大集会经注显示巴利原文
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
331 “感兴语”:指因甘蔗王为了避免种姓混杂所发出的感兴语。即便是一个地方,也因约定俗成而被称为“释迦”,此处所应解说者,当依《大因缘注》中所说的方法来理解。“未被安立”:指未被任何人所安立。显示巴利原文
331.Udānanti raññā okkākena jātisambhedaparihāranimittaṃ pavattitaṃ udānaṃ paṭicca. Ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘sakkā’’ti vuccatīti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahānidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Aropiteti kenaci aropite.
“以障碍”:指以堤坝。“令捆绑后”:指用尘土、树叶、石块、泥块等将堤坝筑得坚固之后。显示巴利原文
Āvaraṇenāti setunā. Bandhāpetvāti paṃsupalāsapāsāṇamattikākhaṇḍādīhi āḷiṃ thiraṃ kārāpetvā.
为了令简略所说的“贬损出身而增长诤论”之义更为明了,便接着说出了“拘利族的工人们说道”等内容。显示巴利原文
‘‘Jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsū’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘koliyakammakarā vadantī’’tiādi vuttaṃ.
“三个本生”:指《悸动本生》、《大地震动本生》与《鹑本生》。“两个本生”:指《树法本生》与《鹌鹑本生》。显示巴利原文
Tīṇi jātakānīti phandanajātakapathavīundriyajātakalaṭukikajātakāni dve jātakānīti rukkhadhamma vaṭṭakajātakāni.
“以他”,是指世尊。“诤论因的状态”,是指诤论因的存在。显示巴利原文
Tenāti bhagavatā. Kalahakāraṇabhāvoti kalahakāraṇassa atthibhāvo.
“在非处”:指在没有因由的情况下。“结怨后”:指产生对立之后。以“手持斧头的人……”等语句讲述了《悸动本生》。以“尊者,有恐怖声响……”等语句讲述了《大地震动本生》。以“我礼敬您,象王……”等语句讲述了《鹌鹑本生》。显示巴利原文
Aṭṭhāneti akāraṇe. Veraṃ katvāti virodhaṃ uppādetvā. ‘‘Kuṭhārihattho puriso’’tiādinā phandanajātakaṃ kathesi. ‘‘Duddubhāyati bhaddante’’tiādinā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. ‘‘Vandāmi taṃ kuñjarā’’tiādinā laṭukikajātakaṃ kathesi.
“众多亲友固然好,即便是森林里自然生长的树木,”
风也将它们吹到一处,即便是巨大的树木也不例外。
显示巴利原文 ‘‘Sādhū sambahulā ñātī; api rukkhā araññajā; Vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappati’’nti. –
以此开篇,讲述了《树法本生》。显示巴利原文
Ādinā rukkhadhammajātakaṃ kathesi.
“鸟儿们和睦相处时,能带着网飞走;一旦相互争吵,便会落入我的掌控。”
显示巴利原文 ‘‘Sammodamānā gacchanti, jālaṃ ādāya pakkhino; Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasa’’nti. –
以这些语句开始,讲述了《鹌鹑本生》。显示巴利原文
Ādinā vaṭṭakajātakaṃ kathesi.
由自我惩罚而生起恐惧,你们看这些争吵的人们;我将讲述我所体验的悚惧,正如我所感受到的那样。
显示巴利原文 ‘‘Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ, janaṃ passatha medhagaṃ; Saṃvegaṃ kittayissāmi, yathā saṃvijitaṃ mayā’’ti. (su. ni. 1.941);
以这些语句为开端,宣说了《自杖经》。显示巴利原文
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
那些以种种身、语施行诱惑的女人,传出话来:“让她们生起厌离吧。”显示巴利原文
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ‘‘ukkaṇṭhantū’’ti sāsanaṃ pesenti.
“在拘那罗湖边”:指站在拘那罗湖的岸边。他以问答的方式说法:“我将借由拘那罗鸟王的请问,次第讲述《拘那罗本生》。”他通过显示女人的过患,阐明诸欲的过患、卑劣与染污,以此消除她们的不乐。显示巴利原文
Kuṇāladaheti kuṇāladahatīre patiṭṭhāya. Pucchitapucchitaṃ kathesi (jā. 2.kuṇālajātaka) ‘‘anukkamena kuṇālasakuṇarājassa pucchanappasaṅgena kuṇālajātakaṃ kathessāmī’’ti. Anabhiratiṃ vinodesi itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ ādīnavokārasaṃkilesavibhāvanena.
断除懈怠,策励男子气概后,她们生起这样的心:“我们应当成为堪能之士,这才相称。”显示巴利原文
Kosajjaṃ vidhamitvā purisathāmaparibrūhanena ‘‘uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti uppannacittā.
“不放松沙门事业”:意思是,自从消除不乐开始,他们便不懈怠于沙门的事业,也就是不舍弃所修业处。“可坐于此处” ——世尊这样思惟。显示巴利原文
Avissaṭṭhakammantāti arativinodanato paṭṭhāya avissaṭṭhasamaṇakammantā, aparicattakammaṭṭhānāti attho. Nisīdituṃ vaṭṭatīti bhagavā cintesīti yojanā.
“Paduminiyanti”:意为“在莲花池中”。“Vikasiṃsu”:意为“他们以种种功德的觉悟而绽放”。通过“此比丘对此……未说”一句,表明这些比丘皆是依次而来,彼此羞愧,故未向世尊报告各自所证悟的殊胜境界。接着以“诸漏尽者……”等语句,说明个中缘由。显示巴利原文
Paduminiyanti padumassare. Vikasiṃsu guṇagaṇavibodhena. ‘‘Ayaṃ imassa…pe… na kathesī’’ti iminā sabbepi te bhikkhū tāvadeva paṭipāṭiyā āgatattā aññamaññassa lajjamānā attanā paṭividdhavisesaṃ bhagavato nārocesunti dasseti. ‘‘Khīṇāsavāna’’ntiādinā tattha kāraṇamāha.
“Osīdamatte”:正当他们来到世尊近前时。“Ariyamaṇḍala”:圣众的团体。“Pācīnayugandharaparikkhepato”:以持双山之东面为界,而非以外部高耸的日出山为界。“Rāmaṇeyyakadassanatthaṃ”:为显示此世间因佛陀出世而庄严,特现其美好,以彰显其悦意。“Ullaṅghitvā”:即起身。“Evarūpe khaṇe laye muhutte”:指如前所述,月轮升起的那一刹那、那一片刻、那一须臾;此为显示时间层次渐次增上而说。显示巴利原文
Osīdamatteti bhagavato santikaṃ upagatamatte. Ariyamaṇḍaleti ariyasamūhe. Pācīnayugandharaparikkhepatoti yugandharapabbatassa pācīnaparikkhepato, na bāhirakehi uccamānaudayapabbatato. Rāmaṇeyyakadassanatthanti buddhuppādapaṭimaṇḍitattā visesato ramaṇīyassa lokassa ramaṇīyabhāvadassanatthaṃ. Ullaṅghitvāti uṭṭhahitvā. Evarūpe khaṇe laye muhutteti yathāvutte candamaṇḍalassa uṭṭhitakkhaṇe uṭṭhitavelāyaṃ uṭṭhitamuhutteti uparūpari kālassa vaḍḍhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ.
以此说明那些比丘因出身等缘故,恰为世尊相称的随侍眷属,故说“在那里”等语。显示巴利原文
Tathā tesaṃ bhikkhūnaṃ jātiādivasena bhagavato anurūpaparivāritaṃ dassento ‘‘tatthā’’ti ādimāha.
“等至的天神”:指在近处进入禅那等至的天神。“动”:即起身。距离一拘萨的范围,即为音声所及之处。据说在赡部洲,最初出现了约六万三千座城,其次也是如此,第三回也是如此,这是针对此情况而说“三遍六万三千座城”。然而,若将这些合计起来,则超过十万座城,还有八万四千座和九千座城。在九十九万座门户城中:即在九十万又九千座门户城中。所谓“门户城”,是指作为大城收入来源的附属城。在九十六亿个港口中:即在九十六亿个港口中。在铜掌岛等五十六座宝洲。如此,通过城、门户城、港口、宝洲等分类的说明,是为了显示安住于各处的天神有多么众多。如果一万个轮围世界的天神都聚集来了,那为何在经文里说“以十方世界”呢?回答:“一万……是意指”,由此应知,此处所说的千世界界,在这里被说为“一个世界”。显示巴利原文
Samāpannadevatāti āsannaṭṭhāne jhānasamāpatti samāpannadevatā. Caliṃsūti uṭṭhahiṃsu. Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ. Jambudīpe kira ādito tesaṭṭhimattāni nagarasahassāni uppannāni, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, taṃ sandhāyāha ‘‘tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesū’’ti. Te pana sampiṇḍetvā satasahassato paraṃ asītisahassāni, navasahassāni ca honti. Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti navasatasahassādhikesu navutisatasahassesu doṇamukhesu. Doṇamukhanti ca mahānagarassa āyuppattiṭṭhānabhūtaṃ pādanagaraṃ vuccati. Channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti chakoṭiadhikanavutikoṭisatasahassapaṭṭanesu. Tambapaṇṇidīpādīsu chapaṇṇāsāya ratanākaresu. Evaṃ pana nagaradoṇimukhapaṭṭanaratanākarādivibhāgena kathanaṃ taṃtaṃadhivatthāya vasantīnaṃ devatānaṃ bahubhāvadassanatthaṃ. Yadi dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitā, atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘dasahi ca lokadhātūhī’’ti vuttanti āha ‘‘dasasahassa…pe… adhippetā’’ti, tena sahassilokadhātu idha ‘‘ekā lokadhātū’’ti vuttāti veditabbaṃ.
“铜殿”:指最初建造的那座铜殿。“梵天界”:指最低处的梵天界。如果那些天神彼此间毫无空隙,后来者岂非无处容身?为了回应这个质疑,而说“然而正如……”等等。生于净居天的天神,称为净居天众。然而,由于净居天界是他们的居住地,故说“净居天的居民”。“住处”:即作为居住场所之地。但是,因为这些天神断除了五下分结等诸结,其住处清净,那清净的住处便称为“净居天”。显示巴利原文
Lohapāsādeti ādito kate lohapāsāde. Brahmaloketi heṭṭhime brahmaloke. Yadi tā devatā evaṃ nirantarā, pacchā āgatānaṃ okāso eva na bhaveyyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘yathā kho panā’’tiādi. Suddhāvāsakāyaṃ upapannā suddhāvāsakāyikā, tāsaṃ pana yasmā suddhāvāsabhūmi nivāsaṭṭhānaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘suddhāvāsavāsīna’’nti. Āvāsāti āvāsanaṭṭhānabhūtā , devatā pana orambhāgiyānaṃ, itaresañca saṃyojanānaṃ samucchindanena suddho āvāso etesanti suddhāvāsā.
332 因在别处找不到容身之地,便落到了东方轮围世界的边缘。其余天神也是如此。诸佛正前方的路径,即是佛陀大道。纵使到轮围世界边际,亦无法完全展开或覆蔽。‘Pahaṭabuddhavīthiyā’:即前来亲近佛陀的天神与梵天们所经行的道路。‘集会、聚集、群集’即是‘时’,‘大时’便是‘大集会’,因此说‘大群集’。‘增长的树林’称为‘丛林’,故说‘森林丛’。‘天群’:即天神之群集。显示巴利原文
332.Puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari aññattha okāsaṃ alabhamāno. Evaṃ sesāpi. Buddhānaṃ abhimukhamaggo buddhavīthi. Yāva cakkavāḷā ottharituṃ ovarituṃ na sakkā. Pahaṭabuddhavīthiyāvāti buddhānaṃ santikaṃ upasaṅkamantehi tehi devabrahmehi vaḷañjitavīthiyāva. Samiti saṅgati sannipāto samayo, mahanto samayo mahāsamayoti āha ‘‘mahāsamūho’’ti . Pavaddhaṃ vanaṃ pavananti āha ‘‘vanasaṇḍo’’ti. Devaghaṭāti devasamūhā.
“Samādahaṃsū”意为:他们以出世间定善加安立、安止;既已安止,便称为与定结合,因此说“以定结合”。由于完全去除了如同牛尿般弯曲等一切垢秽,他们使一切状态清净无染。“nettāni, yottāni”是指以此驾驭马匹的缰绳。对于那些偏离正道的马,拉紧缰绳就能使其步入正道,所以说“抓住所有缰绳,不鞭策”,这种不鞭策实际上就是不阻碍,因此说“不鞭策不阻碍”。显示巴利原文
Samādahaṃsūti samādahitaṃ lokuttarasamādhinā suṭṭhu appitaṃ akaṃsu, yathāsamāhitaṃ pana samādhinā yojitaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘samādhinā yojesu’’nti. Sabbesaṃ gomuttavaṅkādīnaṃ dūrasamūhanitattā sabbe…pe… akariṃsu. Nayati asse etehīti nettāni, yottāni. Avīthipaṭipannānaṃ assānaṃ vīthipaṭipādanaṃ rasmiggahaṇena pahotīti ‘‘sabbayottāni gahetvā acodento’’ti vatvā taṃ pana acodanaṃ avāraṇaṃ evāti āha ‘‘acodento avārento’’ti.
正如钉入墙或地中的“桩”难以拔出,正如“门闩”会阻止入城,正如“门槛”因深埋地基而难以撼动,同样地,贪等烦恼从众生相续中也难以拔除,并且会障碍进入涅槃城,因此它们被称为“桩”、“门闩”、“门槛”。由于没有渴爱的摇动,他们是“无动摇者”;由于拥有极度的满足,他们是“四方的”,可以无碍地四处游历。显示巴利原文
Yathā khīlaṃ bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā ākoṭitaṃ dunnīharaṇaṃ, yathā ca palighaṃ nagarappavesanivāraṇaṃ, yathā ca indakhīlaṃ gambhīranemi sunikhātaṃ dunnīharaṇaṃ, evaṃ rāgādayo sattasantānato dunnīharaṇā, nibbānanagarappavesanivāraṇā cāti te ‘‘khīlaṃ, palighaṃ, indakhīla’’nti ca vuttā. Taṇhāejāya abhāvena anejā paramasantuṭṭhabhāvena cātuddisattā appaṭihatacārikaṃ caranti.
“已归”:是指已经皈依,并非未来将要皈依,因为他们的皈依已臻圆满。此处意指出世间的皈依,故说“以无疑的皈依而前往”。他们必定不会去往恶趣,并将充满天众。至于那些以世间皈依而皈依佛陀的人,他们也不会去往恶趣,当适当的因缘和合时,便会舍弃人身,充满天众——这便是此处所说的含义。显示巴利原文
Gatāseti gatā eva, na pana gamissanti pariniṭṭhitasaraṇagamanattāti . Lokuttarasaraṇagamanaṃ adhippetanti āha ‘‘nibbematikasaraṇagamanena gatā’’ti. Te hi niyamena apāyabhūmiṃ na gamissanti, devakāyañca paripūressanti. Ye pana lokiyena saraṇagamanena buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ, sati ca paccayantarasamavāye pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantīti ayamettha attho.
天神集会注释显示巴利原文
Devatāsannipātavaṇṇanā
333 “这些”:指那些天神的集会。“现在”:指在此刻。“诸佛”:因为没有其他佛陀。“心的善巧、心的柔和”。显示巴利原文
333.Etesanti devatāsannipātānaṃ. Idānīti imasmiṃ kāle. Buddhānanti aññesaṃ buddhānaṃ abhāvā. Cittakallatā cittamaddavaṃ.
难道只有世尊才能在盛大的天神集会中说出他们的名字与种姓吗?是的,可以。为显示此,世尊说“诸佛名为大”等。在这里,“所见”指色处,“所闻”指声处,“所觉”指由感官所及的香、味、触处,“所识”指上述之外的其余一切应知对象,“所得”指由寻或不寻而获得的对象,“所寻”指已得或未得的所寻求之物,“意所随转”指唯由意所计度的对象。在《阿毗达摩》中,以“青、黄等”来分别色所缘时,应当这样结合理解:于任何一处色所缘中,并不存在某种固定不变的色所缘。对于“大鼓声等”,也是如此。“那”指该所缘,“这些”指诸佛的。显示巴利原文
Kiṃ pana bhagavatāva mahante devatāsamāgame tesaṃ nāmagottaṃ kathetuṃ sakkāti? Āma sakkāti dassetuṃ ‘‘buddhā nāma mahantā’’tiādi vuttaṃ. Tattha diṭṭhanti rūpāyatanamāha, sutanti saddāyatanaṃ, mutanti sampattaggāhiindriyavisayaṃ gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ, viññātanti vuttāvasesaṃ sabbaṃ ñeyyaṃ, pattanti pariyesitvā, apariyesitvā vā sampattaṃ, pariyesitanti pattaṃ, appattaṃ vā pariyiṭṭhaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti kevalaṃ manasā ālocitaṃ. Katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇeti abhidhamme (dha. sa. 615) ‘‘nīlaṃ pītaka’’ntiādinā vibhatte yattha katthaci rūpārammaṇe kiñci rūpārammaṇaṃ vā na atthīti yojanā. Bherisaddādivasenāti etthāpi eseva nayo. Yanti yaṃ ārammaṇaṃ. Etesanti buddhānaṃ.
现在,为以经文证成前面所说的义理,而说“如说”等。为显示那时了知的作用尚未结束,先说了“我知”;又因凡被称为应知的任何事物,世尊无不遍知,所以说“我已遍知彼”。显示巴利原文
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Tadā jānanakiriyāya apariyositabhāvadassanatthaṃ ‘‘jānāmī’’ti vatvā yasmā yaṃ kiñci neyyaṃ nāma, sabbaṃ taṃ bhagavatā aññātaṃ nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘tamahaṃ abbhaññāsi’’nti.
他们不作观察,因为并无实益。反之,这是以“不具业障”等理路来说明的。从“若已舍离诸吉祥”(《经集》362)开始,直至“应调伏人间与天界的贪欲”等(《经集》363),因其多谈调伏贪欲,所以《正善游行经》适合贪行者;“由可爱与不可爱所生的诤论、纷争、悲叹、忧苦、悭吝等”(《经集》869),这些诤论等从嗔而生,嗔从可爱生,可爱又从欲生——如此从果至因的次第,由于大量揭示了嗔的过患,因此《争论经》适合嗔行者——显示巴利原文
Na olokenti payojanābhāvato. Viparītā ‘‘na kammāvaraṇena samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā. ‘‘Yassa maṅgalā samūhatā’’ti (su. ni. 362) ārabhitvā ‘‘rāgaṃ vinayetha mānusesu dibbesu kāmesu cā’’tiādinā (su. ni. 363) ca rāganiggahakathābāhullato sammāparibbājanīyasuttaṃ rāgacaritānaṃ sappāyaṃ, ‘‘piyamappiyabhūtā kalaha vivādā paridevasokā sahamaccharā cā’’tiādinā (su. ni. 869; mahāni. 98) kalahādayo yato dosato samuṭṭhahanti, so ca doso yato piyabhāvato, so ca piyabhāvo yato chandato samuṭṭhahanti, iti phalato, kāraṇaparamparato ca dose ādīnavavibhāvanabāhullato kalahavivādasuttaṃ (su. ni. 869; mahāni. 98) dosacaritānaṃ sappāyaṃ –
“这实为微小,不足以获得寂静,
我宣说诤论有两种果报;
见此之后,便不应诤论,
应去观见安稳、无诤的境地。
显示巴利原文 ‘‘Appañhi etaṃ na alaṃ samāya, Duve vivādassa phalāni brūmi; Etampi disvā na vivādayetha, Khemābhipassaṃ avivādabhūmi’’nti. (su. ni. 902; mahāni. 131) –
按上述方式,由摧破迷惑、增长智慧,《大丛经》适于痴行者。显示巴利原文
Ādinā nayena sammohavidhamanato, paññāparibrūhanato ca mahābyūhasuttaṃ mohacaritānaṃ sappāyaṃ –
若对他人之法不认同,
愚者便如鹿一般,智慧低劣;
所有愚人智慧都极为低劣,
所有这些依见而活的人。
显示巴利原文 ‘‘Parassa ce dhammaṃ anānujānaṃ, Bālo, mago hoti nihīnapañño; Sabbeva bālā sunihīnapaññā, Sabbevime diṭṭhiparibbasānā’’ti. (su. ni. 886; mahāni. 115) –
依这些方法,即透过指出执取自见的过患,于各所缘的见执取中断除散乱寻思的方式运作,故《小集经》适于寻行者——显示巴利原文
Ādinā nayena sandiṭṭhiparāmāsitāpanayanamukhena savisayesu diṭṭhiggahaṇesu visaṭavitakkavicchindanavasena pavattattā cūḷabyūhasuttaṃ vitakkacaritānaṃ sappāyaṃ –
任何内在的渴爱,
为调伏这些渴爱,应恒持正念而修学。
显示巴利原文 ‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya (iti bhagavā), Mantā asmīti sabbaṃ uparundhe; Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti. (su. ni. 922; mahāni. 151) –
「了知戏论之根」:由无明等烦恼所生、依“我是”而转起的一切,应以慧与智完全止灭。「任何内在的渴爱」:若有以色渴爱等为差别的内在渴爱生起,为了调伏它们、令它们止息,应当恒常具念、正念现前而修学。像这样的教导,唯有具信者堪为法器,因为对他而言,此教导能带来真舍利益。因此,《迅速经》适于信行者。显示巴利原文
Papañcasaṅkhāya mūlaṃ avijjādikilesajātaṃ asmīti pavattamānañcāti sabbaṃ mantā paññāya uparundheyya. Yā kāci ajjhattaṃ rūpataṇhādibhedā taṇhā uppajjeyya, tāsaṃ vinayā vūpasamāya sadā sato upaṭṭhitassati hutvā sikkheyyāti evamādi upadesassa saddhova bhājanaṃ. Tassa hi so atthāvahoti tuvaṭṭakasuttaṃ saddhācaritānaṃ sappāyaṃ –
「离贪者」:于身坏之前即已离贪者——此为世尊所说。
「于中间不应计量」:在现在时的中间,他也不会被以“染着”等来计量。
「他无有偏执」:在他之中,没有任何贪爱或见的偏取。
显示巴利原文 ‘‘Vītataṇho purā bhedā (iti bhagavā), Pubbamantamanissito; Vemajjhe nupasaṅkheyyo, Tassa natthi purakkhata’’nti. (su. ni. 855; mahāni. 84) –
凡是在身体坏灭之前就已断尽贪爱的人,由此即不依贪爱而安住于名为过去时的前分;在现在时的中间,也不被以“染着”等来计量。这位阿拉汉由于没有贪爱与见的偏取,于未来时中便没有任何偏执。通过如此甚深广大的说法而开示的《身坏前经》,是适合慧行者的,因而说:“然后为他们相应……分别决定。”
「以意作了」:即依其行而作意之后,再与彼相应,依适合自己说法传授的方式而作意。
「他以自心意乐能了知吗?」:这是说,不观察他人的意乐等,仅凭我自己的意乐而开始的教导,他能够了知吗?
「以他心意乐」:指依聚会大众中某一个人的意乐。
「以事由」:指依此处发生的事由。
「以问」:指依某位发问者的提问。
他能了知依这些因缘而开始的教导吗?
「如果他是独觉佛」:这句话是为了说明,这类经的教导,对独觉佛而言,提出问题是一种负担,也非其境界,因此说“他也无法做到”。显示巴利原文
Yo sarīrabhedato pubbeva pahīnataṇho, tato eva atītaddhasaññitaṃ purimakoṭṭhāsaṃ taṇhānissayena anissito, vemajjhe paccuppannepi addhani ‘‘ratto’’tiādinā upasaṅkhātabbo, tassa arahato taṇhādiṭṭhipurakkhārānaṃ abhāvā anāgate addhani kiñci purakkhataṃ natthīti ādinā evaṃ gambhīrakathābāhullato pūrābhedasuttaṃ (su. ni. 855; mahāni. 84) buddhicaritānaṃ sappāyanti katvā vuttaṃ ‘‘atha nesaṃ sappāyaṃ …pe… vavatthapetvā’’ti. Manasākāsīti evaṃ cariyāya vasena manasi katvā puna taṃ sadisaṃ attano desanānikkhepayogyatāvasena manasi akāsi. Attajjhāsayena nu kho jāneyyāti parajjhāsayādiṃ anapekkhitvā mayhaṃyeva ajjhāsayena āraddha desanaṃ jāneyya nu kho. Parajjhāsayenāti sannipatitāya parisāya kassaci ajjhāsayena. Aṭṭhuppattikenāti idha samuṭṭhitaaṭṭhuppattiyā. Pucchāvasenāti kassaci pucchantassa pucchāvasena. Āraddhadesanaṃ jāneyyāti. ‘‘Sace paccekabuddho bhaveyyā’’ti idaṃ imesaṃ suttānaṃ desanāya pucchā paccekabuddhānaṃ bhāriyā, avisayā cāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti.
在此,由于并非请求允许而问,也不是仅因想说欲而发问,这样的问题便不适当;只有类似于印证所见而问,或者为了断除疑惑而问,才是适当的。这类问题是依补特伽罗的意乐而生起的,并非依于法性。如果世尊那样自问自答,在会众中听闻的天神便会迷乱,心想:‘为什么世尊前面这样说,后面又那样说?’犹如堕入黑暗。因此说:‘如是,那些已逝的天众将不能通达。’然而,在随顺法的教导中,因想说欲而问会产生迷乱。天众由于更接近而发出广大的光明,所以被形容为‘日出’。按照经中所说,在一个世间界中,一切处都不会不先不后地出现两位佛陀,因此说:‘在无量的……中见’。显示巴利原文
Ettha ca yasmā na anumatipucchā, kathetukamyatāpucchā vā yuttā, atha kho diṭṭhasaṃsandanapucchāsadisī vā vimaticchedanapucchāsadisī vā pucchā yuttā, tāva puggalajjhāsayavasena pavattitā nāma honti, na yathādhammavasena, tattha yadi bhagavā tathā sayameva pucchitvā sayameva vissajjeyya, suṇantīnaṃ devatānaṃ sammoho bhaveyya ‘‘kiṃ nāmetaṃ bhagavā paṭhamaṃ evamāha, punapi evamāhā’’ti, andhakāraṃ paviṭṭhā viya honti, tasmā vuttaṃ ‘‘evaṃ petā devatā na sakkhissanti paṭivijjhitu’’nti. Yathādhammadesanāyaṃ pana kathetukamyatāvasena pucchanena sammoho hotīti. Sūriyo uggatoti āha devasaṅgho āsannatarabhāvena obhāsassa vipulauḷārabhāvato. Ekissā lokadhātuyāti sutte (dī. ni. 3.161; ma. ni. 3.129; a. ni. 1.277; vibha. 809; netti. 57; mi. pa. 5.1.1) āgatanayena sabbattheva pana apubbaṃ acarimaṃ dve buddhā na honteva. Tenevāha – ‘‘anantāsu…pe… addasā’’ti.
偈颂中的‘我今问’:这是化现佛向世尊请求提问的许可。‘牟尼’指佛陀大牟尼。‘多慧’即大慧。‘已度’指度脱四瀑流。‘到彼岸’指到达涅槃,或者说穷尽一切所知领域的边际。‘般涅槃’是从有余涅槃的角度说的。‘自制的’指心坚住不动,不为世间法所动摇。‘出离家,遣除欲’:指遣除对物质的欲求后,舍离居家而出家。‘比丘如何正确地周游世间?’意思是这位比丘如何正确地游行、居住,无所执著地超越世间。这是它的义理。显示巴利原文
Gāthāyaṃ pucchāmīti nimmitabuddho bhagavantaṃ pucchituṃ okāsaṃ kārāpesi. Muninti buddhamuniṃ . Pahūtapaññanti mahāpaññaṃ. Tiṇṇanti caturoghatiṇṇaṃ. Pāraṅgatanti nibbānappattaṃ, sabbassa vā ñeyyassa pāraṃ pariyantaṃ gataṃ. Parinibbutaṃ saupādisesanibbānavasena. Ṭhitattanti avaṭṭhitacittaṃ lokadhammehi akampaneyyatāya. Nikkhamma gharā panujja kāmeti vatthukāme panūditvā gharāvāsā nikkhamma. Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyāti so bhikkhu kathaṃ sammā paribbajeyya gaccheyya vihareyya, anupalitto hutvā lokaṃ atikkameyyāti attho.
334 ‘我引偈颂’:这里,偈颂(siloka)称为足聚,也指仙人们所说的偈颂。‘足’即是由限定字母次第的词句集合。我引出此偈颂,意思是我将宣说。‘在…处’是处所格,意指在那些地方。‘陆地众’指依附大地而住的众生,也就是依止那些地方而住的人。‘与这些众生一起,我引出偈颂’,正是此意。‘那些居于山窟者’显示他们远离而住;‘精进而定’显示他们精勤修行。显示巴利原文
334.Silokaṃanukassāmīti ettha siloko nāma pādasamudayo, isīhi vuccamānā gāthātipi vuccati. Pādova niyatavaṇṇānupubbikānaṃ padānaṃ samūho, taṃ silokaṃ anukassāmi pavattayissāmīti atthoti āha ‘‘akkhara…pe… pavattayissāmī’’ti. Yatthāti adhikaraṇe bhummaṃ. Āmeḍitalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘yesu yesu ṭhānesū’’ti. Bhummāti bhūmipaṭibaddhanivāsā. Taṃ taṃ nissitā taṃ taṃ ṭhānaṃ nissitavanto nissāya vasamānā, tehi saddhiṃ silokaṃ anukassāmīti adhippāyo. ‘‘Ye sitā girigabbhara’’nti iminā tesaṃ vivekavāsaṃ dasseti, ‘‘pahitattā samāhitā’’ti iminā bhāvanābhiyogaṃ.
‘许多人’指其数量为五百。由于战胜了对立面,且具足威光,犹如狮子,以远离而隐没。‘单一身’指成为一境。‘白净心而清净’:因证得阿拉汉道,心变得极为清净,并非仅身体清净而已。‘极净’:由圣道的净信而特别清净。因为没有了令心浑浊的烦恼,所以无浊。显示巴利原文
Bahujanā pañcasatasaṅkhyattā. Paṭipakkhābhibhavanato, tejussadatāya ca sīhā viya pavivittatāya nilīnā. Ekattanti ekībhāvaṃ. Odātacittā hutvā suddhāti arahattamaggādhigamena pariyodātacittā hutvā suddhā, na kevalaṃ sarīrasuddhiyāva. Vippasannāti ariyamaggappasādena visesato pasannā. Cittassa āvilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena anāvilā.
‘了知比丘们’:了知这些已断尽烦恼的比丘——‘这些天众以天眼看见’——如此了知。‘因听闻终了而生’:因为在听闻佛法结束时生起了圣种姓。‘这一切’即指‘更以五百’等全部内容。显示巴利原文
Bhikkhū jānitvāti bhinnakilese bhikkhū ‘‘ime dibbacakkhunā ete devakāye passantīti jānitvā. Savanante jātattāti dhammassavanapariyosāne ariyajātiyā jātattā. Idaṃ sabbanti idaṃ ‘‘bhiyyo pañcasate’’tiādikaṃ sabbaṃ.
‘他们为此精进努力’:即依天眼智的引导而付出精进与努力。故说‘并非他们以此’等语。‘七十’一词是将ta音替换为ra音而说,意为七十;而‘千’字则随承而来,与七十结合后成为复数,因此说‘有的说一千,有的说七万。’显示巴利原文
Tadatthāya vīriyaṃ kariṃsūti dibbacakkhuñāṇābhinīhāravasena vīriyaṃ ussāhaṃ akaṃsu. Tenāha ‘‘na taṃ tehī’’tiādi. Sattarinti ta-kārassa ra-kārādesaṃ katvā vuttaṃ, sattatinti attho. ‘‘Sahassa’’nti pana anuvattati, sattatiyogena bahuvacanaṃ. Tenāha ‘‘eke sahassaṃ. Eke sattatisahassānī’’ti.
“无边的”意指消失的;然而,它极为巨大,故说“广大的”。显示巴利原文
Anantanti antarahitaṃ, taṃ pana ativiya mahantaṃ nāma hotīti āha ‘‘vipula’’nti.
“观察后”:即以智眼逐一分别观察。也有读作“确定后”的,这正是其含义。那样的观察即是作出决定,故说“确定后”。在之前所说的偈颂中,指的是第三偈的后半与第四偈的前半,因此说“即先前所说的偈颂”。显示巴利原文
Avekkhitvāti ñāṇacakkhunā visuṃ visuṃ avekkhitvā ‘‘vavatthitvānā’’tipi paṭhanti, so evattho. Taṃ avekkhanaṃ nicchayakaraṇaṃ hotīti āha ‘‘vavatthapetvā’’ti. Pubbe vuttagāthāsu tatiyagāthāya pacchimaddhaṃ, catutthagāthāya purimaddhañca sandhāyāha ‘‘pubbe vuttagāthamevā’’ti.
“知见”即是看见,故说“你们看,你们观察”。由于言语是按顺序展开的,因此说“我将依次解说”。显示巴利原文
Vijānanampi dassanaṃ evāti āha ‘‘passatha olokethā’’ti. Vācāyatapavattitabhāvato ‘‘anupaṭipāṭiyāva kittayissāmī’’ti vadati.
335 「计算七千」:即七千位。「即是夜叉」:指他们属于夜叉族类。「具大威势」:指他们是有大威力者。「具神通者」:也指具有大神力。「具光耀者」:指拥有广大光明。「具好色者」:指容貌殊胜超群。「具名声者」:指拥有广大的眷属,且美好声誉远播。此处的「集会」一词,意在表示‘来到近前’,因此他解说道:「来到比丘们近前。」显示巴利原文
335. Satta sahassāni saṅkhāyāti satta sahassā. Yakkhāyevāti yakkhajātikā eva. Ānubhāvasampannāti mahesakkhā. Iddhimantoti vā mahānubhāvā. Jutimantoti mahappabhā. Vaṇṇavantoti atikkantavaṇṇā. Yasassinoti mahāparivārā ceva patthaṭakittisaddā ca. Samiti-saddo samīpatthoti adhippāyenāha ‘‘bhikkhūnaṃ santika’’nti.
「雪山边山」:指坐落在雪山附近的山。显示巴利原文
Hemavatapabbateti himavato samīpe ṭhitapabbate.
所有这些,即如上所述:来自迦毗罗卫的七千位、来自雪山边的六千位、来自萨吒山的三千位夜叉,合共一万六千位。显示巴利原文
Ete sabbepīti ete sattasahassā kāpilavatthavā, chasahassā hemavatā, tisahassā sātāgirāti yathāvuttā sabbepi soḷasasahassā.
“在王舍城附近”,即王舍城的近郊。“那个”,指的是那条鳄鱼。显示巴利原文
Rājagahanagareti rājagahanagarassa samīpe. Tanti kumbhīraṃ.
336 他虽统治东方,但不仅如此,在四方及其附属岛屿、在四大洲中,他皆为乾闼婆中最为尊长,何以故?因所有乾闼婆皆听从他的差遣。“是鸠槃荼的主宰”等说法,也应依此理而解。显示巴利原文
336. Kāmaṃ pācīnadisaṃ pasāsati, tathāpi catūsupi disāsu saparivāradīpesu catūsupi mahādīpesu gandhabbānaṃ jeṭṭhako, kathaṃ? Sabbe te tassa vase vattanti.Kumbhaṇḍānaṃ adhipatītiādīsupi eseva nayo.
他(持国天王)的儿子们也同样是这般,即在数量规模、名称、力量,乃至神通等各项殊胜特质上,都与持国天王的儿子们极其相似。显示巴利原文
Tassāpi viruḷhassa. Tādisāyevāti dhataraṭṭhassa puttasadisā eva puthutthato, nāmato, balato, iddhiādivisesato ca.
「以总摄的方式」:指在十千世界界中,每一世界各有四位大王,此处是以总摄这一切的方式来说明的。因此他才说「此中」等等。显示巴利原文
Sabbasaṅgāhikavasenāti dasasahassilokadhātuyā paccekaṃ cattāro cattāro mahārājānoti tesaṃ sabbesaṃ saṅgaṇhanavasena. Tenāha ‘‘ayañcetthā’’tiādi.
「四方的」:指在四个方向之中。四方的诸天散发着光辉,璀璨闪耀,遍照一切。既然如此,他们带领着众多随从前来,又怎么会只站在迦毗罗卫的林苑中呢?因此才说「然而他们」等等。显示巴利原文
Caturo disāti catūsu disāsu. Caturo disā jalamānā samujjalantā obhāsentā. Yadi evaṃ mahatiyā parisāya āgatānaṃ kathaṃ kāpilavatthave vane ṭhitāti āha ‘‘te panā’’tiādi.
337 这句话的意思是:他们是那些大王的仆人。他们运用幻术,所以称为「幻术者」。欺骗就在他们身上,或者说他们专行欺骗,因此叫作「欺骗者」。「以伪诈奸诈」:即以下劣的欺诈行为。因为他们有幻术,所以称为「幻者」;而且为了欺骗他人,他们施作那种幻术,故被称为「幻」。为了表明这个意思,才说他们是「幻术师」。显示巴利原文
337. Tesaṃ mahārājānaṃ dāsāti yojanā. Māyāya yuttā, tasmā māyāvino. Vañcanaṃ etesu atthi, vañcane vā niyuttāti vañcanikā. Kerāṭiyasāṭheyyenāti nihīnasaṭhena kammena. Māyā etesaṃ atthīti māyā, te ca paresaṃ vañcanatthaṃ yena māyākaraṇena ‘‘māyā’’ti vuttā, taṃ dassento ‘‘māyākārakā’’ti āha.
“如此多的仆人”:指从俱胝奴等为首,直至尼犍度为止的众多仆人,都是八大王的仆人。显示巴利原文
Ettakā dāsāti ettakā kuṭeṇḍuādikā nighaṇḍupariyosānā aṭṭhamahārājānaṃ dāsā.
“诸天王”:他们是天,又是各自天众之王。质多、军与质多军这三位天子,经中是以省略的方式表述的,故说“质多与”等。显示巴利原文
Devarājānoti devā hutvā taṃtaṃdevakāyassa rājāno. Citto ca seno ca cittaseno cāti tayo ete devaputtā pāḷiyaṃ ekasesanayena vuttāti āha ‘‘citto cā’’tiādi.
“比丘僧团集会”:意为比丘僧团在此集会、共聚之处,也就是这座园林。显示巴利原文
Bhikkhusaṅgho samito sannipatito etthāti bhikkhusaṅghasamiti, imaṃ vanaṃ.
338 「龙湖居住者」:指住在龙湖中的那些龙。相传那里有一位龙王,因长久居住,他的随众变得极为庞大,代代相承。对此,世尊称他们为「真实龙众」。显示巴利原文
338.Nāgasadahavāsikāti nāgasadahanivāsino. Tattheko kira nāgarājā, cirakālaṃ vasato tassa parisā mahatī paramparāgatā atthi, taṃ sandhāyāha ‘‘tacchakanāgaparisāyā’’ti.
「耶牟那河居住者」:指住在耶牟那河里的龙。这里所用「龙」的惯称,即是象的惯称。显示巴利原文
Yamunavāsinoti yamunāyaṃ vasanakanāgā. Nāgavohārenāti hatthināgavohārena.
「所说的种类」:指除了甘婆拉骡龙之外,其余诸龙都属于前面所说的那种龙。「为贪所征服」:指被对食物的贪欲所征服。「以天威力」:由于天界的威力,或因天界的威力而成为天界的。名为「奇妙金翅鸟」,是因为它拥有种种绚丽美妙的羽毛。显示巴利原文
Vuttappakāreti kambalassatare ṭhapetvā itare vuttappakāranāgā. Lobhābhibhūtāti āhāralobhena abhibhūtā. Dibbānubhāvatāti dibbānubhāvato, dibbānubhāvahetu vā dibbā. ‘‘Citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ vicitrasundarapattavantatāya.
“亲近而说”:指彼此靠近后交谈。犹如乌鸦与猫头鹰、蛇与獴等,虽因族类宿仇而天生敌对,却如朋友一般……(中略)……彼此内心欢喜愉悦。这是经文的意趣。他们所皈依的正是佛陀,并说:“依靠佛陀的威力,我们彼此间获得了慈爱。”显示巴利原文
Upavhayantāti upecca kathentā. Kākolūkaahinakulādayo viya aññamaññaṃ jātisamudāgataverāpi samānā mittā viya…pe… haṭṭhatuṭṭhacittā aññamaññasminti adhippāyo. Buddhaṃyeva te saraṇaṃ gatā ‘‘buddhānubhāveneva mayaṃ aññamaññasmiṃ mettiṃ paṭilabhimhā’’ti.
339 “兄弟”:指因男女和合而结为兄弟的人。故说:“以阿修罗女苏佳的缘故。”显示巴利原文
339.Bhātaroti methunabhātaro. Tenāha ‘‘sujāya asurakaññāya kāraṇā’’ti.
“其中”:指诸阿修罗之中。“名为黑耳”:是他们的名称。“大恐怖者”:指身躯巨大、令人怖畏者。“不能”:指不能进入正性决定,因为他们缺乏意欲,于彼法全无欲求。显示巴利原文
Tesūti asuresu. Kālakañcāti evaṃ nāmā. Mahābhismāti bhiṃsanakamahāsarīrā. Abhabbāti sammattaniyāmaṃ okkamituṃ na bhabbā acchandikattā tādisassa chandasseva abhāvato.
由于那位威势强大的阿修罗王巴利已经去世,世尊为了称扬他的儿子们,便以“以及巴利之子百位”等为开头而宣说。据说,他化作微细的有身,来到近前。显示巴利原文
Balino mahāasurassa abbhatītattā tassa putte eva kittento bhagavā ‘‘satañca baliputtāna’’nti ādimāha. So kira sukhumaṃ attabhāvaṃ māpetvā upagacchi.
340 “作了业”:即作了遍作。“所生起的”:指由近行禅那所生的。而由安止禅那所生的是梵天,关于这些梵天,他将在后面例如“苏梵天”等处加以说明(《长部》2.341),但此处所说的是欲界天神。因此他说:“慈身天、悲身天,是指以慈禅那与悲禅那作遍行后所生起的天神。”其中,“于慈禅那、于悲禅那”的意思是,以慈禅那的所缘相与悲禅那的所缘相为所缘。显示巴利原文
340.Kammaṃ katvāti parikammaṃ katvā. Nibbattāti upacārajjhānena nibbattā. Appanājhānena pana nibbattā brahmāno honti, te parato vakkhati ‘‘subrahmā’’tiādinā (dī. ni. 2.341), ayañca kāmāvacaradevatā vuccati. Tenevāha – ‘‘mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā’’ti. Mettājhāne karuṇājhāneti mettājhānanimittaṃ karuṇājhānanimittaṃ, tadatthanti attho.
那些天众,如水天等,随其品类而安住,因此分为十种。乃至悲身天,总共有十种天众。“种种颜色”:指他们具有种种自性差别的色貌。显示巴利原文
Te āpodevādayo yathāsakaṃ vaggavasena ṭhitattā dasadhā ṭhitā. Yāva karuṇākāyikā dasa devakāyā.Nānattavaṇṇāti nānāsabhāvavaṇṇavanto.
“竹天”(Veṇḍudevatā),即名为“竹”(veṇḍu)的天神;同样,“萨哈利天”(sahali devatā)也是如此。“无等天”(Asamadevatā)与“双天”(yamakadevatā),据说被称为“二天妃”(dve ayaniyo),是以她们为首的两个天众群体。“月之依止天”(Candassūpanisā devā),指依月亮为所依而存在、在其前后及周边随护奔驰的天众,因此称为“依月天”(Candanissitakā devā)。“日之依止天”与“依星宿天”(nakkhattanissitā)也是如此。“风云天”(vātavalāhakā),纯粹以风的吹动为因的天神;“雾云天”(abbhavalāhakā),纯粹以密云层的移动为因的天神;“热云天”(uṇhavalāhakā),以散发热力为因的天神;而“雨云天”(Vassavalāhakā),如同雨云神波阇旬(pajjunna)一般,不过这些在当下此处并未提及。此外还有一个天众群体。显示巴利原文
Veṇḍudevatāti veṇḍu nāma devatā, evaṃ sahali devatā. Asamadevatā, yamakadevatāti ‘‘dve ayaniyo’’ti vadanti, tappamukhā dve devanikāyāti. Candassūpanisā devā candassa upanissayato vattamānā tassa purato ca pacchato ca passato ca dhāvanakadevā. Tenāha ‘‘candanissitakā devā’’ti. Sūriyassūpanisā, nakkhattanissitāti etthāpi eseva nayo. Kevalaṃ vātavāyanahetavo devatā vātavalāhakā. Tathā kevalaṃ abbhapaṭalasañcaraṇahetavo abbhavalāhakā. Uṇhappavattihetavo uṇhavalāhakā. Vassavalāhakā pana pajjunnasadisāti. Te idha na vuttā. Vasudevatā nāma eko devanikāyo, tesaṃ pubbaṅgamattā vāsavo, sakko.
“十种”(dasa),即指从竹天(Veṇḍudevatā)等开始,下至婆薮王(vāsava)的这十类天众群体。显示巴利原文
Daseteti ete veṇḍudevatādayo vāsavapariyosānā dasa devakāyā.
“这些”(imāni),即指“水”(jala)、“火”(aggi)与“具焰者”(sikhārī),这些是他们的名字。但有些人认为,末尾的‘ma’是连声字,因此他们的名字应是“水”(jalā)、“火”(aggī)及“具焰者”(sikhārivā)。“这些天”(ete),指的是先前所说的“无灾天”(ariṭṭhakā)、“罗阇天”(rojā)等天众中的一部分。“如亚麻花光泽者”(umāpupphanibhāsino),应理解为在颜色上如同亚麻花(umāpuppha)。若非如此理解,便会成为第十一种天众群体了。显示巴利原文
Imānīti ‘‘jalamaggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmāni. Keci pana ma-kāro padasandhikaro ‘‘jalā’’ti ca ‘‘aggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmānīti vadanti. Eteti tesu eva ‘‘ariṭṭhakā, rojā’’ti ca vuttadevesu ekacce,umāpupphanibhāsino vaṇṇato umāpupphasadisāti evamattho gahetabbo, aññathā ekādasa devakāyā siyuṃ.
「十种」(dasa):指从「共住天」开始,到「婆薮王引导者」为止的这十类天众。正是依于众群的不同,才区分为十种。显示巴利原文
Daseteti ete dasa sahabhūdevādayo vāsavanesipariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedavasena dasadhāva āgatā.
「相同的」(Samānā)等,是那些天众群体的总称。其余的部分也应如此理解。显示巴利原文
‘‘Samānā’’tiādi tesaṃ devānaṃ nikāyasamudāyagataṃ nāmaṃ. Evaṃ sesānampi.
「十种」(dasa):指从「相同的」等开始,到「大彼岸」为止的这十类天众。正是依于众群的不同,才说为十种。显示巴利原文
Daseteti ete samānādikā mahāpāragapariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedena dasadhā āgatā.
苏迦等三类天众。「首要天众」:为上首、居于首要地位的天众。显示巴利原文
Sukkādayo tayo devakāyā. Pāmokkhadevāti pamukhā padhānabhūtā devā.
「于诸方」:于诸方中。「天」:指云。「十种」:即从苏迦等始,至波阇旬止,这十类云众,依天部差别而分为十种。显示巴利原文
Disāti disāsu. Devoti megho. Daseteti ete sukkādayo pajjunnapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhā āgatā.
「十种」:即从安稳天等始,至他化自在天止,这十类天众,同样依天部类别不同而分为十种。其中,有人说:“安稳天、木槌天等五类,连同其天众,皆属三十三天众。”「随名」:随顺名称,即“水天”等名称上的同类性。因此他说:“名称的同类,即名称的部分。”「一切天神」:十千世界界中一切天神。「指出」:依其各自名称的同类性,将这一切天神总归为一类。显示巴利原文
Daseteti ete khemiyādayo paranimmitapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhāva āgatā. Tattha ‘‘khemiyā, kaṭṭhakādayo ca pañcāpi sadevakāyā tāvatiṃsakāyikā’’ti vadanti. Nāmanvayenāti nāmānugamena ‘‘āpodevatā’’tiādināmasabhāgena. Tenevāha ‘‘nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsenā’’ti. Sabbā devatāti dasasahassilokadhātūsu sabbāpi devatā. Niddisati taṃtaṃnāmasabhāgena ekajjhaṃ katvā.
「已离住」(Pavutthā):意思是如同去了外地般远离,故说“已离”(vigatā)。又可解作:由方式而住立、圆满,其出身因此应被圆满,故称「已离住之出身」(Pavuṭṭhajāti)。黑法(kāḷakabhāva)即是染污法,十力已全然无此黑法,故称「超越黑法的十力」(kāḷakabhāvātītaṃ dasabalaṃ)。又或者,由于无有瑕疵,月亮超越黑分而称“黑分已过”(asitātigo kāḷakabhāvātītā),如同那样的月亮以祥瑞之光闪耀,十力也以同样的祥瑞之光闪耀。显示巴利原文
Pavutthāti pavāsaṃ gatā viya apetāti āha ‘‘vigatā’’ti. Pavutthā vā pakārato vutthā vusitā, tena jāti vusitabbā assāti pavuṭṭhajāti. Kāḷakabhāvā saṃkilesadhammā, sabbaso tadabhāvato kāḷakabhāvātītaṃ dasabalaṃ. Lañcanābhāvena vā asitātigo kāḷakabhāvātītāya siriyā cando, tādisaṃ candaṃ viya siriyā virocamānaṃ.
341 「一梵天」(Eko brahmā):指在《有偈品》(Sagāthakavagge,相应部1.98)中出现的须梵天子(Subrahmadevaputto)。他生于梵天界后,住于较低界的圣者梵天,而非净居天梵天。底沙大梵天(Tissamahābrahmā)则是凡夫,后来出生于人间,成为目犍连子帝须(Moggaliputtatissa)长老。显示巴利原文
341.Eko brahmāti sagāthakavagge (saṃ. ni. 1.98) āgato subrahmadevaputto. Brahmaloke nibbattitvā heṭṭhimesu patiṭṭhitā ariyabrahmāno, na suddhāvāsabrahmāno. Tissamahābrahmā puthujjano, yo aparabhāge manussesu nibbattitvā moggaliputtatissatthero jāto.
「一千个梵天界」:“梵天界”即这些梵天所属之处,也就是梵天们;一千个这样的梵天界中,“世间”一词在此也用作有情世间,故说“一千位大梵天来了”。随后的偈颂中所说“已来”,正是依此义趣而说。“在那里”:指于此一千梵天之中。“其他梵天”:指那些之外的梵天们。他以容色、名声与寿命征服而安住。显示巴利原文
Sahassaṃbrahmalokānanti brahmaloko etesanti brahmalokā, brahmāno, tesaṃ brahmalokānaṃ sahassaṃ sattalokapariyāyo cāyaṃ lokasaddoti āha ‘‘mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgata’’nti. Anantaragāthāyaṃ ‘‘āgatā’’ti vuttapadameva atthavasena vadati. Yatthāti yasmiṃ brahmasahasse. Aññe brahmeti tadaññe brahmāno. Abhibhavitvā tiṭṭhati vaṇṇena, yasasā āyunā ca.
「自在者」:即以这般统御之力,成为其余梵天的增上者。显示巴利原文
Issarāti teneva vasapavattanena sesabrahmānaṃ adhipatino.
342 请观察:那具足黑法、属于黑者(即有罪者)魔罗的愚痴状态——他在不属于自己势力范围之处,徒劳地奋力用功。显示巴利原文
342. Kāḷakadhammasamannāgato kāḷakassa pāpimassa mārassa bālabhāvaṃ passatha, yo attano avisaye niratthakaṃ parakkamituṃ vāyamati.
对能带来离贪状态的闻法加以障碍,则未离贪者确实即为贪所束缚,故说「愿他被贪所束缚」。显示巴利原文
Vītarāgabhāvāvahassa dhammassavanassa antarāyakaraṇena avītarāgā rāgena baddhā eva nāma hontīti vuttaṃ ‘‘rāgena baddhaṃ hotū’’ti.
“作怖畏声”:即发出令人怖畏的巨响。显示巴利原文
Bhayānakaṃ sarañca katvāti bheravaṃ mahantaṃ saddaṃ samuṭṭhapetvā.
现在,为了以譬喻说明那声音,便说出“犹如”等开头语。“Kañci”是指在那个集会中的某位天神或人,他不能随心所欲地支配他人,自己也不能自主,且不处于自在之中。因此他说“不自在者”等。显示巴利原文
Idāni taṃ saddaṃ upamāya dassento ‘‘yathā’’ti ādimāha. Kañcīti tasmiṃ samāgame kañci devataṃ, mānusakaṃ vā attano vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase sayañca na attano vase ṭhito. Tenāha ‘‘asayaṃvasī’’tiādi.
343 “离贪者等”:这是开示的起句。因为在那集会中的所有大众,魔罗的军队确实已经退散了。他们连一根汗毛也未能使其颤动,连毫毛之许也动摇不了,何况制造障碍。因此,凡是在那里证得殊胜的人,对于他们所有人,都应理解为:就制造障碍而言,其义理应当阐明;或者,应知通过“离贪”一词,已将有贪者与离贪者的说明涵盖在内。魔罗心中生起了稀有、奇特之想,于是说出这首偈颂:“当我在制造如此极其恐怖、巨大、令人惊骇之事时,为何这些人全都毫无动摇,就这样安住于定中呢?为什么呢?因为这些上人都是胜利者。”因此他接着说“一切”等等。圣者们依于法所生的那种喜悦,是卑劣之人绝对没有的,所以说“于教法中真实的圣者”。“vi”这一前缀加上单独的“suta”字,便成为表示“闻名”意义的词,如同在“闻法”等处(《大品》5;《自说》11)那样,因此说“于人中闻名”。显示巴利原文
343.‘‘Vītarāgehī’’ti desanāsīsametaṃ. Sabbāyapi hi tattha samāgataparisāya mārasenā apakkantāva. Nesaṃ lomampi iñjayuṃ tesaṃ lomamattampi na cālesuṃ, kuto antarāyakaraṇaṃ. Iti yattakā tattha visesaṃ adhigacchiṃsu, tesaṃ sabbesampi antarāyākaraṇavasena attho vibhāvetabbo, vītarāgaggahaṇena vā sarāgavītarāgavibhāvino ca tattha saṅgahitāti veditabbaṃ. Māro imaṃ gāthaṃ abhāsi acchariyabbhutacittajāto. Kathañhi nāma tāva ghorataraṃ mahatiṃ vibhiṃsakaṃ mayi karontepi sabbe pime nibbikārā samāhitā eva. Kasmā? Vijitāvino ime uttamapurisāti. Tenāha ‘‘sabbe’’tiādi. Yādiso ariyānaṃ dhammanissito pamodo, na kadāci tādiso anariyānaṃ hotīti ‘‘sāsane bhūtehi ariyehi’’ iccetaṃ vuttaṃ. Vi-saddena vinā kevalopi suta-saddo vikhyātatthavacano hoti ‘‘sutadhammassā’’tiādīsu (mahāva. 5; udā. 11) viyāti āha ‘‘jane vissutā’’ti.
「远」:指在远处。她为不给那位年轻人造成障碍,便说道:「尊者,不能展示整个身体。」显示巴利原文
Dūreti dūre padese. Daharassa antarāyaṃ pariharantī ‘‘na sakkā bhante sakalaṃ kāyaṃ dassetu’’nti avocāti.