前行的修行之道。“有理由者”:指具有理由的人。“随说”:即是所说之论点本身。显示巴利原文
Dhammassa cānudhammanti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ. Sahadhammikoti sakāraṇo. Vādānuvādoti vādoyeva.
「稀有与不可思议」的解释显示巴利原文
Acchariyaabbhutavaṇṇanā
162 「尊者优陀夷」:有三位名为优陀夷的长老——拉鲁优陀夷、卡卢优陀夷、大优陀夷。此处指的是大优陀夷。据说,当他从头到尾听闻这部经时,内心生起了五种颜色的喜,从脚底升到头顶,又从头顶降到脚底,从此两端向中间收摄,又从中间向两端展开。他的身体持续为喜所遍满,借由极其强大的喜悦,他赞叹十力的功德,便说出:‘殊胜啊,尊者!’等语。
「少欲性」:指没有渴爱的状态。
「知足性」:指对四种生活资具以三种方式而知足。
「削减性」:指对一切烦恼的削弱、除灭状态。
「Yatra hi nāma」:意为‘这种情况确实存在’。
「不会显露自己」:指不会显露自己的功德。
「高举旗帜游行」:指高举旗帜宣称‘有谁能与我们相比?’然后在纳兰达游行。显示巴利原文
162.Āyasmā udāyīti tayo therā udāyī nāma – lāḷudāyī, kāḷudāyī, mahāudāyīti. Idha mahāudāyī adhippeto. Tassa kira imaṃ suttaṃ ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā suṇantassa abbhantare pañcavaṇṇā pīti uppajjitvā pādapiṭṭhito sīsamatthakaṃ gacchati, sīsamatthakato pādapiṭṭhiṃ āgacchati, ubhato paṭṭhāya majjhaṃ otarati, majjhato paṭṭhāya ubhato gacchati. So nirantaraṃ pītiyā phuṭasarīro balavasomanassena dasabalassa guṇaṃ kathento acchariyaṃ bhantetiādimāha. Appicchatāti nittaṇhatā. Santuṭṭhitāti catūsu paccayesu tīhākārehi santoso. Sallekhatāti sabbakilesānaṃ sallikhitabhāvo. Yatra hi nāmāti yo nāma. Na attānaṃ pātukarissatīti attano guṇe na āvi karissati. Paṭākaṃ parihareyyunti ‘‘ko amhehi sadiso atthī’’ti vadantā paṭākaṃ ukkhipitvā nāḷandaṃ vicareyyuṃ.
「优陀夷,你看,如来的少欲品质」——这是世尊接受那位长老的话,而对他说:“优陀夷,你看,如来的少欲品质便是如此!”若有人问:“难道世尊不显露自己,也不讲说自己的功德吗?”并非如此,他不是不讲说。他出于少欲等德性,理应讲说,但绝不会为了衣服等利养而讲说。正是因此,他才说:“优陀夷,你看,如来的少欲品质……”等等。事实上,他是针对能觉悟的众生,为调伏他们而随应讲说。正如所说:显示巴利原文
Passakho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatāti passa udāyi yādisī tathāgatassa appicchatāti therassa vacanaṃ sampaṭicchanto āha. Kiṃ pana bhagavā neva attānaṃ pātukaroti, na attano guṇaṃ kathetīti ce? Na, na katheti. Appicchatādīhi kathetabbaṃ, cīvarādihetuṃ na katheti. Tenevāha – ‘‘passa kho tvaṃ, udāyi, tathāgatassa appicchatā’’tiādi. Bujjhanakasattaṃ pana āgamma veneyyavasena katheti. Yathāha –
“我无有老师,亦无与我等同者;
在天人世间中,没有与我相等的人。
显示巴利原文 ‘‘Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati; Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo’’ti. (mahāva. 11);
同样地,还有众多彰显如来功德的偈颂与经典,应当详细解说。显示巴利原文
Evaṃ tathāgatassa guṇadīpikā bahū gāthāpi suttantāpi vitthāretabbā.
163 「Abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi」:即应当一再地说。「Pubbaṇhasamaye me kathitaṃ」:意思是“不要以为‘只是在上午对我说了’,便不在正午等其他时候说”。「Ajja vā me kathitaṃ」:意思是“不要以为‘只是在今天对我说了’,便不在其他日子说”。「Pavedesi」:你宣说了。「Imassa veyyākaraṇassāti」:因为这部经没有偈颂,所以它被称为“记说”。「Adhivacanaṃ」:即名称、称谓。至于“Iti hidaṃ”等语句,则是结集者们所安立的。其余各处,意思都很明显了。显示巴利原文
163.Abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsīti punappunaṃ bhāseyyāsi. Pubbaṇhasamaye me kathitanti mā majjhanhikādīsu na kathayittha. Ajja vā me kathitanti mā paradivasādīsu na kathayitthāti attho. Pavedesīti kathesi. Imassa veyyākaraṇassāti niggāthakattā idaṃ suttaṃ ‘‘veyyākaraṇa’’nti vuttaṃ. Adhivacananti nāmaṃ. Idaṃ pana ‘‘iti hida’’nti paṭṭhāya padaṃ saṅgītikārehi ṭhapitaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.