《大集会经》的注释巴利
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
331 如是我闻,这句说的是《大集会经》。这里先逐词解释其中未曾出现过的词句。“于释迦族”:按照《安巴塔经》里所说的由来,因为当时发出“王子们真是能干啊”这样的感叹,那些因此得名“释迦”的王族王子们所居住的地方,也随俗称被叫作“释迦”,这里就是指在那个释迦族地区。“大林”:指自然生长、不是人工栽种的,与雪山连成一片的大森林。“与一切阿拉汉”:指在讲说这部经的当天就证得阿拉汉果的那些比丘。巴利
331.Evaṃme sutanti mahāsamayasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – sakkesūti ambaṭṭhasutte vuttena uppattinayena ‘‘sakyā vata, bho kumārā’’ti udānaṃ paṭicca sakkāti laddhanāmānaṃ rājakumārānaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘sakkā’’ti vuccati, tasmiṃ sakkesu janapade. Mahāvaneti sayaṃjāte aropite himavantena saddhiṃ ekābaddhe mahati vane. Sabbeheva arahantehīti imaṃ suttaṃ kathitadivaseyeva pattaarahattehi.
关于这件事,有这样一段次第讲述的因缘:据说,释迦族和拘利族在迦毗罗卫城与拘利城之间合力筑起一道水坝,拦住罗希尼河,用河水种庄稼。后来到了杰塔摩罗月,庄稼渐渐枯萎,两座城的雇工便聚到一起。这时,拘利城的居民说:“这河水两边都要引走,你们不够用,我们也不够用。可我们的庄稼只要一次水就能长成,把这水让给我们吧。”迦毗罗卫城的居民说:“就算你们的粮仓都装满了,我们手里提着篮子、背着布袋,拿着红金、青宝石、黑铜钱,也没法在你们家门口走动。我们的庄稼也只要一次水就能长成,把这水让给我们吧。”
“我们不给。”
“我们也不给。”就这样争吵越来越凶:有一个人站起来打了另一个人,那人又打了别人,众人互相打了起来,还攻击起对方的王族出身,冲突就越闹越大了。巴利
Tatrāyaṃ anupubbikathā – sākiyakoliyā kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni karonti, atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsikānampi kammakarā sannipatiṃsu. Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu – ‘‘idaṃ udakaṃ ubhato hariyamānaṃ na tumhākaṃ na amhākaṃ pahossati, amhākaṃ pana sassaṃ ekena udakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. Kapilavatthunagaravāsino āhaṃsu – ‘‘tumhesu koṭṭhe pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ, amhākampi sassaṃ ekeneva udakena nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. ‘‘Na mayaṃ dassāmā’’ti. ‘‘Mayampi na dassāmā’’ti. Evaṃ kalahaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi, sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu.
拘利的做工者说:“你们抓着迦毗罗卫城的人来嚷嚷,说他们像狗和豺狼一样跟自己的姐妹住在一起。他们的象、马和盾牌武器,能把我们怎么样?”释迦族的做工者也说:“你们现在抓着那些麻风病孩子来嚷嚷,说他们像无依无靠、没有归宿的畜生一样住在拘罗树上。他们的象、马和盾牌武器,能把我们怎么样?”他们去把这些话告诉了负责这件事的大臣们,大臣们又禀报了王族。于是释迦族放话说:“我们要展示跟姐妹同居者的力量和威风。”便武装出发。拘利也说:“我们要展示住在拘罗树上的人的力量和威风。”同样武装出发。巴利
Koliyakammakarā vadanti – ‘‘tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha, ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu. Etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Sākiyakammakarāpi vadanti – ‘‘tumhe dāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha, ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttaamaccānaṃ kathesuṃ, amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ, tato sākiyā – ‘‘bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsikānaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu. Koliyāpi – ‘‘kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu.
世尊也在天快亮的时候,从大悲定中出来,观察世间,看见这些人正这样武装着出发。看见之后,他心里盘算:“我如果去了,这场争吵到底会平息,还是不会平息呢?”接着他确定:“我去那里,为了平息争吵,先讲三个本生故事,争吵就会平息。然后为了显示和睦,再讲两个本生故事,接着开示《杖经》。听完开示,两座城市的居民也会各自交出二百五十位王子,我会让他们出家,那时就会有一场大集会。”于是他做了这个决定。所以,当这些武装出发的人正出动时,世尊没有告诉任何人,自己拿着衣钵前去,在两支军队中间腾空结跏趺坐,放出六色光芒,坐在那里。巴利
Bhagavāpi rattiyā paccūsasamayeva mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento ime evaṃ yuddhasajje nikkhamante addasa. Disvā – ‘‘mayi gate ayaṃ kalaho vūpasamissati nu kho udāhu no’’ti upadhārento – ‘‘ahamettha gantvā kalahavūpasamanatthaṃ tīṇi jātakāni kathessāmi, tato kalaho vūpasamissati. Atha sāmaggidīpanatthāya dve jātakāni kathetvā attadaṇḍasuttaṃ desessāmi. Desanaṃ sutvā ubhayanagaravāsinopi aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni dassanti, ahaṃ te pabbajissāmi, tadā mahāsamāgamo bhavissatī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Tasmā imesu yuddhasajjesu nikkhamantesu kassaci anārocetvā sayameva pattacīvaramādāya gantvā dvinnaṃ senānaṃ antare ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjetvā nisīdi.
迦毗罗卫城的居民一见到世尊,心里就想:“我们亲族中最尊贵的导师来了,他是不是已经看出我们起争执的原因了?”接着又想:“世尊既然来了,我们可不能动手去伤害对方。就让拘利城的人来杀我们、烧我们吧。”于是他们扔掉武器,顶礼世尊,坐了下来。拘利城的居民也同样这样想,扔掉武器,顶礼世尊,坐了下来。巴利
Kapilavatthuvāsino bhagavantaṃ disvāva – ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭho satthā āgato, diṭṭho nu kho tena amhākaṃ kalahakāraṇabhāvo’’ti cintetvā – ‘‘na kho pana sakkā bhagavati āgate amhehi parassa sarīre satthaṃ pātetuṃ, koliyanagaravāsino amhe hanantu vā pacantu vā’’ti āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu. Koliyanagaravāsinopi tatheva cintetvā āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu.
世尊明知故问:“大王们,你们为什么来到这里?”大王们回答:“世尊,我们不是为了在浴场嬉戏,不是为了登山游玩,不是为了在河里玩水,也不是为了观赏山林景色,而是在这个地方摆开阵势准备交战才来的。”世尊又问:“大王们,你们到底为了什么争执?”他们说:“为了水,尊者。”世尊问:“大王们,水值多少?”他们说:“不值什么钱,尊者。”世尊问:“大王们,大地值多少?”他们说:“无价,尊者。”世尊问:“大王们,刹帝利值多少?”他们说:“刹帝利也是无价,尊者。”世尊说:“大王们,为了那点不值钱的水,你们为什么要毁掉无价的刹帝利?争执没有任何好处。大王们,因为争执,在不该结怨的地方结了怨。从前有一位树神和黑狮子结下仇怨,结果整整这一劫都没能化解。”说完,讲了《帕恩达那树本生》。接着又说:“大王们,不应该听信别人的话。因为听信别人的话,仅仅凭一只兔子说的话,雪山中方圆三千由旬的四足动物就成群跳进了大海。所以,不应该听信别人的话。”说完,讲了《大地破裂本生》。接着又说:“大王们,有时候弱小者也能看到强大者的破绽和可乘之机,有时候强大者也会败在弱小者手里。就像鹌鹑小鸟也能杀死象王一样。”说完,讲了《鹌鹑本生》。就这样,为了平息争执,他讲了这三个本生故事。接着,为了说明和睦团结,他又讲了两个本生故事。怎么讲的呢?他说:“大王们,只要大家和睦团结,任何人都找不到可乘之机。”说完,讲了《树法本生》。接着又说:“大王们,大家和睦团结的时候,任何人都找不到空隙。可是当他们互相争吵起来,猎人就把他们杀了带走。争吵没有任何好处。”说完,讲了《鹌鹑本生》。就这样,他讲完这五个本生故事后,最后讲了《自杖经》。巴利
Bhagavā jānantova – ‘‘kasmā āgatattha mahārājā’’ti pucchi. Bhagavā, na titthakīḷāya na pabbatakīḷāya na nadīkīḷāya na giridassanatthaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne saṅgāmaṃ paccupaṭṭhapetvā āgatamhāti. Kiṃ nissāya vo kalaho mahārājāti? Udakaṃ, bhanteti. Udakaṃ kiṃ agghati mahārājāti? Appagghaṃ, bhanteti. Pathavī nāma kiṃ agghati mahārājāti? Anagghā, bhanteti. Khattiyā kiṃ agghanti mahārājāti? Khattiyā nāma anagghā bhanteti. Appamūlakaṃ udakaṃ nissāya kimatthaṃ anagghe khattiye nāsetha, mahārājāti? ‘‘Kalahe assādo nāma natthi, kalahavasena mahārājā aṭṭhāne veraṃ katvā ekāya rukkhadevatāya kāḷasīhena saddhiṃ baddhāghāto sakalampi imaṃ kappaṃ anuppattoyevā’’ti vatvā phandanajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘parapattiyena nāma mahārājā na bhavitabbaṃ. Parapattiyā hutvā hi ekassa sasakassa kathāya tiyojanasahassavitthate himavante catuppadagaṇā mahāsamuddaṃ pakkhandino ahesuṃ. Tasmā parapattiyena na bhavitabba’’nti vatvā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. Tato – ‘‘kadāci, mahārājā, dubbalopi mahabbalassa randhaṃ vivaraṃ passati, kadāci mahabbalo dubbalassa. Laṭukikāpi hi sakuṇikā hatthināgaṃ ghātesī’’ti vatvā laṭukikajātakaṃ kathesi. Evaṃ kalahavūpasamatthāya tīṇi jātakāni kathetvā sāmaggiparidīpanatthāya dve jātakāni kathesi. Kathaṃ? Samaggānañhi mahārājā koci otāraṃ nāma passituṃ na sakkotīti vatvā rukkhadhammajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘samaggānaṃ mahārājā koci vivaraṃ passituṃ nāsakkhi. Yadā pana aññamaññaṃ vivādamakaṃsu, atha te nesādaputto jīvitā voropetvā ādāya gato. Vivāde assādo nāma natthī’’ti vatvā vaṭṭakajātakaṃ kathesi. Evaṃ imāni pañca jātakāni kathetvā avasāne attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
国王们心生净信,说:“如果导师没有来,我们一定会亲手互相残杀,让血流成河。我们就不能在家门口见到儿子和兄弟,也不会有人为我们传递消息和回信。全靠导师,我们才保住了性命。可是,如果导师选择过在家生活,他本可以统治四大洲和周围两千小岛,王权尽在手中,还会有超过一千个儿子,以刹帝利眷属的身份四处游化。但他舍弃了这些成就,出家修行,证得了正觉。如今也应当以刹帝利眷属的身份而游化啊。”于是两座城市的居民各送出了两百五十位王子。世尊让他们出家后,前往大林。这些人出于对世尊的敬重而出家,并非自己真心愿意,因此生起了不喜乐之心。他们从前的妻子们也对他们说:“尊贵的夫君们,你们就厌倦出家生活吧,在家生活是维持不下去了”等等,还送来了口信。他们听了之后,更加不乐、想要还俗了。巴利
Rājāno pasannā – ‘‘sace satthā nāgamissa, mayaṃ sahatthā aññamaññaṃyeva vadhitvā lohitanadiṃ pavattayissāma, amhākaṃ puttabhātaro gehadvāre na passeyyāma, sāsanapaṭisāsanampi no āharaṇako na bhavissati. Satthāraṃ nissāya no jīvitaṃ laddhaṃ. Sace pana satthā agāraṃ ajjhāvasissa, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu rajjamassa hatthagataṃ abhavissa, atirekasahassaṃ kho panassa puttā abhavissaṃsu, tato khattiyaparivārova avicarissa. Taṃ kho panesa sampattiṃ pahāya nikkhamitvā sambodhiṃ patto, idānipi khattiyaparivāroyeva vicaratū’’ti ubhayanagaravāsino aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni adaṃsu. Bhagavā te pabbājetvā mahāvanaṃ agamāsi. Tesaṃ garugāravavasena na attano ruciyā pabbajitānaṃ anabhirati uppajji. Purāṇadutiyikāyopi nesaṃ ‘‘ayyaputtā ukkaṇṭhantu, gharāvāso na saṇṭhātī’’tiādīni vatvā sāsanaṃ pesenti. Te atirekataraṃ ukkaṇṭhiṃsu.
世尊观察后,知道他们心里不满,就想:“这些比丘和我这样的佛陀住在一起,竟然觉得厌倦。好吧,我先给他们讲讲鹴湖有多美,然后带他们去那里,把他们心里的不满消除掉。”于是他就讲了鹴湖的种种美好。比丘们听了都想去看看。世尊问:“比丘们,你们想去看鹴湖吗?”大家回答:“是的,世尊。”世尊说:“既然这样,来吧,我们走。”比丘们问:“世尊是靠神通去那里的,我们怎么去呢?”世尊说:“你们想去就行,我用我的威神力带着你们去。”大家说:“萨度,尊者。”于是世尊带着五百位比丘腾空而起,落到鹴湖上,对比丘们说:“比丘们,这个鹴湖里,凡是你们叫不出名字的鱼,就去问它们的名字吧。”巴利
Bhagavā āvajjanto tesaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā ‘‘ime bhikkhū mādisena buddhena saddhiṃ ekato vasantā ukkaṇṭhanti, handa nesaṃ kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathetvā tattha netvā anabhiratiṃ vinodessāmī’’ti kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathesi. Te taṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ. Daṭṭhukāmattha, bhikkhave, kuṇāladahanti? Āma bhagavāti. Yadi evaṃ, etha, gacchāmāti. Iddhimantānaṃ bhagavā gamanaṭṭhānaṃ mayaṃ kathaṃ gamissāmāti? Tumhe gantukāmā hotha, ahaṃ mamānubhāvena gahetvā gamissāmīti. Sādhu, bhanteti. Atha bhagavā pañca bhikkhusatāni gahetvā ākāse uppatitvā kuṇāladahe patiṭṭhāya te bhikkhū āha – ‘‘bhikkhave, imasmiṃ kuṇāladahe yesaṃ macchānaṃ nāmaṃ na jānātha, tesaṃ nāmaṃ pucchathā’’ti.
他们问什么,世尊就一一作答。不只是鱼的名字,在那片树林里,世尊还让他们去问树木、山脚、两足动物、四足动物和鸟类的名字,然后一一解说。这时,有两只鸟用喙叼着一根棍子,鹴鸟王坐在上面,前前后后被鸟群围绕着飞过来。比丘们看见后心想:这位一定是这些鸟的王,那些是它的随从。世尊说:正是如此,比丘们,这也是我的族姓,我的传承。比丘们说:尊者,这些鸟我们现在看到了。但世尊说“这也是我的族姓,我的传承”,我们想听其中的缘由。世尊问:比丘们,你们想听吗?是的,世尊。那就仔细听。于是世尊以三百首偈颂庄严地讲述了鹴鸟本生,消除了他们的厌离。开示结束时,所有人都证得入流果,并依此道获得了神通。世尊说:比丘们,暂且到此为止。便升入空中,径直前往大林。那些比丘去时靠十力世尊的威神之力,回来时靠自己的神通力,围绕在世尊身边,降落在大林。巴利
Te pucchiṃsu, bhagavā pucchitapucchitaṃ kathesi. Na kevalaṃ macchānaṃyeva, tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhānampi pabbatapāde dvipadacatuppadasakuṇānampi nāmāni pucchāpetvā kathesi. Atha dvīhi sakuṇehi mukhatuṇḍakena ḍaṃsitvā gahitadaṇḍake nisinno kuṇālasakuṇarājā purato pacchato ubhosu passesu sakuṇasaṅghaparivuto āgacchati. Bhikkhū taṃ disvā – ‘‘esa, bhante, imesaṃ sakuṇānaṃ rājā bhavissati, parivārā ete etassā’’ti maññāmāti. Evameva, bhikkhave, ayampi mama vaṃso mama paveṇīti. Idāni tāva mayaṃ, bhante, ete sakuṇe passāma. Yaṃ pana bhagavā ‘‘ayampi mama vaṃso mama paveṇī’’ti āha, taṃ sotukāmamhāti. Sotukāmattha bhikkhaveti? Āma, bhagavāti. Tena hi suṇāthāti tīhi gāthāsatehi maṇḍetvā kuṇālajātakaṃ kathento anabhiratiṃ vinodesi. Desanāpariyosāne sabbepi sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, maggeneva ca nesaṃ iddhipi āgatā. Bhagavā – ‘‘hotu tāva ettakaṃ etesaṃ bhikkhūna’’nti ākāse uppatitvā mahāvanameva agamāsi. Tepi bhikkhū gamanakāle dasabalassa ānubhāvena gantvā āgamanakāle attano ānubhāvena bhagavantaṃ parivāretvā mahāvane otariṃsu.
世尊在铺好的座位上坐下,把那些比丘叫过来说:“来吧,比丘们,坐下。我要为你们讲说为断除那些由上三道所应断的烦恼的业处。”于是便讲说了业处。比丘们心想:“世尊知道我们心生厌离,把我们带到鹴湖,消除了我们的厌离,我们就在那里证得了入流果。现在他又在这里给了我们其余三道的业处。我们不该想着‘我们已经是入流者了’就这么混日子,我们应该成为像最上等人一样。”于是他们顶礼十力世尊的双足,起身抖开坐具,各自在岩窟树根处坐下。巴利
Bhagavā paññattāsane nisīditvā te bhikkhū āmantetvā – ‘‘etha, bhikkhave, nisīdatha, uparimaggattayavajjhānaṃ vo kilesānaṃ pahānāya kammaṭṭhānaṃ kathessāmī’’ti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Bhikkhū cintesuṃ – ‘‘bhagavā amhākaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā kuṇāladahaṃ netvā anabhiratiṃ vinodesi, tattha sotāpattiphalappattānaṃ no idāni idha tiṇṇaṃ maggānaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi, na kho panamhehi ‘sotāpannā maya’nti vītināmetuṃ vaṭṭati, uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti te dasabalassa pāde vanditvā uṭṭhāya nisīdanaṃ papphoṭetvā visuṃ visuṃ pabbhārarukkhamūlesu nisīdiṃsu.
世尊心想:“这些比丘本来就没有放下业处,而对于已经得到修行方法的比丘来说,根本不存在会让他疲惫的理由。他们一边走一边增长观智,证得阿拉汉果之后,会想着‘我们要各自向世尊报告自己证得的功德’,然后来到我身边。他们来了以后,一万个轮围世界的天神会聚集到一个轮围世界里,将有一场大集会。我应该坐在僻静的地方。”于是,他在僻静处铺好佛座,坐了下来。巴利
Bhagavā cintesi – ‘‘ime bhikkhū pakatiyāpi avissaṭṭhakammaṭṭhānā, laddhupāyassa pana bhikkhuno kilamanakāraṇaṃ nāma natthi. Gacchantā gacchantā ca vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā – ‘‘attanā attanā paṭiladdhaguṇaṃ ārocessāmā’ti mama santikaṃ āgamissanti. Etesu āgatesu dasasahassacakkavāḷe devatā ekacakkavāḷe sannipatissanti, mahāsamayo bhavissati, vivitte okāse mayā nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti. Tato vivitte okāse buddhāsanaṃ paññapetvā nisīdi.
最先取了业处去用功的那位长老,连同四无碍解一起证得了阿拉汉果。接着第二位、第三位……五百位比丘就像池塘里的莲花一样,次第绽放开来。最先证得阿拉汉果的比丘心想:“我要去禀告世尊。”于是他解开盘坐的双腿,抖开坐具,起身面向十力世尊的方向。就这样,第二位、第三位……五百位比丘也像依次走进食堂一样,一个接一个地到来。最先到的那位顶礼之后,铺好坐具,坐在一边,正想报告自己所证得的功德,却又转念:“还有没有别的人呢?”于是回头望向来时的路,看见一位,又看见一位。就这样,所有比丘都到来之后,各自坐在一边,但这位因为害羞而不开口,那位也因为害羞而不开口。据说,漏尽者会有两种心态:心中会生起这样的念头:“但愿包括天界在内的世间尽快了知我所证得的功德。”但另一方面,对于自己所证得的境界,他们就像得到宝藏的人一样,并不想告诉别人。巴利
Sabbapaṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatathero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tato aparo tato aparoti pañcasatāpi paduminiyaṃ padumāni viya vikasiṃsu. Sabbapaṭhamaṃ arahattappattabhikkhu – ‘‘bhagavato ārocessāmī’’ti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā nisīdanaṃ papphoṭetvā uṭṭhāya dasabalābhimukho ahosi. Evaṃ aparopi aparopīti pañcasatāpi bhattasālaṃ pavisantā viya paṭipāṭiyāva āgamaṃsu. Paṭhamaṃ āgato vanditvā nisīdanaṃ paññapetvā ekamantaṃ nisīditvā paṭiladdhaguṇaṃ ārocetukāmo – ‘‘atthi nu kho añño koci, natthī’’ti nivattitvā āgamanamaggaṃ olokento aparampi addasa aparampi addasa. Iti sabbepi te āgantvā ekamantaṃ nisīditvā ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi, ayaṃ imassa harāyamāno na kathesīti. Khīṇāsavānaṃ kira dve ākārā honti – ‘‘aho vata mayā paṭiladdhaguṇaṃ sadevako loko khippameva paṭivijjheyyā’’ti cittaṃ uppajjati. Paṭiladdhabhāvaṃ pana nidhiladdhapuriso viya na aññassa ārocetukāmo hoti.
就在圣众这样默然静坐的时候,从东方持双山环绕之外,云、雾、烟、尘、罗睺这些染污全都消散了。一轮满月越过天空、行进在虚空之中:为了让人看到由佛陀出世所庄严的世间的美妙景象,它宛如一面举在东方、银制的大圆镜,又宛如抓住轮辋转动、银轮一般庄严的满月之轮。就在这样的刹那、这样的时刻、这样的须臾之间,世尊住在释迦族中迦毗罗卫城的大林里,与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起——他们全都是阿拉汉。巴利
Evaṃ osīdamatte pana tasmiṃ ariyamaṇḍale pācīnayugandharaparikkhepato abbhā, mahikā, dhūmo, rajo, rāhūti imehi upakkilesehi vippamuttaṃ buddhuppādapaṭimaṇḍitassa lokassa rāmaṇeyyakadassanatthaṃ pācīnadisāya ukkhittarajatamayamahāādāsamaṇḍalaṃ viya, nemivaṭṭiyaṃ gahetvā parivattiyamānarajatacakkasassirikaṃ puṇṇacandamaṇḍalaṃ ullaṅghitvā anilapathaṃ paṭipajjittha. Iti evarūpe khaṇe laye muhutte bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi.
在这里,世尊也出生在大选出的世系里,那五百位比丘也出生在大选出的家族里。世尊是从刹帝利母胎中出生的,他们也是从刹帝利母胎中出生的。世尊是从王族出家修行的,他们也是从王族出家修行的。世尊舍弃了白伞盖,放下了已经到手的转轮王位而出家,他们也同样舍弃白伞盖,放下各自到手的王位而出家。就这样,世尊在清净的地方、清净的夜晚,自身清净,身边的人也清净;自身离贪,身边的人也离贪;自身离嗔,身边的人也离嗔;自身离痴,身边的人也离痴;自身无渴爱,身边的人也无渴爱;自身无烦恼,身边的人也无烦恼;自身已寂静,身边的人也已寂静;自身已调御,身边的人也已调御;自身已解脱,身边的人也已解脱——在这样的情境中,世尊显得格外光辉耀眼。这叫做“功德地”,能赞叹多少,就该赞叹多少。所以,针对这些比丘才说:“与大约五百位比丘一起,全部都是阿拉汉。”巴利
Tattha bhagavāpi mahāsammatassa vaṃse uppanno, tepi pañcasatā bhikkhū mahāsammatassa kule uppannā. Bhagavāpi khattiyagabbhe jāto, tepi khattiyagabbhe jātā. Bhagavāpi rājapabbajito, tepi rājapabbajitā. Bhagavāpi setacchattaṃ pahāya hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ nissajjetvā pabbajito, tepi setacchattaṃ pahāya hatthagatāni rajjāni nissajjetvā pabbajitā. Iti bhagavā parisuddhe okāse parisuddhe rattibhāge sayaṃ parisuddho parisuddhaparivāro vītarāgo vītarāgaparivāro vītadoso vītadosaparivāro vītamoho vītamohaparivāro nittaṇho nittaṇhaparivāro nikkileso nikkilesaparivāro santo santaparivāro danto dantaparivāro mutto muttaparivāro ativiya virocatīti. Vaṇṇabhūmi nāmesā, yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ vattabbaṃ. Iti ime bhikkhū sandhāya vuttaṃ – ‘‘pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehī’’ti.
“大多数”是指聚集来的天神占多数,没有聚集来的只是少数,也就是无想天的天神、无色界的天神,以及正在入定的天神。这里聚集的次第是这样的:据说,大林周围的天神们先骚动起来,大声喊道:“来吧,贤友们!拜见佛陀有大利益,听闻佛法有大利益,拜见比丘僧团有大利益。来吧,来吧!”他们一边这样大声喊着,一边来到这里,礼敬世尊和当时已经证得阿拉汉果、漏尽烦恼的那些人,然后站在一旁。按照同样的方式,听到各处的声音后,从半牛呼、一牛呼、半由旬、一由旬等不同距离的地方开始——从广达三千由旬的雪山,到六万三千座城镇(声音三次传遍),到九百九十万处河口,到九十六万亿座港口,到五十六处宝矿,也就是说,在整个赡部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲,以及两千座小岛,也就是整个轮围世界;然后第二个、第三个轮围世界……就这样,应当知道,天神们在一万个轮围世界里都聚集来了。这里说的“十方世界”,指的就是这一万个轮围世界。因此才说:“从十方世界,大多数天神都聚集来了。”巴利
Yebhuyyenāti bahutarā sannipatitā, mandā na sannipatitā asaññā arūpāvacaradevatā samāpannadevatā ca. Tatrāyaṃ sannipātakkamo mahāvanassa kira sāmantā devatā caliṃsu – ‘‘āyāma, bho buddhadassanaṃ nāma bahūpakāraṃ, dhammassavanaṃ bahūpakāraṃ, bhikkhusaṅghadassanaṃ bahūpakāraṃ, āyāma āyāmā’’ti mahāsaddaṃ kurumānā āgantvā bhagavantañca taṃmuhuttaṃ arahattappattakhīṇāsave ca vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Eteneva upāyena tāsaṃ tāsaṃ saddaṃ sutvā saddantaraaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena tiyojanasahassavitthate himavante, tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesu, navanavutiyā doṇamukhasatasahassesu, channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesu, chapaṇṇāsāya ratanākaresūti sakalajambudīpe, pubbavidehe, aparagoyāne, uttarakurumhi, dvīsu parittadīpasahassesūti sakalacakkavāḷe, tato dutiyatatiyacakkavāḷeti evaṃ dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitāti veditabbā. Dasasahassacakkavāḷañhi idha dasalokadhātuyoti adhippetā. Tena vuttaṃ – ‘‘dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā hontī’’ti.
天众这样聚集起来,整个轮围世界内部直到梵天界,就像针盒里密密麻麻插满了针一样,挤得满满当当,没有一点空隙。要知道梵天界有多高:据说在铜殿那里,有一块像七座尖顶楼阁那么大的石头,从梵天界往下扔,要四个月才能落到地面。在这么大的空间里,天众密集到什么程度呢?就像从下面往上抛花朵或烟雾,根本升不上去;从上面往下撒芥子,也落不下来,中间找不到一点空隙。天众就是这样毫无间隙地挤在一起。不过,就像转轮王坐的地方并不拥挤,一批批有大威德的刹帝利来了都能找到位置,但再往外就非常拥挤了;同样,世尊坐的地方也不拥挤,一批批有大威德的天众和大梵天王来了都能找到位置。而且据说,在世尊身边最近的地方,就像《大般涅槃经》里说的那样,在一个只有毛发尖端那么大的地方,就有十位、二十位,甚至最多三十位天众,化现出极细微的身体站在那里。还有六十位天众站在一起的情况。巴利
Evaṃ sannipatitāhi devatāhi sakalacakkavāḷagabbhaṃ yāva brahmalokā sūcighare nirantaraṃ pakkhittasūcīhi viya paripuṇṇaṃ hoti. Tatra brahmalokassa evaṃ uccattanaṃ veditabbaṃ. Lohapāsāde kira sattakūṭāgārasamo pāsāṇo brahmaloke ṭhatvā adho khitto catūhi māsehi pathaviṃ pāpuṇāti. Evaṃ mahante okāse yathā heṭṭhā ṭhatvā khittāni pupphāni vā dhūmo vā upari gantuṃ, upari vā ṭhatvā khittasāsapā heṭṭhā otarituṃ antaraṃ na labhanti, evaṃ nirantaraṃ devatā ahesuṃ. Yathā kho pana cakkavattirañño nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ hoti, āgatāgatā mahesakkhā khattiyā okāsaṃ labhantiyeva, parato parato pana atisambādhaṃ hoti, evameva bhagavato nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ, āgatāgatā mahesakkhā devatā ca mahābrahmāno ca okāsaṃ labhantiyeva. Apisudaṃ bhagavato āsannāsannaṭṭhāne mahāparinibbāne vuttanayeneva vālaggakoṭinitudanamatte padese dasapi vīsampi sabbaparato tiṃsampi devatā sukhume sukhume attabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu. Saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu.
“净居天众”是指住在净居天的众生。所谓净居天,就是清净的不来者和漏尽者的住处,也就是五种梵天界。“他们心里这样想”——为什么会有这样的想法呢?据说,那些梵天神入定之后,按照预定的时间出定,观察自己的梵天神的宫殿时,看到它空荡荡的,就像吃过饭之后的食堂一样。于是他们想:“梵天神们都去哪儿了?”一观察,知道了那场大集会,便想:“这场集会太盛大了,我们却错过了。错过的人很难再遇到这样的机会。所以我们去的时候不能空着手,应该每人作一首偈颂带去。这样既能在大集会中让大家知道我们来了,也能赞叹十力世尊的功德。”就这样,他们从定中出来,经过这样的思惟,便生起了这个念头。巴利
Suddhāvāsakāyikānanti suddhāvāsavāsīnaṃ. Suddhāvāsā nāma suddhānaṃ anāgāmikhīṇāsavānaṃ āvāsā pañca brahmalokā. Etadahosīti kasmā ahosi? Te kira brahmāno samāpattiṃ samāpajjitvā yathāparicchedena vuṭṭhitā brahmabhavanaṃ olokentā pacchābhatte bhattagehaṃ viya suññataṃ addasaṃsu. Tato ‘‘kuhiṃ brahmāno gatā’’ti āvajjantā mahāsamāgamaṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ samāgamo mahā, mayaṃ ohīnā, ohīnakānaṃ okāso dullabho hoti, tasmā gacchantā atucchahatthā hutvā ekekaṃ gāthaṃ abhisaṅkharitvā gacchāma. Tāya mahāsamāgame ca attano āgatabhāvaṃ jānāpessāma, dasabalassa ca vaṇṇaṃ bhāsissāmā’’ti. Iti tesaṃ samāpattito vuṭṭhāya āvajjitattā etadahosi.
332 332. 经文里说“在世尊面前出现”,这是描述他们仿佛直接降落在世尊面前、正对着世尊的位置,但这里的意思不能这样理解。实际上,那些梵天神是站在梵天界造好偈颂后,一位降落在东轮围世界的边缘,一位降落在南轮围世界的边缘,一位降落在西轮围世界的边缘,一位降落在北轮围世界的边缘。其中,降落在东轮围世界边缘的梵天神,进入青遍定,放出青色光芒,照耀一万轮围世界的天众,就像给他们披上宝石光华的外衣一样,让大家知道自己的到来;同时知道没有人能横越佛道,所以只能沿着已扫清障碍的佛道前来,向世尊顶礼后,站在一旁。站在一旁后,他诵出了自己所造的偈颂。巴利
332.Bhagavato purato pāturahesunti pāḷiyaṃ bhagavato santike abhimukhaṭṭhāneyeva otiṇṇā viya katvā vuttā, na kho panettha evaṃ attho veditabbo. Te pana brahmaloke ṭhitāyeva gāthā abhisaṅkharitvā eko puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari, eko dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari. Tato puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā nīlakasiṇaṃ samāpajjitvā nīlarasmiyo vissajjitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ maṇicammaṃ paṭimuñcanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā buddhavīthi nāma kenaci ottharituṃ na sakkā, tasmā pahaṭabuddhavīthiyāva āgantvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito attanā abhisaṅkhataṃ gāthaṃ abhāsi.
降落在南轮围世界边缘的梵天神,也进入黄遍定,放出黄色的光芒,那光芒如黄金般明亮,照向一万轮围世界的天众,就像为他们披上一匹金色的布,让众天知道他已经到来,然后同样站在一旁。降落在西轮围世界边缘的梵天神,也进入红遍定,放出红色的光芒,照向一万轮围世界的天众,就像用上等的红色毛毯把他们围起来,让众天知道他已经到来,然后同样站在一旁。降落在北轮围世界边缘的梵天神,也进入白遍定,放出白色的光芒,照向一万轮围世界的天众,就像为他们披上一匹悦意的白布,让众天知道他已经到来,然后同样站在一旁。巴利
Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi pītakasiṇaṃ samāpajjitvā pītarasmiyo suvaṇṇapabhaṃ muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ suvaṇṇapaṭaṃ pārupento viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi lohitakasiṇaṃ samāpajjitvā lohitarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ rattavarakambalena parikkhipanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi odātakasiṇaṃ samāpajjitvā odātarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ sumanapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi.
不过在经文里,“出现在世尊面前。那时,那些天神礼敬世尊后,站在一边”这样一句话,看上去像是同时出现、礼敬、然后站在一边;实际上这些是按顺序先后发生的,只是经文把它们合在一起呈现出来。至于偈颂的宣说,经文里则是各自分别说明的。巴利
Pāḷiyaṃ pana ‘‘bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsū’’ti evaṃ ekakkhaṇaṃ viya purato pātubhāvo ca abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitabhāvo ca vutto, so iminā anukkamena ahosi, ekato katvā pana dassito. Gāthābhāsanaṃ pana pāḷiyaṃ visuṃ visuṃyeva vuttaṃ.
这里,“大集会”就是大聚集。“茂林”指的是丛林。世尊用这两个词说明:今天在这片丛林里,有盛大的聚集、盛大的会集。接着,为了说明参加这次集会的是谁,就说“天众聚集而来”。其中,“天众”指天神的群体。他们想:见到天众这样聚集,我们也来到了这个法会。为什么来呢?是为了瞻仰那不败的僧团——也就是为了见到那不被任何人战胜、今天摧破三魔、赢得胜利的不败僧团,我们才来到这里。那位梵天神说完这首偈颂,礼敬世尊后,就站在东轮围世界的边缘。巴利
Tattha mahāsamayoti mahāsamūho. Pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo. Ubhayenapi bhagavā imasmiṃ vanasaṇḍe ajja mahāsamūho mahāsannipātoti āha. Tato yesaṃ so sannipāto, te dassetuṃ devakāyāsamāgatāti āha. Tattha devakāyāti devaghaṭā. Āgatamha imaṃ dhammasamayanti evaṃ samāgate devakāye disvā mayampi imaṃ dhammasamūhaṃ āgatā. Kiṃ kāraṇā? Dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ, kenaci aparājitaṃ ajjeva tayo māre madditvā vijitasaṅgāmaṃ imaṃ aparājitasaṅghaṃ dassanatthāya āgatamhāti attho. So pana brahmā imaṃ gāthaṃ bhāsitvā bhagavantaṃ abhivādetvā puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃyeva aṭṭhāsi.
接着,第二位梵天也照前面说的那样来到,开口说道:那里的比丘们,指的是在那个集会场所的比丘们。已令心得定,意思是让心与定相应。令自心正直,意思是他们把自心中一切弯曲、扭曲、歪斜的状态都去除,使心变得正直。就像御者握住缰绳一样:好比在驯服了的良马身上,御者收起马棒,握住所有缰绳,既不催促也不阻拦地站着;同样,这五百位比丘都具备六支舍,守护根门,像智者一样守护诸根。我们来到这里,正是为了见这些比丘,世尊!说完之后,他也走过去,就站在该站的位置上。巴利
Atha dutiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha tatra bhikkhavoti tasmiṃ sannipātaṭṭhāne bhikkhū. Samādahaṃsūti samādhinā yojesuṃ. Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti attano cittaṃ sabbe vaṅkakuṭilajimhabhāve haritvā ujukaṃ akariṃsu. Sārathīva nettāni gahetvāti yathā samappavattesu sindhavesu odhastapatodo sārathi sabbayottāni gahetvā acodento avārento tiṭṭhati, evaṃ chaḷaṅgupekkhāsamannāgatā guttadvārā sabbepete pañcasatā bhikkhū indriyāni rakkhanti paṇḍitā, ete daṭṭhuṃ idhāgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
这时,第三位梵天也像前面说的那样来到,开口说道:其中,“斩断木钉”是指断除贪、嗔、痴的木钉。“门闩”就是贪、嗔、痴的门闩。“门柱”也是贪、嗔、痴的门柱。“拔掉门柱的无欲者”,是说这些比丘因为没有渴爱的动摇,所以称为无欲者,他们已经把门柱拔掉、彻底清除。“他们游行”,是指在四方毫无阻碍地行走。“清净”,是指没有一切烦恼。“无垢”,是指没有任何污垢,这是“清净”的另一种说法。“有眼者”,是指具备五眼的人。“善调伏”,是指在眼根上已调伏,在耳、鼻、舌、身、意根上也都已调伏。“善幼象”,是指年幼的象。他们说:“世尊,这些幼象由这样无上的调御师所调伏,我们就是为了见这些被调伏的幼象而来的。”说完之后,他也回到原来的位置站好。巴利
Atha tatiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha chetvā khīlanti rāgadosamohakhīlaṃ chinditvā. Palighanti rāgadosamohapalighameva. Indakhīlantipi rāgadosamohaindakhīlameva. Ūhacca manejāti ete taṇhāejāya abhāvena anejā bhikkhū indakhīlaṃ ūhacca samūhanitvā. Te carantīti catūsu disāsu appaṭihatacārikaṃ caranti. Suddhāti nirupakkilesā. Vimalāti nimmalā. Idaṃ tasseva vevacanaṃ. Cakkhumatāti pañcahi cakkhūhi cakkhumantena. Sudantāti cakkhutopi dantā, sotatopi ghānatopi jivhātopi kāyatopi manatopi dantā. Susunāgāti taruṇanāgā. Te evarūpena anuttarena yogācariyena damite taruṇanāge dassanāya āgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
这时,第四位也像前面说的那样来到,开口说话。其中,“已去”是指他们以毫无疑惑的皈依而前往。他说完以后,也回到原来的位置站好。巴利
Atha catuttho vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha gatāseti nibbematikasaraṇagamanena gatā. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
天神集会的注释巴利
Devatāsannipātavaṇṇanā
333 333. 那时,世尊观察着,从地表一直看到轮围山的边缘为界,乃至阿迦腻咤梵天界,见到了天神的集会,便想:“这次天神聚集的规模真大,但比丘们并不知道有这么多天神聚集。来吧,我来告诉他们。”这样想之后,“于是世尊对比丘们说”等全部内容应当详细展开。其中,“以此为最”的意思是:这对他们来说是最高的标准、最大的尺度,所以叫“以此为最”。现在,因为诸佛已经不在世了,所以没有说“比丘们,那些如今存在的”这第三轮。世尊为什么说“比丘们,我要宣说”呢?是为了令天神们心生堪能。据说天神们这样想:“在这么盛大的集会中,世尊只会说那些有大威力的天神的名字和姓氏吧,那些没什么威力的,他怎么会说呢?”于是世尊把心转向,想知道这些天神在想什么。他了解她们心思的方式,就像把手伸进嘴里揉碎心脏一样清楚,又像抓住带着赃物的盗贼一样确凿。知道了她们的心思之后,世尊便想:“从一万个轮围世界来的所有天神,不管威力小还是大,我全都要说出他们的名字和姓氏。”巴利
333. Atha bhagavā olokento pathavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiparicchedā yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatāsannipātaṃ disvā cintesi – ‘‘mahā ayaṃ devatāsamāgamo, bhikkhū pana evaṃ mahā devatāya samāgamoti na jānanti, handa, nesaṃ ācikkhāmī’’ti, evaṃ cintetvā ‘‘atha kho bhagavā bhikkhū āmantesī’’ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Tattha etaparamāti etaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etesanti etaparamā. Idāni buddhānaṃ pana abhāvā ‘‘yepi te, bhikkhave, etarahī’’ti tatiyo vāro na vutto. Ācikkhissāmi, bhikkhaveti kasmā āha? Devatānaṃ cittakallatājananatthaṃ. Devatā kira cintesuṃ – ‘‘bhagavā evaṃ mahante samāgame mahesakkhānaṃyeva devatānaṃ nāmagottāni kathessati, appesakkhānaṃ kiṃ kathessatī’’ti? Atha bhagavā ‘‘imā devatā kiṃ cintentī’’ti āvajjanto mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayamaṃsaṃ maddanto viya sabhaṇḍaṃ coraṃ gaṇhanto viya ca taṃ tāsaṃ cittācāraṃ ñatvā – ‘‘dasasahassacakkavāḷato āgatāgatānaṃ appesakkhamahesakkhānaṃ sabbāsampi devatānaṃ nāmagottaṃ kathessāmī’’ti cintesi.
所谓佛陀,就是这些伟大的殊胜有情。在包括天神的整个世间中,凡是眼所见的、耳所闻的、鼻舌身所觉的、意识所知的、所达到的、所寻求的、心所游历的——不论是以青、黄等类别区分的种种色所缘,还是以大鼓声等类别区分的种种声所缘等等——无一不现在他们的智门之前。正如经中所说:巴利
Buddhā nāma mahantā ete sattavisesā, yaṃ sadevakassa lokassa diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, na kiñci katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇesu rūpārammaṇaṃ vā bherīsaddādivasena vibhattasaddārammaṇādīsu visuṃ visuṃ saddādiārammaṇaṃ vā atthi, yaṃ etesaṃ ñāṇamukhe āpāthaṃ nāgacchati. Yathāha –
比丘们,在包括天神的世间里……中略……凡是包括天神和人在内所看见的、所听闻的、所感觉的、所认知的、所证得的、所寻求的、以心反复思察的,我都知道,我都看见,我都完全了知。巴利
‘‘Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa…pe… sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi, tamahaṃ passāmi, tamahaṃ abbhaññāsi’’nti (a. ni. 4.24).
世尊的智慧在一切处都毫无障碍,因此他把所有那些天神分成了两类:有堪能的和没有堪能的。像“具有业障”等经文所说的那些众生,就是没有堪能的。这些人即使和佛陀住在同一座寺院里,诸佛也不会看他们一眼。反过来,那些有堪能的众生,即使住得很远,佛陀也会前去摄受他们。所以在那次天神集会中,世尊舍弃了没有堪能的天神,摄受了有堪能的天神。摄受之后,又按性格倾向把他们分成六类:“这里有多少是贪行者,多少是嗔行者,多少是痴行者,多少是寻行者,多少是信行者,多少是智行者?”接着,为了给他们讲相应的法,他决定:“我要为贪行的天神讲《正游行经》,为嗔行的天神讲《争论经》,为痴行的天神讲《大阵经》,为寻行的天神讲《小阵经》,为信行的天神讲《迅速行道》,为智行的天神讲《破坏前经》。”这样定好说法之后,他又对那个集会用心思量:“是凭自己的意乐就能知道呢,还是凭他人的意乐、凭事之生起、凭提问的方式才能知道?”然后他明白:“应该通过提问来知道。”他又想:“有没有任何人能够把握天神们的意乐,按他们的性格来提问呢?”他观察到:“那五百位比丘里,一个也做不到。”接着他又想到八十位大弟子和两位上首弟子,发现“他们也做不到”。于是他思量:“如果有位独觉佛,能不能做到呢?”知道“那也做不到”。他又想到帝释天神、须夜摩天等:“他们中或许有谁能做到。”如果其中真有谁能做到,他就让那人来提问,然后自己回答。然而他发现,他们当中也没有一个能做到。巴利
Evaṃ sabbattha appaṭihatañāṇo bhagavā sabbāpi tā devatā bhabbābhabbavasena dve koṭṭhāse akāsi. ‘‘Kammāvaraṇena vā samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā sattā abhabbā nāma. Te ekavihāre vasantepi buddhā na olokenti. Viparītā pana bhabbā nāma, te dūre vasantepi gantvā saṅgaṇhanti. Tasmā tasmimpi devatāsannipāte ye abhabbā, te pahāya bhabbe pariggahesi. Pariggahetvā – ‘‘ettakā ettha rāgacaritā, ettakā dosacaritā, ettakā mohacaritā’’ti caritavasena cha koṭṭhāse akāsi. Atha nesaṃ sappāyaṃ dhammadesanaṃ upadhārayanto – ‘‘rāgacaritānaṃ devatānaṃ sammāparibbājaniyasuttaṃ kathessāmi, dosacaritānaṃ kalahavivādasuttaṃ, mohacaritānaṃ mahābyūhasuttaṃ, vitakkacaritānaṃ cūḷabyūhasuttaṃ, saddhācaritānaṃ tuvaṭṭakapaṭipadaṃ, buddhicaritānaṃ purābhedasuttaṃ kathessāmī’’ti desanaṃ vavatthapetvā puna taṃ parisaṃ manasākāsi – ‘‘attajjhāsayena nu kho jāneyya, parajjhāsayena atthuppattikena pucchāvasenā’’ti. Tato ‘‘pucchāvasena jāneyyā’’ti ñatvā ‘‘atthi nu kho koci devatānaṃ ajjhāsayaṃ gahetvā caritavasena pañhaṃ pucchituṃ samattho’’ti ‘‘tesu pañcasatesu bhikkhūsu ekopi na sakkotī’’ti addasa. Tato asītimahāsāvake dve aggasāvake ca samannāharitvā ‘‘tepi na sakkontī’’ti disvā cintesi ‘‘sace paccekabuddho bhaveyya, sakkuṇeyya nu kho’’ti ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti ñatvā ‘‘sakkasuyāmādīsu koci sakkuṇeyyā’’ti samannāhari. Sace hi tesu koci sakkuṇeyya, taṃ pucchāpetvā attanā vissajjeyya, na pana tesupi koci sakkoti.
这时他心里想:像我这样的,只有佛陀才能做到。可是,其他地方还有没有别的佛陀呢?他以无边的智慧遍观无量无数的世界,却没有见到别的佛陀。这并不奇怪,因为即使现在他看不到与自己相等的人,他在出生那天,也像《梵网经》注释里说的那样,因为看不到与自己相等的人,而发出不可退转的狮子吼:我是世间最上者。他这样看不到与自己相等的人之后,又想:如果由我来提问,又由我自己来回答,这些天神就无法领悟。但如果由另一位佛陀来提问,由我来回答,那就成了稀有难得的事,天神们也能领悟。所以,我要化现一尊佛陀。于是他进入能引发神通的禅那,出定之后,以欲界心作准备:拿钵、穿衣、看前看后、屈伸身体,都要和我一模一样。然后他以色界心决意,那化现的佛陀就像从东方持双山的环抱中冲破月亮圆盘、升出来一样。巴利
Athassa etadahosi – ‘‘mādiso buddhoyeva sakkuṇeyya, atthi pana katthaci añño buddho’’ti anantāsu lokadhātūsu anantañāṇaṃ pattharitvā olokento aññaṃ buddhaṃ na addasa. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ idāni attanā samaṃ na passeyya, so jātadivasepi brahmajālavaṇṇanāyaṃ vuttanayena attanā samaṃ apassanto – ‘‘aggohamasmi lokassā’’ti appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi. Evaṃ aññaṃ attanā samaṃ apassitvā cintesi – ‘‘sace ahaṃ pucchitvā ahameva vissajjeyyaṃ, evampetā devatā na sakkhissanti paṭivijjhituṃ. Aññasmiṃ pana buddheyeva pucchante mayi ca vissajjante accherakaṃ bhavissati, sakkhissanti ca devatā paṭivijjhituṃ, tasmā nimmitabuddhaṃ māpessāmī’’ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya – ‘‘pattacīvaragahaṇaṃ ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāritañca mama sadisaṃyeva hotū’’ti kāmāvacaracittehi parikammaṃ katvā pācīnayugandharaparikkhepato ullaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ bhinditvā nikkhamantaṃ viya rūpāvacaracittena adhiṭṭhāsi.
天神大众看见他之后,说:“贤者们,是不是又有一个月亮升起来了?”接着,当那身影越过月亮、越来越近时,他们说:“不是月亮,是太阳升起来了。”再近一些时,又说:“不是太阳,是一座天宫。”再近一些时,又说:“不是天宫,是一位天子。”再近一些时,又说:“不是天子,是一位大梵天王。”再近一些时,又说:“不是大梵天王,贤者们,是另一位佛陀来了。”这时,凡夫天神们心想:“一位佛陀就有这么多天神聚集,要是两位佛陀,那该有多盛大啊!”圣者天神们心想:“一个世界里不可能同时有两位佛陀。这一定是世尊化现出一位和自己一模一样的佛陀。”巴利
Devasaṅgho taṃ disvā – ‘‘aññopi nu kho, bho, cando uggato’’ti āha. Atha candaṃ ohāya āsannatare jāte ‘‘na cando, sūriyo uggato’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na sūriyo, devavimānaṃ eka’’nti, puna āsannatare jāte ‘‘na devavimānaṃ, devaputto eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na devaputto, mahābrahmā eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na mahābrahmā, aparopi bho buddho āgato’’ti āha. Tattha puthujjanadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekabuddhassa tāva ayaṃ devatāsannipāto, dvinnaṃ kīva mahanto bhavissatī’’ti. Ariyadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekissā lokadhātuyā dve buddhā nāma natthi, addhā bhagavatā attanā sadiso añño eko buddho nimmito’’ti.
这时,那位化佛在天神大众眼前到来,没有先向十力世尊顶礼,就在世尊正前方,坐在一个与世尊座位等高的化现座位上。世尊有三十二大人相,化佛也有三十二大人相;世尊身上放出六色光芒,化佛也放出六色光芒;世尊身上的光芒照到化佛身上,化佛身上的光芒也照到世尊身上。两尊佛陀身上升起的这些光芒,一直上升到色究竟天,又从那里折返,降到天神们头顶上方,最后停在轮围山口的环状边缘上。整个轮围山内部,就像一座用黄金弯椽交织装饰的塔庙一样,光明灿烂。来自一万个轮围世界的天神大众,聚集在这一个轮围世界里,进入两尊佛陀光芒交织的范围中站立。化佛刚一坐下,就在十力世尊的菩提座上,开始赞叹断除烦恼:巴利
Atha tassa devasaṅghassa passantasseva nimmitabuddho āgantvā dasabalaṃ avanditvāva sammukhaṭṭhāne samasamaṃ katvā māpite āsane nisīdi. Bhagavatopi dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni, nimmitassāpi dvattiṃsāva, bhagavatopi sarīrā chabbaṇṇarasmiyo nikkhamanti , nimmitassāpi, bhagavato sarīrarasmiyo nimmitassa sarīre paṭihaññanti, nimmitassa sarīrarasmiyo bhagavato kāye paṭihaññanti. Tā dvinnampi buddhānaṃ sarīrato uggamma akaniṭṭhabhavanaṃ āhacca tato paṭinivattitvā devatānaṃ matthakapariyante otaritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ patiṭṭhahiṃsu. Sakalacakkavāḷagabbhaṃ suvaṇṇamayavaṅkagopānasīvinaddhamiva cetiyagharaṃ virocittha. Dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe rāsibhūtā dvinnaṃ buddhānaṃ rasmigabbhantaraṃ pavisitvā aṭṭhaṃsu. Nimmitabuddho nisīdantoyeva dasabalassa bodhipallaṅke kilesappahānaṃ abhitthavanto –
“ 我向这位智慧广大的牟尼请教:
已渡彼岸、般涅槃、心已安住者。
离开家之后,断除诸欲,
比丘应当怎样在世间正确地游行呢?”巴利
‘‘Pucchāmi muniṃ pahūtapaññaṃ, Tiṇṇaṃ pāraṅgataṃ parinibbutaṃ ṭhitattaṃ; Nikkhamma gharā panujja kāme, Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyā’’ti. (su. ni. 361) –
诵出偈颂。导师为了让天神们之心柔软适宜,心想:“我要先说出每一位前来者的名字和族姓。”于是说道:“诸比丘,我将宣说……”等等。巴利
Gāthaṃ abhāsi. Satthā devatānaṃ tāva cittakallatājananatthaṃ āgatāgatānaṃ nāmagottāni kathessāmīti cintetvā ācikkhissāmi, bhikkhavetiādimāha.
334 “我引诵偈颂”的意思是:我要说出由字音和词句组合而成的言辞。“地居者依止于何处”的意思是:地居天神依止在哪些地方,就依止于那些地方。“安住于山窟”等句,是在讲述那些比丘的品德,意思是:哪些比丘依止于山腹之中。“心已发送”指心已被策励。“等持”指心不散乱。巴利
334. Tattha silokamanukassāmīti akkharapadaniyamitaṃ vacanasaṅghātaṃ pavattayissāmi. Yattha bhummā tadassitāti yesu yesu ṭhānesu bhummā devatā taṃ taṃ nissitā. Ye sitā girigabbharantiādīhi tesaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathesi, ye bhikkhū girikucchiṃ nissitāti attho. Pahitattāti pesitacittā. Samāhitāti avikkhittā.
“Puthū”就是大众、众多的人。“Sīhāva sallīnā”是说像狮子一样独处静卧,进入独处的状态。“Lomahaṃsābhisambhuno”是说克服了毛骨悚然之后安住下来,也就是无所畏惧的意思。“Odātamanasā suddhā”是说心变得洁白,因而清净。“Vippasannāmanāvilā”是说极其清净、没有浑浊。巴利
Puthūti bahujanā. Sīhāva sallīnāti sīhā viya nilīnā ekattaṃ upagatā. Lomahaṃsābhisambhunoti lomahaṃsaṃ abhibhavitvā ṭhitā, nibbhayāti vuttaṃ hoti. Odātamanasā suddhāti odātacittā hutvā suddhā. Vippasannāmanāvilāti vippasannaanāvilā.
知道与正等觉佛陀在一起的五百多位比丘之后,在迦毗罗卫城附近的树林丛中。那时导师召唤他们。弟子们乐于教法,是因为在听闻自己说法结束时生起了(信解),也因为弟子们欢喜三学之教。这整段话是当作别人所说的一样而说出的,因为前面有“我要记诵偈颂”这样的话。巴利
Bhiyyopañcasate ñatvāti sammāsambuddhena saddhiṃ atirekapañcasate bhikkhū jānitvā. Vane kāpilavatthaveti kapilavatthusamīpamhi jāte vanasaṇḍe. Tato āmantayī satthāti tadā āmantayi. Sāvakesāsane rateti attano dhammadesanāya savanante jātattā sāvake sikkhattayasāsane ratattā sāsane rate. Idaṃ sabbaṃ – ‘‘silokamanukassāmī’’ti vacanato aññena vuttaṃ viya katvā vadati.
天众们已经来了,比丘们,你们要认出他们。世尊为了让那些比丘生起天眼智,这样说道:你们要用天眼去认出他们。那些比丘听后,为了这个目的立刻精进努力;他们听了佛陀的教导,当下就为此付出了精进。巴利
Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti te dibbacakkhunā vijānāthāti nesaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhuñāṇābhinīhāratthāya kathesi. Te ca ātappamakaruṃ, sutvā buddhassa sāsananti te ca bhikkhū taṃ buddhasāsanaṃ sutvā tāvadeva tadatthāya vīriyaṃ kariṃsu.
他们仅仅这样精勤之后,天眼智就在他们自己身上显现了。是什么样的智呢?天眼智生起了。这不是他们在那一刻通过加行修出来的,而是由圣道本身成就的。他们只是为了看见非人,才把心转向那个方向而已。导师也是针对这一点才说:“诸比丘,你们去认知他们。”意思是:“你们有智,把它引出来,用它去认知他们。”巴利
Evaṃ katamattātappānaṃyeva tesaṃ pāturahu ñāṇaṃ. Kīdisaṃ? Amanussānaṃ dassanaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppajji. Na taṃ tehi tasmiṃ khaṇe parikammaṃ katvā uppāditaṃ. Ariyamaggeneva hi taṃ nipphannaṃ. Amanussadassanatthaṃ panassa abhinīhāramattameva kataṃ. Satthāpi – ‘‘atthi tumhākaṃ ñāṇaṃ, taṃ nīharitvā tena hi te vijānāthā’’ti idameva sandhāya ‘‘te vijānātha, bhikkhavo’’ti āha.
有些比丘在那群比丘中,看见了一百个非人。有些看见一千,有些看见七万。巴利
Appeke satamaddakkhunti tesu bhikkhūsu ekacce bhikkhū amanussānaṃ sataṃ addasaṃsu. Sahassaṃ atha sattarinti eke sahassaṃ. Eke sattati sahassāni.
有些人看见了十万。有些人看见了极多,意思是他们看见的数量广大,用百来计算、用千来计算都算不尽。为什么呢?因为所有方向都被填满了,被塞得满满当当、完完全全。巴利
Sataṃ eke sahassānanti eke satasahassaṃ addasaṃsu. Appekenantamaddakkhunti vipulaṃ addasaṃsu, satavasena sahassavasena ca aparicchinnepi addasaṃsūti attho. Kasmā? Yasmā disā sabbā phuṭā ahuṃ, bharitā sampuṇṇāva ahesuṃ.
他完全了知那一切,就是说:对于他们每一个人所见到的一切,他都了知。以五种眼而具眼的导师,就像看掌中的字迹一样,现前确定之后,便召唤他们。为了称扬他们的名字和姓氏,他说出了前面所说的那首偈颂。这里的关联是:“你们要认识、观看、审视这些人,我将要称赞他们。”以言语依次宣说。巴利
Tañca sabbaṃ abhiññāyāti yaṃ tesu ekenekena diṭṭhaṃ, tañca sabbaṃ jānitvā. Vavatthitvāna cakkhumāti hatthatale lekhaṃ viya paccakkhato vavatthapetvā pañcahi cakkhūhi cakkhumā satthā. Tato āmantayīti pubbe vuttagāthameva nāmagottakittanatthāya āha. Tumhe ete vijānātha, passatha, oloketha, ye vohaṃ kittayissāmīti ayamettha sambandho. Girāhīti vacanehi. Anupubbasoti anupaṭipāṭiyā.
335 335. 那些七千夜叉,是迦毗罗卫城的地居夜叉。这里说“七千”,是指依止迦毗罗卫城而生的地居夜叉。“具神通者”指具有天界神通。“具光明者”指具足威德。“具妙色者”指具足身体之色。“有名声者”指具足眷属。“欢喜地前来”指以欢喜心而来。“比丘众之林”指这座大林,即比丘们所在之处,为了见比丘们而来。或者,“众”指群体,即为了见比丘群体而来。巴利
335.Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavāti sattasahassā tāvettha kapilavatthuṃ nissāya nibbattā bhummā yakkhāyevāti vadati . Iddhimantoti dibbaiddhiyuttā. Jutimantoti ānubhāvasampannā. Vaṇṇavantoti sarīravaṇṇasampannā. Yasassinoti parivārasampannā. Modamānā abhikkāmunti tuṭṭhacittā āgatā. Bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti imaṃ mahāvanaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ bhikkhūnaṃ dassanatthāya āgatā. Atha vā samitinti samūhaṃ, bhikkhusamūhaṃ dassanāya āgatātipi attho.
六千位住在雪山(醯摩多山)的夜叉,他们全都因为青等不同颜色而呈现种种不同的颜色。巴利
Chasahassā hemavatā, yakkhā nānattavaṇṇinoti chasahassā hemavatapabbate nibbattayakkhā, te ca sabbepi nīlādivaṇṇavasena nānattavaṇṇā.
萨他耆利三千,即生于萨他耆利山的夜叉有三千位。巴利
Sātāgirā tisahassāti sātāgiripabbate nibbattayakkhā tisahassā.
这些全部加起来,就是一万六千位。巴利
Iccete soḷasasahassāti ete sabbepi soḷasasahassā honti.
毗舍密多五百位:指生在毗舍密多山的五百位。巴利
Vessāmittā pañcasatāti vessāmittapabbate nibbattā pañcasatā.
名叫鸠毘罗的王舍城人,就是出生在王舍城、名叫鸠毘罗的夜叉。毗富罗山的住所,意思是毗富罗山是他的住处,也就是他居住的地方。还有超过十万的夜叉敬奉他,就是说有超过十万的夜叉随侍他。名叫鸠毘罗的王舍城人,他也带着随从来到这片林中的比丘集会,是为了拜见他们。巴利
Kumbhīro rājagahikoti rājagahanagare nibbatto kumbhīro nāma yakkho. Vepullassa nivesananti tassa vepullapabbato nivesanaṃ nivāsanaṭṭhānanti attho. Bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatīti taṃ atirekaṃ yakkhānaṃ satasahassaṃ payirupāsati. Kumbhīro rājagahiko, sopāgā samitiṃ vananti sopi kumbhīro saparivāro imaṃ vanaṃ bhikkhusamitiṃ dassanatthāya āgato.
336 持国天王统治东方,也就是治理东方的意思。他是乾闼婆之主,是四方乾闼婆中最尊贵的,所有乾闼婆都服从他的管辖。这位名声显赫的大王,拥有庞大的眷属。巴利
336.Purimañca disaṃ rājā, dhataraṭṭho pasāsatīti pācīnadisaṃ anusāsati. Gandhabbānaṃ adhipatīti catūsupi disāsu gandhabbānaṃ jeṭṭhako. Sabbe te tassa vase vattanti. Mahārājā yasassisoti mahāparivāro eso mahārājā.
那位持国天王有很多具大力量的儿子,他们全都承袭了帝释天王的名号。巴利
Puttāpitassa bahavo, indanāmā mahabbalāti tassa dhataraṭṭhassa bahavo mahabbalā puttā, te sabbe sakkassa devarañño nāmadhārakā.
增长天王守护那个方向,意思是增长天王掌管那个方向。巴利
Virūḷho taṃ pasāsatīti taṃ disaṃ virūḷho anusāsati.
他的儿子也一样:他同样有那种类型的儿子。不过在巴利原文里,人们写作“mahabbalā”;而在义注的所有相关段落中,读法都是“mahābalā”。巴利
Puttāpi tassāti tassāpi tādisāyeva puttā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘mahabbalā’’ti likhanti. Aṭṭhakathāyaṃ sabbavāresu ‘‘mahābalā’’ti pāṭho.
“ 持国天王在东方,增长天王在南方;
西方是广目天王,北方是多闻天王。
此四大王,围绕四方,
他们光芒四射,站在迦毗罗卫的树林里。”巴利
‘‘Purimaṃ disaṃ dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako; Pacchimena virūpakkho, kuvero uttaraṃ disaṃ. Cattāro te mahārājā, samantā caturo disā; Daddallamānā aṭṭhaṃsu, vane kāpilavatthave’’ti.
这些偈颂则是从总摄一切的角度来说的。巴利
Imā pana gāthā sabbasaṅgāhikavasena vuttā.
这里的意思是:在一万个轮围世界里,有名叫持国天王的大天王们。他们全都带着万亿乘万亿那么多的乾闼婆随从,来到之后,从东方的迦毗罗卫大林开始,把整个轮围世界内部都站满了。南方等其余方向,增长天王等也是这样。因此说:“四方周围,光芒闪耀,他们站立。”这里说的就是:“他们从周围各个轮围世界前来,站在四方的山顶上,像一团团烈火一样,烧得极为炽盛。”不过,因为他们正是朝着迦毗罗卫林来的,所以虽然站满了轮围世界、与轮围世界齐平而立,仍然说“在迦毗罗卫林中”。巴利
Ayañcettha attho – dasasahassacakkavāḷe dhataraṭṭhā nāma mahārājāno atthi. Te sabbepi koṭisatasahassakoṭisatasahassagandhabbaparivārā āgantvā puratthimāya disāya kapilavatthumahāvanato paṭṭhāya cakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitā. Evaṃ dakkhiṇadisādīsu virūḷhakādayo. Tenevāha – ‘‘samantā caturo disā, daddallamānā aṭṭhaṃsū’’ti. Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘samantā cakkavāḷehi āgantvā caturo disā pabbatamatthakesu aggikkhandhā viya suṭṭhu jalamānā ṭhitā’’ti. Te pana yasmā kapilavatthuvanameva sandhāya āgatā, tasmā cakkavāḷaṃ pūretvā cakkavāḷena samasamā ṭhitāpi – ‘‘vane kāpilavatthave’’ti vuttā.
337 那些大天王的奴仆里,有一些人具备幻术,其特征就是掩盖自己造下的罪恶,行为谄曲不正。他们当面或背后用欺骗手段蒙蔽世人,所以被称为“骗子”;又因为具备欺诈诡谲的性情,所以被称为“狡诈者”。这些奴仆也都来了。偈颂里说“幻者库碟度、维碟度,维图旃、维图多以及同伴”,这些奴仆全都是会造幻术的。就名字来说,其中一位叫库碟度,一位叫维碟度(巴利经典中写作“veṭeṇḍū”),还有一位叫维图旃,一位叫维图多。“以及同伴”是说,维图多也和他们一起来了。巴利
337.Tesaṃ māyāvino dāsā, āguṃ vañcanikā saṭhāti tesaṃ mahārājānaṃ katapāpapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya yuttā kuṭilācārā dāsā atthi, ye sammukhaparammukhavañcanāhi lokaṃ vañcanato ‘‘vañcanikā’’ti ca, kerāṭiyasāṭheyyena samannāgatattā ‘‘saṭhā’’ti ca vuccanti, tepi āgatāti attho. Māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu, viṭucca viṭuṭo sahāti te dāsā sabbepi māyākārakāva. Nāmena panettha eko kuṭeṇḍu nāma, eko viṭeṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘veṭeṇḍū’’ti likhanti. Eko viṭucca nāma, eko viṭuṭo nāma. Sahāti sopi viṭuṭo tehi saheva āgato.
参达那咖玛塞塔、金奴甘杜和尼甘杜,这被称为另一个金奴甘杜。不过在巴利圣典里,写作“金奴甘杜”。尼甘杜则是另一个叫尼甘杜的。这些就是那些奴仆。接下来的是——巴利
Candanokāmaseṭṭho ca, kinnighaṇḍu nighaṇḍu cāti aparo kinnighaṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kinnughaṇḍū’’ti likhanti. Nighaṇḍu cāti añño nighaṇḍu nāma, ettakā dāsā. Ito pare pana –
“ 波那陀和欧巴曼尼亚,天之子提婆输多,以及玛德离;
还有乾闼婆质多塞那,那喇王、迦内萨跋;
阿古、五髻,以及提姆巴鲁和苏利亚瓦恰沙。”巴利
‘‘Panādo opamañño ca, devasuto ca mātali; Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho; Āguṃ pañcasikho ceva, timbarū sūriyavacchasā’’ti. –
这些是天神之王。其中,“天车御者”就是天神的御者。“质多塞那”是质多和塞那合在一起,即质多塞那。“乾闼婆”:这位质多塞那是乾闼婆类的天子,不只是他,前面说的巴那达等全都是乾闼婆。“那喇王”:是一位名叫那喇迦拉的天子。“迦内萨跋”:就是迦内萨跋天子。“五髻也来了”:意思是五髻天子也来了。“提姆巴鲁”:是一位名叫提姆巴鲁的乾闼婆天王。“苏利亚瓦恰沙”:就是他的女儿。巴利
Ime devarājāno. Tattha devasutoti devasārathi. Cittasenoti citto ca seno ca cittaseno ca. Gandhabboti ayaṃ cittaseno gandhabbakāyiko devaputto, na kevalaṃ cesa, sabbe pete panādādayo gandhabbā eva. Naḷorājāti naḷakāradevaputto nāmeko. Janesabhoti janavasabho devaputto. Āguṃ pañcasikho cevāti pañcasikho ceva devaputto āgato. Timbarūti timbarū nāma gandhabbadevarājā. Sūriyavacchasāti tasseva dhītā.
这些以及其他的王,还有与这些王在一起的众多乾闼婆:意思是前面按名字说到的那些乾闼婆王,以及其他许多乾闼婆,都和这些王一同前来。他们满心欢喜地前来,前往比丘们的集会:就是说他们内心欢欣喜悦,来到这比丘僧团集会的树林。巴利
Ete caññe ca rājāno, gandhabbā saha rājubhīti ete ca nāmavasena vuttagandhabbarājāno aññe ca etehi rājūhi saddhiṃ bahū gandhabbā. Modamānā abhikkāmuṃ, bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti haṭṭhatuṭṭhacittā bhikkhusaṅghasamitiṃ imaṃ vanaṃ āgatāti attho.
338 接着,从龙湖来的龙和从毗舍离来的龙,与多刹迦龙众一起到来。意思是:住在龙湖的龙和住在毗舍离的龙,都随同多刹迦龙众一同前来。“甘巴罗和阿萨塔罗”:就是甘巴罗龙和阿萨塔罗龙。据说这些龙住在须弥山脚下,是连金翅鸟也抓不走的大威力龙。“巴耶加来的,带着亲属”:就是住在巴耶加渡口的龙,也带着亲属群一同到来。巴利
338.Athāguṃ nāgasā nāgā, vesālā sahatacchakāti nāgasadahavāsikā ca vesālīvāsikā ca nāgā saha tacchakanāgaparisāya āgatāti attho. Kambalassatarāti kambalo ca assataro ca. Ete kira sinerupāde vasanti, supaṇṇehipi anuddharaṇīyā mahesakkhanāgā pāyāgā saha ñātibhīti payāgatitthavāsino ca saha ñātisaṅghena āgatā.
住在耶牟那河的龙,以及出生在持国天王家族的龙。所谓“大龙埃拉瓦纳”,埃拉瓦纳其实是天子,从出身来说并不是龙,但人们习惯上还是用“龙”来称呼他。所谓“他也来了”,是说这位也来了。巴利
Yāmunā dhataraṭṭhā cāti yamunavāsino ca dhataraṭṭhakule uppannā nāgā ca. Erāvaṇo mahānāgoti erāvaṇo ca devaputto, jātiyā nāgo na hoti. Nāgavohārena panesa vohariyati. Sopāgāti sopi āgato.
那些被贪欲压倒的金翅鸟,毫不顾忌后果地强行抓走前面所说的各种龙。“天鸟、再生者、有翼者、清净眼者”:因为具有天界的威神之力,所以叫天鸟;因为经历过两次出生——先从母胎出生,再从卵壳出生——所以叫再生者;因为长着翅膀,所以叫有翼者;因为眼力极其清净,能在一百由旬乃至一千由旬之外看见龙,所以叫清净眼者。“他们从空中到达林间”:他们就是从空中飞来,到达这片大林。“彩金翅鸟是他们的名字”:他们的名字就是“彩金翅鸟”。巴利
Yenāgarāje sahasā harantīti ye ime vuttappakāre nāge lobhābhibhūtā sāhasaṃ katvā haranti gaṇhanti. Dibbā dijā pakkhī visuddhacakkhūti dibbānubhāvato dibbā mātukucchito ca aṇḍakosato cāti dve vāre jātāti dijā pakkhayuttatāya pakkhī yojanasatantarepi yojanasahassantarepi nāge dassanasamatthacakkhutāya visuddhacakkhū. Vehāyasāte vanamajjhappattāti te ākāseneva imaṃ mahāvanaṃ sampattā. Citrā supaṇṇā iti tesa nāmanti tesaṃ ‘‘citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ.
那时,龙王得免于恐惧,佛陀使他们脱离金翅鸟而得到安稳。因此,他们全都用柔和的话语互相招呼,像朋友、像亲人一样交谈,彼此欢笑、拥抱、握手,把手搭在对方肩上,满心欢喜快乐。龙和金翅鸟都皈依了佛,也就是说,他们只以佛陀为皈依处。巴利
Abhayaṃtadā nāgarājānamāsi, supaṇṇato khemamakāsi buddhoti tasmā sabbepi te aññamaññaṃ saṇhāhi vācāhi upavhayantā mittā viya bandhavā viya ca samullapantā sammodamānā āliṅgantā hatthe gaṇhantā aṃsakūṭe hatthaṃ ṭhapentā haṭṭhatuṭṭhacittā. Nāgā supaṇṇā saraṇamakaṃsu buddhanti buddhaṃyeva saraṇaṃ gatā.
339 被金刚手所战胜:这是被天王因陀罗战胜的。住在海里的阿修罗:这些住在大海里的阿修罗,都是因为善生这位阿修罗女子的缘故,成了婆娑婆的兄弟,他们拥有神通,拥有名声。巴利
339.Jitā vajirahatthenāti indena devaraññā jitā. Samuddaṃ asurāsitāti mahāsamuddavāsino sujātāya asurakaññāya kāraṇā sabbepi bhātaro vāsavassete, iddhimanto yasassino.
在他们当中,“卡拉甘遮与大恐怖者”是指:那些卡拉甘遮阿修罗化出巨大又恐怖的身形,然后前来。“达那韦伽沙阿修罗”是指另一类名叫达那韦伽沙的持弓阿修罗。“韦巴奇提、苏吉提,巴哈罗陀与那目奇一起”是指:韦巴奇提阿修罗、苏吉提阿修罗,以及那目奇魔罗天子,他们和这些阿修罗一同前来。这些阿修罗住在大海里,而这一位住在他化自在天。那他为什么和他们一起来呢?因为他没有意愿。那些阿修罗也没有意愿,不能修道,这一位也同样如此。所以,由于界分相应,他就一起来了。巴利
Tesu kālakañcā mahābhismāti kālakañcā ca mahante bhiṃsane attabhāve māpetvā āgamiṃsu. Asurā dānaveghasāti dānaveghasā nāma aññe dhanuggahaasurā. Vepacitti sucitti ca, pahārādo namucī sahāti vepacittiasuro, sucittiasuro cāti ete ca asurā namuci ca māro devaputto etehi saheva āgato. Ime asurā mahāsamuddavāsino, ayaṃ paranimmitadevalokavāsī, kasmā etehi sahāgatoti? Acchandikattā. Tepi hi acchandikā abhabbā, ayampi tādisoyeva. Tasmā dhātuso saṃsandamāno āgato.
还有大力阿修罗王的一百个儿子。他们全都叫维罗加那,也就是说,他们全都随自己的舅父罗睺取名。各自整顿好军队之后,全都披挂整齐,来到罗睺贤面前,也就是走近了罗睺阿修罗王。现在是时候了,贤者,意思是:愿你吉祥!现在正是你去比丘众聚集的林园,拜见比丘僧团的时候了。巴利
Satañca baliputtānanti balino mahāasurassa puttānaṃ sataṃ. Sabbe verocanāmakāti sabbe attano mātulassa rāhusseva nāmadharā. Sannayhitvā balisenanti attano balisenaṃ sannayhitvā sabbe katasannāhāva hutvā. Rāhubhaddamupāgamunti rāhuasurindaṃ upasaṅkamiṃsu. Samayodāni bhaddanteti bhaddaṃ tava hotu, samayo te bhikkhūnaṃ samitiṃ vanaṃ upasaṅkamitvā bhikkhusaṅghaṃ dassanāyāti attho.
340 340. 水天、地天、火天、风天那时到来:这是说,那些修了水遍等预备业处之后投生、名为水天等的天众来了。婆楼那天、瓦拉那天、苏摩天与名声天一同前来:意思是名为婆楼那、瓦拉那、苏摩的天众,与名为名声的天人一起来到。慈身天、悲身天:是指修了慈心禅那和悲心禅那之后投生的天众。有名声的天众到来:这些大名声的天众也来了。巴利
340.Āpo ca devā pathavī, tejo vāyo tadāgamunti āpokasiṇādīsu parikammaṃ katvā nibbattā āpotiādināmakā devā āgamuṃ. Varuṇā vāraṇā devā, somo ca yasasā sahāti varuṇadevatā , vāraṇadevatā, somadevatāti evaṃ nāmakā ca devā yasasā nāma devena sahāgatāti attho. Mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā. Āguṃ devā yasassinoti etepi mahāyasā devā āgatā.
这十类天众,全都具种种色,意思就是:这十类天众以十种方式安住,即十类天众,全都以青等各种不同的颜色出现。巴利
Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇinoti te dasadhā ṭhitā dasa devakāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇā āgatāti attho.
韦纽天就是韦纽天神。萨哈利天就是萨哈利天神。无等天和两位阎魔天,就是无等天神和两位双生天神。依止月亮的天神,是以月亮为先导而来的。同样,依止太阳的天神是以太阳为先导而来的。以星宿为先导,就是依止星宿的天神也以星宿为先导而来。曼陀瓦罗诃迦到来,就是风蕴天、云蕴天、热蕴天,所有这些蕴身天都称为曼陀瓦罗诃迦,他们也来了。婆薮天中最胜的婆娑婆,也就是帝释天神、破城者,来了。巴利
Veṇḍūca devāti veṇḍudevatā ca. Sahali cāti sahalidevatā ca. Asamā ca duve yamāti asamadevatā ca dve ca yamakā devā. Candassupanisā devā, candamāguṃ purakkhatvāti candanissitakā devā candaṃ purato katvā āgatā. Tathā sūriyanissitakā devā sūriyaṃ purakkhatvā. Nakkhattāni purakkhatvāti nakkhattanissitāpi devā nakkhattāni purato katvā āgatā. Āguṃ mandavalāhakāti vātavalāhakā, abbhavalāhakā, uṇhavalāhakā ete sabbepi valāhakāyikā ‘‘mandavalāhakā’’ nāma vuccanti. Tepi āgatāti attho. Vasūnaṃ vāsavo seṭṭho, sakkopāgā purindadoti vasūnaṃ devatānaṃ seṭṭho vāsavo yo sakkoti ca, purindadoti ca vuccati, sopi āgato.
这十类天众也是以十种方式来的。全都颜色各异,是说他们呈现出青色等各种不同的颜色。巴利
Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā. Sabbe nānattavaṇṇinoti nīlādivasena nānattavaṇṇā.
这时,名为“共住”的天人们来了。像火焰燃烧一样:他们像火舌一样燃烧发光。“像火焰和火舌一样”:这也是他们的名称。“阿里吒迦天和罗迦天”:就是阿里吒迦天和罗迦天。“像优摩花一样发光”:这些天人名叫优摩花天。因为他们的身体光泽像优摩花,所以被称为“像优摩花一样发光”。巴利
Athāguṃ sahabhū devāti atha sahabhū nāma devā āgatā. Jalamaggisikhārivāti aggisikhā viya jalantā. Jalamaggi ca sikhārivāti imāni tesaṃ nāmānītipi vuttaṃ. Ariṭṭhakā ca rojā cāti ariṭṭhakadevā ca rojadevā ca. Umāpupphanibhāsinoti umāpupphadevā nāma ete devā . Umāpupphasadisā hi tesaṃ sarīrābhā, tasmā ‘‘umāpupphanibhāsino’’ti vuccanti.
婆楼那和如法天,这两类众生。不动天和无动天,就是不动天神和无动天神。善乐天和光明天神来了,善乐天和光明天已经到来。求婆娑婆天来了,名为求婆娑婆天的诸天神来了。这十类身,各以十种方式降临,这十类天众也各以十种方式到来。巴利
Varuṇā sahadhammā cāti ete ca dve janā. Accutā ca anejakāti accutadevatā ca anejakadevatā ca. Suleyyarucirāāgunti suleyyā ca rucirā ca āgatā. Āguṃ vāsavanesinoti vāsavanesīdevā nāma āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
平等天与大平等天,就是平等天和大平等天。人天与人中胜天,就是人天和人中胜天。喜乐毁坏天来了,意毁坏天来了,就是喜乐毁坏天和意毁坏天已经到来。巴利
Samānā mahāsamānāti samānā ca mahāsamānā ca. Mānusā mānusuttamāti mānusā ca mānusuttamā ca. Khiḍḍāpadosikā āguṃ, āguṃ manopadosikāti khiḍḍāpadosikā manopadosikā ca devā āgatā.
这时,哈利多天神们来了,也就是名为哈利多天的那一类天神来了。那些住在红色处的天神也来了,也就是洛希达瓦西天神来了。到彼岸者和伟大到彼岸者也来了,这两类天神都来了。这十类天众,各自以十种方式到来,也就是这十类天神群体都以十种方式来了。巴利
Athāguṃ harayo devāti haridevā nāma āgatā. Ye ca lohitavāsinoti lohitavāsino ca āgatā. Pāragā mahāpāragāti ete ca duvidhā āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
名为白净的天众、名为花环的天众、名为赤色的天众,与韦加那沙天一同到来——这三种以白净天为首的,连同韦加那沙天一起都来了。名为白幢上首的天众来了。名为明智的天众来了。巴利
Sukkākarambhā aruṇā, āguṃ veghanasā sahāti ete sukkādayo tayo, tehi saha veghanasā ca āgatā. Odātagayhā pāmokkhāti odātagayhā nāma pāmokkhadevā āgatā. Āguṃ devā vicakkhaṇāti vicakkhaṇā nāma devā āgatā.
恒常沉醉天和持缦天都来了。具足名声的杂居天也来了。雨云王波阇努发出雷声而来。凡趋向哪一方,那一方就有天降雨。这十类天众也是以十种方式到来的。巴利
Sadāmattā hāragajāti sadāmattā ca hāragajā ca. Missakā ca yasassinoti yasasampannā missakadevā ca. Thanayaṃ āga pajjunnoti pajjunno ca devarājā thanayanto āgato. Yo disā abhivassatīti yo yaṃ yaṃ disaṃ yāti, tattha tattha devo vassati. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhā āgatā.
安稳天、兜率天、夜摩天:安稳天、住在兜率天城的天众,以及住在夜摩天界的天众。富有名声的说法天:具足名声的说法天。不过在巴利圣典里写作“木柴天”。垂耳天和殊胜天:垂耳天和殊胜天。有名为光耀天的天神:在山顶上像燃烧的芦束一样闪闪发光的,叫做光耀天;他们和愿望天一起到来。不过在巴利圣典里写作“生名天”。愿望天因为欲望而被称为“有漏”。化乐天来了,他化自在天也来了。这十类天众:这十类天众也是以十种方式到来的。巴利
Khemiyā tusitā yāmāti khemiyā devā tusitapuravāsino ca yāmādevalokavāsino ca. Kathakā ca yasassinoti yasasampannā kathakadevā ca. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kaṭṭhakā cā’’ti likhanti. Lambītakā lāmaseṭṭhāti lambitakadevā ca lāmaseṭṭhadevā ca. Jotināmā ca āsavāti pabbatamatthake katanaḷaggikkhandho viya jotamānā jotidevā nāma atthi, te ca āsā ca devā āgatāti attho. Pāḷiyaṃ pana ‘‘jātināmā’’ti likhanti. Āsā devatā chandavasena āsavāti vuttā. Nimmānaratino āguṃ, athāguṃ paranimmitā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā.
“六十天众”是指从“水天”等开始算起的六组十天众,一共六十种天众,他们全都按青等颜色而显现出种种不同的容貌。“随名称而来”是指他们按名称的部分、按名称的类别而来。“以及其他相似的同侣”是指:其余那些在颜色和名称上都与他们相似、住在其他轮围界中的天众,也都同样到来了。这样,仅用一个词,就像扎成一束、包成一包那样,把一切天神都总括地指明了。巴利
Saṭṭhetedevanikāyāti ete ca āpo ca devātiādikā cha dasakā saṭṭhi devanikāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇino. Nāmanvayena āgacchunti nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsena āgatā. Ye caññe sadisā sahāti ye ca aññepi tehi sadisā vaṇṇatopi nāmatopi etādisāyeva sesacakkavāḷesu devā, tepi āgatāyevāti ekapadeneva kalāpaṃ viya puṭakaṃ viya ca katvā sabbā devatā niddisati.
就这样,在十千个世界中宣说了天众之后,现在为了说明他们究竟为何而来,便诵出《已超生者》这首偈颂。它的意思是:已经超越、已经断除了生,所以圣僧伽就叫作“已超生者”。因为贪、嗔、痴的桩柱都不存在,所以是“无桩”;因为已经渡过四种暴流而安住,所以是“渡暴流者”;因为四种漏都没有了,所以是“无漏”;因为已经渡过那些暴流、不再造恶业,所以是“龙象”。我们要见到那位已超生的圣僧伽,以及那位超越黑暗、如月亮以光辉照耀的十力者。为了这个目的,所有这些天众,以及其余与他们相似的同侣,都随着名称而前来。巴利
Evaṃ dasasu lokadhātusahassesu devakāye niddisitvā idāni yadatthaṃ te āgatā, taṃ dassento pavuṭṭhajātinti gāthamāha. Tassattho – pavuṭṭhā vigatā jāti assāti ariyasaṅgho pavuṭṭhajāti nāma, taṃ pavuṭṭhajātiṃ rāgadosamohakhīlānaṃ abhāvā akhīlaṃ cattāro oghe taritvā ṭhitattā oghatiṇṇaṃ catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavaṃ ariyasaṅghaṃ dakkhema passissāma. Tesaññeva oghānaṃ tiṇṇattā oghataraṃ āguṃ akaraṇato nāgaṃ. Asitātiganti kāḷakabhāvātītaṃ candaṃva siriyā virocamānaṃ dasabalañca dakkhema passissāmāti etadatthaṃ sabbepi te nāmanvayena āgacchuṃ, ye caññe sadisā sahāti.
341 现在要说明诸梵天神,于是说出“苏梵天神、最胜天”等语。其中,“苏梵天神”是一位梵天神;“最胜天”也是梵天神。“具神通者之子”是说,这些是具神通者——佛陀世尊——的儿子们,也就是圣梵天神们——一同前来。“常童与底沙”是指常童和底沙大梵天王。“他也来了”是说他也来了。巴利
341. Idāni brahmāno dassento subrahmā paramatto cātiādimāha. Tattha subrahmāti eko brahmā. Paramattopi brahmāva. Puttā iddhimato sahāti ete iddhimato buddhassa bhagavato puttā ariyabrahmāno saheva āgatā. Sanaṅkumāro tisso cāti sanaṅkumāro ca tissamahābrahmā ca. Sopāgāti sopi āgato.
“ 大梵天王统御千个梵天界,
他投生,拥有光辉,身躯可怖,名声远扬。”巴利
‘‘Sahassaṃ brahmalokānaṃ, mahābrahmābhitiṭṭhati; Upapanno jutimanto, bhismākāyo yasassi so’’ti. –
这里,“一千个大梵天王”是指:能用一根手指的光照亮一千个世界、用十根手指的光照亮一万个世界的一千位大梵天王都来了。“大梵天王站立”,是说每一位大梵天王都压过其他梵天神而安住。“已生”,就是出生在梵天界。“具光辉”,就是具足威神力。“身相骇人”,就是身体巨大,身形有两三座摩揭陀村落田地那么大。“具声誉”,就是因身体相好庄严而拥有名声。巴利
Ettha sahassaṃ brahmalokānanti ekaṅguliyā ekasahassacakkavāḷe dasahi aṅgulīhi dasasahassicakkavāḷe ālokapharaṇasamatthānaṃ mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgataṃ. Mahābrahmābhitiṭṭhatīti yattha ekeko mahābrahmā aññe brahme abhibhavitvā tiṭṭhati. Upapannoti brahmaloke nibbatto. Jutimantoti ānubhāvasampanno. Bhismākāyoti mahākāyo, dvīhi tīhi māgadhikehi gāmakkhettehi samappamāṇaattabhāvo. Yasassisoti attabhāvasirīsaṅkhātena yasena samannāgato.
在这里,那十位主宰者来了——也就是那些在各自领域中各自独立行使支配权的(大梵天王)。在这千位梵天神之中,像这样各自独立行使支配权的十位大梵天王已经到来。而从他们中间,哈里托由眷属围绕而来——在那些梵天神当中,名为哈里托的大梵天王,由十万梵天神眷属围绕,已经到来。巴利
Dasettha issarā āguṃ, paccekavasavattinoti etasmiñca brahmasahasse ye pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vasaṃ vattenti, evarūpā dasa issarā mahābrahmāno āgatā. Tesañca majjhato āga, hārito parivāritoti tesaṃ brahmānaṃ majjhe hārito nāma mahābrahmā satasahassabrahmaparivāro āgato.
342 那些天众全都来了,包括以帝释天神为首的天众,以及以哈里托大梵天王为首的梵天神众。魔军已经逼近,也就是说魔罗的军队已经到来。看看黑魔的愚蠢吧,意思是看看黑魔那副愚痴的样子。巴利
342.Te ca sabbe abhikkante, sainde deve sabrahmaketi te sabbepi sakkaṃ devarājānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate devakāye, hāritamahābrahmānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate brahmakāye ca. Mārasenā abhikkāmīti mārasenā abhigatā. Passa kaṇhassa mandiyanti kāḷakassa mārasa bālabhāvaṃ passatha.
“来,抓住他们,把他们绑起来!”他这样命令自己的随从。“愿你们被贪欲绑住!”意思是让你们这整个天众都被贪欲绑住。“从四面围住,别放走任何一个!”意思是你们当中,连一个也不要放走他们中的任何一个。还有一种写法是“别放走”,意思一样。巴利
Etha gaṇhatha bandhathāti evaṃ attano parisaṃ āṇāpesi. Rāgena baddhamatthu voti sabbaṃ vo idaṃ devamaṇḍalaṃ rāgena baddhaṃ hotu. Samantā parivāretha, mā vo muñcittha koci nanti tumhākaṃ ekopi etesu ekampi mā muñci. ‘‘Mā vo muñcethā’’tipi pāṭho, esevattho.
就这样,在那里,大集会时,拥有大军的黑者魔罗派遣了魔军;所谓“黑者”即魔罗,所谓“军”即魔军。用手掌拍击地面,就是用手拍打大地。所谓“发出可怕的声音”,即为了展示魔罗令人恐惧的恐怖景象而发出可怕的声音。巴利
Iti tattha mahāseno, kaṇho senaṃ apesayīti evaṃ tattha mahāsamaye mahāseno māro mārasenaṃ apesayi. Pāṇinā talamāhaccāti hatthena pathavītalaṃ paharitvā. Saraṃ katvāna bheravanti māravibhiṃsakadassanatthaṃ bhayānakaṃ sarañca katvā.
就像带着闪电的雨季乌云发出巨大雷鸣一样,那时魔罗展示了那些恐怖景象之后就退了回去。他极度愤怒,完全控制不住自己,气得什么也管不了,不情愿地身不由己退了回去。据说,世尊当时已经知道:“这个魔罗看到这场大集会,心想‘我要阻碍他们证悟’,于是不断派出魔军,显现恐怖景象。”这也是世尊一贯的做法:在不可能证悟的地方,他不管魔罗显现恐怖景象;但在可能证悟的地方,他就决意让会众像诸天神既看不到魔罗的样子、也听不到他的声音那样。而在这场集会中,将会发生伟大的证悟,所以他就决意让诸天神既看不到他的样子,也听不到他的声音。因此说:“那时他退了回去,极度愤怒,控制不住自己。”巴利
Yathā pāvussako megho, thanayanto savijjukoti savijjuko pāvussakamegho viya mahāgajjitaṃ gajjanto. Tadā so paccudāvattīti tasmiṃ samaye so māro taṃ vibhiṃsanakaṃ dassetvā paṭinivatto . Saṅkuddho asayaṃ vaseti suṭṭhu kuddho kupito kañci vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase asayaṃvasī attano vasena akāmako hutvā nivatto. Bhagavā kira ‘‘ayaṃ māro imaṃ mahāsamāgamaṃ disvā ‘abhisamayantarāyaṃ karissāmī’ti antarantare mārasenaṃ pesetvā māraṃ vibhiṃsakaṃ dassetī’’ti aññāsi. Pakati cesā bhagavato, yattha abhisamayo na bhavissati, tattha māraṃ vibhiṃsakaṃ dassentaṃ na nivāreti. Yattha pana abhisamayo hoti, tattha yathā parisā neva mārassa rūpaṃ passati, na saddaṃ suṇāti, evaṃ adhiṭṭhātīti. Imasmiñca samāgame mahābhisamayo bhavissati, tasmā yathā devatā neva tassa rūpaṃ passanti, na saddaṃ suṇanti, evaṃ adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –‘‘tadā so paccudāvatti, saṅkuddho asayaṃvase’’ti.
343 “那一切以证智了知、确定之后,具眼者”——世尊把那一切都了知、确定之后,巴利
343.Tañca sabbaṃ abhiññāya, vavatthitvāna cakkhumāti taṃ sabbaṃ bhagavā jānitvā vavatthapetvā ca.
“比丘们,魔军已经逼近,你们要了知”这句话是说:比丘们,魔军已经逼近,你们要如实了知各自相应的方法,进入果定。“他们策励精进”是说为了进入果定,他们发起了精进。“从离贪者那里退去”是说魔王和魔军从那些离贪的圣者们那里远远地退走了。“他们的汗毛也不曾动摇”是说那些离贪者的汗毛连一根也没有被摇动。于是,魔王对比丘僧团说了这首偈颂——巴利
Mārasenā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti bhikkhave mārasenā abhikkantā, te tumhe attano anurūpaṃ vijānātha, phalasamāpattiṃ samāpajjathāti vadati. Ātappamakarunti phalasamāpattiṃ pavisanatthāya vīriyaṃ ārabhiṃsu. Vītarāgehi pakkāmunti māro ca mārasenā ca vītarāgehi ariyehi dūratova apakkamuṃ. Nesaṃ lomāpi iñjayunti tesaṃ vītarāgānaṃ lomānipi na cālayiṃsu. Atha māro bhikkhusaṅghaṃ ārabbha imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“ 一切战胜了战争的人,都已超越恐惧,声名远扬;
那些弟子与众生一同欢喜,他们为世人所熟知。”巴利
‘‘Sabbe vijitasaṅgāmā, bhayātītā yasassino; Modanti saha bhūtehi, sāvakā te janesutā’’ti.
在这里,“与众生一同喜悦”的意思是:在十力者的教法中,与那些已生起的圣者们一起喜悦、欢欣。“为人们所熟知”的意思是:在人群中广为人知、名声显扬、被人们所熟悉。巴利
Tattha modanti saha bhūtehīti dasabalassa sāsane bhūtehi sañjātehi ariyehi saddhiṃ modanti pamodanti. Janesutāti jane vissutā pākaṭā abhiññātā.
这部《大集会经》确实是天神们所喜爱、所中意的,所以有人在念诵吉祥祝福的时候,在新建成的场所里,就应该念这部经。据说,天神们心里想着“我们要听这部经”,就竖起耳朵到处游走。而当这部经开示结束的时候,有百千俱胝的天神证得了阿拉汉果,至于证得入流果等等的人数,根本数不过来。巴利
Idaṃ pana mahāsamayasuttaṃ nāma devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, tasmā maṅgalaṃ vadantena abhinavaṭṭhānesu idameva suttaṃ vattabbaṃ. Devatā kira –‘‘imaṃ suttaṃ suṇissāmā’’ti ohitasotā vicaranti. Desanāpariyosāne panassa koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, sotāpannādīnaṃ gaṇanā natthi.
关于天神们喜爱这部经,这里有一个事例。据说在拘胝山寺,龙洞门口的一棵龙树上,住着一位天女。有个年轻比丘在洞内诵读这部经。天女听完后,在经文结束时大声赞叹萨度。比丘问,是谁。她说,尊者,我是天女。又问,你为什么赞叹萨度。她说,尊者,十力者当年在大林中坐着说法的那一天,我听过这部经,今天又听到了。这部法您从世尊所说那里领受得一字不漏,完整无误。比丘问,你是在十力者说法时听的吗。她说,是的,尊者。据说当时有一场盛大的天神集会,比丘又问,你当时站在哪里听的。巴利
Devatānañcassa piyamanāpabhāve idaṃ vatthu – koṭipabbatavihāre kira nāgaleṇadvāre nāgarukkhe ekā devadhītā vasati. Eko daharo antoleṇe imaṃ suttaṃ sajjhāyati. Devadhītā sutvā suttapariyosāne mahāsaddena sādhukāramadāsi. Ko esoti. Ahaṃ, bhante, devadhītāti. Kasmā sādhukāramadāsīti? Bhante, dasabalena mahāvane nisīditvā kathitadivase imaṃ suttaṃ sutvā ajja assosiṃ, bhagavatā kathitato ekakkharampi ahāpetvā suggahito ayaṃ dhammo tumhehīti. Dasabalassa kathayato sutaṃ tayāti? Āma, bhanteti. Mahā kira devatāsannipāto ahosi, tvaṃ kattha ṭhitā suṇīti?
尊者,我是住在大林里的天神。可是,每当有大威势的天神们到来时,我在赡部洲就找不到容身之处。于是我就来到这个铜掌岛,站在阎浮果港旁边开始听法。在那里,当那些大威势的天神们陆续到来时,我就一步步往后退,退到罗诃那国大村后方的海边,走进齐颈深的海水里,站在那里听。
“天女,从你站的地方,能远远看见导师吗?”
“尊者,您说什么呢?我以为导师在大林里说法时,一直只看着我一个人呢。”她这样想着,心生敬畏,就沉入海浪之中了。巴利
Ahaṃ, bhante, mahāvanavāsiyā devatā, mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu jambudīpe okāsaṃ nālatthaṃ, atha imaṃ tambapaṇṇidīpaṃ āgantvā jambukolapaṭṭane ṭhatvā sotuṃ āraddhamhi, tatrāpi mahesakkhāsu devatāsu āgacchantīsu anukkamena paṭikkamamānā rohaṇajanapade mahāgāmassa piṭṭhibhāgato samudde galappamāṇaṃ udakaṃ pavisitvā tattha ṭhitā assosinti. Tuyhaṃ ṭhitaṭṭhānato dūre satthāraṃ passasi devateti? Kiṃ kathetha, bhante, satthā mahāvane dhammaṃ desento nirantaraṃ mamaññeva oloketīti maññamānā otappamānā ūmīsu nilayāmīti.
那天,据说有百千俱胝的天神证得了阿拉汉果。比丘就问:“您当时也证得阿拉汉果了吗?”她说:“没有,尊者。”又问:“我想,您是证得了不来果吧?”她说:“没有,尊者。”又问:“我想,您是证得了一来果吧?”她说:“没有,尊者。”据说证得三道果的天神多到数不清。又问:“我想,您当时是证得了入流果吧?”那位天女因为那天证得了入流果,觉得难为情,就说:“这位尊者问的是不该问的事。”于是比丘对她说:“天女,能不能把您的身形显现给我们看呢?”她说:“不能,尊者,没法显现整个身体。我就为尊者显现一根手指节那么大的吧。”说着,她从钥匙孔里把手指伸进洞窟内,那时光芒大放,就像千轮明月和千轮太阳同时升起一样。天女向那位年轻比丘行礼,说:“尊者,请保持不放逸。”然后就离开了。由此可见,这部经是天神们所喜爱、所中意的,天神们都珍爱它。巴利
Taṃ divasaṃ kira koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, tumhepi tadā arahattaṃ pattāti? Natthi, bhante. Anāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Sakadāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Tayo magge pattā devatā kira gaṇanapathaṃ atītā, sotāpannā jātattha maññeti? Devatā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattattā harāyamānā –‘‘apucchitabbaṃ pucchati ayyo’’ti āha. Tato naṃ so bhikkhu āha – ‘‘sakkā pana devate, tava attabhāvaṃ amhākaṃ dassetu’’nti? Na sakkā bhante sakalakāyaṃ dassetuṃ, aṅgulipabbamattaṃ dassessāmi ayyassāti kuñcikachiddena aṅguliṃ antoleṇābhimukhaṃ akāsi, candasahassasūriyasahassauggamanakālo viya ahosi. Devadhītā ‘‘appamattā, bhante, hothā’’ti daharabhikkhuṃ vanditvā agamāsi. Evaṃ imaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, mamāyanti naṃ devatāti.