《起源经》的注释
4. Aggaññasuttavaṇṇanā
瓦塞塔与跋拉瓦迦的注释
Vāseṭṭhabhāradvājavaṇṇanā
111“如是我闻”这句,就是《起世因本经》。下面是对其中难解词句的注释——关于“在东园鹿子母讲堂”这一句,有这样一段次第解说:过去十万劫前,有一位女居士邀请莲华上佛,供养了以佛陀为首的十万比丘,然后在世尊足下顶礼,伏地发愿说:“愿我来世能成为像您这样的佛陀的首席女侍者。”她此后在天界和人间流转了百千劫,到我们世尊住世的时代,在跋迪亚城,投生在米嘎拉长者的儿子达那迦耶长者家中,苏玛那夫人的胎里。出生时,大家给她取名叫毗舍佉。当世尊来到跋迪亚城时,她带着五百名侍女一起去迎接世尊,就在第一次见面的那一刻,她就成了入流者。
111.Evaṃme sutanti aggaññasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – pubbārāme migāramātupāsādeti ettha ayaṃ anupubbikathā. Atīte satasahassakappamatthake ekā upāsikā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusatasahassassa dānaṃ datvā bhagavato pādamūle nipajjitvā ‘‘anāgate tumhādisassa buddhassa aggupaṭṭhāyikā homī’’ti patthanaṃ akāsi. Sā kappasatasahassaṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañcayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Jātakāle tassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu. Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ āgamāsi, tadā pañcadāsisatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ katvā paṭhamadassanamhiyeva sotāpannā ahosi.
后来,她去了舍卫城,走进米嘎拉长者的儿子富难陀童子的家。在那里,米嘎拉长者把她安置在母亲的位置上,因此她被称为“鹿子母”。她嫁到夫家时,父亲为她打造了一副名叫“大藤蔓”的首饰。那副首饰用了四根金刚线、十一根珍珠线、二十二根珊瑚线、三十三根宝石线,再加上其他七宝,才最终做成。它戴在头上,能一直垂到脚背。只有具备五头象之力的女子才戴得动它。她后来成为世尊的首席女侍者,舍弃了那副首饰,花了九千万为世尊建寺院,在约一卡利沙大的地面上建起一座殿堂。这座殿堂上层有五百个房间,下层也有五百个,合计一千间房,十分庄严。她觉得“只有一座洁净的殿堂还不够好看”,于是又在殿堂周围建了五百座双层门楼、五百座小殿和五百座长屋。这座大寺院历时四个月才建成。
Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā. Tattha naṃ migāraseṭṭhi mātuṭṭhāne ṭhapesi. Tasmā migāramātāti vuccati. Patikulaṃ gacchantiyā cassā pitā mahālatāpiḷandhanaṃ nāma kārāpesi. Tasmiṃ piḷandhane catasso vajiranāḷiyo upayogaṃ agamaṃsu, muttānaṃ ekādasa nāḷiyo, pavāḷassa dvāvīsati nāḷiyo, maṇīnaṃ tettiṃsa nāḷiyo. Iti etehi ca aññehi ca sattahi ratanehi niṭṭhānaṃ agamāsi. Taṃ sīse paṭimukkaṃ yāva pādapiṭṭhiyā bhassati. Pañcannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhārayamānāva naṃ itthī dhāretuṃ sakkoti. Sā aparabhāge dasabalassa aggupaṭṭhāyikā hutvā taṃ pasādhanaṃ vissajjetvā navahi koṭīhi bhagavato vihāraṃ kārayamānā karīsamatte bhūmibhāge pāsādaṃ kāresi . Tassa uparibhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni honti, heṭṭhimabhūmiyaṃ pañcāti gabbhasahassappaṭimaṇḍito ahosi. Sā ‘‘suddhapāsādova na sobhatī’’ti taṃ parivāretvā pañca duvaḍḍhagehasatāni, pañca cūḷapāsādasatāni , pañca dīghasālasatāni ca kārāpesi. Vihāramaho catūhi māsehi niṭṭhānaṃ agamāsi.
在佛陀的教法里,像毗舍佉这样以女身而住的,没有别人能像她那样舍施财物;像给孤独长者这样以男身而住的,也没有别人能像他那样。给孤独长者拿出五亿四千万,在舍卫城南边一个类似阿努拉德普勒大寺的地方,建了祇园大精舍。毗舍佉则在舍卫城东边一个类似乌塔拉提毗寺的地方,建了东园。世尊因为悲悯这两个家族,在依舍卫城而住的期间,固定轮流住在这两座寺院里:一个雨安居住在祇园,一个住在东园。而那时候,世尊正住在东园,所以说“在东园鹿子母讲堂”。
Mātugāmattabhāve ṭhitāya visākhāya viya aññissā buddhasāsane dhanapariccāgo nāma natthi, purisattabhāve ṭhitassa anāthapiṇḍikassa viya aññassāti. So hi catupaṇṇāsakoṭiyo vissajjetvā sāvatthiyā dakkhiṇabhāge anurādhapurassa mahāvihārasadise ṭhāne jetavanamahāvihāraṃ nāma kāresi. Visākhā sāvatthiyā pācīnabhāge uttaradeviyā vihārasadise ṭhāne pubbārāmaṃ nāma kāresi. Bhagavā imesaṃ dvinnaṃ kulānaṃ anukampāya sāvatthiṃ nissāya viharanto imesu dvīsu vihāresu nibaddhavāsaṃ vasi. Ekaṃ antovassaṃ jetavane vasati, ekaṃ pubbārāme. Tasmiṃ samaye pana bhagavā pubbārāme viharati. Tena vuttaṃ ‘‘pubbārāme migāramātupāsāde’’ti.
瓦塞塔和跋拉瓦迦,就是指沙弥婆悉吒和沙弥跋拉瓦迦。“他们与比丘们住在一起”,意思是他们既不是在受外道的别住,也不是在受犯戒的别住。他们只是因为还没满二十岁,期盼获得比丘身份,所以和比丘们住在一起。因此说“期盼着获得比丘身份”。这两个人都出生在北方的婆罗门大富豪家族,各有四十俱胝(四亿)的财富,精通三部吠陀。他们听了中部经典中的《婆悉吒经》后皈依了三宝,听了《三明经》后出了家,就在这个时候,为了期盼比丘身份而和比丘们同住。“在露天处经行”,意思是:在南北延伸的宽广殿堂东侧,殿堂的阴影下,世尊来回经行,他被六色佛光所庄严,那些佛光如同被机关绳索牵引着在空中奔驰的百肘高的金柱一样。
Vāseṭṭhabhāradvājāti vāseṭṭho ca sāmaṇero bhāradvājo ca. Bhikkhūsu parivasantīti te neva titthiyaparivāsaṃ vasanti, na āpattiparivāsaṃ. Aparipuṇṇavassattā pana bhikkhubhāvaṃ patthayamānā vasanti. Tenevāha ‘‘bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā’’ti. Ubhopi hete udiccabrāhmaṇamahāsālakule nibbattā, cattālīsa cattālīsa koṭivibhavā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū majjhimanikāye vāseṭṭhasuttaṃ sutvā saraṇaṃ gatā, tevijjasuttaṃ sutvā pabbajitvā imasmiṃ kāle bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā parivasanti. Abbhokāse caṅkamatīti uttaradakkhiṇena āyatassa pāsādassa puratthimadisābhāge pāsādacchāyāyaṃ yantarajjūhi ākaḍḍhiyamānaṃ ratanasatubbedhaṃ suvaṇṇaagghikaṃ viya anilapathe vidhāvantīhi chabbaṇṇāhi buddharasmīhi sobhamāno aparāparaṃ caṅkamati.
113“他们跟随经行”——他们双手合掌,身体前倾,跟着世尊一起经行。“召唤瓦塞塔”——因为瓦塞塔在他们两人中更有智慧,知道什么该把握、什么该回答,所以世尊召唤他。“你们确实”——就是“你们啊,确实”。“生为婆罗门”——就是出身于婆罗门种姓。“在婆罗门中出身良家”——就是在婆罗门当中出身良家、家世圆满。“舍离婆罗门家”——就是从婆罗门家庭中舍离出来,意思是舍弃了富有财宝等种种圆满的婆罗门家庭。“不辱骂”——不用十种辱骂的事来辱骂。“不轻视”——意思是,不用各种轻蔑的话来轻视。世尊明明知道“这些婆罗门在辱骂、轻视这两个沙弥”,却仍然发问。为什么?因为如果世尊不问,他们俩不会主动先说;他们不说,话题就起不来。为了引出话题,世尊才这样问。“taggha”是表示肯定的不变词,意思是:“确实,尊者,那些婆罗门确实在辱骂、轻视我们。”
“合宜的”——指符合他们自己身份的辱骂。“完备的”——指随心所欲地把字句一一编排上去,说得完整无缺。“并非不完备”——指不是中途停住、断断续续地说,而是连续不断地说出来。
113.Anucaṅkamiṃsūti añjaliṃ paggayha onatasarīrā hutvā anuvattamānā caṅkamiṃsu. Vāseṭṭhaṃ āmantesīti so tesaṃ paṇḍitataro gahetabbaṃ vissajjetabbañca jānāti, tasmā taṃ āmantesi. Tumhe khvatthāti tumhe kho attha. Brāhmaṇajaccāti, brāhmaṇajātikā. Brāhmaṇakulīnāti brāhmaṇesu kulīnā kulasampannā. Brāhmaṇakulāti brāhmaṇakulato, bhogādisampannaṃ brāhmaṇakulaṃ pahāyāti attho. Na akkosantīti dasavidhena akkosavatthunā na akkosanti. Na paribhāsantīti nānāvidhāya paribhavakathāya na paribhāsantīti attho. Iti bhagavā ‘‘brāhmaṇā ime sāmaṇere akkosanti paribhāsantī’’ti jānamānova pucchati. Kasmā? Ime mayā apucchitā paṭhamataraṃ na kathessanti, akathite kathā na samuṭṭhātīti kathāsamuṭṭhāpanatthāya. Tagghāti ekaṃsavacane nipāto, ekaṃseneva no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsantīti vuttaṃ hoti. Attarūpāyāti attano anurūpāya. Paripuṇṇāyāti yathāruci padabyañjanāni āropetvā āropetvā paripūritāya. No aparipuṇṇāyāti antarā aṭṭhapitāya nirantaraṃ pavattāya.
那些婆罗门为什么辱骂这些沙弥呢?因为他们觉得自己失去了依靠。这些沙弥原本是最高婆罗门的儿子,精通三部吠陀,在赡部洲的婆罗门圈子里很有名望、受人尊敬。因为他们出了家,其他一些婆罗门子弟也跟着出家了。于是婆罗门们就想:“我们失去了依靠。”因为这种失去依靠的心态,他们不管是在村口还是在村里,一看到这些沙弥,就搬出经里的话来骂,比如“你们破坏了婆罗门的规矩,跟着剃头沙门的屁股后面跑,被味道迷住了”等等,还说“婆罗门才是最高的种姓”之类的话来辱骂他们。沙弥们即使被这样辱骂,也不生气、不怀恨,只是在世尊问起时,如实禀报说:“是的,尊者,那些婆罗门确实在辱骂我们、羞辱我们。”于是世尊为了问清楚他们辱骂的方式,就问道:“他们具体是怎么说的?”他们便讲述道:“那些婆罗门,尊者……”等等。
Kasmā pana brāhmaṇā ime sāmaṇere akkosantīti? Appatiṭṭhatāya. Ime hi sāmaṇerā aggabrāhmaṇānaṃ puttā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū jambudīpe brāhmaṇānaṃ antare pākaṭā sambhāvitā tesaṃ pabbajitattā aññe brāhmaṇaputtā pabbajiṃsu. Atha kho brāhmaṇā ‘‘apatiṭṭhā mayaṃ jātā’’ti imāya appatiṭṭhatāya gāmadvārepi antogāmepi te disvā ‘‘tumhehi brāhmaṇasamayo bhinno, muṇḍasamaṇakassa pacchato pacchato rasagiddhā hutvā vicarathā’’tiādīni ceva pāḷiyaṃ āgatāni ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’tiādīni ca vatvā akkosanti. Sāmaṇerā tesu akkosantesupi kopaṃ vā āghātaṃ vā akatvā kevalaṃ bhagavatā puṭṭhā ‘‘taggha no, bhante, brāhmaṇā akkosanti paribhāsantī’’ti ārocesuṃ. Atha ne bhagavā akkosanākāraṃ pucchanto yathā kathaṃ pana voti pucchati. Te ācikkhantā brāhmaṇā bhantetiādimāhaṃsu.
在这里,“最高种姓”是说,在安立出身、血统等的时候,他们主张只有婆罗门才是最高的。“其他种姓是卑下的”,是说他们认为其余三个种姓是卑下、低贱的。“白”就是洁白。“黑”就是黝黑。“纯净”是指在安立出身、血统等时是纯净的。“梵天神之子”就是大梵天王的儿子。“亲生的、从口而生”是说住在大梵天王的胸口,然后从口中出来;或者说是放在胸口养大的,所以叫亲生的。从梵天神出生,就是从梵天神那里生出来的。“梵天神所化”就是由梵天神所化现的。“梵天神的继承者”就是梵天神的继承者。“已堕入卑下种姓”就是已堕入卑下种姓之义。“秃头沙门”是轻蔑、厌恶地说,并不是指仅仅秃头、仅仅沙门。“居士”是指在家者。“黑”是指黝黑者。“亲属”是指魔的亲属、属于魔党者。“从足所生”是指大梵天王双足的非亲生者,从足所生,这是其意趣。
Tattha seṭṭho vaṇṇoti jātigottādīnaṃ paññāpanaṭṭhāne brāhmaṇova seṭṭhoti dassenti. Hīnā aññe vaṇṇāti itare tayo vaṇṇā hīnā lāmakāti vadanti. Sukkoti paṇḍaro. Kaṇhoti kāḷako. Sujjhantīti jātigottādīnaṃ paññāpanaṭṭhāne sujjhanti. Brahmuno puttāti mahābrahmuno puttā. Orasā mukhato jātāti ure vasitvā mukhato nikkhantā, ure katvā saṃvaḍḍhitāti vā orasā. Brahmajāti brahmato nibbattā. Brahmanimmitāti brahmunā nimmitā. Brahmadāyādāti brahmuno dāyādā. Hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatāti hīnaṃ vaṇṇaṃ ajjhupagatā attha. Muṇḍakesamaṇaketi nindantā jigucchantā vadanti, na muṇḍakamattañceva samaṇamattañca sandhāya. Ibbheti gahapatike. Kaṇheti kāḷake. Bandhūti mārassa bandhubhūte mārapakkhike. Pādāpacceti mahābrahmuno pādānaṃ apaccabhūte pādato jāteti adhippāyo.
114瓦塞塔,确实,那些婆罗门因为不记得古代的事,才这样说。“这样说”就是他们如此声称。这里“vo”只是个语助词,或者是属格,意思是“你们的婆罗门”。“古代的事”指远古以来世界形成与传承的记载。“不记得”就是不随念。这话的意思是:瓦塞塔,可以肯定,那些婆罗门因为不随念、不知道古代世界是怎么形成的,才这样说。“然而,毕竟可以见到……”等等,是为了破除他们的邪见而说的。其中,“婆罗门女”指为了给婆罗门生儿子而通过婚嫁娶进家门的婆罗门妇。而她们后来也有经期,就是已开花的意思。“妊娠”就是已怀孕。“分娩”就是生儿育女。“哺乳”就是给小孩喂奶。“同样从产道生出”就是同样从婆罗门女的产道生出。他们这样说,就是如此说。怎么说?“婆罗门才是最好的种姓……乃至是梵天神的继承者。”如果他们的这话是真实的,那么婆罗门女的肚子就应该是大梵天王的胸膛,婆罗门女的产道就应该是大梵天王的口,然而不应这样看待。因此说“他们既诽谤梵天神……”等等。
114. ‘‘Taggha vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṃ assarantā evamāhaṃsū’’ti ettha voti nipātamattaṃ, sāmivacanaṃ vā, tumhākaṃ brāhmaṇāti attho. Porāṇanti porāṇakaṃ aggaññaṃ lokuppatticariyavaṃsaṃ. Assarantāti assaramānā. Idaṃ vuttaṃ hoti, ekaṃsena vo, vāseṭṭha, brāhmaṇā porāṇaṃ lokuppattiṃ ananussarantā ajānantā evaṃ vadantīti. ‘‘Dissanti kho panā’’ti evamādi tesaṃ laddhibhindanatthāya vuttaṃ. Tattha brāhmaṇiyoti brāhmaṇānaṃ puttappaṭilābhatthāya āvāhavivāhavasena kulaṃ ānītā brāhmaṇiyo dissanti. Tā kho panetā aparena samayena utuniyopi honti, sañjātapupphāti attho. Gabbhiniyoti sañjātagabbhā. Vijāyamānāti puttadhītaro janayamānā. Pāyamānāti dārake thaññaṃ pāyantiyo. Yonijāva samānāti brāhmaṇīnaṃ passāvamaggena jātā samānā. Evamāhaṃsūti evaṃ vadanti. Kathaṃ? ‘‘Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo…pe… brahmadāyādā’’ti. Yadi pana nesaṃ taṃ saccavacanaṃ siyā, brāhmaṇīnaṃ kucchi mahābrahmassa uro bhaveyya, brāhmaṇīnaṃ passāvamaggo mahābrahmuno mukhaṃ bhaveyya, na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘te ca brahmūnañceva abbhācikkhantī’’tiādi.
四种姓清净的注释
Catuvaṇṇasuddhivaṇṇanā
说到这里,已经说了“愿他们不能声称‘我们住在大梵天王的胸口,是从他口中生出来的’”这番堵住他们嘴的话,接着为了说明四种姓只要受持善法而行就能清净,便说了“瓦塞塔,四种姓……”等话。所谓“被称为不善”,就是被称为不善,或者属于不善那一类。这个解释方式适用于一切地方。“不能成为圣”,就是在圣性方面没有能力。“黑”,就是本性黑暗。“黑异熟”,是说他们的果报也是黑的,意思是苦。“于刹帝利中亦有他们”,即“于刹帝利中亦有他们”。“一分”,即“于某一处”。这个解释方式适用于一切地方。
Ettāvatā ‘‘mayaṃ mahābrahmuno ure vasitvā mukhato nikkhantāti vattuṃ mā labhantū’’ti imaṃ mukhacchedakavādaṃ vatvā puna cattāropi vaṇṇā kusale dhamme samādāya vattantāva sujjhantīti dassanatthaṃ cattārome, vāseṭṭha, vaṇṇātiādimāha. Akusalasaṅkhātāti akusalāti saṅkhātā akusalakoṭṭhāsabhūtā vā. Esa nayo sabbattha. Na alamariyāti ariyabhāve asamatthā. Kaṇhāti pakatikāḷakā. Kaṇhavipākāti vipākopi nesaṃ kaṇho dukkhoti attho. Khattiyepi teti khattiyamhipi te. Ekacceti ekasmiṃ. Esa nayo sabbattha.
白:因为远离烦恼而清净。白异熟:他们的果报也是清净的,意思是乐。
Sukkāti nikkilesabhāvena paṇḍarā. Sukkavipākāti vipākopi nesaṃ sukko sukhoti attho.
116当两类法混杂在一起、交织在一起时,指的是处在两类混杂、混合的状态中。是哪两类呢?就是黑法与白法,也就是被智者呵责的法,以及被智者赞叹的法。在这里,婆罗门这样说:当婆罗门生活在这些黑法白法当中时,他们却说“只有婆罗门才是最上种姓”等等。智者不认可他们这一点:世间那些有智慧的人不赞同、不称赞他们,这就是意思。这是什么原因呢?因为,以“瓦塞塔,在这四种姓当中……”这一段为开头,这里简略的意思是:所说的“不认可”,是为什么呢?因为在这四种姓当中,如果有比丘是阿拉汉……以正智解脱,他就被称为他们中最上的,而这些人并不是这样。所以智者不认可他们。
116.Ubhayavokiṇṇesu vattamānesūti ubhayesu vokiṇṇesu missībhūtesu hutvā vattamānesu. Katamesu ubhayesūti? Kaṇhasukkesu dhammesu viññugarahitesu ceva viññuppasatthesu ca. Yadettha brāhmaṇā evamāhaṃsūti ettha etesu kaṇhasukkadhammesu vattamānāpi brāhmaṇā yadetaṃ evaṃ vadanti ‘‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo’’tiādi. Taṃ nesaṃ viññū nānujānantīti ye loke paṇḍitā, te nānumodanti, na pasaṃsantīti attho. Taṃ kissa hetu? Imesañhi vāseṭṭhātiādimhi ayaṃ saṅkhepattho. Yaṃ vuttaṃ nānujānantīti, taṃ kasmāti ce? Yasmā imesaṃ catunnaṃ vaṇṇānaṃ yo bhikkhu arahaṃ…pe… sammadaññā vimutto, so tesaṃ aggamakkhāyati, te ca na evarūpā. Tasmā nesaṃ viññū nānujānanti.
在“阿拉汉”等词中,这里因为远离烦恼等理由,所以是阿拉汉。因为诸漏已尽,所以是漏尽者。七类有学以及凡夫善人,可以说是在住于梵行;而这个人则称为已住梵行,也就是已经圆满。因为通过四道,在四圣谛上应当遍知等应做的事,他已经做完了,所以是应作已作。因为烦恼的重担和蕴的重担他已经放下了,所以是已舍重担。已放,就是已卸下。妙义,就是善妙之义,或者指自己的目的;他由此已经达到了自己的目的,所以是得达己利。有结就是渴爱,因为他的有结已经彻底尽灭,所以是已尽有结者。以正智解脱:就是以正确的原因、正确的道理,了知之后而解脱。于此人群中:就是在此人群之中,在此世间。于现法与来世:就是在此世与他世。
Arahantiādipadesu cettha kilesānaṃ ārakattādīhi kāraṇehi arahaṃ. Āsavānaṃ khīṇattā khīṇāsavo. Satta sekkhā puthujjanakalyāṇakā ca brahmacariyavāsaṃ vasanti nāma. Ayaṃ pana vutthavāsoti vusitavā. Catūhi maggehi catūsu saccesu parijānanādikaraṇīyaṃ kataṃ assāti katakaraṇīyo. Kilesabhāro ca khandhabhāro ca ohito assāti ohitabhāro. Ohitoti ohārito. Sundaro attho, sako vā attho sadattho, anuppatto sadattho etenāti anuppattasadattho. Bhavasaṃyojanaṃ vuccati taṇhā, sā parikkhīṇā assāti parikkhīṇabhavasaṃyojano. Sammadaññā vimuttoti sammā hetunā kāraṇena jānitvā vimutto. Janetasminti jane etasmiṃ, imasmiṃ loketi attho. Diṭṭhe ceva dhamme abhisamparāyañcāti idhattabhāve ca parattabhāve.
117“无间”是指没有间隔,意思是和自己同族、同类。“随顺”是指顺从、受支配。“恭敬”是指年长的人表现出恭敬,年轻的人则做问讯等事。其中,“合宜行为”是指做各种适宜的事,即履行各种应尽之事等。
117.Anantarāti antaravirahitā, attano kulena sadisāti attho. Anuyuttāti vasavattino. Nipaccakāranti mahallakatarā nipaccakāraṃ dassenti. Daharatarā abhivādanādīni karonti. Tattha sāmīcikammanti taṃtaṃvattakaraṇādi anucchavikakammaṃ.
118“已确立”是指坚定地安住、不动摇。那么,谁会有这样的信呢?是入流者。他的信已经确立,即使有人用刀砍他的头,他也不会说“佛不是佛”“法不是法”“僧不是僧”。他的信是安立稳固的,就像苏兰巴塔一样。
118.Niviṭṭhāti abhiniviṭṭhā acalaṭṭhitā. Kassa pana evarūpā saddhā hotīti? Sotāpannassa. So hi niviṭṭhasaddho asinā sīse chejjamānepi buddho abuddhoti vā, dhammo adhammoti vā, saṅgho asaṅghoti vā na vadati. Patiṭṭhitasaddho hoti sūrambaṭṭho viya.
据说,他听完导师说法后证得了入流果,然后回家去了。这时,魔罗变出一尊具足三十二种殊胜大人相、庄严无比的佛陀形象,站在他家门口,派人通报说:“导师来了。”苏兰巴塔心想:“我刚从导师身边听完法回来,这到底是怎么回事?”他走上前去,以为是导师,礼拜之后站在一旁。魔罗说:“跋陀,我之前对你说的‘色是无常……乃至识是无常’,那些都说错了。我当时没有仔细考察就那样说了。所以你应该接受‘色是常……乃至识是常’。”他心想:“诸佛绝不可能不加审察、不亲证就说什么法。这家伙一定是魔罗,专门来断我的善根。”于是对他说:“你就是魔罗!”魔罗没法在这件事上撒谎,承认道:“没错,我就是魔罗。”他问:“你为什么来?”魔罗说:“为了动摇你的信心。”他说:“黑魔!你一个人待着吧!像你这样的魔罗,就算一百个、一千个、十万个一起来,也动摇不了我的信心。通过道而生的信心,就像须弥山立在坚硬的岩石地上一样,不可动摇,你在这里能做什么!”说完弹了个响指。魔罗站不住,当场就消失了。就是针对这样的信心,才说“已确立”。
So kira satthu dhammadesanaṃ sutvā sotāpanno hutvā gehaṃ agamāsi. Atha māro dvattiṃsavaralakkhaṇappaṭimaṇḍitaṃ buddharūpaṃ māpetvā tassa gharadvāre ṭhatvā ‘‘satthā āgato’’ti sāsanaṃ pahiṇi. Sūrambaṭṭho cintesi ‘‘ahaṃ idāneva satthu santike dhammaṃ sutvā āgato, kiṃ nu kho bhavissatī’’ti upasaṅkamitvā satthusaññāya vanditvā aṭṭhāsi. Māro āha – ‘‘ambaṭṭha, yaṃ te mayā ‘rūpaṃ aniccaṃ…pe… viññāṇaṃ aniccanti kathitaṃ, taṃ dukkathitaṃ. Anupadhāretvāva hi mayā evaṃ vuttaṃ. Tasmā tvaṃ ‘rūpaṃ niccaṃ…pe… viññāṇaṃ nicca’nti gaṇhāhī’’ti. So cintesi – ‘‘aṭṭhānametaṃ yaṃ buddhā anupadhāretvā apaccakkhaṃ katvā kiñci katheyyuṃ, addhā ayaṃ mayhaṃ vicchindajananatthaṃ māro āgato’’ti. Tato naṃ ‘‘tvaṃ mārosī’’ti āha. So musāvādaṃ kātuṃ nāsakkhi. ‘‘Āma mārosmī’’ti paṭijānāti. ‘‘Kasmā āgatosī’’ti? Tava saddhācālanatthanti āha. ‘‘Kaṇha pāpima, tvaṃ tāva eko tiṭṭha, tādisānaṃ mārānaṃ satampi sahassampi satasahassampi mama saddhaṃ cāletuṃ asamatthaṃ, maggena āgatasaddhā nāma thirā silāpathaviyaṃ patiṭṭhitasineru viya acalā hoti, kiṃ tvaṃ etthā’’ti accharaṃ pahari. So ṭhātuṃ asakkonto tattheva antaradhāyi. Evarūpaṃ saddhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘niviṭṭhā’’ti.
从根而生并已安住,是说因为从道之根生起,所以依那个道根而安住。坚固,就是牢稳。不可夺,就像深深埋入地下的因陀罗柱,任何人都无法让它动摇。对这样的圣弟子来说,他完全有资格这样说。为什么?因为可以说“我是世尊的亲生子”等等。他确实是依靠世尊,在圣者境界中出生,所以是世尊的儿子;又因为依止世尊心中所住、从口中说出的法音,而安住在道与果上,所以是亲生的、从口生的。由于从圣法而生,又由圣法所化现,所以是法生、法所化。他堪能继承九种出世间的法财,所以是法嗣。那是什么原因呢?前面说了“我是世尊的儿子”,接着又说“法生、法所化”,这是为什么呢?现在为了说明这个道理,就说“如来的……”等等。在这里,为什么如来被称为“法身”呢?因为如来以心思考三藏佛语之后,再用言语说出来。因此,他的身体是由法构成的,所以本身就是法。这样,以法为身,就叫法身。正因为是法身,所以也是梵身。因为法在最殊胜的意义上,被称为梵。法性,就是法的自性;因为是法性,所以也是梵性。
Mūlajātāpatiṭṭhitāti maggamūlassa sañjātattā tena maggamūlena patiṭṭhitā. Daḷhāti thirā. Asaṃhāriyāti sunikhātaindakhīlo viya kenaci cāletuṃ asakkuṇeyyā. Tassetaṃ kallaṃ vacanāyāti tassa ariyasāvakassa yuttametaṃ vattuṃ. Kinti? ‘‘Bhagavatomhi putto oraso’’ti evamādi. So hi bhagavantaṃ nissāya ariyabhūmiyaṃ jātoti bhagavato putto. Ure vasitvā mukhato nikkhantadhammaghosavasena maggaphalesu patiṭṭhitattā oraso mukhato jāto. Ariyadhammato jātattā ariyadhammena ca nimmitattā dhammajo dhammanimmito. Navalokuttaradhammadāyajjaṃ arahatīti dhammadāyādo. Taṃ kissa hetūti yadetaṃ ‘‘bhagavatomhi putto’’ti vatvā ‘‘dhammajo dhammanimmito’’ti vuttaṃ, taṃ kasmāti ce? Idānissa atthaṃ dassento tathāgatassa hetantiādimāha. Tattha ‘‘dhammakāyo itipī’’ti kasmā tathāgato ‘‘dhammakāyo’’ti vutto? Tathāgato hi tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ hadayena cintetvā vācāya abhinīhari. Tenassa kāyo dhammamayattā dhammova. Iti dhammo kāyo assāti dhammakāyo. Dhammakāyattā eva brahmakāyo. Dhammo hi seṭṭhatthena brahmāti vuccati. Dhammabhūtoti dhammasabhāvo. Dhammabhūtattā eva brahmabhūto.
119世尊到这里已经用第一种方式说明了“断除最胜”的主张,现在要用另一种方式再次说明同一个“断除最胜”的主张,于是说出“瓦塞塔,确实会有那样一个时候……”等话。其中,关于坏劫与成劫的讲述,在《梵网经》里已经详细说过。“到达这般”是指到达这种状态,也就是获得人身。“他们在这里成为意所成”,是说他们投生到这个人世间时,是化生而成,只由心意而生,所以叫“意所成”。就像在梵天界一样,在这里他们也是只以喜作为食物,所以叫“以喜为食”。按照同样的道理,“自带光明”等也应当这样理解。
119. Ettāvatā bhagavā seṭṭhacchedakavādaṃ dassetvā idāni aparenapi nayena seṭṭhacchedakavādameva dassetuṃ hoti kho so, vāseṭṭha, samayotiādimāha. Tattha saṃvaṭṭavivaṭṭakathā brahmajāle vitthāritāva. Itthattaṃ āgacchantīti itthabhāvaṃ manussattaṃ āgacchanti. Tedha honti manomayāti te idha manussaloke nibbattamānāpi opapātikā hutvā maneneva nibbattāti manomayā. Brahmaloke viya idhāpi nesaṃ pītiyeva āhārakiccaṃ sādhetīti pītibhakkhā. Eteneva nayena sayaṃpabhādīnipi veditabbānīti.
味地出现的注释
Rasapathavipātubhāvavaṇṇanā
120整个轮围世界全都变成了一片水。“黑暗”就是昏暗。“黑暗冥昧”是指那种能挡住眼识生起、让人变得像瞎子一样的浓重黑暗。“普遍展开”是指它安住下来,并向四周蔓延开来。“如滚沸的乳汁”是指煮沸的牛奶。“具足颜色”是指色泽圆满,它的颜色像迦尼迦罗花一样。“具足香气”是指香气圆满,散发着天界的香味。“具足味道”是指味道圆满,就像加入了天界美食一样。“小蜂蜜”是指小蜜蜂酿的蜜。“无瑕疵”是指纯净无过,没有蜂蛹等杂质。“生性贪著”是指天性贪著,就在前不久的劫中也是贪著的。“哎呀”是感到稀奇而发出的感叹。意思是:这到底是什么呢?它的颜色让人欢喜,香气也迷人,那味道又会是怎样的呢?于是,在那里生起贪心的人用手指沾了味地,放到舌尖上。
120.Ekodakībhūtanti sabbaṃ cakkavāḷaṃ ekodakameva bhūtaṃ. Andhakāroti tamo. Andhakāratimisāti cakkhuviññāṇuppattinivāraṇena andhabhāvakaraṇaṃ bahalatamaṃ. Samatanīti patiṭṭhahi samantato patthari. Payasotattassāti tattassa khīrassa. Vaṇṇasampannāti vaṇṇena sampannā. Kaṇikārapupphasadiso hissā vaṇṇo ahosi. Gandhasampannāti gandhena sampannā dibbagandhaṃ vāyati. Rasasampannāti rasena sampannā pakkhittadibbojā viya hoti. Khuddamadhunti khuddakamakkhikāhi katamadhuṃ. Aneḷakanti niddosaṃ makkhikaṇḍakavirahitaṃ. Lolajātikoti lolasabhāvo. Atītānantarepi kappe loloyeva. Ambhoti acchariyajāto āha. Kimevidaṃ bhavissatīti vaṇṇopissā manāpo gandhopi, raso panassā kīdiso bhavissatīti attho. Yo tattha uppannalobho, so rasapathaviṃ aṅguliyā sāyi, aṅguliyā gahetvā jivhagge ṭhapesi.
尝到了味道是指:味道才刚放到舌尖上,就遍布了七千条味觉通道,变得令人欢喜而停留下来。他对味道生起了渴爱,也就是说,他在那里对味道产生了渴爱。
Acchādesīti jivhagge ṭhapitamattā satta rasaharaṇīsahassāni pharitvā manāpā hutvā tiṭṭhati. Taṇhā cassa okkamīti tattha cassa taṇhā uppajji.
月亮、太阳等出现之事的注释
Candimasūriyādipātubhāvavaṇṇanā
121他们把食物捏成团,再一块一块掰开来吃。月天子与太阳神,他们出现了。
121.Āluppakārakaṃ upakkamiṃsu paribhuñjitunti ālopaṃ katvā piṇḍe piṇḍe chinditvā paribhuñjituṃ ārabhiṃsu. Candimasūriyāti candimā ca sūriyo ca. Pāturahesunti pātubhaviṃsu.
那么,它们两个当中谁先出现?各自住在哪里?大小怎样?哪个在上面?哪个跑得快?它们有多少条轨道?怎么运行?又在多大的范围内发光?
两个同时出现。不过,太阳更早被察觉到。因为那些众生的自身光明消失后,黑暗就出现了。他们害怕、发抖,心里想:“要是能有光明出现,那该多好啊!”于是,能让大家生起勇气和力量的日轮升了起来。正因如此,它就得名叫“太阳”。它在白天发光,落山之后,世界又变黑了。他们又想:“要是能有另一种光明出现,那该多好啊!”于是,月轮知道了他们的心愿,就升了起来。正因如此,它就得名叫“月亮”。
Ko pana tesaṃ paṭhamaṃ pātubhavi, ko kasmiṃ vasati, kassa kiṃ pamāṇaṃ, ko upari, ko sīghaṃ gacchati, kati nesaṃ vīthiyo, kathaṃ caranti, kittake ṭhāne ālokaṃ karontīti? Ubho ekato pātubhavanti. Sūriyo paṭhamataraṃ paññāyati. Tesañhi sattānaṃ sayaṃpabhāya antarahitāya andhakāro ahosi. Te bhītatasitā ‘‘bhaddakaṃ vatassa sace āloko pātubhaveyyā’’ti cintayiṃsu. Tato mahājanassa sūrabhāvaṃ janayamānaṃ sūriyamaṇḍalaṃ uṭṭhahi. Tenevassa sūriyoti nāmaṃ ahosi. Tasmiṃ divasaṃ ālokaṃ katvā atthaṅgate puna andhakāro ahosi. Te ‘‘bhaddakaṃ vatassa sace añño āloko uppajjeyyā’’ti cintayiṃsu. Atha nesaṃ chandaṃ ñatvāva candamaṇḍalaṃ uṭṭhahi. Tenevassa candoti nāmaṃ ahosi.
在这两者当中,月亮住在内部的摩尼宝宫殿里,那宫殿外面被白银环绕着,两者都是清凉的。太阳住在内部的黄金宫殿里,那宫殿外面被水晶环绕着,两者都是炎热的。
Tesu cando antomaṇivimāne vasati. Taṃ bahi rajatena parikkhittaṃ . Ubhayampi sītalameva ahosi. Sūriyo antokanakavimāne vasati. Taṃ bāhiraṃ phalikaparikkhittaṃ hoti. Ubhayampi uṇhameva.
按尺寸来说,月亮的直径是四十九由旬,周长是一百四十七由旬。太阳的直径是五十由旬,周长是一百五十由旬。
Pamāṇato cando ujukaṃ ekūnapaññāsayojano. Parimaṇḍalato tīhi yojanehi ūnadiyaḍḍhasatayojano. Sūriyo ujukaṃ paññāsayojano, parimaṇḍalato diyaḍḍhasatayojano.
月亮在下面,太阳在上面,两者之间相距一由旬。从月亮的下缘到太阳的上缘,有一百由旬。
Cando heṭṭhā, sūriyo upari, antarā nesaṃ yojanaṃ hoti. Candassa heṭṭhimantato sūriyassa uparimantato yojanasataṃ hoti.
月亮纵向走得很慢,横向走得很快。两侧有星宿和星辰在运行。月亮像母牛靠近牛犊那样,逐一靠近那些星宿。但星宿并不离开自己的位置。太阳纵向走得快,横向走得慢。它在黑半月的伍波萨他日之后的初一,离开月轮十万由旬而行。这时月亮看起来像一道细线。初二又离开十万由旬,就这样一直到伍波萨他日,每天都离开十万由旬。于是月亮逐渐增大,到伍波萨他日就变得圆满。之后在黑半月的初一,它又追赶十万由旬而赶上。初二又追赶十万由旬,就这样一直到伍波萨他日,每天都追赶十万由旬而赶上。于是月亮逐渐减小,到伍波萨他日就完全看不见了。太阳使月亮在下,自己在上。月轮就像被大盘子盖住的小碗一样被遮住。就像正午时房屋的影子看不见,月亮的影子也看不见。因为影子看不见,对站在远处的人来说,月亮就像白天的灯一样,自己也看不见。
Cando ujukaṃ saṇikaṃ gacchati, tiriyaṃ sīghaṃ. Dvīsu passesu nakkhattatārakā gacchanti. Cando dhenu viya vacchaṃ taṃ taṃ nakkhattaṃ upasaṅkamati. Nakkhattāni pana attano ṭhānaṃ na vijahanti. Sūriyassa ujukaṃ gamanaṃ sīghaṃ, tiriyaṃ gamanaṃ dandhaṃ. So kāḷapakkhauposathato pāṭipadadivase yojanānaṃ satasahassaṃ candamaṇḍalaṃ ohāya gacchati. Atha cando lekhā viya paññāyati. Pakkhassa dutiyāya satasahassanti evaṃ yāva uposathadivasā satasahassaṃ satasahassaṃ ohāya gacchati. Atha cando anukkamena vaḍḍhitvā uposathadivase paripuṇṇo hoti. Puna pāṭipadadivase yojanānaṃ satasahassaṃ dhāvitvā gaṇhāti. Dutiyāya satasahassanti evaṃ yāva uposathadivasā satasahassaṃ satasahassaṃ dhāvitvā gaṇhāti. Atha cando anukkamena hāyitvā uposathadivase sabbaso na paññāyati. Candaṃ heṭṭhā katvā sūriyo upari hoti. Mahatiyā pātiyā khuddakabhājanaṃ viya candamaṇḍalaṃ pidhīyati. Majjhanhike gehacchāyā viya candassa chāyā na paññāyati. So chāyāya apaññāyamānāya dūre ṭhitānaṃ divā padīpo viya sayampi na paññāyati.
它们有几条运行路线呢?这里一共有三条路线:羊道、象道、牛道。其中,水对羊来说是不喜欢的,对龙象来说却是可意的;对牛来说,因为冷暖均衡,所以舒适。因此,当日月天子走上羊道时,天上一滴雨也不下;当它们走上象道时,天空就像裂开一样倾泻大雨;当它们走上牛道时,时节就变得调和均匀。日月天子有半年从须弥山外出,半年在须弥山内运行。它们在阿沙荼月靠近须弥山运行;此后两个月出来在外运行,到初迦提迦月从中间经过;接着朝向轮围山,在轮围山附近运行三个月,然后又出来,到质多罗月从中间经过;此后两个月朝须弥山趋近,又在阿沙荼月靠近须弥山运行。
Kati nesaṃ vīthiyoti ettha pana ajavīthi, nāgavīthi, govīthīti tisso vīthiyo honti. Tattha ajānaṃ udakaṃ paṭikūlaṃ hoti, hatthināgānaṃ manāpaṃ. Gunnaṃ sītuṇhasamatāya phāsu hoti. Tasmā yaṃ kālaṃ candimasūriyā ajavīthiṃ āruhanti, tadā devo ekabindumpi na vassati. Yadā nāgavīthiṃ ārohanti, tadā bhinnaṃ viya nabhaṃ paggharati. Yadā govīthiṃ ārohanti, tadā utusamatā sampajjati. Candimasūriyā chamāse sineruto bahi nikkhamanti, chamāse anto vicaranti. Te hi āsāḷhamāse sinerusamīpena vicaranti. Tato pare dve māse nikkhamitvā bahi vicarantā paṭhamakattikamāse majjhena gacchanti. Tato cakkavāḷābhimukhā gantvā tayo māse cakkavāḷasamīpena caritvā puna nikkhamitvā citramāse majjhena gantvā tato dve māse sinerubhimukhā pakkhanditvā puna āsāḷhe sinerusamīpena caranti.
它们照亮多大的范围呢?一瞬间就能照亮三个洲。怎么照亮的呢?当这个洲太阳升起的时候,东毗提诃洲正是正午,北俱卢洲正是日落,西牛货洲正是半夜。东毗提诃洲太阳升起的时候,北俱卢洲正是正午,西牛货洲正是日落,这个洲正是半夜。北俱卢洲太阳升起的时候,西牛货洲正是正午,这个洲正是日落,东毗提诃洲正是半夜。西牛货洲太阳升起的时候,这个洲正是正午,东毗提诃洲正是日落,北俱卢洲正是半夜。
Kittake ṭhāne ālokaṃ karontīti? Ekappahārena tīsu dīpesu ālokaṃ karonti. Kathaṃ? Imasmiñhi dīpe sūriyuggamanakālo pubbavidehe majjhanhiko hoti, uttarakurūsu atthaṅgamanakālo, aparagoyāne majjhimayāmo. Pubbavidehamhi uggamanakālo uttarakurūsu majjhanhiko, aparagoyāne atthaṅgamanakālo, idha majjhimayāmo. Uttarakurūsu uggamanakālo aparagoyāne majjhanhiko, idha atthaṅgamanakālo, pubbavidehe majjhimayāmo. Aparagoyānadīpe uggamanakālo idha majjhanhiko, pubbavidehe atthaṅgamanakālo, uttarakurūsu majjhimayāmoti.
“诸星宿与星体”:指迦提迦等星宿以及其余星体的形色,它们都和日月一起显现出来。“昼夜”:从那时起,从太阳落山到曙光出现是夜,从曙光出现到太阳落山是昼,这样昼夜就分明了。然后,十五个夜晚算半个月,两个半个月算一个月,这样月和半个月就分明了。接着,四个月算一季,三季算一年,这样季和年就分明了。
Nakkhattānitārakarūpānīti kattikādinakkhattāni ceva sesatārakarūpāni ca candimasūriyehi saddhiṃyeva pāturahesuṃ. Rattindivāti tato sūriyatthaṅgamanato yāva aruṇuggamanā ratti, aruṇuggamanato yāva sūriyatthaṅgamanā divāti evaṃ rattindivā paññāyiṃsu. Atha pañcadasa rattiyo aḍḍhamāso, dve aḍḍhamāsā māsoti evaṃ māsaḍḍhamāsā paññāyiṃsu. Atha cattāro māsā utu, tayo utū saṃvaccharoti evaṃ utusaṃvaccharā paññāyiṃsu.
122“色泽变异”是指色泽变得难看。“他们以色泽为因生起骄慢”是指他们以色泽为所缘而生起骄慢。“那些有慢与过慢本性的人”是指那些一再产生骄慢本性的人。“在有味的大地上”是指在具足殊胜滋味、因此得名为“味”的大地上。“他们哀叹”是指他们悲叹诉说。“啊,味道啊”的意思是“啊,我们那甘甜的味道消失了”。“他们称之为最初”是指关于世界起源的传说。“随念”是指追随忆念。
122.Vaṇṇavevaṇṇatā cāti vaṇṇassa vivaṇṇabhāvo. Tesaṃ vaṇṇātimānapaccayāti tesaṃ vaṇṇaṃ ārabbha uppannaatimānapaccayā. Mānātimānajātikānanti punappunaṃ uppajjamānātimānasabhāvānaṃ. Rasāya pathaviyāti sampannarasattā rasāti laddhanāmāya pathaviyā. Anutthuniṃsūti anubhāsiṃsu. Aho rasanti aho amhākaṃ madhurarasaṃ antarahitaṃ. Aggaññaṃ akkharanti lokuppattivaṃsakathaṃ. Anusarantīti anugacchanti.
地裂出现等情况的注释
Bhūmipappaṭakapātubhāvādivaṇṇanā
123就像这样出现了:它就以那样的样子生起,犹如池中水干涸时,白色泥膜片生起那样生起。
123.Evameva pāturahosīti ediso hutvā uṭṭhahi, antovāpiyaṃ udake chinne sukkhakalalapaṭalaṃ viya ca uṭṭhahi.
124“帕达拉藤”是一种味道甘甜的吉祥藤。“卡拉布迦”就是那利迦。“啊,我们曾有”是说:我们确实曾有过那甘甜的帕达拉藤。“我们失去了啊”是说:它如今已经消失不见了。
124.Padālatāti ekā madhurarasā bhaddālatā. Kalambukāti nāḷikā. Ahu vata noti madhurarasā vata no padālatā ahosi. Ahāyi vata noti sā no etarahi antarahitāti.
125不耕自熟:是指在未曾耕作过的土地上自然长出来。无糠:就是没有糠。无芒:就是没有芒。有妙香:散发着天界般的香气。果实为米粒:结出的就是极其清净洁白的米粒。成熟后又重生:傍晚采收的地方,清晨又成熟了,重新长出来后恢复如初,完全看不出被采收过的痕迹。不见缺陷:看上去毫无欠缺。
125.Akaṭṭhapākoti akaṭṭheyeva bhūmibhāge uppanno. Akaṇoti nikkuṇḍako. Athusoti nitthuso. Sugandhoti dibbagandhaṃ vāyati. Taṇḍulapphaloti suparisuddhaṃ paṇḍaraṃ taṇḍulameva phalati. Pakkaṃ paṭivirūḷhanti sāyaṃ gahitaṭṭhānaṃ pāto pakkaṃ hoti, puna virūḷhaṃ paṭipākatikameva gahitaṭṭhānaṃ na paññāyati. Nāpadānaṃ paññāyatīti alāyitaṃ hutvā anūnameva paññāyati.
女相、男相等现象出现的注释
Itthipurisaliṅgādipātubhāvavaṇṇanā
126126.“女子”是指:过去生为人时若是女人,她的女根就会显现;过去若是男人,男根就会显现。所谓女人,她能获得男身,是逐渐修满能感得男身的诸法之后才得到的。男人获得女身,则是依靠邪淫业而得到的。但在那时,原本是女人的,自然显现女根;原本是男人的,自然显现男根。“注视”是指在彼此持续注视的时候。“热恼”是指贪欲所生的热恼。“灰”是指灰烬。“正在被烧散时”是指正被带走、烧散的时候。
126.Itthiyā cāti yā pubbe manussakāle itthī, tassa itthiliṅgaṃ pātubhavati, pubbe purisassa purisaliṅgaṃ. Mātugāmo nāma hi purisattabhāvaṃ labhanto anupubbena purisattapaccaye dhamme pūretvā labhati. Puriso itthattabhāvaṃ labhanto kāmesumicchācāraṃ nissāya labhati. Tadā pana pakatiyā mātugāmassa itthiliṅgaṃ, purisassa purisaliṅgaṃ pāturahosi. Upanijjhāyatanti upanijjhāyantānaṃ olokentānaṃ. Pariḷāhoti rāgapariḷāho. Seṭṭhinti chārikaṃ. Nibbuyhamānāyāti niyyamānāya.
127被认定是非法的:像扬尘这类行为,被认定是非法的。如今被认定是合法的:现在把那原本非法的当成合法来受持,认定它是法,然后照着去做。就像在某些乡下地方,女人们吵架时会说:“你凭什么开口?你连一团牛粪那么点东西都没得到过。”应当受用:意思是应当去使用、享用。作储存:意思是把东西积存起来。被看出有缺损:意思是那地方被割掉一块,显得不完整。一簇一簇:意思是在每个地方,都像被捆成一把一把似的,变成一丛一丛、一簇一簇的样子。
127.Adhammasammatanti taṃ paṃsukhipanādi adhammoti sammataṃ. Tadetarahi dhammasammatanti taṃ idāni dhammoti sammataṃ, dhammoti taṃ gahetvā vicaranti. Tathā hi ekaccesu jānapadesu kalahaṃ kurumānā itthiyo ‘‘tvaṃ kasmā kathesi? Yā gomayapiṇḍamattampi nālatthā’’ti vadanti. Pātabyatanti sevitabbataṃ. Sannidhikārakanti sannidhiṃ katvā. Apadānaṃ paññāyitthāti chinnaṭṭhānaṃ ūnameva hutvā paññāyittha. Saṇḍasaṇḍāti ekekasmiṃ ṭhāne kalāpabandhā viya gumbagumbā hutvā.
128我们要划定界限,也就是确定地界。所谓“那里有名字”,就是“他有名字”。“用手打”:是说对连续三次不听劝告、不肯接受话语的人,就用手打他们。“从那时起”:就是以那件事为开端,从那以后。
128.Mariyādaṃṭhapeyyāmāti sīmaṃ ṭhapeyyāma. Yatra hi nāmāti yo hi nāma. Pāṇinā pahariṃsūti tayo vāre vacanaṃ agaṇhantaṃ pāṇinā pahariṃsu. Tadagge khoti taṃ aggaṃ katvā.
大平等王的注释
Mahāsammatarājavaṇṇanā
130该呵责的就呵责,该公开谴责的就公开谴责,该舍弃的就舍弃,该驱逐的就驱逐——这就是这段话要表达的意思。所谓“他们当中的那个众生”,就是他们当中的那个众生。那又是谁呢?就是我们的菩萨。“我们要把稻谷的份额分给他”,意思是:我们从各自的田里,一捧一捧地取来稻谷,把你的那份稻谷给你。你什么活都不用干,只要站在我们中间最年长的位置上就行。
130.Khīyitabbaṃ khīyeyyāti pakāsetabbaṃ pakāseyya khipitabbaṃ khipeyya, hāretabbaṃ hāreyyāti vuttaṃ hoti. Yo nesaṃ sattoti yo tesaṃ satto. Ko pana soti? Amhākaṃ bodhisatto. Sālīnaṃ bhāgaṃ anupadassāmāti mayaṃ ekekassa khettato ambaṇambaṇaṃ āharitvā tuyhaṃ sālibhāgaṃ dassāma, tayā kiñci kammaṃ na kātabbaṃ, tvaṃ amhākaṃ jeṭṭhakaṭṭhāne tiṭṭhāti.
131名称产生了,也就是称呼、命名、施设、称谓出现了。他们称“刹帝利,刹帝利”为第二个名称,这并不只是名称而已,那些田地的主人还用三种称号为他举行了灌顶。“令喜悦”,就是令快乐、令满足。“以第一了知者”,是指以被称为第一而了知,或者说,以最初被了知者,在世间生起之时出现者再生。
131.Akkharaṃ upanibbattanti saṅkhā samaññā paññatti vohāro uppanno. Khattiyo khattiyotveva dutiyaṃ akkharanti na kevalaṃ akkharameva, te panassa khettasāmino tīhi saṅkhehi abhisekampi akaṃsu. Rañjetīti sukheti pineti. Aggaññenāti agganti ñātena, agge vā ñātena lokuppattisamaye uppannena abhinibbatti ahosīti.
婆罗门群体等的注释
Brāhmaṇamaṇḍalādivaṇṇanā
132无炭无烟:因为已经不需要煮熟了再吃,所以烟和炭都没有了。杵弃置:因为已经不需要舂捣了再煮,所以杵都被放下了。他们寻食:指以乞食的方式寻找粥和饭。那些人见到他们后:指那些人看见这些人之后。不能胜任:指忍受不了、做不到。编集典籍:指编集三部吠陀,并且教授读诵。居住:就是住,也有写成“acchentī”的版本,意思相同。被认作低劣:瓦塞塔,当时持咒、教咒这件事被认作低劣。现今被认作最胜:如今,持这么多咒、教这么多咒,却被认作最胜。婆罗门群体:指婆罗门群体。
132.Vītaṅgārāvītadhūmāti pacitvā khāditabbābhāvato vigatadhūmaṅgārā. Pannamusalāti koṭṭetvā pacitabbābhāvato patitamusalā. Ghāsamesamānāti bhikkhācariyavasena yāgubhattaṃ pariyesantā. Tamenaṃ manussā disvāti te ete manussā passitvā. Anabhisambhuṇamānāti asahamānā asakkontā. Ganthe karontāti tayo vede abhisaṅkharontā ceva vācentā ca. Acchantīti vasanti, ‘‘acchentī’’tipi pāṭho. Esevattho. Hīnasammatanti ‘‘mante dhārenti mante vācentī’’ti kho, vāseṭṭha, idaṃ tena samayena hīnasammataṃ. Tadetarahi seṭṭhasammatanti taṃ idāni ‘‘ettake mante dhārenti ettake mante vācentī’’ti seṭṭhasammataṃ jātaṃ. Brāhmaṇamaṇḍalassāti brāhmaṇagaṇassa.
133执取淫欲法,即执取淫欲法后。从事种种显赫的行业,即从事牧牛、经商等那些广为人知、显赫的行业。
133.Methunaṃ dhammaṃ samādāyāti methunadhammaṃ samādiyitvā. Visukammantepayojesunti gorakkha vāṇijakammādike vissute uggate kammante payojesuṃ.
134首陀罗,首陀罗:由于那种残暴的行为、卑劣的行为,他们成为首陀罗,成为首陀罗,也就是变得轻贱、轻贱,堕入可厌之处,走向毁灭,这就是其含义。曾有:就是“有”。
134.Suddā suddāti tena luddācārakammakhuddācārakammunā suddaṃ suddaṃ lahuṃ lahuṃ kucchitaṃ gacchanti, vinassantīti attho. Ahu khoti hoti kho.
135“责备自己的法”:意思是像这样责备自己的刹帝利法——“并不是单靠把白伞举起来就能清净”。这个道理在一切地方都适用。“瓦塞塔,以此四种阶层”这句话,是用来说明:“并没有一个单独存在的所谓沙门阶层。但因为不能靠出身来清净,每个人都是靠自己的正确修行才得到清净。所以,从这四种阶层中产生了沙门阶层。这些阶层都随顺沙门阶层,随顺的时候只依法随顺,不依非法。因为归向沙门阶层,圆满修习正确行道,才达到了清净。”
135.Sakaṃdhammaṃ garahamānoti na setacchattaṃ ussāpanamattena sujjhituṃ sakkāti evaṃ attano khattiyadhammaṃ nindamāno. Esa nayo sabbattha. ‘‘Imehi kho, vāseṭṭha, catūhi maṇḍalehī’’ti iminā imaṃ dasseti ‘‘samaṇamaṇḍalaṃ nāma visuṃ natthi, yasmā pana na sakkā jātiyā sujjhituṃ, attano attano sammāpaṭipattiyā visuddhi hoti. Tasmā imehi catūhi maṇḍalehi samaṇamaṇḍalassa abhinibbatti hoti. Imāni maṇḍalāni samaṇamaṇḍalaṃ anuvattanti, anuvattantāni ca dhammeneva anuvattanti, no adhammena. Samaṇamaṇḍalañhi āgamma sammāpaṭipattiṃ pūretvā suddhiṃ pāpuṇantī’’ti.
恶行等内容的注释
Duccaritādikathāvaṇṇanā
136现在,因为靠出身不能清净,只有靠正确的修行才能清净,为了把这件事说明白,世尊开始了这段开示:“瓦塞塔,即使刹帝利……”其中,“因秉持邪见业的缘故”:意思是由于邪见而秉持的业这个原因,或者秉持邪见之业的原因。
136. Idāni yathājātiyā na sakkā sujjhituṃ, sammāpaṭipattiyāva sujjhanti, tamatthaṃ pākaṭaṃ karonto khattiyopi kho, vāseṭṭhāti desanaṃ ārabhi. Tattha micchādiṭṭhikammasamādānahetūti micchādiṭṭhivasena samādinnakammahetu, micchādiṭṭhikammassa vā samādānahetu.
137有时行善、有时造不善业,像这样两种都做,就叫“两种都做的人”。说“感受乐与苦”,是因为在同一个刹那中,并不存在同时成熟两种业果的情况。但如果有人造了很多不善业,善业很弱,他就依靠那点善业,投生到刹帝利家或婆罗门家。然后他的不善业可能让他变成瞎子、驼背或瘸子。他可能没有资格继承王位,或者即使已经灌顶登位,也因为这样的身体缺陷而无法享受财富。另一种人临终时,善业和不善业就像两个强壮的摔跤手一样同时现前。其中如果不善业更强,就会压过善业,把他投生到畜生道;而那善业则成为以后才成熟的业。于是人们把他做成吉祥象、吉祥马或吉祥牛,他就在那里享受福报。正是针对这种情况,才说“感受乐与苦”。
137.Dvayakārīti kālena kusalaṃ karoti, kālena akusalanti evaṃ ubhayakārī. Sukhadukkhappaṭisaṃvedī hotīti ekakkhaṇe ubhayavipākadānaṭṭhānaṃ nāma natthi. Yena pana akusalaṃ bahuṃ kataṃ hoti, kusalaṃ mandaṃ, so taṃ kusalaṃ nissāya khattiyakule vā brāhmaṇakule vā nibbattati. Atha naṃ akusalakammaṃ kāṇampi karoti khujjampi pīṭhasappimpi. So rajjassa vā anaraho hoti, abhisittakāle vā evaṃbhūto bhoge paribhuñjituṃ na sakkoti. Aparassa maraṇakāle dve balavamallā viya te dvepi kusalākusalakammāni upaṭṭhahanti. Tesu akusalaṃ balavataraṃ hoti, taṃ kusalaṃ paṭibāhitvā tiracchānayoniyaṃ nibbattāpeti. Kusalakammampi pavattivedanīyaṃ hoti. Tamenaṃ maṅgalahatthiṃ vā karonti maṅgalaassaṃ vā maṅgalausabhaṃ vā. So sampattiṃ anubhavati . Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘sukhadukkhappaṭisaṃvedī hotī’’ti.
菩提分修习的注释
Bodhipakkhiyabhāvanāvaṇṇanā
138关于“七种菩提分”:按照“四念处”等分类方式分为七种;如果按次第来说,则是三十七种菩提分法。“随顺修习”:意思是跟随、随顺修行,也就是付诸实践。“般涅槃”:指通过烦恼的般涅槃而般涅槃。就这样,世尊展示了四种姓,然后转而指出:唯有通达四圣谛的漏尽者,才是天与人中最殊胜的。
138.Sattannaṃ bodhipakkhiyānanti ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’ti ādikoṭṭhāsavasena sattannaṃ, paṭipāṭiyā pana sattatiṃsāya bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ . Bhāvanamanvāyāti bhāvanaṃ anugantvā, paṭipajjitvāti attho. Parinibbāyatīti kilesaparinibbānena parinibbāyati. Iti bhagavā cattāro vaṇṇe dassetvā vinivattetvā paṭividdhacatusaccaṃ khīṇāsavameva devamanussesu seṭṭhaṃ katvā dassesi.
140现在,为了把同样的道理讲得更扎实,并引用世间公认的梵天所说的话来加以说明,世尊说了“瓦塞塔,对于这四种姓……”这一段。“这是梵天所认可……”等内容,在《安巴塔经》里已经详细讲过。就这样,世尊通过这一番论述,只开示了破除“最胜”之说的道理,就把这部经收束回来,以证得阿拉汉果为顶点完成了这次说法。瓦塞塔和跋拉瓦迦两位沙弥满心欢喜、心满意足,赞叹“萨度!萨度!”,对世尊所说深生随喜。他们反复思惟、随诵这部经,连同无碍解一起,证得了阿拉汉果。
140. Idāni tamevatthaṃ lokasammatassa brahmunopi vacanadassanānusārena daḷhaṃ katvā dassento imesañhi vāseṭṭha catunnaṃ vaṇṇānantiādimāha. ‘‘Brahmunāpesā’’tiādi ambaṭṭhasutte vitthāritaṃ. Iti bhagavā ettakena iminā kathāmaggena seṭṭhacchedakavādameva dassetvā suttantaṃ vinivattetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi. Attamanā vāseṭṭhabhāradvājāti vāseṭṭhabhāradvāja sāmaṇerāpi hi sakamanā tuṭṭhamanā ‘‘sādhu, sādhū’’ti bhagavato bhāsitaṃ abhinandiṃsu. Idameva suttantaṃ āvajjantā anumajjantā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇiṃsūti.