7. 《大集会经》的注释巴利
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
331 关于“感兴语”:这是缘于甘蔗王为避免血统混杂而说出的感兴语。即使只是一个地方,也因约定俗成的称呼而被称为“释迦”,这里应当说明的内容,要按《大因缘注》中所说的方式来理解。“未被安立”:是指没有被任何人安立。巴利
331.Udānanti raññā okkākena jātisambhedaparihāranimittaṃ pavattitaṃ udānaṃ paṭicca. Ekopi janapado ruḷhisaddena ‘‘sakkā’’ti vuccatīti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahānidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Aropiteti kenaci aropite.
“以障碍”是指用堤坝。“让人捆好之后”是指让人用尘土、树叶、石头、泥块等把堤坝筑得坚固之后。巴利
Āvaraṇenāti setunā. Bandhāpetvāti paṃsupalāsapāsāṇamattikākhaṇḍādīhi āḷiṃ thiraṃ kārāpetvā.
为了把“贬损出身而增长诤论”这句简略说出的话讲得更清楚,就接着说出了“拘利的工人们说道”等内容。巴利
‘‘Jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsū’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘koliyakammakarā vadantī’’tiādi vuttaṃ.
三个本生,就是《悸动本生》《大地根/根门本生》和《鹑本生》;两个本生,就是《树法鹌鹑本生》。巴利
Tīṇi jātakānīti phandanajātakapathavīundriyajātakalaṭukikajātakāni dve jātakānīti rukkhadhamma vaṭṭakajātakāni.
“由他”是指由世尊。“诤论因的状态”是指诤论因的存在。巴利
Tenāti bhagavatā. Kalahakāraṇabhāvoti kalahakāraṇassa atthibhāvo.
“在非处”就是指没有缘由。“结怨后”就是指结怨、产生敌对之后。用“手持斧头的人……”等话讲了《悸动本生》。用“尊者,有咚咚声……”等话讲了《大地震动本生》。用“我礼敬您,象……”等话讲了《鹌鹑本生》。巴利
Aṭṭhāneti akāraṇe. Veraṃ katvāti virodhaṃ uppādetvā. ‘‘Kuṭhārihattho puriso’’tiādinā phandanajātakaṃ kathesi. ‘‘Duddubhāyati bhaddante’’tiādinā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. ‘‘Vandāmi taṃ kuñjarā’’tiādinā laṭukikajātakaṃ kathesi.
“ 萨度,众多亲友确实好,就连森林里生长的树木也好。
风能吹倒独立一处的大树,就连巨大的森林之主也不例外。”巴利
‘‘Sādhū sambahulā ñātī; api rukkhā araññajā; Vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappati’’nti. –
他以这个开头,讲了《树法本生》。巴利
Ādinā rukkhadhammajātakaṃ kathesi.
“ 鸟儿们和和气气地一起飞走时,是叼着网走的。
当他们争吵起来时,就会落到我的掌控之中。”巴利
‘‘Sammodamānā gacchanti, jālaṃ ādāya pakkhino; Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasa’’nti. –
他从开头讲说了鹌鹑本生。巴利
Ādinā vaṭṭakajātakaṃ kathesi.
“ 执杖故生怖,观此世斗诤;
我当说悚惧,如我所亲证。”巴利
‘‘Attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ, janaṃ passatha medhagaṃ; Saṃvegaṃ kittayissāmi, yathā saṃvijitaṃ mayā’’ti. (su. ni. 1.941);
以此开头,宣说了《自杖经》。巴利
Ādinā attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
那些以身、语之种种诱惑行为奋力行事的女人,放出消息说:让那些比丘厌离吧。巴利
Taṃtaṃpalobhanakiriyā kāyavācāhi parakkamantiyo ‘‘ukkaṇṭhantū’’ti sāsanaṃ pesenti.
“在咕纳拉湖边”,是指站在咕纳拉湖的岸边。他随问随答地讲说(《咕纳拉本生》,Jā. 2):“我将借着咕纳拉鸟王发问的因缘,依次讲说《咕纳拉本生》。”他通过揭示女人的过失,阐明诸欲的过患、卑劣与杂染,从而消除了比丘们对梵行的不乐。巴利
Kuṇāladaheti kuṇāladahatīre patiṭṭhāya. Pucchitapucchitaṃ kathesi (jā. 2.kuṇālajātaka) ‘‘anukkamena kuṇālasakuṇarājassa pucchanappasaṅgena kuṇālajātakaṃ kathessāmī’’ti. Anabhiratiṃ vinodesi itthīnaṃ dosadassanamukhena kāmānaṃ ādīnavokārasaṃkilesavibhāvanena.
他们断除了懈怠,通过增长男子汉的气力,生起了这样的心:“我们应当成为像最上等人那样的人,这样才合适。”巴利
Kosajjaṃ vidhamitvā purisathāmaparibrūhanena ‘‘uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti uppannacittā.
“不放弃沙门事业”的意思是:从消除不满开始,他们一直没有舍弃沙门的事业,也就是没有舍弃修行的所缘。“可以坐下来了”——世尊这样思量,这是整句话的连接方式。巴利
Avissaṭṭhakammantāti arativinodanato paṭṭhāya avissaṭṭhasamaṇakammantā, aparicattakammaṭṭhānāti attho. Nisīdituṃ vaṭṭatīti bhagavā cintesīti yojanā.
在莲花池中,也就是在莲花生长的地方。他们因为种种功德的觉悟而绽放。通过“这位比丘对这位……没有说”这句话,说明那些比丘全都是因为依次前来的缘故,彼此感到羞愧,所以没有向世尊报告各自所证悟的殊胜境界。接着用“诸漏尽者……”等语句,说明了其中的原因。巴利
Paduminiyanti padumassare. Vikasiṃsu guṇagaṇavibodhena. ‘‘Ayaṃ imassa…pe… na kathesī’’ti iminā sabbepi te bhikkhū tāvadeva paṭipāṭiyā āgatattā aññamaññassa lajjamānā attanā paṭividdhavisesaṃ bhagavato nārocesunti dasseti. ‘‘Khīṇāsavāna’’ntiādinā tattha kāraṇamāha.
“Osīdamatta”的意思是:刚来到世尊面前的时候。“Ariyamaṇḍala”的意思是:圣众的群体。“Pācīnayugandharaparikkhepato”的意思是:以持双山的东面为界,不是以外边那些高耸的日出山为界。“Rāmaṇeyyakadassanatthaṃ”的意思是:因为佛陀出世使这个世界变得庄严,所以特别为了显示这个世界的悦意美好。“Ullaṅghitvā”的意思是:起身。“Evarūpe khaṇe laye muhutte”的意思是:在如前所说的月轮升起的那一刹那、那一刻、那一须臾;这样说,是为了显示时间一层一层地递增。巴利
Osīdamatteti bhagavato santikaṃ upagatamatte. Ariyamaṇḍaleti ariyasamūhe. Pācīnayugandharaparikkhepatoti yugandharapabbatassa pācīnaparikkhepato, na bāhirakehi uccamānaudayapabbatato. Rāmaṇeyyakadassanatthanti buddhuppādapaṭimaṇḍitattā visesato ramaṇīyassa lokassa ramaṇīyabhāvadassanatthaṃ. Ullaṅghitvāti uṭṭhahitvā. Evarūpe khaṇe laye muhutteti yathāvutte candamaṇḍalassa uṭṭhitakkhaṇe uṭṭhitavelāyaṃ uṭṭhitamuhutteti uparūpari kālassa vaḍḍhitabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ.
同样地,那些比丘以出身等因缘,是世尊相称的随侍眷属,为了说明这一点,而说了“在那里”等语。巴利
Tathā tesaṃ bhikkhūnaṃ jātiādivasena bhagavato anurūpaparivāritaṃ dassento ‘‘tatthā’’ti ādimāha.
“等至的天神”:指在附近进入禅那等至的天神。“动”:就是起身。一拘萨那么大的范围,是声音能传到的地方。据说在赡部洲,最初出现了大约六万三千座城,第二回也是这样,第三回也是这样,就是针对这个情况才说“三遍六万三千座城”。不过把这些合起来算,超过十万座,还有八万座和九千座。在九十九个十万座门户城中:就是在九十九个十万座门户城里。所谓“门户城”,是指作为大城收入来源的附属城。在九十六亿个港口中:就是在九十六亿个港口里。在铜掌岛等五十六座宝洲。这样按城、门户城、港口、宝洲等分类来说明,是为了显示安住在各处的天神数量众多。如果一万个轮围世界的天神都聚集来了,那为什么经文里说“以十方世界”呢?回答说“一万……是意指”,由此应当知道,这里所说的千世界,在这里被称为“一个世界”。巴利
Samāpannadevatāti āsannaṭṭhāne jhānasamāpatti samāpannadevatā. Caliṃsūti uṭṭhahiṃsu. Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ. Jambudīpe kira ādito tesaṭṭhimattāni nagarasahassāni uppannāni, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, taṃ sandhāyāha ‘‘tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesū’’ti. Te pana sampiṇḍetvā satasahassato paraṃ asītisahassāni, navasahassāni ca honti. Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti navasatasahassādhikesu navutisatasahassesu doṇamukhesu. Doṇamukhanti ca mahānagarassa āyuppattiṭṭhānabhūtaṃ pādanagaraṃ vuccati. Channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti chakoṭiadhikanavutikoṭisatasahassapaṭṭanesu. Tambapaṇṇidīpādīsu chapaṇṇāsāya ratanākaresu. Evaṃ pana nagaradoṇimukhapaṭṭanaratanākarādivibhāgena kathanaṃ taṃtaṃadhivatthāya vasantīnaṃ devatānaṃ bahubhāvadassanatthaṃ. Yadi dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitā, atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘dasahi ca lokadhātūhī’’ti vuttanti āha ‘‘dasasahassa…pe… adhippetā’’ti, tena sahassilokadhātu idha ‘‘ekā lokadhātū’’ti vuttāti veditabbaṃ.
在铜殿:指最初建造的那座铜殿。在梵天界:指最低的梵天界。如果那些天神真的那样毫无间隙,后来才到的天神就根本没有容身之处了。针对这个质疑,说了“然而正如……”等话。投生到净居天众中的天神,就是净居天众。不过,因为净居天界是他们居住的地方,所以说了“净居天的居民”。住处:指作为居住场所的地方。而这些天神通过断除五下分结以及其他诸结,他们的住处是清净的,因此称为净居天。巴利
Lohapāsādeti ādito kate lohapāsāde. Brahmaloketi heṭṭhime brahmaloke. Yadi tā devatā evaṃ nirantarā, pacchā āgatānaṃ okāso eva na bhaveyyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘yathā kho panā’’tiādi. Suddhāvāsakāyaṃ upapannā suddhāvāsakāyikā, tāsaṃ pana yasmā suddhāvāsabhūmi nivāsaṭṭhānaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘suddhāvāsavāsīna’’nti. Āvāsāti āvāsanaṭṭhānabhūtā , devatā pana orambhāgiyānaṃ, itaresañca saṃyojanānaṃ samucchindanena suddho āvāso etesanti suddhāvāsā.
332 332. 他找不到别的容身之处,就降落在东边轮围世界的边缘。其余的天神也是这样。诸佛正前方的道路,就是佛陀大道。直到轮围世界那么远,都无法铺展开来或覆盖住。所谓“Pahaṭabuddhavīthiyāva”,就是那些前来亲近诸佛的天神和梵天们所经行、直至已踏平的佛陀大道的道路。“集会、聚集、群集”就是“大会”,盛大的“大会”就是“大集会”,所以说“大群集”。茂密的树林叫做“密林”,所以说“森林丛”。“天群”就是天神的群体。巴利
332.Puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari aññattha okāsaṃ alabhamāno. Evaṃ sesāpi. Buddhānaṃ abhimukhamaggo buddhavīthi. Yāva cakkavāḷā ottharituṃ ovarituṃ na sakkā. Pahaṭabuddhavīthiyāvāti buddhānaṃ santikaṃ upasaṅkamantehi tehi devabrahmehi vaḷañjitavīthiyāva. Samiti saṅgati sannipāto samayo, mahanto samayo mahāsamayoti āha ‘‘mahāsamūho’’ti . Pavaddhaṃ vanaṃ pavananti āha ‘‘vanasaṇḍo’’ti. Devaghaṭāti devasamūhā.
他们以出世间定好好地把心定下来、安住下来,这就叫“善安立”。所谓“已安止”,就是与定相应、被定所系。因为完全去除了像牛尿那样弯曲的一切污垢,所以使一切都变得清净。驾驭马匹的缰绳叫做“nettāni”和“yottāni”。对于那些不走正道的马,只要拉紧缰绳,就能让它们走上正道,所以说“抓住所有缰绳,不鞭策”;这种不鞭策其实就是不阻挡,因此说“不鞭策、不阻挡”。巴利
Samādahaṃsūti samādahitaṃ lokuttarasamādhinā suṭṭhu appitaṃ akaṃsu, yathāsamāhitaṃ pana samādhinā yojitaṃ nāma hotīti vuttaṃ ‘‘samādhinā yojesu’’nti. Sabbesaṃ gomuttavaṅkādīnaṃ dūrasamūhanitattā sabbe…pe… akariṃsu. Nayati asse etehīti nettāni, yottāni. Avīthipaṭipannānaṃ assānaṃ vīthipaṭipādanaṃ rasmiggahaṇena pahotīti ‘‘sabbayottāni gahetvā acodento’’ti vatvā taṃ pana acodanaṃ avāraṇaṃ evāti āha ‘‘acodento avārento’’ti.
就像钉在墙上或地上的桩子很难拔出来,又像门闩会挡住人进城,也像门槛因为地基深埋而难以撼动;同样,贪等烦恼从众生的心相续中很难拔除,还会障碍人进入涅槃之城,所以它们被称为“桩”“门闩”“门槛”。由于没有渴爱的搅动,由于极度知足,他们四方游行,行走无碍。巴利
Yathā khīlaṃ bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā ākoṭitaṃ dunnīharaṇaṃ, yathā ca palighaṃ nagarappavesanivāraṇaṃ, yathā ca indakhīlaṃ gambhīranemi sunikhātaṃ dunnīharaṇaṃ, evaṃ rāgādayo sattasantānato dunnīharaṇā, nibbānanagarappavesanivāraṇā cāti te ‘‘khīlaṃ, palighaṃ, indakhīla’’nti ca vuttā. Taṇhāejāya abhāvena anejā paramasantuṭṭhabhāvena cātuddisattā appaṭihatacārikaṃ caranti.
“已去”是指已经皈依,而不是将来才要去皈依,因为他们的皈依已经彻底完成。这里指的是出世间皈依,所以说“以毫无疑惑的皈依而去”。他们必定不会再投生到恶趣,并且会投生到天众之中。至于那些以世间皈依而皈依佛陀的人,他们也不会投生到恶趣;当其他因缘条件具足时,他们就会舍弃人身,投生到天众之中——这就是这里的含义。巴利
Gatāseti gatā eva, na pana gamissanti pariniṭṭhitasaraṇagamanattāti . Lokuttarasaraṇagamanaṃ adhippetanti āha ‘‘nibbematikasaraṇagamanena gatā’’ti. Te hi niyamena apāyabhūmiṃ na gamissanti, devakāyañca paripūressanti. Ye pana lokiyena saraṇagamanena buddhaṃ saraṇaṃ gatāse, na te gamissanti apāyabhūmiṃ, sati ca paccayantarasamavāye pahāya mānusaṃ dehaṃ, devakāyaṃ paripūressantīti ayamettha attho.
天神集会注释巴利
Devatāsannipātavaṇṇanā
333 “这些”是指那些天神的集会。“现在”是指此时。“诸佛”是指没有别的佛陀。“心的善巧”就是心的柔和。巴利
333.Etesanti devatāsannipātānaṃ. Idānīti imasmiṃ kāle. Buddhānanti aññesaṃ buddhānaṃ abhāvā. Cittakallatā cittamaddavaṃ.
难道只有世尊才能在盛大的天神集会中说出他们的名号和族姓吗?是的,可以。为了说明这一点,世尊说了“诸佛名为大”等话。其中,“所见”指色处,“所闻”指声处,“所觉”指由感官直接接触到的香、味、触处,“所识”指上述之外其余一切应知的对象,“所得”指经过寻求或未经寻求而得到的,“所寻”指已得到或未得到而加以寻求的,“意所随转”指纯粹由意去思量的。在《阿毗达摩》中,以“青、黄”等分别色所缘时,应当这样理解:在任何一种色所缘中,没有任何一种色所缘是不存在的。以“大鼓声”等来说,也是同样的道理。“那”指那个所缘。“这些”指诸佛的。巴利
Kiṃ pana bhagavatāva mahante devatāsamāgame tesaṃ nāmagottaṃ kathetuṃ sakkāti? Āma sakkāti dassetuṃ ‘‘buddhā nāma mahantā’’tiādi vuttaṃ. Tattha diṭṭhanti rūpāyatanamāha, sutanti saddāyatanaṃ, mutanti sampattaggāhiindriyavisayaṃ gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ, viññātanti vuttāvasesaṃ sabbaṃ ñeyyaṃ, pattanti pariyesitvā, apariyesitvā vā sampattaṃ, pariyesitanti pattaṃ, appattaṃ vā pariyiṭṭhaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti kevalaṃ manasā ālocitaṃ. Katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇeti abhidhamme (dha. sa. 615) ‘‘nīlaṃ pītaka’’ntiādinā vibhatte yattha katthaci rūpārammaṇe kiñci rūpārammaṇaṃ vā na atthīti yojanā. Bherisaddādivasenāti etthāpi eseva nayo. Yanti yaṃ ārammaṇaṃ. Etesanti buddhānaṃ.
现在,为了用巴利经文来证明前面所说的义理,就说了“如说”等这些话。为了显示当时那了知的作用还没有结束,先说了“我知”;又因为凡是被称为应知的东西,世尊没有一样是不曾了知的,所以才说“我已遍知彼”。巴利
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Tadā jānanakiriyāya apariyositabhāvadassanatthaṃ ‘‘jānāmī’’ti vatvā yasmā yaṃ kiñci neyyaṃ nāma, sabbaṃ taṃ bhagavatā aññātaṃ nāma natthi, tasmā vuttaṃ ‘‘tamahaṃ abbhaññāsi’’nti.
他们不观察,因为没有用处。反过来,则是以“不具业障”等说法来描述的。从“若已舍离诸吉祥”(《经集》362)开始,到“应调伏人间与天界的贪欲”等(《经集》363),因为大量谈论调伏贪欲,所以《正游行经》适合贪行者。“由可爱与不可爱所生的诤论、纷争、悲叹、忧苦、悭吝等”(《经集》869),这些诤论等从嗔而生,嗔从可爱生,可爱又从欲生——如此从果到因的次第,由于大量揭示了嗔的过患,因此《争论经》适合嗔行者——巴利
Na olokenti payojanābhāvato. Viparītā ‘‘na kammāvaraṇena samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā. ‘‘Yassa maṅgalā samūhatā’’ti (su. ni. 362) ārabhitvā ‘‘rāgaṃ vinayetha mānusesu dibbesu kāmesu cā’’tiādinā (su. ni. 363) ca rāganiggahakathābāhullato sammāparibbājanīyasuttaṃ rāgacaritānaṃ sappāyaṃ, ‘‘piyamappiyabhūtā kalaha vivādā paridevasokā sahamaccharā cā’’tiādinā (su. ni. 869; mahāni. 98) kalahādayo yato dosato samuṭṭhahanti, so ca doso yato piyabhāvato, so ca piyabhāvo yato chandato samuṭṭhahanti, iti phalato, kāraṇaparamparato ca dose ādīnavavibhāvanabāhullato kalahavivādasuttaṃ (su. ni. 869; mahāni. 98) dosacaritānaṃ sappāyaṃ –
“ 这个确实太小了,不足以用来止息。
我说诤论有两种果报。
见此亦不应争论,
视无诤境为安稳。”巴利
‘‘Appañhi etaṃ na alaṃ samāya, Duve vivādassa phalāni brūmi; Etampi disvā na vivādayetha, Khemābhipassaṃ avivādabhūmi’’nti. (su. ni. 902; mahāni. 131) –
按照这样的方法,因为能破除愚痴、增长智慧,《大阵经》适合愚痴习气重的人。巴利
Ādinā nayena sammohavidhamanato, paññāparibrūhanato ca mahābyūhasuttaṃ mohacaritānaṃ sappāyaṃ –
“ 如果一个人不认可他人的法,
愚人是鹿,智慧低劣。
一切愚人智慧都极其低劣,
这些人全都被邪见束缚着。”巴利
‘‘Parassa ce dhammaṃ anānujānaṃ, Bālo, mago hoti nihīnapañño; Sabbeva bālā sunihīnapaññā, Sabbevime diṭṭhiparibbasānā’’ti. (su. ni. 886; mahāni. 115) –
以这些方法,通过指出执取见解的过患,在针对各种所缘的见执取中,以切断散乱寻思的方式运作,因此《小阵经》适合寻行者——巴利
Ādinā nayena sandiṭṭhiparāmāsitāpanayanamukhena savisayesu diṭṭhiggahaṇesu visaṭavitakkavicchindanavasena pavattattā cūḷabyūhasuttaṃ vitakkacaritānaṃ sappāyaṃ –
“ 戏论之想,其根为‘我是’;
以慧断尽一切‘我是’。
凡是内在的任何一种渴爱,
为了调伏那些渴爱,应当永远保持正念,好好修学。”巴利
‘‘Mūlaṃ papañcasaṅkhāya (iti bhagavā), Mantā asmīti sabbaṃ uparundhe; Yā kāci taṇhā ajjhattaṃ, Tāsaṃ vinayā sadā sato sikkhe’’ti. (su. ni. 922; mahāni. 151) –
以智慧把一切彻底止灭:包括戏论的根本——由无明等烦恼所生的那一类,以及正以“我是”的方式在活动的那一类。凡是内心里生起的种种渴爱,不论是以色渴爱等不同形态出现的哪一种,为了调伏它们、让它们止息,就应当永远保持正念、让正念现前而修学。像这样的教导,只有具足信心的人才能真正领受,因为这样的教导确实能给他带来利益。所以,《迅速经》适合那些以信心为修行路径的人。巴利
Papañcasaṅkhāya mūlaṃ avijjādikilesajātaṃ asmīti pavattamānañcāti sabbaṃ mantā paññāya uparundheyya. Yā kāci ajjhattaṃ rūpataṇhādibhedā taṇhā uppajjeyya, tāsaṃ vinayā vūpasamāya sadā sato upaṭṭhitassati hutvā sikkheyyāti evamādi upadesassa saddhova bhājanaṃ. Tassa hi so atthāvahoti tuvaṭṭakasuttaṃ saddhācaritānaṃ sappāyaṃ –
“ 在寿终之前就已远离渴爱的人——这是世尊说的。
不依前际。
不应在中间思量。
他没有预先执取的东西。”巴利
‘‘Vītataṇho purā bhedā (iti bhagavā), Pubbamantamanissito; Vemajjhe nupasaṅkheyyo, Tassa natthi purakkhata’’nti. (su. ni. 855; mahāni. 84) –
如果有人在这身体坏灭之前就已经断除了渴爱,那么他就不再依靠渴爱而执著于被称为过去时的前一部分;在中间,也就是现在时,也不会被“贪染”等说法所描述。这位阿拉汉因为没有渴爱和邪见作为先导,所以在未来时中没有任何偏执。由于《身坏前经》这样说法极为深广,适合慧行者的根性,因此说“然后为他们相应……分别决定”。
以意作了:就是按照修行方式作意之后,又依照适合自己宣说教法的方式,对与此相应的法作了意。
他依自己的意趣是否应知呢?就是不观待他人的意趣等,只依我自己的意趣而开始的教法,是否应知呢?依他人的意趣:就是依集会大众中某人的意趣。依此处发生的事由:就是依此处生起的事由。依提问:就是依某位发问者的提问。应知所开始的教法。“如果有独觉佛的话”,这是为了显示这些问题对于宣说这些经来说,对独觉佛是沉重的,也不是他们的境界,所以才说。因此说“他也不能够”。巴利
Yo sarīrabhedato pubbeva pahīnataṇho, tato eva atītaddhasaññitaṃ purimakoṭṭhāsaṃ taṇhānissayena anissito, vemajjhe paccuppannepi addhani ‘‘ratto’’tiādinā upasaṅkhātabbo, tassa arahato taṇhādiṭṭhipurakkhārānaṃ abhāvā anāgate addhani kiñci purakkhataṃ natthīti ādinā evaṃ gambhīrakathābāhullato pūrābhedasuttaṃ (su. ni. 855; mahāni. 84) buddhicaritānaṃ sappāyanti katvā vuttaṃ ‘‘atha nesaṃ sappāyaṃ …pe… vavatthapetvā’’ti. Manasākāsīti evaṃ cariyāya vasena manasi katvā puna taṃ sadisaṃ attano desanānikkhepayogyatāvasena manasi akāsi. Attajjhāsayena nu kho jāneyyāti parajjhāsayādiṃ anapekkhitvā mayhaṃyeva ajjhāsayena āraddha desanaṃ jāneyya nu kho. Parajjhāsayenāti sannipatitāya parisāya kassaci ajjhāsayena. Aṭṭhuppattikenāti idha samuṭṭhitaaṭṭhuppattiyā. Pucchāvasenāti kassaci pucchantassa pucchāvasena. Āraddhadesanaṃ jāneyyāti. ‘‘Sace paccekabuddho bhaveyyā’’ti idaṃ imesaṃ suttānaṃ desanāya pucchā paccekabuddhānaṃ bhāriyā, avisayā cāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti.
在这里,因为请求允许的发问和想说法的发问都不合适;只有类似印证所见而问、或者类似断除疑惑而问,才算合适。这类发问是依人的意乐而起的,不是依随法而起的。在这种情况下,如果世尊那样自己发问又自己回答,正在听的天神们就会迷惑:“这是什么,世尊前面这样说,后面又这样说?”他们就像进入了黑暗一样。所以说:“这样,那些天神就无法通达。”但在随法开示中,因为想说法的发问则会造成迷惑。天神众因为更接近而光明广大,所以说“太阳升起了”。按照经中所说,在一个世间界里,绝无二佛同时出现。因此说:“在无量的……中看见。”巴利
Ettha ca yasmā na anumatipucchā, kathetukamyatāpucchā vā yuttā, atha kho diṭṭhasaṃsandanapucchāsadisī vā vimaticchedanapucchāsadisī vā pucchā yuttā, tāva puggalajjhāsayavasena pavattitā nāma honti, na yathādhammavasena, tattha yadi bhagavā tathā sayameva pucchitvā sayameva vissajjeyya, suṇantīnaṃ devatānaṃ sammoho bhaveyya ‘‘kiṃ nāmetaṃ bhagavā paṭhamaṃ evamāha, punapi evamāhā’’ti, andhakāraṃ paviṭṭhā viya honti, tasmā vuttaṃ ‘‘evaṃ petā devatā na sakkhissanti paṭivijjhitu’’nti. Yathādhammadesanāyaṃ pana kathetukamyatāvasena pucchanena sammoho hotīti. Sūriyo uggatoti āha devasaṅgho āsannatarabhāvena obhāsassa vipulauḷārabhāvato. Ekissā lokadhātuyāti sutte (dī. ni. 3.161; ma. ni. 3.129; a. ni. 1.277; vibha. 809; netti. 57; mi. pa. 5.1.1) āgatanayena sabbattheva pana apubbaṃ acarimaṃ dve buddhā na honteva. Tenevāha – ‘‘anantāsu…pe… addasā’’ti.
偈颂里说“我问”,是化现佛为了让世尊答应提问而先请求允许。“牟尼”指佛陀大牟尼。“多慧”指大慧。“已度”指已渡过四种瀑流。“到彼岸”指已到达涅槃,或者说已经走到一切所知领域的尽头。“般涅槃”是从有余涅槃的角度说的。“心坚住”指心稳固不动,因为面对世间法已不可动摇。“出离家,遣除欲”指遣除了对物质的欲求之后,舍离居家生活而出家。“比丘如何正确地周游世间?”意思是:这位比丘怎样才能正确地游行、居住,无所执著地超越世间。巴利
Gāthāyaṃ pucchāmīti nimmitabuddho bhagavantaṃ pucchituṃ okāsaṃ kārāpesi. Muninti buddhamuniṃ . Pahūtapaññanti mahāpaññaṃ. Tiṇṇanti caturoghatiṇṇaṃ. Pāraṅgatanti nibbānappattaṃ, sabbassa vā ñeyyassa pāraṃ pariyantaṃ gataṃ. Parinibbutaṃ saupādisesanibbānavasena. Ṭhitattanti avaṭṭhitacittaṃ lokadhammehi akampaneyyatāya. Nikkhamma gharā panujja kāmeti vatthukāme panūditvā gharāvāsā nikkhamma. Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyāti so bhikkhu kathaṃ sammā paribbajeyya gaccheyya vihareyya, anupalitto hutvā lokaṃ atikkameyyāti attho.
334 “我诵偈颂”:这里所谓的“偈颂”,是指一组诗脚,也叫仙人们所说的偈颂。“诗脚”就是限定音节次序的一组词句。我诵出这首偈颂,意思是我要把它宣说出来。所以论师说“从音节……直到……宣说”。“在……处”是处所格,指的是在那些地方。“住于地上者”指依附大地而居住的众生,也就是依止那些地方而住的人。意思是:我和这些众生一起诵出偈颂。“那些坐在山洞里的人”显示他们住在远离之处;“心志已发、得定”显示他们致力于修行。巴利
334.Silokaṃanukassāmīti ettha siloko nāma pādasamudayo, isīhi vuccamānā gāthātipi vuccati. Pādova niyatavaṇṇānupubbikānaṃ padānaṃ samūho, taṃ silokaṃ anukassāmi pavattayissāmīti atthoti āha ‘‘akkhara…pe… pavattayissāmī’’ti. Yatthāti adhikaraṇe bhummaṃ. Āmeḍitalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘yesu yesu ṭhānesū’’ti. Bhummāti bhūmipaṭibaddhanivāsā. Taṃ taṃ nissitā taṃ taṃ ṭhānaṃ nissitavanto nissāya vasamānā, tehi saddhiṃ silokaṃ anukassāmīti adhippāyo. ‘‘Ye sitā girigabbhara’’nti iminā tesaṃ vivekavāsaṃ dasseti, ‘‘pahitattā samāhitā’’ti iminā bhāvanābhiyogaṃ.
五百人算作“众人”。因为战胜了对立方,又具足威光,所以像狮子一样;因为远离而隐没。“单一”就是成为一体。“以白净心而清净”:通过证得阿拉汉道,心变得纯净清净,不只是身体清净而已。“极净”:因为对圣道的净信而特别清净。由于令心浑浊的烦恼不存在,所以没有浑浊。巴利
Bahujanā pañcasatasaṅkhyattā. Paṭipakkhābhibhavanato, tejussadatāya ca sīhā viya pavivittatāya nilīnā. Ekattanti ekībhāvaṃ. Odātacittā hutvā suddhāti arahattamaggādhigamena pariyodātacittā hutvā suddhā, na kevalaṃ sarīrasuddhiyāva. Vippasannāti ariyamaggappasādena visesato pasannā. Cittassa āvilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena anāvilā.
了知诸比丘之后:了知那些已断尽烦恼的比丘——这些人以天眼看见那些天众。听闻终了而生起:在听闻佛法结束时,因圣种姓而生起。这一切:指“更以五百”等全部内容。巴利
Bhikkhū jānitvāti bhinnakilese bhikkhū ‘‘ime dibbacakkhunā ete devakāye passantīti jānitvā. Savanante jātattāti dhammassavanapariyosāne ariyajātiyā jātattā. Idaṃ sabbanti idaṃ ‘‘bhiyyo pañcasate’’tiādikaṃ sabbaṃ.
他们为了这个目的而努力:意思是他们凭借天眼智的决意而付出精进和努力。因此说“并非他们以此”等等。“七十”是把 ta 音替换成 ra 音之后说的,意思就是七十。而“千”则顺着延续下来,和七十结合后变成复数,所以说“有的说一千,有的说七万”。巴利
Tadatthāya vīriyaṃ kariṃsūti dibbacakkhuñāṇābhinīhāravasena vīriyaṃ ussāhaṃ akaṃsu. Tenāha ‘‘na taṃ tehī’’tiādi. Sattarinti ta-kārassa ra-kārādesaṃ katvā vuttaṃ, sattatinti attho. ‘‘Sahassa’’nti pana anuvattati, sattatiyogena bahuvacanaṃ. Tenāha ‘‘eke sahassaṃ. Eke sattatisahassānī’’ti.
“无边的”是指无边际的;不过,它其实是极其巨大的,所以他说“广大”。巴利
Anantanti antarahitaṃ, taṃ pana ativiya mahantaṃ nāma hotīti āha ‘‘vipula’’nti.
用智眼一一分别观察之后,也有人读作“确定之后”,意思是一样的。这种观察就是作出决定,所以说“确定之后”。在先前所说的偈颂中,针对第三偈的后半和第四偈的前半,因此说“就是先前所说的偈颂”。巴利
Avekkhitvāti ñāṇacakkhunā visuṃ visuṃ avekkhitvā ‘‘vavatthitvānā’’tipi paṭhanti, so evattho. Taṃ avekkhanaṃ nicchayakaraṇaṃ hotīti āha ‘‘vavatthapetvā’’ti. Pubbe vuttagāthāsu tatiyagāthāya pacchimaddhaṃ, catutthagāthāya purimaddhañca sandhāyāha ‘‘pubbe vuttagāthamevā’’ti.
了知亦只是见,所以他说“你们看,你们观察”。因为言语是依次展开的,所以他说“我将依次解说”。巴利
Vijānanampi dassanaṃ evāti āha ‘‘passatha olokethā’’ti. Vācāyatapavattitabhāvato ‘‘anupaṭipāṭiyāva kittayissāmī’’ti vadati.
335 335. “计算七千”:就是七千。“即是夜叉”:就是属于夜叉这一类。“具大威势”:就是有大威力。“具神通者”:也就是有大神力。“具光耀者”:就是有大光明。“具端严者”:就是容貌殊胜超群。“具名声者”:就是拥有广大的眷属,而且美好的名声远播。这里的“集会”一词,本意是表示“来到近前”,所以他说“来到比丘们近前”。巴利
335. Satta sahassāni saṅkhāyāti satta sahassā. Yakkhāyevāti yakkhajātikā eva. Ānubhāvasampannāti mahesakkhā. Iddhimantoti vā mahānubhāvā. Jutimantoti mahappabhā. Vaṇṇavantoti atikkantavaṇṇā. Yasassinoti mahāparivārā ceva patthaṭakittisaddā ca. Samiti-saddo samīpatthoti adhippāyenāha ‘‘bhikkhūnaṃ santika’’nti.
在雪山附近的那座山上,即雪山边山。巴利
Hemavatapabbateti himavato samīpe ṭhitapabbate.
这些全部加起来,就是前面说过的:来自迦毗罗卫的七千位、来自赫玛瓦达的六千位、来自沙答吉拉的三千位,总共一万六千位。巴利
Ete sabbepīti ete sattasahassā kāpilavatthavā, chasahassā hemavatā, tisahassā sātāgirāti yathāvuttā sabbepi soḷasasahassā.
在王舍城,意思是王舍城附近。那个,指的是那条鳄鱼。巴利
Rājagahanagareti rājagahanagarassa samīpe. Tanti kumbhīraṃ.
336 他确实统治着东方,但同样也是四方及其附属岛屿、四大洲中所有乾闼婆中最尊贵的长者。为什么?因为所有乾闼婆都听从他的支配。“是鸠槃荼的主宰”等说法,也应依照同样的道理来理解。巴利
336. Kāmaṃ pācīnadisaṃ pasāsati, tathāpi catūsupi disāsu saparivāradīpesu catūsupi mahādīpesu gandhabbānaṃ jeṭṭhako, kathaṃ? Sabbe te tassa vase vattanti.Kumbhaṇḍānaṃ adhipatītiādīsupi eseva nayo.
增长天王的那些儿子也同样如此,在数量、名称、力量以及神通等种种殊胜方面,都和持国天王的儿子们完全一样。巴利
Tassāpi viruḷhassa. Tādisāyevāti dhataraṭṭhassa puttasadisā eva puthutthato, nāmato, balato, iddhiādivisesato ca.
按总摄一切的方式来说:在十千世界里,每一个世界各有四位大王,这是把所有这些都总括起来说的。所以他才说“这里也包括了”等等。巴利
Sabbasaṅgāhikavasenāti dasasahassilokadhātuyā paccekaṃ cattāro cattāro mahārājānoti tesaṃ sabbesaṃ saṅgaṇhanavasena. Tenāha ‘‘ayañcetthā’’tiādi.
四方的:就是在四个方向。四方的天众燃烧着、炽烈地闪耀着、遍照着。如果是这样,他们带着那么庞大的随从众前来,怎么会站在迦毗罗卫的树林里呢?所以说“然而他们”等等。巴利
Caturo disāti catūsu disāsu. Caturo disā jalamānā samujjalantā obhāsentā. Yadi evaṃ mahatiyā parisāya āgatānaṃ kathaṃ kāpilavatthave vane ṭhitāti āha ‘‘te panā’’tiādi.
337 他们是那些大王的仆人,这样来理解句子的关联。他们与幻术相应,所以叫“有幻术的人”。他们身上有欺骗,或者专门从事欺骗,所以叫“欺骗者”。“以伪诈奸诈”:就是以下劣的欺诈行为。他们有幻术,所以是“幻”;而他们为了欺骗他人而施作那种幻术,因此被称为“幻”。为了说明这一点,才说他们是“幻术师”。巴利
337. Tesaṃ mahārājānaṃ dāsāti yojanā. Māyāya yuttā, tasmā māyāvino. Vañcanaṃ etesu atthi, vañcane vā niyuttāti vañcanikā. Kerāṭiyasāṭheyyenāti nihīnasaṭhena kammena. Māyā etesaṃ atthīti māyā, te ca paresaṃ vañcanatthaṃ yena māyākaraṇena ‘‘māyā’’ti vuttā, taṃ dassento ‘‘māyākārakā’’ti āha.
这么多奴仆:指的是从俱胝奴等开始,一直到尼犍度为止的奴仆,他们都是八大王的奴仆。巴利
Ettakā dāsāti ettakā kuṭeṇḍuādikā nighaṇḍupariyosānā aṭṭhamahārājānaṃ dāsā.
所谓“诸天王”,就是作为天人而成为各个天众之王的那些。质多、塞那和质多塞那这三位天子,在巴利经文中是用省略的说法来表述的,所以说“质多与”等等。巴利
Devarājānoti devā hutvā taṃtaṃdevakāyassa rājāno. Citto ca seno ca cittaseno cāti tayo ete devaputtā pāḷiyaṃ ekasesanayena vuttāti āha ‘‘citto cā’’tiādi.
比丘僧团已经聚集、会合在这里,所以叫“比丘僧团集会”,也就是这片林。巴利
Bhikkhusaṅgho samito sannipatito etthāti bhikkhusaṅghasamiti, imaṃ vanaṃ.
338 住在龙湖的:就是住在龙湖里的那些龙。据说那里有一位龙王,因为他住得久了,他的随众非常多,一代一代传下来。针对这个,说“德叉迦龙众”。巴利
338.Nāgasadahavāsikāti nāgasadahanivāsino. Tattheko kira nāgarājā, cirakālaṃ vasato tassa parisā mahatī paramparāgatā atthi, taṃ sandhāyāha ‘‘tacchakanāgaparisāyā’’ti.
住在耶牟那河里的,就是耶牟那河中的龙。用“龙”这个称呼来说,就是用象的称呼来说。巴利
Yamunavāsinoti yamunāyaṃ vasanakanāgā. Nāgavohārenāti hatthināgavohārena.
所谓“那种”,是指除了甘婆罗龙与阿娑多罗龙以外的其他那些前面说过的龙。被贪欲征服,是指被对食物的贪欲所征服。具有天的威力,是指由于天的威力,或者因为天的威力而成为天界的。名为“奇妙金翅鸟”,是因为它拥有种种绚丽美妙的羽毛。巴利
Vuttappakāreti kambalassatare ṭhapetvā itare vuttappakāranāgā. Lobhābhibhūtāti āhāralobhena abhibhūtā. Dibbānubhāvatāti dibbānubhāvato, dibbānubhāvahetu vā dibbā. ‘‘Citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ vicitrasundarapattavantatāya.
他们靠近后交谈。就像乌鸦与猫头鹰、蛇与獴之类,虽然天生就是彼此仇视的族类,却像朋友一样……(中略)……彼此满心欢喜。这就是这段话的意思。他们正是皈依了佛陀,还说:“全靠佛陀的威力,我们彼此之间才得到了慈爱。”巴利
Upavhayantāti upecca kathentā. Kākolūkaahinakulādayo viya aññamaññaṃ jātisamudāgataverāpi samānā mittā viya…pe… haṭṭhatuṭṭhacittā aññamaññasminti adhippāyo. Buddhaṃyeva te saraṇaṃ gatā ‘‘buddhānubhāveneva mayaṃ aññamaññasmiṃ mettiṃ paṭilabhimhā’’ti.
339 “兄弟”是指因男女淫欲关系而结成的兄弟。因此说:“因为阿修罗女苏佳的缘故。”巴利
339.Bhātaroti methunabhātaro. Tenāha ‘‘sujāya asurakaññāya kāraṇā’’ti.
关于“其中”,是指阿修罗们当中。“黑耳”是他们的名字。“大恐怖者”是说身体巨大得吓人。“不能”是说他们没有能力进入正性决定,因为他们没有那个意愿,对那样的意愿完全没有。巴利
Tesūti asuresu. Kālakañcāti evaṃ nāmā. Mahābhismāti bhiṃsanakamahāsarīrā. Abhabbāti sammattaniyāmaṃ okkamituṃ na bhabbā acchandikattā tādisassa chandasseva abhāvato.
那位大力阿修罗王巴利已经去世,所以世尊为了赞叹他的儿子们,才开口说“以及巴利之子百位”等等。据说,巴利化作微细之身,来到(他们)面前。巴利
Balino mahāasurassa abbhatītattā tassa putte eva kittento bhagavā ‘‘satañca baliputtāna’’nti ādimāha. So kira sukhumaṃ attabhāvaṃ māpetvā upagacchi.
340 做了业,就是做了准备工作。所生起的,是指由近行禅那生起的。而由安止禅那生起的则是梵天神,这些梵天神他将在后面以“苏梵天神”等说法来讲到(《长部》2.341),但这里说的是欲界天神。因此他说:“慈身天、悲身天,是指在慈禅那和悲禅那中做了准备工作后所生起的天神。”其中,“于慈禅那、于悲禅那”是指慈禅那的所缘相和悲禅那的所缘相,意思是以此为所缘。巴利
340.Kammaṃ katvāti parikammaṃ katvā. Nibbattāti upacārajjhānena nibbattā. Appanājhānena pana nibbattā brahmāno honti, te parato vakkhati ‘‘subrahmā’’tiādinā (dī. ni. 2.341), ayañca kāmāvacaradevatā vuccati. Tenevāha – ‘‘mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā’’ti. Mettājhāne karuṇājhāneti mettājhānanimittaṃ karuṇājhānanimittaṃ, tadatthanti attho.
他们因为各自按类别安住在水天等状态中,所以分成十种。一直到悲身天,共有十种天众。种种颜色,是说他们具有种种不同自性的颜色。巴利
Te āpodevādayo yathāsakaṃ vaggavasena ṭhitattā dasadhā ṭhitā. Yāva karuṇākāyikā dasa devakāyā.Nānattavaṇṇāti nānāsabhāvavaṇṇavanto.
竹天,就是名叫竹的天神;萨哈利天也是这样。无等天和双天,据说被称为“二天妃”,就是以她们为首的两个天众群体。依月天,是指依月亮为所依而存在、在月亮前面、后面和旁边奔走的天众,所以说依月天。依日天和依星宿天,在这里也是同样的道理。只不过,纯粹以风吹动为因的天神是风云天;同样,纯粹以云层移动为因的是云雨天;以散发热力为因的是热云天;而雨云天则和雨云神雨云一样。这些在这里没有提到。婆薮天是一个天众群体,因为他们以婆薮王为首,也就是帝释天神。巴利
Veṇḍudevatāti veṇḍu nāma devatā, evaṃ sahali devatā. Asamadevatā, yamakadevatāti ‘‘dve ayaniyo’’ti vadanti, tappamukhā dve devanikāyāti. Candassūpanisā devā candassa upanissayato vattamānā tassa purato ca pacchato ca passato ca dhāvanakadevā. Tenāha ‘‘candanissitakā devā’’ti. Sūriyassūpanisā, nakkhattanissitāti etthāpi eseva nayo. Kevalaṃ vātavāyanahetavo devatā vātavalāhakā. Tathā kevalaṃ abbhapaṭalasañcaraṇahetavo abbhavalāhakā. Uṇhappavattihetavo uṇhavalāhakā. Vassavalāhakā pana pajjunnasadisāti. Te idha na vuttā. Vasudevatā nāma eko devanikāyo, tesaṃ pubbaṅgamattā vāsavo, sakko.
这十种,就是从竹天等开始,一直到婆薮天为止的十类天众。巴利
Daseteti ete veṇḍudevatādayo vāsavapariyosānā dasa devakāyā.
这些就是它们的名字,即“水与火”和“有焰者”。不过有些人说,那个“ma”字只是连声用的,所以它们的名字应该是“水”、“火”和“有焰者”。这里的“这些”,指的是前面所说的那些天众当中的某些,也就是“无灾天”、“罗迦天”等。应当这样理解:它们在颜色上像亚麻花一样,所以说“如亚麻花光泽者”。如果不这样理解,那就会变成第十一种天众了。巴利
Imānīti ‘‘jalamaggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmāni. Keci pana ma-kāro padasandhikaro ‘‘jalā’’ti ca ‘‘aggī’’ti ca ‘‘sikhārivā’’ti ca imāni tesaṃ nāmānīti vadanti. Eteti tesu eva ‘‘ariṭṭhakā, rojā’’ti ca vuttadevesu ekacce,umāpupphanibhāsino vaṇṇato umāpupphasadisāti evamattho gahetabbo, aññathā ekādasa devakāyā siyuṃ.
“十种”就是指从“共住天”开始、一直到“婆薮王引导者”为止的这十类天众。正因为众群类别不同,才分成十种。巴利
Daseteti ete dasa sahabhūdevādayo vāsavanesipariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedavasena dasadhāva āgatā.
“相同的”等,是那些天众群体整体的名称。其余的也应当这样理解。巴利
‘‘Samānā’’tiādi tesaṃ devānaṃ nikāyasamudāyagataṃ nāmaṃ. Evaṃ sesānampi.
这十种天众,从“相同的”这一类开始,到“大彼岸”为止。正是按照众群类别的划分,才成为十种。巴利
Daseteti ete samānādikā mahāpāragapariyosānā dasa devakāyā. Teneva nikāyabhedena dasadhā āgatā.
苏迦等三类天众。所谓“首要天众”,就是居于上首、处于主导地位的天众。巴利
Sukkādayo tayo devakāyā. Pāmokkhadevāti pamukhā padhānabhūtā devā.
诸方就是指各个方向。天众是指云。十种是指从苏迦天开始、到雨云天为止的这十类天众,它们按天部类别的不同而分为十种。巴利
Disāti disāsu. Devoti megho. Daseteti ete sukkādayo pajjunnapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhā āgatā.
“十种”说的是从安稳天(Khemiya)等开始,到他化自在天为止的这十类天众,它们按天众部类的区别分为十种。其中有人说:“安稳天、木槌天等五类,连同它们的天众,都属于三十三天。” “随名”就是随顺名称,也就是按“水天”等名称的同类部分来归类。因此说“按名称的部分,即名称的那一部分”。“一切天神”是指在十千世界中的一切天神。“指出”就是按各自名称的同类部分,把它们总归在一起。巴利
Daseteti ete khemiyādayo paranimmitapariyosānā dasa devakāyā, te devanikāyabhedena dasadhāva āgatā. Tattha ‘‘khemiyā, kaṭṭhakādayo ca pañcāpi sadevakāyā tāvatiṃsakāyikā’’ti vadanti. Nāmanvayenāti nāmānugamena ‘‘āpodevatā’’tiādināmasabhāgena. Tenevāha ‘‘nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsenā’’ti. Sabbā devatāti dasasahassilokadhātūsu sabbāpi devatā. Niddisati taṃtaṃnāmasabhāgena ekajjhaṃ katvā.
已离住:意思是像去了外地一样远离了,所以说“已离”。或者,“已离住”也可以理解为依某种方式而住、已住、已圆满,因此他的出身应当被圆满,这就叫“已离住之出身”。黑法就是杂染法,十力已经完全远离了这种黑法,所以叫“超越黑法的十力”。又或者,因为没有瑕疵,月亮超越了黑分,称为“黑分已过”;就像那样的月亮以祥瑞之光闪耀一样,十力也以那样的祥瑞之光闪耀。巴利
Pavutthāti pavāsaṃ gatā viya apetāti āha ‘‘vigatā’’ti. Pavutthā vā pakārato vutthā vusitā, tena jāti vusitabbā assāti pavuṭṭhajāti. Kāḷakabhāvā saṃkilesadhammā, sabbaso tadabhāvato kāḷakabhāvātītaṃ dasabalaṃ. Lañcanābhāvena vā asitātigo kāḷakabhāvātītāya siriyā cando, tādisaṃ candaṃ viya siriyā virocamānaṃ.
341 “一梵天神”指的是《有偈品》(相应部1.98)中出现的须梵天子。有些圣者梵天神是投生到梵天界后,住在较低的梵天界,而不是净居天梵天神。底沙大梵天王是个凡夫,后来投生到人间,成为摩嘎离之子·帝萨长老。巴利
341.Eko brahmāti sagāthakavagge (saṃ. ni. 1.98) āgato subrahmadevaputto. Brahmaloke nibbattitvā heṭṭhimesu patiṭṭhitā ariyabrahmāno, na suddhāvāsabrahmāno. Tissamahābrahmā puthujjano, yo aparabhāge manussesu nibbattitvā moggaliputtatissatthero jāto.
“一千个梵天界”是指这些梵天神所属的梵天界,也就是那些梵天神;而这一千个梵天界,正是“世间”一词在此所指的有情世间,所以他说“一千位大梵天王来了”。在紧接着的偈颂里,所说的“来了”正是按这个意思而言。“在那里”是指在这一千个梵天神之中。“其他梵天神”是指那些之外的梵天神。他以容色、名声和寿命胜过他们而安住。巴利
Sahassaṃbrahmalokānanti brahmaloko etesanti brahmalokā, brahmāno, tesaṃ brahmalokānaṃ sahassaṃ sattalokapariyāyo cāyaṃ lokasaddoti āha ‘‘mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgata’’nti. Anantaragāthāyaṃ ‘‘āgatā’’ti vuttapadameva atthavasena vadati. Yatthāti yasmiṃ brahmasahasse. Aññe brahmeti tadaññe brahmāno. Abhibhavitvā tiṭṭhati vaṇṇena, yasasā āyunā ca.
所谓“自在者”,就是凭这种随心所欲的支配力,成为其余梵天神的主宰。巴利
Issarāti teneva vasapavattanena sesabrahmānaṃ adhipatino.
342 你们看,具足黑法的邪恶魔罗的愚痴状态:他明明不是自己该管的范围,却偏要白费力气去折腾。巴利
342. Kāḷakadhammasamannāgato kāḷakassa pāpimassa mārassa bālabhāvaṃ passatha, yo attano avisaye niratthakaṃ parakkamituṃ vāyamati.
未离贪的人被贪束缚,由于障碍了能带来离贪的闻法,所以才说“愿他被贪束缚”。巴利
Vītarāgabhāvāvahassa dhammassavanassa antarāyakaraṇena avītarāgā rāgena baddhā eva nāma hontīti vuttaṃ ‘‘rāgena baddhaṃ hotū’’ti.
发出令人恐惧的巨大声响。巴利
Bhayānakaṃ sarañca katvāti bheravaṃ mahantaṃ saddaṃ samuṭṭhapetvā.
现在,为了用譬喻说明那个声音,就说了“犹如”等开头的话。“某位”是指在那个集会里的某位天神或人,他没法把别人控制在自己手里,自己也不在自己掌控之中。因此说“不自在者”等等。巴利
Idāni taṃ saddaṃ upamāya dassento ‘‘yathā’’ti ādimāha. Kañcīti tasmiṃ samāgame kañci devataṃ, mānusakaṃ vā attano vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase sayañca na attano vase ṭhito. Tenāha ‘‘asayaṃvasī’’tiādi.
343 “离贪者”这一说法是开示的引子。因为在那个集会上,所有到场的大众中,魔军确实早已退散。他们连一根毫毛都没有被撼动,连毫毛那么大的动摇都没有,更别说制造障碍了。因此,凡是在那里获得殊胜成就的人,对他们所有人,都应该从“不制造障碍”这个角度来理解其含义;或者应该知道,通过“离贪”这个说法,已经把有贪者和离贪者的区分涵盖在内了。魔罗心中生起稀有奇特之感,说出了这首偈颂:当我在制造如此更加恐怖、巨大、令人惊骇的景象时,为什么这些人全都毫无反应,依然安住于定中呢?为什么呢?因为这些上人都是胜利者。因此他说了“一切”等话。圣者们依于法而产生的那种欢喜,卑劣之人是绝不可能有的,所以说“在教法中真实存在的圣者们”。即使没有“vi”字,单单“suta”一词,也成了表示“闻名”的词,就像“闻法者”等用法一样,因此说“在人群中闻名”。巴利
343.‘‘Vītarāgehī’’ti desanāsīsametaṃ. Sabbāyapi hi tattha samāgataparisāya mārasenā apakkantāva. Nesaṃ lomampi iñjayuṃ tesaṃ lomamattampi na cālesuṃ, kuto antarāyakaraṇaṃ. Iti yattakā tattha visesaṃ adhigacchiṃsu, tesaṃ sabbesampi antarāyākaraṇavasena attho vibhāvetabbo, vītarāgaggahaṇena vā sarāgavītarāgavibhāvino ca tattha saṅgahitāti veditabbaṃ. Māro imaṃ gāthaṃ abhāsi acchariyabbhutacittajāto. Kathañhi nāma tāva ghorataraṃ mahatiṃ vibhiṃsakaṃ mayi karontepi sabbe pime nibbikārā samāhitā eva. Kasmā? Vijitāvino ime uttamapurisāti. Tenāha ‘‘sabbe’’tiādi. Yādiso ariyānaṃ dhammanissito pamodo, na kadāci tādiso anariyānaṃ hotīti ‘‘sāsane bhūtehi ariyehi’’ iccetaṃ vuttaṃ. Vi-saddena vinā kevalopi suta-saddo vikhyātatthavacano hoti ‘‘sutadhammassā’’tiādīsu (mahāva. 5; udā. 11) viyāti āha ‘‘jane vissutā’’ti.
“在远处”是指在遥远的地方。她为了不给那位年轻人造成障碍,说道:“尊者,没办法把整个身体展示出来。”巴利
Dūreti dūre padese. Daharassa antarāyaṃ pariharantī ‘‘na sakkā bhante sakalaṃ kāyaṃ dassetu’’nti avocāti.