《大会经》注疏显示巴利原文
7. Mahāsamayasuttavaṇṇanā
331 “如是我闻”:即《大会经》。于此,对逐词作释如下:“于释迦族”:如《阿摩昼经》中所说由来,因发出“释迦族青年,实为贤善”的感叹,那些王族王子便得释迦之名,其所居之地亦随俗称“释迦”,此处即指在那释迦族地区。“大林”:指自然生长、非人工栽种,与雪山相连之一大森林。“与一切阿拉汉”:指在讲说此经的当日,便证得阿拉汉果的诸比丘。显示巴利原文
331.Evaṃme sutanti mahāsamayasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – sakkesūti ambaṭṭhasutte vuttena uppattinayena ‘‘sakyā vata, bho kumārā’’ti udānaṃ paṭicca sakkāti laddhanāmānaṃ rājakumārānaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘sakkā’’ti vuccati, tasmiṃ sakkesu janapade. Mahāvaneti sayaṃjāte aropite himavantena saddhiṃ ekābaddhe mahati vane. Sabbeheva arahantehīti imaṃ suttaṃ kathitadivaseyeva pattaarahattehi.
关于此,有一段因缘:据说,释迦族与拘利族在迦毗罗卫城和拘利城之间,筑起一道水坝截住罗希尼河,引水灌溉庄稼。到了违瑟吒月,庄稼枯萎,两城居民的做工者便聚集起来。那时,拘利城的居民说:“这水如果双方都取用,你们不够,我们也不够。但我们的庄稼只要浇一次水就能成熟,请把水给我们。”迦毗罗卫城的居民说:“等你们的粮仓都装满了,我们就算揣着红金、青宝珠和黑钱,提着篮子和布袋,也不能在你们家门前露脸。我们的庄稼也只要浇一次水就能成熟,请把水给我们。”“我们不给。”“我们也不给。”争执就这样愈演愈烈,一个人站起来打了另一个人,那人又打了别人。如此互相殴打之后,双方更攻击起对方的王族出身,事态便进一步激化了。显示巴利原文
Tatrāyaṃ anupubbikathā – sākiyakoliyā kira kapilavatthunagarassa ca koliyanagarassa ca antare rohiṇiṃ nāma nadiṃ ekeneva āvaraṇena bandhāpetvā sassāni karonti, atha jeṭṭhamūlamāse sassesu milāyantesu ubhayanagaravāsikānampi kammakarā sannipatiṃsu. Tattha koliyanagaravāsino āhaṃsu – ‘‘idaṃ udakaṃ ubhato hariyamānaṃ na tumhākaṃ na amhākaṃ pahossati, amhākaṃ pana sassaṃ ekena udakeneva nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. Kapilavatthunagaravāsino āhaṃsu – ‘‘tumhesu koṭṭhe pūretvā ṭhitesu mayaṃ rattasuvaṇṇanīlamaṇikāḷakahāpaṇe ca gahetvā pacchipasibbakādihatthā na sakkhissāma tumhākaṃ gharadvāre vicarituṃ, amhākampi sassaṃ ekeneva udakena nipphajjissati, idaṃ udakaṃ amhākaṃ dethā’’ti. ‘‘Na mayaṃ dassāmā’’ti. ‘‘Mayampi na dassāmā’’ti. Evaṃ kalahaṃ vaḍḍhetvā eko uṭṭhāya ekassa pahāraṃ adāsi, sopi aññassāti evaṃ aññamaññaṃ paharitvā rājakulānaṃ jātiṃ ghaṭṭetvā kalahaṃ vaḍḍhayiṃsu.
拘利族的做工者说:“你们就揪着迦毗罗卫城的人来大声嘲笑吧,他们如同狗和豺狼一般,与自己的姊妹同居。他们的象、马、刀枪武器,又能拿我们怎样?”释迦族的做工者同样说道:“你们现在就去揪着那些麻风病儿来大声嘲笑吧,他们如同无依无靠、没有归宿的畜生,住在拘罗树上。他们的象、马、刀枪武器,又能拿我们怎样?”他们将这些话禀告了各自负责的官员,官员们又上禀王族。于是,释迦族扬言:“我们要让那些与姊妹同居的人,见识一下我们的力量与威力。”随即武装出发。拘利族也称:“我们要让那些住在拘罗树上的人,见识一下我们的力量与威力。”同样武装出发。显示巴利原文
Koliyakammakarā vadanti – ‘‘tumhe kapilavatthuvāsike gahetvā gajjatha, ye soṇasiṅgālādayo viya attano bhaginīhi saddhiṃ saṃvasiṃsu. Etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Sākiyakammakarāpi vadanti – ‘‘tumhe dāni kuṭṭhino dārake gahetvā gajjatha, ye anāthā niggatikā tiracchānā viya kolarukkhe vasiṃsu, etesaṃ hatthino ca assā ca phalakāvudhāni ca amhākaṃ kiṃ karissantī’’ti? Te gantvā tasmiṃ kamme niyuttaamaccānaṃ kathesuṃ, amaccā rājakulānaṃ kathesuṃ, tato sākiyā – ‘‘bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsikānaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu. Koliyāpi – ‘‘kolarukkhavāsīnaṃ thāmañca balañca dassessāmā’’ti yuddhasajjā nikkhamiṃsu.
世尊也在黎明时分,从大悲定中出定,观察世间,看见他们如此武装而出。看见之后,他思量:“如果我前去,这场冲突是会平息,还是不会平息?”随后他察知:“我去那里,为平息冲突,将讲说三个本生,冲突便能平息。然后,为了彰显和合,再讲说两个本生,之后开示《杖经》。听了这些说法,两城居民将各自供养二百五十位王子。我将令他们出家,那时便会有一场大集会。”他如此决断。于是,当这些人正武装出动之际,世尊未告知任何人,独自持衣钵前往,在两军之间于空中结跏趺坐,放出六色光芒,安住于彼。显示巴利原文
Bhagavāpi rattiyā paccūsasamayeva mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento ime evaṃ yuddhasajje nikkhamante addasa. Disvā – ‘‘mayi gate ayaṃ kalaho vūpasamissati nu kho udāhu no’’ti upadhārento – ‘‘ahamettha gantvā kalahavūpasamanatthaṃ tīṇi jātakāni kathessāmi, tato kalaho vūpasamissati. Atha sāmaggidīpanatthāya dve jātakāni kathetvā attadaṇḍasuttaṃ desessāmi. Desanaṃ sutvā ubhayanagaravāsinopi aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni dassanti, ahaṃ te pabbajissāmi, tadā mahāsamāgamo bhavissatī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Tasmā imesu yuddhasajjesu nikkhamantesu kassaci anārocetvā sayameva pattacīvaramādāya gantvā dvinnaṃ senānaṃ antare ākāse pallaṅkaṃ ābhujitvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjetvā nisīdi.
迦毗罗卫城的居民见到世尊,心中思惟:“我们亲族中最尊贵的导师来了,他是否见到了我们争执的缘由?”接着又想:“世尊既然已到,我们绝不能将武器刺向对方。就让拘利城的居民来杀我们或打我们吧。”于是他们丢下武器,顶礼世尊,坐下。拘利城的居民也同样思惟,丢下武器,顶礼世尊,坐下。显示巴利原文
Kapilavatthuvāsino bhagavantaṃ disvāva – ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭho satthā āgato, diṭṭho nu kho tena amhākaṃ kalahakāraṇabhāvo’’ti cintetvā – ‘‘na kho pana sakkā bhagavati āgate amhehi parassa sarīre satthaṃ pātetuṃ, koliyanagaravāsino amhe hanantu vā pacantu vā’’ti āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu. Koliyanagaravāsinopi tatheva cintetvā āvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ vanditvā nisīdiṃsu.
世尊明知故问:“大王们,你们为何而来?”他们回答:“世尊,我们并非为了在渡口嬉戏,也非为了登山游玩,不是为了河里戏水,更不是为了观赏山林景色,而是准备在此交战而来。”世尊问:“大王们,你们因何事而起争执?”“因为水,尊者。”“水值几何?”“不值几个钱,尊者。”“那么大地值多少,大王们?”“无价,尊者。”“刹帝利值多少?”“刹帝利亦称无价,尊者。”“大王们,为了微不足道的一点水,你们为什么竟要毁掉无价的刹帝利?”“争执实在无益。大王们,由于争执,在不该结怨的地方结了怨。从前有一位树神与黑狮子结怨,结果在整个这一劫中都没能和解。”讲说了《颤栗本生》。接着又说:“大王们,不应轻信他人的话。因为随顺他人的话,仅凭一只兔子的说法,便使广大三千由旬雪山中的四足众生成群跳入大海。因此,不应随顺他人之言。”讲说了《大地破裂本生》。然后又说:“大王们,有时弱小者也能见到强大者的破绽与空隙,有时强大者也会败于弱小者之手。正如鹌鹑小鸟也杀死了象王。”讲说了《鹌鹑本生》。像这样,为了平息争执,他讲说了这三个本生故事。显示巴利原文
Bhagavā jānantova – ‘‘kasmā āgatattha mahārājā’’ti pucchi. Bhagavā, na titthakīḷāya na pabbatakīḷāya na nadīkīḷāya na giridassanatthaṃ, imasmiṃ pana ṭhāne saṅgāmaṃ paccupaṭṭhapetvā āgatamhāti. Kiṃ nissāya vo kalaho mahārājāti? Udakaṃ, bhanteti. Udakaṃ kiṃ agghati mahārājāti? Appagghaṃ, bhanteti. Pathavī nāma kiṃ agghati mahārājāti? Anagghā, bhanteti. Khattiyā kiṃ agghanti mahārājāti? Khattiyā nāma anagghā bhanteti. Appamūlakaṃ udakaṃ nissāya kimatthaṃ anagghe khattiye nāsetha, mahārājāti? ‘‘Kalahe assādo nāma natthi, kalahavasena mahārājā aṭṭhāne veraṃ katvā ekāya rukkhadevatāya kāḷasīhena saddhiṃ baddhāghāto sakalampi imaṃ kappaṃ anuppattoyevā’’ti vatvā phandanajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘parapattiyena nāma mahārājā na bhavitabbaṃ. Parapattiyā hutvā hi ekassa sasakassa kathāya tiyojanasahassavitthate himavante catuppadagaṇā mahāsamuddaṃ pakkhandino ahesuṃ. Tasmā parapattiyena na bhavitabba’’nti vatvā pathavīundriyajātakaṃ kathesi. Tato – ‘‘kadāci, mahārājā, dubbalopi mahabbalassa randhaṃ vivaraṃ passati, kadāci mahabbalo dubbalassa. Laṭukikāpi hi sakuṇikā hatthināgaṃ ghātesī’’ti vatvā laṭukikajātakaṃ kathesi. Evaṃ kalahavūpasamatthāya tīṇi jātakāni kathetvā sāmaggiparidīpanatthāya dve jātakāni kathesi. Kathaṃ? Samaggānañhi mahārājā koci otāraṃ nāma passituṃ na sakkotīti vatvā rukkhadhammajātakaṃ kathesi. Tato ‘‘samaggānaṃ mahārājā koci vivaraṃ passituṃ nāsakkhi. Yadā pana aññamaññaṃ vivādamakaṃsu, atha te nesādaputto jīvitā voropetvā ādāya gato. Vivāde assādo nāma natthī’’ti vatvā vaṭṭakajātakaṃ kathesi. Evaṃ imāni pañca jātakāni kathetvā avasāne attadaṇḍasuttaṃ kathesi.
国王们生起净信,心中思惟:“如果导师没有来,我们定会亲手杀害彼此,让血流成河。我们的儿子、兄弟将不能在自家门前相见,也不会有人为我们传递教法和彼此的消息。靠着导师,我们才得以活命。然而,如果导师过着在家生活,他本可掌握统治四大洲及周围二千岛屿的王权,并且会有一千多位王子作为刹帝利眷属而游化。他舍弃了那样的成就而出家,证得正觉;如今也应当以刹帝利眷属的身份而游化啊。”于是两城的居民各供养了二百五十位王子出家。世尊让他们出家后,前往大林。这些人出于对世尊的敬仰,并非出于自愿而出家,因此心生不满。他们从前的妻子们也捎信来说:“尊贵的夫君,请生厌离吧,居家生活确实不安稳啊”等等。他们便更加厌离了。显示巴利原文
Rājāno pasannā – ‘‘sace satthā nāgamissa, mayaṃ sahatthā aññamaññaṃyeva vadhitvā lohitanadiṃ pavattayissāma, amhākaṃ puttabhātaro gehadvāre na passeyyāma, sāsanapaṭisāsanampi no āharaṇako na bhavissati. Satthāraṃ nissāya no jīvitaṃ laddhaṃ. Sace pana satthā agāraṃ ajjhāvasissa, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu rajjamassa hatthagataṃ abhavissa, atirekasahassaṃ kho panassa puttā abhavissaṃsu, tato khattiyaparivārova avicarissa. Taṃ kho panesa sampattiṃ pahāya nikkhamitvā sambodhiṃ patto, idānipi khattiyaparivāroyeva vicaratū’’ti ubhayanagaravāsino aḍḍhatiyāni aḍḍhatiyāni kumārasatāni adaṃsu. Bhagavā te pabbājetvā mahāvanaṃ agamāsi. Tesaṃ garugāravavasena na attano ruciyā pabbajitānaṃ anabhirati uppajji. Purāṇadutiyikāyopi nesaṃ ‘‘ayyaputtā ukkaṇṭhantu, gharāvāso na saṇṭhātī’’tiādīni vatvā sāsanaṃ pesenti. Te atirekataraṃ ukkaṇṭhiṃsu.
世尊观察后,了知他们心生厌离,便想:“这些比丘与我这样的佛陀共住,尚且感到厌倦。好吧,我先为他们称赞鹴湖的胜妙,再带他们前往彼处,以消解这厌离之心。”于是,他宣说了鹴湖的种种殊胜。比丘们听后,都心生向往。世尊问:“比丘们,你们想去看鹴湖吗?”众人答:“是的,世尊。”世尊说:“既然如此,我们这就去吧。”比丘们便问:“世尊以神通前往之处,我们应如何去?”世尊说:“你们若想去,我便以威神之力带你们去。”众人应允:“好的,尊者。”于是,世尊携五百比丘腾空而起,降落在鹴湖。他对诸比丘说:“比丘们,在这鹴湖中,若有你们叫不出名字的鱼,就去问问它们的名字吧。”显示巴利原文
Bhagavā āvajjanto tesaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā ‘‘ime bhikkhū mādisena buddhena saddhiṃ ekato vasantā ukkaṇṭhanti, handa nesaṃ kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathetvā tattha netvā anabhiratiṃ vinodessāmī’’ti kuṇāladahassa vaṇṇaṃ kathesi. Te taṃ daṭṭhukāmā ahesuṃ. Daṭṭhukāmattha, bhikkhave, kuṇāladahanti? Āma bhagavāti. Yadi evaṃ, etha, gacchāmāti. Iddhimantānaṃ bhagavā gamanaṭṭhānaṃ mayaṃ kathaṃ gamissāmāti? Tumhe gantukāmā hotha, ahaṃ mamānubhāvena gahetvā gamissāmīti. Sādhu, bhanteti. Atha bhagavā pañca bhikkhusatāni gahetvā ākāse uppatitvā kuṇāladahe patiṭṭhāya te bhikkhū āha – ‘‘bhikkhave, imasmiṃ kuṇāladahe yesaṃ macchānaṃ nāmaṃ na jānātha, tesaṃ nāmaṃ pucchathā’’ti.
比丘们便一一探问,世尊也一一为他们解答。不仅限于鱼的名字,在那片树林中,世尊又让他们问询树木、山脚、二足类、四足类及鸟类的名字,并一一解说。这时,有两只鸟用喙衔着一根棍子,鹴鸟王正端坐其上,前呼后拥,在众鸟的环绕中飞来。比丘们见到后心想:“这位必定是群鸟之王,那些是它的随从了。”世尊说道:“正是如此,比丘们。这也是我的族姓,我的家系。”比丘们说:“尊者,这些鸟我们目睹了。但世尊所说的‘这也是我的族姓,我的家系’,我们想聆听其中的原由。”世尊问:“比丘们,你们想听吗?”“是的,世尊。”“那么,仔细谛听。”于是,世尊以三百偈颂为庄严,开示了鹴鸟本生,从而消除了他们的厌离。开示结束时,所有人都证得须陀洹果,并依此道获得了神通。世尊说:“比丘们,暂且到此。”便升入空中,径直前往大林。那些比丘,去时仰仗十力世尊的威神之力,归来时则以自己的神通力,环拥于世尊周围,降落在大林。显示巴利原文
Te pucchiṃsu, bhagavā pucchitapucchitaṃ kathesi. Na kevalaṃ macchānaṃyeva, tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhānampi pabbatapāde dvipadacatuppadasakuṇānampi nāmāni pucchāpetvā kathesi. Atha dvīhi sakuṇehi mukhatuṇḍakena ḍaṃsitvā gahitadaṇḍake nisinno kuṇālasakuṇarājā purato pacchato ubhosu passesu sakuṇasaṅghaparivuto āgacchati. Bhikkhū taṃ disvā – ‘‘esa, bhante, imesaṃ sakuṇānaṃ rājā bhavissati, parivārā ete etassā’’ti maññāmāti. Evameva, bhikkhave, ayampi mama vaṃso mama paveṇīti. Idāni tāva mayaṃ, bhante, ete sakuṇe passāma. Yaṃ pana bhagavā ‘‘ayampi mama vaṃso mama paveṇī’’ti āha, taṃ sotukāmamhāti. Sotukāmattha bhikkhaveti? Āma, bhagavāti. Tena hi suṇāthāti tīhi gāthāsatehi maṇḍetvā kuṇālajātakaṃ kathento anabhiratiṃ vinodesi. Desanāpariyosāne sabbepi sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, maggeneva ca nesaṃ iddhipi āgatā. Bhagavā – ‘‘hotu tāva ettakaṃ etesaṃ bhikkhūna’’nti ākāse uppatitvā mahāvanameva agamāsi. Tepi bhikkhū gamanakāle dasabalassa ānubhāvena gantvā āgamanakāle attano ānubhāvena bhagavantaṃ parivāretvā mahāvane otariṃsu.
世尊在敷好的坐具上坐下,对诸比丘说:“来,比丘们,请坐。我要为你们开示断除烦恼的上三道业处。”接着便讲授了业处。比丘们心想:“世尊了知了我们的厌离,将我们带到鹴湖,消解了厌倦,让我们在那里证得了须陀洹果。如今在此地,又赐予我们其余三道的业处。我们不应以‘已是须陀洹’自居而虚度光阴,应当如上士那般精勤修行。”于是,他们顶礼十力世尊的双足,起身后抖开坐具,各自安坐在岩洞、树根等处。显示巴利原文
Bhagavā paññattāsane nisīditvā te bhikkhū āmantetvā – ‘‘etha, bhikkhave, nisīdatha, uparimaggattayavajjhānaṃ vo kilesānaṃ pahānāya kammaṭṭhānaṃ kathessāmī’’ti kammaṭṭhānaṃ kathesi. Bhikkhū cintesuṃ – ‘‘bhagavā amhākaṃ anabhiratabhāvaṃ ñatvā kuṇāladahaṃ netvā anabhiratiṃ vinodesi, tattha sotāpattiphalappattānaṃ no idāni idha tiṇṇaṃ maggānaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi, na kho panamhehi ‘sotāpannā maya’nti vītināmetuṃ vaṭṭati, uttamapurisasadisehi no bhavituṃ vaṭṭatī’’ti te dasabalassa pāde vanditvā uṭṭhāya nisīdanaṃ papphoṭetvā visuṃ visuṃ pabbhārarukkhamūlesu nisīdiṃsu.
世尊心想:“这些比丘原本就从不放松业处,而已经获得适宜业处的比丘,是没有理由感到疲累的。他们在经行之中不断增长观智,证得阿拉汉果之后,便会来我这里,各自报告所证得的功德。当他们前来时,一万个轮围世界的天众将会聚集在一个轮围世界,将会有大集会。我应当坐在空旷之处。”于是他在空旷处铺好佛座,坐了下来。显示巴利原文
Bhagavā cintesi – ‘‘ime bhikkhū pakatiyāpi avissaṭṭhakammaṭṭhānā, laddhupāyassa pana bhikkhuno kilamanakāraṇaṃ nāma natthi. Gacchantā gacchantā ca vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā – ‘‘attanā attanā paṭiladdhaguṇaṃ ārocessāmā’ti mama santikaṃ āgamissanti. Etesu āgatesu dasasahassacakkavāḷe devatā ekacakkavāḷe sannipatissanti, mahāsamayo bhavissati, vivitte okāse mayā nisīdituṃ vaṭṭatī’’ti. Tato vivitte okāse buddhāsanaṃ paññapetvā nisīdi.
最早取了业处前去用功的大长老,连同四无碍解一起证得了阿拉汉果。接着,第二位、第三位……五百位比丘如同池塘中的莲花,次第绽放。最先证得阿拉汉果的比丘心想:“我要向世尊报告。”便解开结跏趺坐,抖开坐具,起身面朝十力世尊的方向。同样地,第二位、第三位……五百位比丘仿佛依次进入食堂一般,相续前来。最先到达的那一位,顶礼之后铺好坐具,退坐一面,正想报告所证得的功德,却又心想:“还有其他人吗?”于是回头望向来的方向,看见另一位,又看见另一位。就这样,所有比丘到来后退坐一面,但这位因为顾虑那位而不开口,那位也因为顾虑这位而不开口。据说,漏尽者会有两种心态:一是生起这样的心:‘啊,愿我所证得的功德能被天界世间尽快了知。’二是对于所证得的境界,犹如获得宝藏的人,不愿轻易告诉别人。显示巴利原文
Sabbapaṭhamaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā gatathero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tato aparo tato aparoti pañcasatāpi paduminiyaṃ padumāni viya vikasiṃsu. Sabbapaṭhamaṃ arahattappattabhikkhu – ‘‘bhagavato ārocessāmī’’ti pallaṅkaṃ vinibbhujitvā nisīdanaṃ papphoṭetvā uṭṭhāya dasabalābhimukho ahosi. Evaṃ aparopi aparopīti pañcasatāpi bhattasālaṃ pavisantā viya paṭipāṭiyāva āgamaṃsu. Paṭhamaṃ āgato vanditvā nisīdanaṃ paññapetvā ekamantaṃ nisīditvā paṭiladdhaguṇaṃ ārocetukāmo – ‘‘atthi nu kho añño koci, natthī’’ti nivattitvā āgamanamaggaṃ olokento aparampi addasa aparampi addasa. Iti sabbepi te āgantvā ekamantaṃ nisīditvā ayaṃ imassa harāyamāno na kathesi, ayaṃ imassa harāyamāno na kathesīti. Khīṇāsavānaṃ kira dve ākārā honti – ‘‘aho vata mayā paṭiladdhaguṇaṃ sadevako loko khippameva paṭivijjheyyā’’ti cittaṃ uppajjati. Paṭiladdhabhāvaṃ pana nidhiladdhapuriso viya na aññassa ārocetukāmo hoti.
然而,就在圣众圈如此默然静坐之时,从东方持双山环绕之外,升起一轮满月。它远离了云、雾、烟、尘、罗睺这五种垢染,为了展现由佛出世所庄严的世间的胜妙景象,仿佛一面银制大圆镜高悬于东方,又如抓住轮辋被转动着的银轮一般庄严的满月轮,升入空中。就在这样的刹那、这样的时分、这样的须臾之间,世尊住在释迦族中,在迦毗罗卫城的大林,与大约五百位比丘的大僧团一起——这些比丘全部都是阿拉汉。显示巴利原文
Evaṃ osīdamatte pana tasmiṃ ariyamaṇḍale pācīnayugandharaparikkhepato abbhā, mahikā, dhūmo, rajo, rāhūti imehi upakkilesehi vippamuttaṃ buddhuppādapaṭimaṇḍitassa lokassa rāmaṇeyyakadassanatthaṃ pācīnadisāya ukkhittarajatamayamahāādāsamaṇḍalaṃ viya, nemivaṭṭiyaṃ gahetvā parivattiyamānarajatacakkasassirikaṃ puṇṇacandamaṇḍalaṃ ullaṅghitvā anilapathaṃ paṭipajjittha. Iti evarūpe khaṇe laye muhutte bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehi.
世尊也生于大选出(mahāsammata)的世系,那五百位比丘也同样生于大选出的家族。世尊从刹帝利母胎中出生,他们也是;世尊从王族出家,他们也是;世尊舍弃了白伞盖,抛下即将到手的转轮王位而出家,他们也同样舍弃白伞盖,抛下王位而出家。就这样,世尊处在清净的环境、清净的夜晚,自身清净,眷属也清净;是离贪者,眷属也离贪;是离嗔者,眷属也离嗔;是离痴者,眷属也离痴;是无渴爱者,眷属也无渴爱;是无烦恼者,眷属也无烦恼;是寂静者,眷属也寂静;是调御者,眷属也调御;是解脱者,眷属也解脱;在这样的环境中,世尊显得无比璀璨。这就是所谓的‘功德地’,有多少可赞叹的,就应当尽情赞叹。因此,经文针对这些比丘说:‘与大约五百位比丘一起,全部都是阿拉汉。’显示巴利原文
Tattha bhagavāpi mahāsammatassa vaṃse uppanno, tepi pañcasatā bhikkhū mahāsammatassa kule uppannā. Bhagavāpi khattiyagabbhe jāto, tepi khattiyagabbhe jātā. Bhagavāpi rājapabbajito, tepi rājapabbajitā. Bhagavāpi setacchattaṃ pahāya hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ nissajjetvā pabbajito, tepi setacchattaṃ pahāya hatthagatāni rajjāni nissajjetvā pabbajitā. Iti bhagavā parisuddhe okāse parisuddhe rattibhāge sayaṃ parisuddho parisuddhaparivāro vītarāgo vītarāgaparivāro vītadoso vītadosaparivāro vītamoho vītamohaparivāro nittaṇho nittaṇhaparivāro nikkileso nikkilesaparivāro santo santaparivāro danto dantaparivāro mutto muttaparivāro ativiya virocatīti. Vaṇṇabhūmi nāmesā, yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ vattabbaṃ. Iti ime bhikkhū sandhāya vuttaṃ – ‘‘pañcamattehi bhikkhusatehi sabbeheva arahantehī’’ti.
「大多(yebhuyyena)」是指大部分天众聚集来了,只有少部分没有聚集:无想天的天人、无色界的天人,以及正在入定的天人。聚集的顺序是这样的:据说,大林(mahāvana)附近的天众开始骚动起来,发出很大声音说:“来吧,朋友们!去拜见佛陀,能得大利益;去听闻佛法,能得大利益;去见比丘僧团,也能得大利益。来吧,来吧!”他们一边这样大声喊,一边前来,礼敬世尊和在那瞬间证得阿拉汉果的漏尽者们,然后站在一旁。按照同样的方式,听到各处传来的声音,就从半牛呼、一牛呼、半由旬、一由旬等不同距离的地方,从宽广三千由旬的雪山(himavant)开始,乃至六万三千座城镇、九十九万处河口港(doṇamukhā)、九十六百万座港口(paṭṭana)、五十六处宝矿(ratanākara),也就是说,覆盖整个赡部洲洲(jambudīpa)、东胜身洲(pubbavideha)、西牛货洲(aparagoyāna)、郁单越(uttarakuru),以及两千座小岛(parittadīpa),也就是整个轮围世界(cakkavāḷa);然后扩展到第二个、第三个轮围世界……就这样,我们应该知道,天众在一万个轮围世界中都聚集了。这里所说的‘十方世界(dasalokadhātuyo)’,就是指这一万个轮围世界。因此才说:‘从十方世界,大部分天众都聚集来了。’显示巴利原文
Yebhuyyenāti bahutarā sannipatitā, mandā na sannipatitā asaññā arūpāvacaradevatā samāpannadevatā ca. Tatrāyaṃ sannipātakkamo mahāvanassa kira sāmantā devatā caliṃsu – ‘‘āyāma, bho buddhadassanaṃ nāma bahūpakāraṃ, dhammassavanaṃ bahūpakāraṃ, bhikkhusaṅghadassanaṃ bahūpakāraṃ, āyāma āyāmā’’ti mahāsaddaṃ kurumānā āgantvā bhagavantañca taṃmuhuttaṃ arahattappattakhīṇāsave ca vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Eteneva upāyena tāsaṃ tāsaṃ saddaṃ sutvā saddantaraaḍḍhagāvutagāvutaaḍḍhayojanayojanādivasena tiyojanasahassavitthate himavante, tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesu, navanavutiyā doṇamukhasatasahassesu, channavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesu, chapaṇṇāsāya ratanākaresūti sakalajambudīpe, pubbavidehe, aparagoyāne, uttarakurumhi, dvīsu parittadīpasahassesūti sakalacakkavāḷe, tato dutiyatatiyacakkavāḷeti evaṃ dasasahassacakkavāḷesu devatā sannipatitāti veditabbā. Dasasahassacakkavāḷañhi idha dasalokadhātuyoti adhippetā. Tena vuttaṃ – ‘‘dasahi ca lokadhātūhi devatā yebhuyyena sannipatitā hontī’’ti.
如此聚集的天众,使得整个轮围世界内部直到梵天界,就像针屋里密密地插满了针一样,毫无空隙。要知道,梵天界的高度是这样衡量的:据说,在铜殿(Lohapāsāde)那里,一块相当于七座尖顶屋(kūṭāgāra)高的石头,从梵天界往下扔,要经过四个月才能落到地面。在如此广大的空间里,天众密集得就像:站在下面向上抛撒花朵或香烟,它们根本升不上去;站在上面向下抛撒芥子,它们也落不下来,中间找不到任何空隙。天众之间完全没有任何间隙。然而,就像转轮圣王坐的地方并不拥挤,各个方向来的有大威德的刹帝利都能得到位置,但外围的地方却非常拥挤一样;同样地,世尊所坐的地方也不拥挤,从各个方向来的有大威德的天众和大梵天(mahābrahmāno)都能得到位置。而且,据说在靠近世尊最近的地方,如同《大般涅槃经》中所说的那样,在一个仅容毛发尖刺入的微细地方,就有十位、二十位,乃至最多三十位天众,化现出极为微细的身体站在那里。他们是每六十位天众站在一处。显示巴利原文
Evaṃ sannipatitāhi devatāhi sakalacakkavāḷagabbhaṃ yāva brahmalokā sūcighare nirantaraṃ pakkhittasūcīhi viya paripuṇṇaṃ hoti. Tatra brahmalokassa evaṃ uccattanaṃ veditabbaṃ. Lohapāsāde kira sattakūṭāgārasamo pāsāṇo brahmaloke ṭhatvā adho khitto catūhi māsehi pathaviṃ pāpuṇāti. Evaṃ mahante okāse yathā heṭṭhā ṭhatvā khittāni pupphāni vā dhūmo vā upari gantuṃ, upari vā ṭhatvā khittasāsapā heṭṭhā otarituṃ antaraṃ na labhanti, evaṃ nirantaraṃ devatā ahesuṃ. Yathā kho pana cakkavattirañño nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ hoti, āgatāgatā mahesakkhā khattiyā okāsaṃ labhantiyeva, parato parato pana atisambādhaṃ hoti, evameva bhagavato nisinnaṭṭhānaṃ asambādhaṃ, āgatāgatā mahesakkhā devatā ca mahābrahmāno ca okāsaṃ labhantiyeva. Apisudaṃ bhagavato āsannāsannaṭṭhāne mahāparinibbāne vuttanayeneva vālaggakoṭinitudanamatte padese dasapi vīsampi sabbaparato tiṃsampi devatā sukhume sukhume attabhāve māpetvā aṭṭhaṃsu. Saṭṭhi saṭṭhi devatā aṭṭhaṃsu.
「净居天众」指住在净居天的众生。「净居天」是清净的不来者与漏尽者所居之处,也就是五种梵天界。「他们心想」——他们为什么会有这样的想法呢?据说,这些梵天入定后,依预定的时限出定,观见自己的梵天宫殿犹如斋后空寂的食堂,了无人踪。于是他们思惟:“梵天们都到哪里去了?”得知是大集会,便想:“这个集会极为盛大,我们却未能参加。未能参加的人便再难有这样的机会。因此,我们前去时不能空手,应当每人造一首偈颂。这样既能在大集会中表明我们的到来,也能赞叹十力世尊的功德。”于是他们出定后如此思惟,便生起了这样的想法。显示巴利原文
Suddhāvāsakāyikānanti suddhāvāsavāsīnaṃ. Suddhāvāsā nāma suddhānaṃ anāgāmikhīṇāsavānaṃ āvāsā pañca brahmalokā. Etadahosīti kasmā ahosi? Te kira brahmāno samāpattiṃ samāpajjitvā yathāparicchedena vuṭṭhitā brahmabhavanaṃ olokentā pacchābhatte bhattagehaṃ viya suññataṃ addasaṃsu. Tato ‘‘kuhiṃ brahmāno gatā’’ti āvajjantā mahāsamāgamaṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ samāgamo mahā, mayaṃ ohīnā, ohīnakānaṃ okāso dullabho hoti, tasmā gacchantā atucchahatthā hutvā ekekaṃ gāthaṃ abhisaṅkharitvā gacchāma. Tāya mahāsamāgame ca attano āgatabhāvaṃ jānāpessāma, dasabalassa ca vaṇṇaṃ bhāsissāmā’’ti. Iti tesaṃ samāpattito vuṭṭhāya āvajjitattā etadahosi.
332 经文说“在世尊面前出现”,是描述他们仿佛降落在世尊近前、正对面一般,但此处义理不应如此理解。实际上,那些梵天是站在梵天界造好偈颂后,一位降落在东轮围世界的边缘,一位降落在南轮围世界的边缘,一位降落在西轮围世界的边缘,一位降落在北轮围世界的边缘。其中,降落在东轮围世界边缘的梵天,进入“青遍”定,放出青色光芒,照耀一万轮围世界的天众,犹如为他们披上了宝石光华的外衣,让大家知道自己的到来;同时也知道无人能横越佛道,因此只能沿着扫清障碍的佛道而来,向世尊顶礼后,站在一旁。站在一旁后,他诵出了自己所造的偈颂。显示巴利原文
332.Bhagavato purato pāturahesunti pāḷiyaṃ bhagavato santike abhimukhaṭṭhāneyeva otiṇṇā viya katvā vuttā, na kho panettha evaṃ attho veditabbo. Te pana brahmaloke ṭhitāyeva gāthā abhisaṅkharitvā eko puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari, eko dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, eko uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otari. Tato puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmā nīlakasiṇaṃ samāpajjitvā nīlarasmiyo vissajjitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ maṇicammaṃ paṭimuñcanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā buddhavīthi nāma kenaci ottharituṃ na sakkā, tasmā pahaṭabuddhavīthiyāva āgantvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito attanā abhisaṅkhataṃ gāthaṃ abhāsi.
降落在南轮围世界边缘的梵天,也进入“黄遍”定,放出如黄金般的光芒,照耀一万轮围世界的天众,犹如为他们披上金色的布匹,让大家知道自己的到来,然后同样地站在一边。降落在西轮围世界边缘的梵天,进入“红遍”定,放出红色光芒,照耀一万轮围世界的天众,犹如用上等的红毯把他们围起,让大家知道自己的到来,然后同样地站在一边。降落在北轮围世界边缘的梵天,进入“白遍”定,放出白色光芒,照耀一万轮围世界的天众,犹如为他们披上洁白的善意花布,让大家知道自己的到来,然后同样地站在一边。显示巴利原文
Dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi pītakasiṇaṃ samāpajjitvā pītarasmiyo suvaṇṇapabhaṃ muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ suvaṇṇapaṭaṃ pārupento viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi lohitakasiṇaṃ samāpajjitvā lohitarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ rattavarakambalena parikkhipanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi. Uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ otiṇṇabrahmāpi odātakasiṇaṃ samāpajjitvā odātarasmiyo muñcitvā dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ sumanapaṭaṃ pārupanto viya attano āgatabhāvaṃ jānāpetvā tatheva aṭṭhāsi.
然而在经文中,“出现在世尊面前。那时,那些天神礼敬世尊后,立于一面”这一叙述,看似在同一刹那先出现、礼敬,而后立于一面;实际上这些是依次发生的,只是经文将它们合在一起显示。至于偈颂的宣说,经文中则是分别逐一说明的。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ pana ‘‘bhagavato purato pāturahesuṃ. Atha kho tā devatā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsū’’ti evaṃ ekakkhaṇaṃ viya purato pātubhāvo ca abhivādetvā ekamantaṃ ṭhitabhāvo ca vutto, so iminā anukkamena ahosi, ekato katvā pana dassito. Gāthābhāsanaṃ pana pāḷiyaṃ visuṃ visuṃyeva vuttaṃ.
其中,“大集会”(mahāsamaya)意即大汇聚。“茂林”(pavana)是指丛林。世尊由此二词而说:“今日在此丛林,有大聚、大集。”接着,为说明集会由谁组成,便说“天众聚集”(devakāyāsamāgatā)。这里的“天众”(devakāyā)指各类天神。他们说:“见到天众如此聚集,我们也来到此法会,为的是亲眼得见那不败的僧团。”也就是说,我们来此,是为见到那不被任何力量制伏、于今日摧破三魔、战胜战斗的不败僧团。那位梵天宣说此偈颂后,礼敬世尊,便立于东轮围世界的边缘。显示巴利原文
Tattha mahāsamayoti mahāsamūho. Pavanaṃ vuccati vanasaṇḍo. Ubhayenapi bhagavā imasmiṃ vanasaṇḍe ajja mahāsamūho mahāsannipātoti āha. Tato yesaṃ so sannipāto, te dassetuṃ devakāyāsamāgatāti āha. Tattha devakāyāti devaghaṭā. Āgatamha imaṃ dhammasamayanti evaṃ samāgate devakāye disvā mayampi imaṃ dhammasamūhaṃ āgatā. Kiṃ kāraṇā? Dakkhitāye aparājitasaṅghaṃ, kenaci aparājitaṃ ajjeva tayo māre madditvā vijitasaṅgāmaṃ imaṃ aparājitasaṅghaṃ dassanatthāya āgatamhāti attho. So pana brahmā imaṃ gāthaṃ bhāsitvā bhagavantaṃ abhivādetvā puratthimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃyeva aṭṭhāsi.
接着,第二位梵天也如前一般前来,宣说道:“‘那里的比丘们’(tatra bhikkhavo)是指在集会处的比丘。‘已令心得定’(samādahaṃsu),即令心与定相应。‘令自心正直’(cittamattano ujukaṃ akaṃsu),是说他们断除自心中一切的弯曲、欺诳与歪斜,令心正直。正如‘御者持缰而住’(sārathīva nettāni gahetvā):犹如调伏良马之后,御者收起刺棒,仅持缰绳,不加鞭策亦不制止,如是而住;这五百位比丘皆成就六支舍,善护根门,如智者般守护诸根。我来此,正是为了得见这些比丘,世尊!”说完之后,他也去到应立之处,立于其处。显示巴利原文
Atha dutiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha tatra bhikkhavoti tasmiṃ sannipātaṭṭhāne bhikkhū. Samādahaṃsūti samādhinā yojesuṃ. Cittamattano ujukaṃ akaṃsūti attano cittaṃ sabbe vaṅkakuṭilajimhabhāve haritvā ujukaṃ akariṃsu. Sārathīva nettāni gahetvāti yathā samappavattesu sindhavesu odhastapatodo sārathi sabbayottāni gahetvā acodento avārento tiṭṭhati, evaṃ chaḷaṅgupekkhāsamannāgatā guttadvārā sabbepete pañcasatā bhikkhū indriyāni rakkhanti paṇḍitā, ete daṭṭhuṃ idhāgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
接着,第三位梵天如前所述前来,宣说道:其中,“断除木钉”是指斩断了贪、嗔、痴之木钉。“门闩”即指贪、嗔、痴之门闩。“门槛”亦即贪、嗔、痴之门槛。“拔除门槛的无欲者”是指那些比丘因全无渴爱之动摇(anejā)而被称为无欲者,他们已将门槛拔除、彻底根断。“他们游行”是指在四方通畅无碍地游走。“清净”指远离一切烦恼。“无垢”指无有任何垢秽,是“清净”的同义词。“有眼者”是指具足五眼之人。“善调伏”是指在眼根上已得调伏,在耳、鼻、舌、身、意根上亦皆已得调伏。“善幼象”意为幼象。他们说道:‘世尊以如此无上的瑜伽调御了这些幼象,我们正是为见世尊而来。’说完之后,他也回到原位站好。显示巴利原文
Atha tatiyo vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha chetvā khīlanti rāgadosamohakhīlaṃ chinditvā. Palighanti rāgadosamohapalighameva. Indakhīlantipi rāgadosamohaindakhīlameva. Ūhacca manejāti ete taṇhāejāya abhāvena anejā bhikkhū indakhīlaṃ ūhacca samūhanitvā. Te carantīti catūsu disāsu appaṭihatacārikaṃ caranti. Suddhāti nirupakkilesā. Vimalāti nimmalā. Idaṃ tasseva vevacanaṃ. Cakkhumatāti pañcahi cakkhūhi cakkhumantena. Sudantāti cakkhutopi dantā, sotatopi ghānatopi jivhātopi kāyatopi manatopi dantā. Susunāgāti taruṇanāgā. Te evarūpena anuttarena yogācariyena damite taruṇanāge dassanāya āgatamha bhagavāti. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
接着,第四位梵天亦如前所述前来,宣说道:“已行(gatā)”是指他们以毫无疑惑的皈依(saraṇa-gamana)而前往。他说完之后,也回到原位站好。显示巴利原文
Atha catuttho vuttanayeneva āgantvā abhāsi. Tattha gatāseti nibbematikasaraṇagamanena gatā. Sopi gantvā yathāṭhāneyeva aṭṭhāsi.
天神集会注释(Devatāsannipātavaṇṇanā)显示巴利原文
Devatāsannipātavaṇṇanā
333 其时,世尊正在观察,从地表之上直至轮围山边缘为界、乃至阿迦腻咤梵天界,看到了天神的集会,心中思惟:“这天神的集会真是盛大,然而比丘们却不知有如此盛大的天神集会。来吧,让我告诉他们。”这样思惟之后,“那时,世尊便对比丘们说”等全部内容应加以详说。其中,“以此为最”的意思是:这对于他们来说,是最上、最极的衡量标准,因此称为“以此为最”。然而在今天,由于诸佛已不现世间,故未提及“比丘们,那些现今存在的”这第三种情形。世尊为何要说“比丘们,我将要宣说”呢?是为了让天神们心生欣慰。据说,那些天神心中想道:“在如此盛大的集会中,世尊大概只会讲说那些有大威神力天神的名与姓(nāmagottāni),至于小威神力的天神,他又怎么会讲说呢?”于是,世尊将心转向,了知了这些天神心中的想法。他洞悉她们心意的方式,就如同把手探入口中揉碎心脏一般清晰,又如捉住携带赃物的盗贼一样确切。在知道了她们的心思之后,世尊便想:“所有从一万轮围世界前来的天神,无论威神力小还是大,我都要讲说。”显示巴利原文
333. Atha bhagavā olokento pathavītalato yāva cakkavāḷamukhavaṭṭiparicchedā yāva akaniṭṭhabrahmalokā devatāsannipātaṃ disvā cintesi – ‘‘mahā ayaṃ devatāsamāgamo, bhikkhū pana evaṃ mahā devatāya samāgamoti na jānanti, handa, nesaṃ ācikkhāmī’’ti, evaṃ cintetvā ‘‘atha kho bhagavā bhikkhū āmantesī’’ti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Tattha etaparamāti etaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etesanti etaparamā. Idāni buddhānaṃ pana abhāvā ‘‘yepi te, bhikkhave, etarahī’’ti tatiyo vāro na vutto. Ācikkhissāmi, bhikkhaveti kasmā āha? Devatānaṃ cittakallatājananatthaṃ. Devatā kira cintesuṃ – ‘‘bhagavā evaṃ mahante samāgame mahesakkhānaṃyeva devatānaṃ nāmagottāni kathessati, appesakkhānaṃ kiṃ kathessatī’’ti? Atha bhagavā ‘‘imā devatā kiṃ cintentī’’ti āvajjanto mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayamaṃsaṃ maddanto viya sabhaṇḍaṃ coraṃ gaṇhanto viya ca taṃ tāsaṃ cittācāraṃ ñatvā – ‘‘dasasahassacakkavāḷato āgatāgatānaṃ appesakkhamahesakkhānaṃ sabbāsampi devatānaṃ nāmagottaṃ kathessāmī’’ti cintesi.
诸佛确实是如此伟大的殊胜有情:在整个含天神的世间中,无论是被看见的、被听闻的、被感觉的、被认知的、被证得的、被寻求的、被心所伺察的一切——在诸如依青、黄等类别而呈现的色所缘中,或是在依大鼓声等类别而呈现的声所缘等中——没有任何一种色所缘或声等所缘,是不曾显现于诸佛智门之前的。正如所说:显示巴利原文
Buddhā nāma mahantā ete sattavisesā, yaṃ sadevakassa lokassa diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, na kiñci katthaci nīlādivasena vibhattarūpārammaṇesu rūpārammaṇaṃ vā bherīsaddādivasena vibhattasaddārammaṇādīsu visuṃ visuṃ saddādiārammaṇaṃ vā atthi, yaṃ etesaṃ ñāṇamukhe āpāthaṃ nāgacchati. Yathāha –
“比丘们,在含天神的世间中……乃至……在含天神与人的世间里,凡是被看见的、被听闻的、被感觉的、被认知的、被证得的、被寻求的、被心所伺察的事物,我都了知,我都看见,我都完全通达。”(《增支部》4.24)显示巴利原文
‘‘Yaṃ bhikkhave sadevakassa lokassa…pe… sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi, tamahaṃ passāmi, tamahaṃ abbhaññāsi’’nti (a. ni. 4.24).
如此,世尊拥有在一切处都无障碍的智慧,他将所有天神依有堪能者与无堪能者分作两类。那些被说为‘具有业障等’的有情,便名为无堪能者。纵使这些有情与佛陀同住一座寺院,诸佛亦不会垂顾他们。相反,那些与此相反的有情,则名为有堪能者。即使他们住于远方,佛陀们也会前往摄受。因此,在那个天神集会中,世尊舍弃了无堪能者,摄受了有堪能者。摄受之后,又依性格倾向将他们分为六类:‘这其中有多少是贪行者,多少是嗔行者,多少是痴行者,多少是寻行者,多少是信行者,多少是智行者?’接着,为了给他们宣说相应的法教,他确定道:‘我要为贪行的天神讲说《正游行经》,为嗔行的天神讲说《争论经》,为痴行的天神讲说《大集经》,为寻行的天神讲说《小集经》,为信行的天神讲说《迅速行道》,为智行的天神讲说《前分经》。’如此确定说法之后,他又对该集会思惟道:‘是应该凭借我自己内心的意乐去知晓他们呢?还是应该借助他们内心的意乐,以提问的方式令事由生起,从而去知晓呢?’随后他便明白:‘应当以提问的方式来知晓。’他又想:‘有没有哪位天神,能够把握天神们的意乐,依据他们的性格……’显示巴利原文
Evaṃ sabbattha appaṭihatañāṇo bhagavā sabbāpi tā devatā bhabbābhabbavasena dve koṭṭhāse akāsi. ‘‘Kammāvaraṇena vā samannāgatā’’tiādinā nayena vuttā sattā abhabbā nāma. Te ekavihāre vasantepi buddhā na olokenti. Viparītā pana bhabbā nāma, te dūre vasantepi gantvā saṅgaṇhanti. Tasmā tasmimpi devatāsannipāte ye abhabbā, te pahāya bhabbe pariggahesi. Pariggahetvā – ‘‘ettakā ettha rāgacaritā, ettakā dosacaritā, ettakā mohacaritā’’ti caritavasena cha koṭṭhāse akāsi. Atha nesaṃ sappāyaṃ dhammadesanaṃ upadhārayanto – ‘‘rāgacaritānaṃ devatānaṃ sammāparibbājaniyasuttaṃ kathessāmi, dosacaritānaṃ kalahavivādasuttaṃ, mohacaritānaṃ mahābyūhasuttaṃ, vitakkacaritānaṃ cūḷabyūhasuttaṃ, saddhācaritānaṃ tuvaṭṭakapaṭipadaṃ, buddhicaritānaṃ purābhedasuttaṃ kathessāmī’’ti desanaṃ vavatthapetvā puna taṃ parisaṃ manasākāsi – ‘‘attajjhāsayena nu kho jāneyya, parajjhāsayena atthuppattikena pucchāvasenā’’ti. Tato ‘‘pucchāvasena jāneyyā’’ti ñatvā ‘‘atthi nu kho koci devatānaṃ ajjhāsayaṃ gahetvā caritavasena pañhaṃ pucchituṃ samattho’’ti ‘‘tesu pañcasatesu bhikkhūsu ekopi na sakkotī’’ti addasa. Tato asītimahāsāvake dve aggasāvake ca samannāharitvā ‘‘tepi na sakkontī’’ti disvā cintesi ‘‘sace paccekabuddho bhaveyya, sakkuṇeyya nu kho’’ti ‘‘sopi na sakkuṇeyyā’’ti ñatvā ‘‘sakkasuyāmādīsu koci sakkuṇeyyā’’ti samannāhari. Sace hi tesu koci sakkuṇeyya, taṃ pucchāpetvā attanā vissajjeyya, na pana tesupi koci sakkoti.
这时,世尊心中思惟:「只有像我这样的佛陀才能够做到。然而,在其他地方,还有别的佛陀吗?」他以无边的智慧遍照无量无边的世界界,却不见有其他佛陀。这并不稀奇,即使此时不见与自己相等者,他诞生之日,也如《梵网经》注释中所说的那样,不见与自己相等者,而发出不退转的狮子吼:「我是世间最上者。」当他不见有其他与自己相等者后,便思惟道:「若由我发问,又由我自答,这些天神将无法通达。但若由另一尊佛陀发问,由我解答,便成为稀有难得之事,天神们也就能够通达。因此,我要化现一尊化身佛。」于是他进入神通根本禅那,出定后,以欲界心做准备工作:「取钵与衣、瞻视、屈伸等,都应和我一模一样。」随后他以禅那心决意:那化身佛的出现,就如同从东方持双山的环抱中破出、皎然升起的明月一般。显示巴利原文
Athassa etadahosi – ‘‘mādiso buddhoyeva sakkuṇeyya, atthi pana katthaci añño buddho’’ti anantāsu lokadhātūsu anantañāṇaṃ pattharitvā olokento aññaṃ buddhaṃ na addasa. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ idāni attanā samaṃ na passeyya, so jātadivasepi brahmajālavaṇṇanāyaṃ vuttanayena attanā samaṃ apassanto – ‘‘aggohamasmi lokassā’’ti appaṭivattiyaṃ sīhanādaṃ nadi. Evaṃ aññaṃ attanā samaṃ apassitvā cintesi – ‘‘sace ahaṃ pucchitvā ahameva vissajjeyyaṃ, evampetā devatā na sakkhissanti paṭivijjhituṃ. Aññasmiṃ pana buddheyeva pucchante mayi ca vissajjante accherakaṃ bhavissati, sakkhissanti ca devatā paṭivijjhituṃ, tasmā nimmitabuddhaṃ māpessāmī’’ti abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya – ‘‘pattacīvaragahaṇaṃ ālokitavilokitaṃ samiñjitapasāritañca mama sadisaṃyeva hotū’’ti kāmāvacaracittehi parikammaṃ katvā pācīnayugandharaparikkhepato ullaṅghamānaṃ candamaṇḍalaṃ bhinditvā nikkhamantaṃ viya rūpāvacaracittena adhiṭṭhāsi.
天神大众看见之后说:「各位,是不是又一个月亮升起来了?」当化身佛越过月亮、逐渐靠近时,又说:「不是月亮,是太阳升起来了。」再靠近时,又说:「不是太阳,是一座天宫。」又靠近时,又说:「不是天宫,是一位天子。」更靠近时,又说:「不是天子,是一位大梵天。」待再靠近时,又说:「不是大梵天,各位,是另一位佛陀来了。」这时,凡夫天神们心想:「对一位佛陀就有这么多天神集会,若是两位佛陀,集会该有多么盛大啊!」圣者天神们心想:「在一个世界里,不会同时出现两尊佛陀。这必定是世尊所化现的、与自己相似的佛陀。」显示巴利原文
Devasaṅgho taṃ disvā – ‘‘aññopi nu kho, bho, cando uggato’’ti āha. Atha candaṃ ohāya āsannatare jāte ‘‘na cando, sūriyo uggato’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na sūriyo, devavimānaṃ eka’’nti, puna āsannatare jāte ‘‘na devavimānaṃ, devaputto eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na devaputto, mahābrahmā eko’’ti, puna āsannatare jāte ‘‘na mahābrahmā, aparopi bho buddho āgato’’ti āha. Tattha puthujjanadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekabuddhassa tāva ayaṃ devatāsannipāto, dvinnaṃ kīva mahanto bhavissatī’’ti. Ariyadevatā cintayiṃsu – ‘‘ekissā lokadhātuyā dve buddhā nāma natthi, addhā bhagavatā attanā sadiso añño eko buddho nimmito’’ti.
于是,在天神大众的注视下,化佛来到后,并没有向十力世尊顶礼,而是在世尊面前,于同样高度的座位上坐下。世尊有三十二大人相,化佛也有三十二大人相;世尊身体放射六色光芒,化佛也同样放射六色光芒;世尊的光芒照在化佛身上,化佛的光芒也照在世尊身上。两尊佛陀的身光升腾而起,直抵色究竟天,又从那里折返,下降到天神头顶上方,停留在轮围山口的环带状区域。整个轮围山内,就像用黄金曲椽加固的塔庙一样光芒闪耀。来自一万个轮围世界系统的天神大众,聚集在同一轮围山中,立于两尊佛陀的光芒之间。化佛刚刚坐下,便在十力世尊的菩提座上,开始赞叹断除烦恼之道:显示巴利原文
Atha tassa devasaṅghassa passantasseva nimmitabuddho āgantvā dasabalaṃ avanditvāva sammukhaṭṭhāne samasamaṃ katvā māpite āsane nisīdi. Bhagavatopi dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni, nimmitassāpi dvattiṃsāva, bhagavatopi sarīrā chabbaṇṇarasmiyo nikkhamanti , nimmitassāpi, bhagavato sarīrarasmiyo nimmitassa sarīre paṭihaññanti, nimmitassa sarīrarasmiyo bhagavato kāye paṭihaññanti. Tā dvinnampi buddhānaṃ sarīrato uggamma akaniṭṭhabhavanaṃ āhacca tato paṭinivattitvā devatānaṃ matthakapariyante otaritvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ patiṭṭhahiṃsu. Sakalacakkavāḷagabbhaṃ suvaṇṇamayavaṅkagopānasīvinaddhamiva cetiyagharaṃ virocittha. Dasasahassacakkavāḷadevatā ekacakkavāḷe rāsibhūtā dvinnaṃ buddhānaṃ rasmigabbhantaraṃ pavisitvā aṭṭhaṃsu. Nimmitabuddho nisīdantoyeva dasabalassa bodhipallaṅke kilesappahānaṃ abhitthavanto –
我请问这位具足广大智慧的牟尼:
他已渡越,已至彼岸,已般涅槃,心得自制;
他离家出家,舍离诸欲之后,
比丘应如何于世间正确地游行?
显示巴利原文 ‘‘Pucchāmi muniṃ pahūtapaññaṃ, Tiṇṇaṃ pāraṅgataṃ parinibbutaṃ ṭhitattaṃ; Nikkhamma gharā panujja kāme, Kathaṃ bhikkhu sammā so loke paribbajeyyā’’ti. (su. ni. 361) –
导师说此偈后,为使诸天众心生柔顺,便想:“我将说出前来集会的诸天之名字与姓氏。”于是说道:“诸比丘,我将宣说……”等等。显示巴利原文
Gāthaṃ abhāsi. Satthā devatānaṃ tāva cittakallatājananatthaṃ āgatāgatānaṃ nāmagottāni kathessāmīti cintetvā ācikkhissāmi, bhikkhavetiādimāha.
334 “我引诵偈颂”的意思是:我将宣说由字音组合而成的言辞之聚。“何为地居,彼依止处”的意思是:在哪些地方,地居天便依止于那些地方。“住于山窟”等句讲述了那些比丘的德行,意思是“哪些比丘依止于山腹”。 “精勤者”指已策励心者。“等持者”指无散乱者。显示巴利原文
334. Tattha silokamanukassāmīti akkharapadaniyamitaṃ vacanasaṅghātaṃ pavattayissāmi. Yattha bhummā tadassitāti yesu yesu ṭhānesu bhummā devatā taṃ taṃ nissitā. Ye sitā girigabbharantiādīhi tesaṃ bhikkhūnaṃ vaṇṇaṃ kathesi, ye bhikkhū girikucchiṃ nissitāti attho. Pahitattāti pesitacittā. Samāhitāti avikkhittā.
"Puthū"意为众多人。"Sīhāva sallīnā"意为像狮子那样隐居静处,达到独处的状态。"Lomahaṃsābhisambhuno"意为超越毛骨悚然而安住,即无所畏惧。"Odātamanasā suddhā"意为心变得洁白,因而清净。"Vippasannāmanāvilā"意为极为清净、无混浊。显示巴利原文
Puthūti bahujanā. Sīhāva sallīnāti sīhā viya nilīnā ekattaṃ upagatā. Lomahaṃsābhisambhunoti lomahaṃsaṃ abhibhavitvā ṭhitā, nibbhayāti vuttaṃ hoti. Odātamanasā suddhāti odātacittā hutvā suddhā. Vippasannāmanāvilāti vippasannaanāvilā.
"Bhiyyopañcasate ñatvā"意指知道与正自觉者在一起的五百余位比丘。"Vane kāpilavatthave"指在迦毗罗卫城附近的树林中。"Tato āmantayī satthā"指那时导师召唤。"Sāvakesāsane rate"指由于在自说法的结尾生起,也因弟子们喜爱三学教法,故于教法生起喜悦。这整段话是以他人所说的方式表达,如"我将记诵偈颂"等。显示巴利原文
Bhiyyopañcasate ñatvāti sammāsambuddhena saddhiṃ atirekapañcasate bhikkhū jānitvā. Vane kāpilavatthaveti kapilavatthusamīpamhi jāte vanasaṇḍe. Tato āmantayī satthāti tadā āmantayi. Sāvakesāsane rateti attano dhammadesanāya savanante jātattā sāvake sikkhattayasāsane ratattā sāsane rate. Idaṃ sabbaṃ – ‘‘silokamanukassāmī’’ti vacanato aññena vuttaṃ viya katvā vadati.
世尊为引导那些比丘引发天眼智,说道:"天众已前来,比丘们,你们当以天眼认知他们。"那些比丘听闻佛陀的教法后,便立即为此精进。显示巴利原文
Devakāyā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti te dibbacakkhunā vijānāthāti nesaṃ bhikkhūnaṃ dibbacakkhuñāṇābhinīhāratthāya kathesi. Te ca ātappamakaruṃ, sutvā buddhassa sāsananti te ca bhikkhū taṃ buddhasāsanaṃ sutvā tāvadeva tadatthāya vīriyaṃ kariṃsu.
就在这样付出精勤之际,他们的智便显现出来。是怎样的智呢?能见非人的天眼智生起了。那并非他们当时由遍作所生,而是由圣道所成就的;仅是为了见到非人,而将心转向而已。导师也心想:“他们自有智,将之引出来,以此智去认知他们。”于是说:“比丘们,你们去认知他们。”显示巴利原文
Evaṃ katamattātappānaṃyeva tesaṃ pāturahu ñāṇaṃ. Kīdisaṃ? Amanussānaṃ dassanaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppajji. Na taṃ tehi tasmiṃ khaṇe parikammaṃ katvā uppāditaṃ. Ariyamaggeneva hi taṃ nipphannaṃ. Amanussadassanatthaṃ panassa abhinīhāramattameva kataṃ. Satthāpi – ‘‘atthi tumhākaṃ ñāṇaṃ, taṃ nīharitvā tena hi te vijānāthā’’ti idameva sandhāya ‘‘te vijānātha, bhikkhavo’’ti āha.
“Appeke satamaddakkhun”:那些比丘之中,有些见到一百位非人。“Sahassaṃ atha sattarin”:有些见到一千,有些见到七万。显示巴利原文
Appeke satamaddakkhunti tesu bhikkhūsu ekacce bhikkhū amanussānaṃ sataṃ addasaṃsu. Sahassaṃ atha sattarinti eke sahassaṃ. Eke sattati sahassāni.
“Sataṃ eke sahassānan”:有些见到十万。“Appekenantamaddakkhun”:见到广大,即见到以百数、千数而不可计量的非人。何以故?因为一切方所都已遍满、充实、完全盈满了。显示巴利原文
Sataṃ eke sahassānanti eke satasahassaṃ addasaṃsu. Appekenantamaddakkhunti vipulaṃ addasaṃsu, satavasena sahassavasena ca aparicchinnepi addasaṃsūti attho. Kasmā? Yasmā disā sabbā phuṭā ahuṃ, bharitā sampuṇṇāva ahesuṃ.
「Tañca sabbaṃ abhiññāyā」指了知每一位比丘所见的一切之后。「Vavatthitvāna cakkhumā」指具眼者(世尊)如同掌中纹一般现量确定之后,成为以五种眼而具足眼的导师。然后召唤,即为了称扬名姓而说前面所说的偈颂。此处上下文关联是:“你们认知这些,观看,审视,这些我将称赞。”他以言语次第宣说。显示巴利原文
Tañca sabbaṃ abhiññāyāti yaṃ tesu ekenekena diṭṭhaṃ, tañca sabbaṃ jānitvā. Vavatthitvāna cakkhumāti hatthatale lekhaṃ viya paccakkhato vavatthapetvā pañcahi cakkhūhi cakkhumā satthā. Tato āmantayīti pubbe vuttagāthameva nāmagottakittanatthāya āha. Tumhe ete vijānātha, passatha, oloketha, ye vohaṃ kittayissāmīti ayamettha sambandho. Girāhīti vacanehi. Anupubbasoti anupaṭipāṭiyā.
335 「Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavā」指那些七千夜叉,他们是依止迦毗罗卫城而生的地居夜叉。「Iddhimanto」指具足天神通者。「Jutimanto」指具足威力者。「Vaṇṇavanto」指具足优美身色者。「Yasassino」指具足众多眷属者。「Modamānā abhikkāmu」指以喜悦心前来。「Bhikkhūnaṃ samitiṃ vana」指来到这个大林,即比丘们的集会处,为了见比丘们而来;或者「samiti」指大众,为了见比丘大众而来。显示巴利原文
335.Sattasahassā te yakkhā, bhummā kāpilavatthavāti sattasahassā tāvettha kapilavatthuṃ nissāya nibbattā bhummā yakkhāyevāti vadati . Iddhimantoti dibbaiddhiyuttā. Jutimantoti ānubhāvasampannā. Vaṇṇavantoti sarīravaṇṇasampannā. Yasassinoti parivārasampannā. Modamānā abhikkāmunti tuṭṭhacittā āgatā. Bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti imaṃ mahāvanaṃ bhikkhūnaṃ santikaṃ bhikkhūnaṃ dassanatthāya āgatā. Atha vā samitinti samūhaṃ, bhikkhusamūhaṃ dassanāya āgatātipi attho.
「六千雪山夜叉,种种颜色」:指有六千位出生于雪山的夜叉,他们全皆因青色等各种颜色而呈现种种不同的颜色。显示巴利原文
Chasahassā hemavatā, yakkhā nānattavaṇṇinoti chasahassā hemavatapabbate nibbattayakkhā, te ca sabbepi nīlādivaṇṇavasena nānattavaṇṇā.
「萨他山夜叉三千」:指生于萨他山的夜叉,有三千位。显示巴利原文
Sātāgirā tisahassāti sātāgiripabbate nibbattayakkhā tisahassā.
「这些一万六千位」:所有这些夜叉,合计一万六千位。显示巴利原文
Iccete soḷasasahassāti ete sabbepi soḷasasahassā honti.
「吠舍密多五百位」:指生于吠舍密多山的夜叉,有五百位。显示巴利原文
Vessāmittā pañcasatāti vessāmittapabbate nibbattā pañcasatā.
「拘比罗王舍城民」:指生于王舍城、名为拘比罗的夜叉。「毘富罗山的住所」:意思是毘富罗山是他的住处,即他居住的地方。「多于十万夜叉侍奉」:指受超过十万的夜叉随行服侍。「拘比罗王舍城民,他也来到这集会林」:此拘比罗同样带着随从,为拜见比丘集会而来到此林。显示巴利原文
Kumbhīro rājagahikoti rājagahanagare nibbatto kumbhīro nāma yakkho. Vepullassa nivesananti tassa vepullapabbato nivesanaṃ nivāsanaṭṭhānanti attho. Bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatīti taṃ atirekaṃ yakkhānaṃ satasahassaṃ payirupāsati. Kumbhīro rājagahiko, sopāgā samitiṃ vananti sopi kumbhīro saparivāro imaṃ vanaṃ bhikkhusamitiṃ dassanatthāya āgato.
336 「东方的天王,持国天王统御」:意思是持国天王治理东方。「乾闼婆之主」:他是四方乾闼婆之首,所有乾闼婆都归他统辖。「有大名声的大王」:这位大天王拥有庞大的眷属。显示巴利原文
336.Purimañca disaṃ rājā, dhataraṭṭho pasāsatīti pācīnadisaṃ anusāsati. Gandhabbānaṃ adhipatīti catūsupi disāsu gandhabbānaṃ jeṭṭhako. Sabbe te tassa vase vattanti. Mahārājā yasassisoti mahāparivāro eso mahārājā.
「他也有很多儿子,名号因陀罗,具大力量」:那位持国天王有很多具大力量的儿子,他们全都承袭了帝释天王的名号。显示巴利原文
Puttāpitassa bahavo, indanāmā mahabbalāti tassa dhataraṭṭhassa bahavo mahabbalā puttā, te sabbe sakkassa devarañño nāmadhārakā.
‘增长天王统御那方’:意为增长天王治理那方。显示巴利原文
Virūḷho taṃ pasāsatīti taṃ disaṃ virūḷho anusāsati.
‘他的儿子’:指她也有同样类型的儿子。不过,在巴利经典中写作“mahabbalā”,而注疏中所有地方都将其读作“mahābalā”。显示巴利原文
Puttāpi tassāti tassāpi tādisāyeva puttā. Pāḷiyaṃ pana ‘‘mahabbalā’’ti likhanti. Aṭṭhakathāyaṃ sabbavāresu ‘‘mahābalā’’ti pāṭho.
持国天王统领东方,增长天王统领南方;
西方为广目天王,北方为多闻天王。
这四大天王,镇守四方;
他们光芒闪耀,立于迦毗罗卫的林中。
显示巴利原文 ‘‘Purimaṃ disaṃ dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako; Pacchimena virūpakkho, kuvero uttaraṃ disaṃ. Cattāro te mahārājā, samantā caturo disā; Daddallamānā aṭṭhaṃsu, vane kāpilavatthave’’ti.
而这些偈颂,是以总摄的方式宣说的。显示巴利原文
Imā pana gāthā sabbasaṅgāhikavasena vuttā.
这里的意思是:在一万轮围界中,有名叫持国的大天王等。他们每一位都带着无量百千亿的乾闼婆随从,到来之后,从东方以迦毗罗卫大林为起始,遍满轮围界内部而安立。在南方等其余方向,增长天王等也是如此。因此说:“四方的每一方,闪耀光芒而站立。”这即是说:“他们从各处的轮围界前来,在四方的山巅上,如同大火聚一般,极为明亮地站立着。”然而,由于他们正是为迦毗罗卫林而来,所以虽然遍满轮围界,与之齐平而安立,也仍说“在迦毗罗卫林中”。显示巴利原文
Ayañcettha attho – dasasahassacakkavāḷe dhataraṭṭhā nāma mahārājāno atthi. Te sabbepi koṭisatasahassakoṭisatasahassagandhabbaparivārā āgantvā puratthimāya disāya kapilavatthumahāvanato paṭṭhāya cakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhitā. Evaṃ dakkhiṇadisādīsu virūḷhakādayo. Tenevāha – ‘‘samantā caturo disā, daddallamānā aṭṭhaṃsū’’ti. Idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘samantā cakkavāḷehi āgantvā caturo disā pabbatamatthakesu aggikkhandhā viya suṭṭhu jalamānā ṭhitā’’ti. Te pana yasmā kapilavatthuvanameva sandhāya āgatā, tasmā cakkavāḷaṃ pūretvā cakkavāḷena samasamā ṭhitāpi – ‘‘vane kāpilavatthave’’ti vuttā.
337 第337偈:“那些幻术师的仆从、骗子、狡诈者也来了。”意思是:那些大天王有一些奴仆,他们具足名为“幻术”的、以掩盖所造罪恶为特征的品性,行为谄曲不正。他们因为当面或背后用欺骗手段蒙蔽世间,所以被称为“骗子”;又由于具备欺诈诡谲的性情,所以被称为“狡诈者”。这些奴仆也都来了。偈颂中说:“幻者枸瑱杜、毘瑱杜,毘杜吒、毘杜多以及同伴。”这些奴仆全都能造幻术。就名字而言,其中一位叫枸瑱杜,一位叫毘瑱杜(巴利经典中作“维瑱杜”),还有一位叫毘杜吒,一位叫毘杜多。“同伴”指毘杜多也与他们一同前来。显示巴利原文
337.Tesaṃ māyāvino dāsā, āguṃ vañcanikā saṭhāti tesaṃ mahārājānaṃ katapāpapaṭicchādanalakkhaṇāya māyāya yuttā kuṭilācārā dāsā atthi, ye sammukhaparammukhavañcanāhi lokaṃ vañcanato ‘‘vañcanikā’’ti ca, kerāṭiyasāṭheyyena samannāgatattā ‘‘saṭhā’’ti ca vuccanti, tepi āgatāti attho. Māyā kuṭeṇḍu viṭeṇḍu, viṭucca viṭuṭo sahāti te dāsā sabbepi māyākārakāva. Nāmena panettha eko kuṭeṇḍu nāma, eko viṭeṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘veṭeṇḍū’’ti likhanti. Eko viṭucca nāma, eko viṭuṭo nāma. Sahāti sopi viṭuṭo tehi saheva āgato.
“栴檀香上首、紧你犍陀、尼犍陀”等语中:另有一人名紧你犍陀;然在圣典中则写作“紧你乌犍陀”。“尼犍陀”则指另一人。这些即是那些奴仆。接下来的是——显示巴利原文
Candanokāmaseṭṭho ca, kinnighaṇḍu nighaṇḍu cāti aparo kinnighaṇḍu nāma. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kinnughaṇḍū’’ti likhanti. Nighaṇḍu cāti añño nighaṇḍu nāma, ettakā dāsā. Ito pare pana –
般那陀、优波曼佉,天车御者摩得利;
乾闼婆质多塞那,那罗王、常童子;
五髻也前来,还有廷婆楼与苏利耶跋耆族。
显示巴利原文 ‘‘Panādo opamañño ca, devasuto ca mātali; Cittaseno ca gandhabbo, naḷo rājā janesabho; Āguṃ pañcasikho ceva, timbarū sūriyavacchasā’’ti. –
这些都是天子王。其中,“天车御者”即指天车御者(devasārathi)。“质多塞那”是“质多”与“塞那”的合称,意为质多塞那。“乾闼婆”:这位质多塞那是乾闼婆身的天子,不仅是他,前面提到的所有般那陀等也都是乾闼婆。“那罗王”:是一位名叫那罗迦的天子。“常童子”:就是常童子天子。“五髻也前来”:意思是五髻天子也来了。“廷婆楼”:是一位名叫廷婆楼的乾闼婆天王。“苏利耶跋耆族”:则是他的女儿。显示巴利原文
Ime devarājāno. Tattha devasutoti devasārathi. Cittasenoti citto ca seno ca cittaseno ca. Gandhabboti ayaṃ cittaseno gandhabbakāyiko devaputto, na kevalaṃ cesa, sabbe pete panādādayo gandhabbā eva. Naḷorājāti naḷakāradevaputto nāmeko. Janesabhoti janavasabho devaputto. Āguṃ pañcasikho cevāti pañcasikho ceva devaputto āgato. Timbarūti timbarū nāma gandhabbadevarājā. Sūriyavacchasāti tasseva dhītā.
“这些以及其他的王,乾闼婆与众王一起”:意思是前面依名称提到的那些乾闼婆王,以及其他诸多乾闼婆,都与这些王一同前来。“欢喜前来比丘们的集会林”:指他们心中欢喜喜悦,来到这比丘僧团的集会之林。显示巴利原文
Ete caññe ca rājāno, gandhabbā saha rājubhīti ete ca nāmavasena vuttagandhabbarājāno aññe ca etehi rājūhi saddhiṃ bahū gandhabbā. Modamānā abhikkāmuṃ, bhikkhūnaṃ samitiṃ vananti haṭṭhatuṭṭhacittā bhikkhusaṅghasamitiṃ imaṃ vanaṃ āgatāti attho.
338 “从龙湖来的龙、从毗舍离来的龙,与多刹迦龙众一道”:这是说居住在龙湖的龙和居住在毗舍离的龙,都随同多刹迦龙众一起到来。“甘巴罗和阿萨塔罗”:指的是甘巴罗龙和阿萨塔罗龙。据说他们住在须弥山脚下,是连金翅鸟也无法抓走的大威力龙。“巴耶加的龙与亲属一起”:即住在巴耶加渡口的龙,也带着亲属眷属一同到来。显示巴利原文
338.Athāguṃ nāgasā nāgā, vesālā sahatacchakāti nāgasadahavāsikā ca vesālīvāsikā ca nāgā saha tacchakanāgaparisāya āgatāti attho. Kambalassatarāti kambalo ca assataro ca. Ete kira sinerupāde vasanti, supaṇṇehipi anuddharaṇīyā mahesakkhanāgā pāyāgā saha ñātibhīti payāgatitthavāsino ca saha ñātisaṅghena āgatā.
“耶牟那河的龙和持国天家族的龙”:这是指居住在耶牟那河的龙,以及出生于持国天家族的龙。“大龙伊罗婆那”:伊罗婆那实为天子,种姓上并非龙,但人们习惯以“龙”来称呼他。“他也来”:这位伊罗婆那也到来了。显示巴利原文
Yāmunā dhataraṭṭhā cāti yamunavāsino ca dhataraṭṭhakule uppannā nāgā ca. Erāvaṇo mahānāgoti erāvaṇo ca devaputto, jātiyā nāgo na hoti. Nāgavohārena panesa vohariyati. Sopāgāti sopi āgato.
“那些金翅鸟强行抓走龙王”:是指那些被贪欲所征服的金翅鸟,使用暴力强行捉取前面所说的各类龙。“天鸟、再生者、有翼者、清净眼者”:“天鸟”是因具天界威神力而称天鸟;“再生者”是因他们经历两次出生——先从母胎出生,再从卵壳出生——故称再生者;“有翼者”是因拥有翅膀而称有翼者;“清净眼者”是因他们的眼力极为清净,能从一百由旬乃至一千由旬之外看见龙。“他们从空中到达林间”:即他们从空中飞来,潜入此大林。“彩金翅鸟是他们的名字”:他们的名字即是‘彩金翅鸟’。显示巴利原文
Yenāgarāje sahasā harantīti ye ime vuttappakāre nāge lobhābhibhūtā sāhasaṃ katvā haranti gaṇhanti. Dibbā dijā pakkhī visuddhacakkhūti dibbānubhāvato dibbā mātukucchito ca aṇḍakosato cāti dve vāre jātāti dijā pakkhayuttatāya pakkhī yojanasatantarepi yojanasahassantarepi nāge dassanasamatthacakkhutāya visuddhacakkhū. Vehāyasāte vanamajjhappattāti te ākāseneva imaṃ mahāvanaṃ sampattā. Citrā supaṇṇā iti tesa nāmanti tesaṃ ‘‘citrasupaṇṇā’’ti nāmaṃ.
“当时赐予龙王无畏,佛陀令远离金翅鸟而作安稳”:正因为如此,他们全以柔和的语言彼此招呼,如同朋友、如同亲属般交谈,相互欢笑、拥抱、握手,将手搭在对方肩上,心中洋溢着欢喜与满足。“龙与金翅鸟皈依佛”:意思是,他们唯以佛陀为皈依。显示巴利原文
Abhayaṃtadā nāgarājānamāsi, supaṇṇato khemamakāsi buddhoti tasmā sabbepi te aññamaññaṃ saṇhāhi vācāhi upavhayantā mittā viya bandhavā viya ca samullapantā sammodamānā āliṅgantā hatthe gaṇhantā aṃsakūṭe hatthaṃ ṭhapentā haṭṭhatuṭṭhacittā. Nāgā supaṇṇā saraṇamakaṃsu buddhanti buddhaṃyeva saraṇaṃ gatā.
339 “被金刚手持者战胜”:即被天王因陀罗所战胜。“居于大海的阿修罗”:这些住在大海中的阿修罗,都因善生女这位阿修罗女的缘故,成为婆娑婆的兄弟,他们皆具神通,享有盛名。显示巴利原文
339.Jitā vajirahatthenāti indena devaraññā jitā. Samuddaṃ asurāsitāti mahāsamuddavāsino sujātāya asurakaññāya kāraṇā sabbepi bhātaro vāsavassete, iddhimanto yasassino.
其中,卡拉甘恰等阿修罗化现出巨大、恐怖的身相而来。“阿修罗达那韦伽沙”:指名为达那韦伽沙的其他持弓阿修罗。“韦巴吉帝、苏吉提,巴哈罗陀与那木支一起”:韦巴吉帝阿修罗、苏吉提阿修罗,以及那木支魔天子,与他们一同到来。那些阿修罗住在大海,而这一位(那木支)则住在他化自在天。那么,他为何会与他们同来呢?因为他没有意愿。那些阿修罗也没有意愿、无法修道,这一位同样如此。因此,由于界分相应,他便一同前来了。显示巴利原文
Tesu kālakañcā mahābhismāti kālakañcā ca mahante bhiṃsane attabhāve māpetvā āgamiṃsu. Asurā dānaveghasāti dānaveghasā nāma aññe dhanuggahaasurā. Vepacitti sucitti ca, pahārādo namucī sahāti vepacittiasuro, sucittiasuro cāti ete ca asurā namuci ca māro devaputto etehi saheva āgato. Ime asurā mahāsamuddavāsino, ayaṃ paranimmitadevalokavāsī, kasmā etehi sahāgatoti? Acchandikattā. Tepi hi acchandikā abhabbā, ayampi tādisoyeva. Tasmā dhātuso saṃsandamāno āgato.
“以及巴利的百子”:指大力大阿修罗的一百位儿子。“全都名为维罗加那”:他们全都因袭舅父罗睺之名而得名。“整顿军队后”:各自将自己的军队整顿好,一切装备齐整之后。“来到罗睺贤前”:即前往罗睺阿修罗王面前。“现在是时候了,贤者”:意为“祝你吉祥!如今正是您前往比丘众的园林,拜见比丘僧团的时候了。”显示巴利原文
Satañca baliputtānanti balino mahāasurassa puttānaṃ sataṃ. Sabbe verocanāmakāti sabbe attano mātulassa rāhusseva nāmadharā. Sannayhitvā balisenanti attano balisenaṃ sannayhitvā sabbe katasannāhāva hutvā. Rāhubhaddamupāgamunti rāhuasurindaṃ upasaṅkamiṃsu. Samayodāni bhaddanteti bhaddaṃ tava hotu, samayo te bhikkhūnaṃ samitiṃ vanaṃ upasaṅkamitvā bhikkhusaṅghaṃ dassanāyāti attho.
340 “水天、地天、火天、风天当时到来”:这是指那些由修习水遍等业处而生、名为水天等的天众来了。“瓦卢那天、瓦罗那天、苏摩天与亚萨萨同来”:意思是名为瓦卢那、瓦罗那、苏摩的天神,与名为亚萨萨的天神一同前来。“慈身天、悲身天”:是指由修习慈心禅那与悲心禅那而投生的天众。“有名声的天神到来”:这些具有大名声的天神也已到来。显示巴利原文
340.Āpo ca devā pathavī, tejo vāyo tadāgamunti āpokasiṇādīsu parikammaṃ katvā nibbattā āpotiādināmakā devā āgamuṃ. Varuṇā vāraṇā devā, somo ca yasasā sahāti varuṇadevatā , vāraṇadevatā, somadevatāti evaṃ nāmakā ca devā yasasā nāma devena sahāgatāti attho. Mettākaruṇākāyikāti mettājhāne ca karuṇājhāne ca parikammaṃ katvā nibbattadevā. Āguṃ devā yasassinoti etepi mahāyasā devā āgatā.
“这十种十类身,一切身色各异”:意为这十种不同分类的天众,全都以青、黄等种种不同的身色而来。显示巴利原文
Dasete dasadhā kāyā, sabbe nānattavaṇṇinoti te dasadhā ṭhitā dasa devakāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇā āgatāti attho.
“毘纽兜天”:即毘纽兜天神。“与萨诃利”:即与萨诃利天神。“无等天与两位阎摩”:指无等天神和两位阎摩天神。“依止月之神天,以月为先导而来”:指依止月亮的天神,以月亮为先导而来。同样,依止太阳的天神以太阳为先导而来。“以星宿为先导”:依止星宿的天神以星宿为先导而来。“曼陀瓦罗诃迦到来”:风蕴天、云蕴天、热蕴天——所有这些蕴身天都称为曼陀瓦罗诃迦,他们也来了。“婆薮天中最胜的婆娑婆,帝释、破城者也到来”:在婆薮天中,最尊贵者为婆娑婆,他又名帝释、破城者,这位也来了。显示巴利原文
Veṇḍūca devāti veṇḍudevatā ca. Sahali cāti sahalidevatā ca. Asamā ca duve yamāti asamadevatā ca dve ca yamakā devā. Candassupanisā devā, candamāguṃ purakkhatvāti candanissitakā devā candaṃ purato katvā āgatā. Tathā sūriyanissitakā devā sūriyaṃ purakkhatvā. Nakkhattāni purakkhatvāti nakkhattanissitāpi devā nakkhattāni purato katvā āgatā. Āguṃ mandavalāhakāti vātavalāhakā, abbhavalāhakā, uṇhavalāhakā ete sabbepi valāhakāyikā ‘‘mandavalāhakā’’ nāma vuccanti. Tepi āgatāti attho. Vasūnaṃ vāsavo seṭṭho, sakkopāgā purindadoti vasūnaṃ devatānaṃ seṭṭho vāsavo yo sakkoti ca, purindadoti ca vuccati, sopi āgato.
“这十类身,以十种方式”:这十类天神也以十种方式前来。“全都颜色各异”:由于他们呈现青等种种不同颜色,故称颜色各异。显示巴利原文
Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā. Sabbe nānattavaṇṇinoti nīlādivasena nānattavaṇṇā.
“然后随生天们来了”:然后,名为随生的天神们来了。“如火舌燃烧般”:他们如同火舌般炽燃发光。“Jalamaggi ca sikhārivā”:这也是他们的名称。“残酷天和罗阇天”:即残酷天与罗阇天。“似优摩花光泽者”:这些天神名为优摩花天,因其身光如同优摩花,故称“似优摩花光泽者”。显示巴利原文
Athāguṃ sahabhū devāti atha sahabhū nāma devā āgatā. Jalamaggisikhārivāti aggisikhā viya jalantā. Jalamaggi ca sikhārivāti imāni tesaṃ nāmānītipi vuttaṃ. Ariṭṭhakā ca rojā cāti ariṭṭhakadevā ca rojadevā ca. Umāpupphanibhāsinoti umāpupphadevā nāma ete devā . Umāpupphasadisā hi tesaṃ sarīrābhā, tasmā ‘‘umāpupphanibhāsino’’ti vuccanti.
‘婆楼那与共法者’:此二者为婆楼那天与共法天。‘不动天与无贪天’:即不动天神与无贪天神。‘善乐天与光明天来了’:善乐天与光明天已至。‘求婆娑婆天来了’:名为求婆娑婆天的诸天来了。‘这些十类身,各以十种方式降临’:这十类天众,亦皆各以十种方式而来。显示巴利原文
Varuṇā sahadhammā cāti ete ca dve janā. Accutā ca anejakāti accutadevatā ca anejakadevatā ca. Suleyyarucirāāgunti suleyyā ca rucirā ca āgatā. Āguṃ vāsavanesinoti vāsavanesīdevā nāma āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
‘平等天与大平等天’:即平等天与大平等天。‘人天与人中胜天’:即人天与人中胜天。‘喜乐毁坏天来了,意毁坏天来了’:喜乐毁坏天与意毁坏天,俱已来临。显示巴利原文
Samānā mahāsamānāti samānā ca mahāsamānā ca. Mānusā mānusuttamāti mānusā ca mānusuttamā ca. Khiḍḍāpadosikā āguṃ, āguṃ manopadosikāti khiḍḍāpadosikā manopadosikā ca devā āgatā.
‘随后,哈利天们来了’:名为哈利天的诸天来了。‘以及红衣天们’:红衣天众亦至。‘到彼岸者与大到彼岸者’:此二类亦皆到来。‘这些十类身,各以十种方式降临’:这十类天众,亦皆各以十种方式而来。显示巴利原文
Athāguṃ harayo devāti haridevā nāma āgatā. Ye ca lohitavāsinoti lohitavāsino ca āgatā. Pāragā mahāpāragāti ete ca duvidhā āgatā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhāva āgatā.
‘轻安天、阿伦那天,与韦加那沙天同来’:意即以轻安天为首的这三种天神,与韦加那沙天一同而来。‘白幢上首天’:名为白幢上首天的天神们来了。‘明智天们来了’:名为明智天的天神们来了。显示巴利原文
Sukkākarambhā aruṇā, āguṃ veghanasā sahāti ete sukkādayo tayo, tehi saha veghanasā ca āgatā. Odātagayhā pāmokkhāti odātagayhā nāma pāmokkhadevā āgatā. Āguṃ devā vicakkhaṇāti vicakkhaṇā nāma devā āgatā.
‘恒常沉醉天与持缦天’:恒常沉醉天和持缦天都来了。‘富有名声的杂居天’:具足名声的杂居天。‘发出雷声,波阇努来了’:雨神王波阇努发出雷声而来。‘无论他走向哪一方,那一方就降雨’:无论他走向哪一方,那一方天即降雨。‘这十种十类身’:这十类天众也是以十种方式到来的。显示巴利原文
Sadāmattā hāragajāti sadāmattā ca hāragajā ca. Missakā ca yasassinoti yasasampannā missakadevā ca. Thanayaṃ āga pajjunnoti pajjunno ca devarājā thanayanto āgato. Yo disā abhivassatīti yo yaṃ yaṃ disaṃ yāti, tattha tattha devo vassati. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasadevakāyā dasadhā āgatā.
‘安稳天、兜率天、夜摩天’:安稳天、兜率天城的居民以及夜摩天界的众生。‘富有名声的说法天’:具足名声的说法天。但在巴利圣典中写作‘读诵天’。‘垂耳天和殊胜天’:垂耳天和殊胜天。‘有名为光耀天的天神’:有名为光耀天的天神,如同在山顶燃烧的芦束般光芒闪耀,他们与愿望天一同而来。但在巴利圣典中写作‘知名天’。愿望天因欲望而被称作‘有漏’。‘化乐天来了,他化自在天也来了’:化乐天来了,他化自在天也来了。‘这十类天众’:这十类天众也是以十种方式到来的。显示巴利原文
Khemiyā tusitā yāmāti khemiyā devā tusitapuravāsino ca yāmādevalokavāsino ca. Kathakā ca yasassinoti yasasampannā kathakadevā ca. Pāḷiyaṃ pana ‘‘kaṭṭhakā cā’’ti likhanti. Lambītakā lāmaseṭṭhāti lambitakadevā ca lāmaseṭṭhadevā ca. Jotināmā ca āsavāti pabbatamatthake katanaḷaggikkhandho viya jotamānā jotidevā nāma atthi, te ca āsā ca devā āgatāti attho. Pāḷiyaṃ pana ‘‘jātināmā’’ti likhanti. Āsā devatā chandavasena āsavāti vuttā. Nimmānaratino āguṃ, athāguṃ paranimmitā. Dasete dasadhā kāyāti etepi dasa devakāyā dasadhāva āgatā.
“六十天众”指从“水天”等开始的六组十天众,总为六十天众,他们全依青等颜色而呈现种种不同的容貌。“随名称而来”是说他们依名称的类别、依名分而来。“及其他相似的同侣”意为:其余无论在容色还是名称上都与他们相似的、各轮围界中的天众,也全数到来。如此,仅用一词一句,便如束物或包裹一般,总摄了一切天众。显示巴利原文
Saṭṭhetedevanikāyāti ete ca āpo ca devātiādikā cha dasakā saṭṭhi devanikāyā sabbe nīlādivasena nānattavaṇṇino. Nāmanvayena āgacchunti nāmabhāgena nāmakoṭṭhāsena āgatā. Ye caññe sadisā sahāti ye ca aññepi tehi sadisā vaṇṇatopi nāmatopi etādisāyeva sesacakkavāḷesu devā, tepi āgatāyevāti ekapadeneva kalāpaṃ viya puṭakaṃ viya ca katvā sabbā devatā niddisati.
这样宣说了十千世界中的天众之后,现在为说明他们为何目的而来,便诵出了《已超生者》偈颂。其义为:已超脱、已断除生死,故圣僧伽名为“已超生者”。为了见到那已超生的圣僧伽——因已除去贪、嗔、痴的桩柱而名为“无桩”,因安住于渡过四暴流而名为“渡暴流者”,因灭尽四漏而名为“无漏”,因渡过彼暴流而名为“渡暴流者”,因不造恶业而名为“龙象”,以及那超越暗昧、如月以光辉照耀的“十力者”——为了见到这已超生的圣僧伽与十力者,所有这些天众,以及其余与之相似的同侣,都随名称而前来。显示巴利原文
Evaṃ dasasu lokadhātusahassesu devakāye niddisitvā idāni yadatthaṃ te āgatā, taṃ dassento pavuṭṭhajātinti gāthamāha. Tassattho – pavuṭṭhā vigatā jāti assāti ariyasaṅgho pavuṭṭhajāti nāma, taṃ pavuṭṭhajātiṃ rāgadosamohakhīlānaṃ abhāvā akhīlaṃ cattāro oghe taritvā ṭhitattā oghatiṇṇaṃ catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavaṃ ariyasaṅghaṃ dakkhema passissāma. Tesaññeva oghānaṃ tiṇṇattā oghataraṃ āguṃ akaraṇato nāgaṃ. Asitātiganti kāḷakabhāvātītaṃ candaṃva siriyā virocamānaṃ dasabalañca dakkhema passissāmāti etadatthaṃ sabbepi te nāmanvayena āgacchuṃ, ye caññe sadisā sahāti.
341 现在,世尊在叙述梵天时说:“苏梵天、最胜天……”等。其中,“苏梵天”是一位梵天,“最胜天”也是梵天。“具神力者之子”指这些世尊佛陀之子、具足神通的圣梵天们,一同到来。“萨难鸠摩罗与底沙”指萨难鸠摩罗和底沙大梵天。“他也来了”是说这位梵天也到来了。显示巴利原文
341. Idāni brahmāno dassento subrahmā paramatto cātiādimāha. Tattha subrahmāti eko brahmā. Paramattopi brahmāva. Puttā iddhimato sahāti ete iddhimato buddhassa bhagavato puttā ariyabrahmāno saheva āgatā. Sanaṅkumāro tisso cāti sanaṅkumāro ca tissamahābrahmā ca. Sopāgāti sopi āgato.
千梵天界中,大梵天巍然安住;
已生者、具光辉者、身相骇人者、具声誉者——经中作如是说。
显示巴利原文 ‘‘Sahassaṃ brahmalokānaṃ, mahābrahmābhitiṭṭhati; Upapanno jutimanto, bhismākāyo yasassi so’’ti. –
此处的“千梵天界”,是指一千位能以一根手指放光遍照一千世界、以十指放光遍照十千世界的大梵天都来到了。“大梵天站立”,指每一位大梵天皆胜伏其他梵天而安住。“已生”,指出生于梵天界。“具光辉”,指具足威神力。“身相骇人”,指身躯巨大,身量等同两三座摩揭陀村落田地的范围。“具声誉”,指因身体具足相好庄严而获得名声。显示巴利原文
Ettha sahassaṃ brahmalokānanti ekaṅguliyā ekasahassacakkavāḷe dasahi aṅgulīhi dasasahassicakkavāḷe ālokapharaṇasamatthānaṃ mahābrahmānaṃ sahassaṃ āgataṃ. Mahābrahmābhitiṭṭhatīti yattha ekeko mahābrahmā aññe brahme abhibhavitvā tiṭṭhati. Upapannoti brahmaloke nibbatto. Jutimantoti ānubhāvasampanno. Bhismākāyoti mahākāyo, dvīhi tīhi māgadhikehi gāmakkhettehi samappamāṇaattabhāvo. Yasassisoti attabhāvasirīsaṅkhātena yasena samannāgato.
“十位自在主前来,各自独立统御”:在这千位梵天之中,那些各自独立统御的十位大自在梵天到来了。“他们之中,哈里托由眷属环绕而来”:在那群梵天之中,名为哈里托的大梵天,由十万梵天眷属围绕而来。显示巴利原文
Dasettha issarā āguṃ, paccekavasavattinoti etasmiñca brahmasahasse ye pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vasaṃ vattenti, evarūpā dasa issarā mahābrahmāno āgatā. Tesañca majjhato āga, hārito parivāritoti tesaṃ brahmānaṃ majjhe hārito nāma mahābrahmā satasahassabrahmaparivāro āgato.
342 再者,这一切天众都已前来,包括以帝释天王为首的天众,以及以哈里托大梵天为首的梵天众。“魔军前来”指魔罗的军队也已到来。“看看黑魔的愚痴”意思是看看黑魔的愚昧相。显示巴利原文
342.Te ca sabbe abhikkante, sainde deve sabrahmaketi te sabbepi sakkaṃ devarājānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate devakāye, hāritamahābrahmānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā āgate brahmakāye ca. Mārasenā abhikkāmīti mārasenā abhigatā. Passa kaṇhassa mandiyanti kāḷakassa mārasa bālabhāvaṃ passatha.
“来,抓住他们,捆绑他们!”——他这样命令自己的随众。“愿你们被贪欲所缚”意思是让你们整个天众集会全都为贪欲所缚。“全方位包围,莫让一人逃脱”意思是你们之中,切莫放走他们任何一个。另有一版写作“莫让逃脱”,意思相同。显示巴利原文
Etha gaṇhatha bandhathāti evaṃ attano parisaṃ āṇāpesi. Rāgena baddhamatthu voti sabbaṃ vo idaṃ devamaṇḍalaṃ rāgena baddhaṃ hotu. Samantā parivāretha, mā vo muñcittha koci nanti tumhākaṃ ekopi etesu ekampi mā muñci. ‘‘Mā vo muñcethā’’tipi pāṭho, esevattho.
“如是,那时大军魔(王)派遣了军众”意指:就在那时,在那场大会中,拥有大军的魔罗(mahāseno māro)派遣了他的魔军。“以手掌击地”意指:用手掌拍击大地。“发出怖畏之声”意指:为了显现魔罗那令人恐惧的恐怖景象,他也发出了怖畏之声。显示巴利原文
Iti tattha mahāseno, kaṇho senaṃ apesayīti evaṃ tattha mahāsamaye mahāseno māro mārasenaṃ apesayi. Pāṇinā talamāhaccāti hatthena pathavītalaṃ paharitvā. Saraṃ katvāna bheravanti māravibhiṃsakadassanatthaṃ bhayānakaṃ sarañca katvā.
“如同雨季的云,雷鸣电闪”意指:犹如带着闪电的雨季云,发出巨大的雷鸣。“那时他退转了回去”意指:那时,魔罗展示了那些恐怖景象之后,便退回去了。“极度愤怒,不能自主”意指:他极度愤怒、充满瞋恨,无法使任何人听从指挥,身不由己,不能自主,被迫撤退。据说,世尊当时了知:“这个魔罗看见这场大集会,心想‘我要障碍现观’,于是不时地派遣魔军,并显现恐怖景象。”这也是世尊的常法:在没有现观可能的地方,他不制止魔罗显现恐怖景象;而在有现观可能的地方,他便决意使会众既看不见魔罗的形貌,也听不到他的声音。而在这场集会中,将有大现观,因此他决意使诸天既看不见他的形貌,也听不到他的声音。因此说:“那时他退转了回去,极度愤怒,不能自主。”显示巴利原文
Yathā pāvussako megho, thanayanto savijjukoti savijjuko pāvussakamegho viya mahāgajjitaṃ gajjanto. Tadā so paccudāvattīti tasmiṃ samaye so māro taṃ vibhiṃsanakaṃ dassetvā paṭinivatto . Saṅkuddho asayaṃ vaseti suṭṭhu kuddho kupito kañci vase vattetuṃ asakkonto asayaṃvase asayaṃvasī attano vasena akāmako hutvā nivatto. Bhagavā kira ‘‘ayaṃ māro imaṃ mahāsamāgamaṃ disvā ‘abhisamayantarāyaṃ karissāmī’ti antarantare mārasenaṃ pesetvā māraṃ vibhiṃsakaṃ dassetī’’ti aññāsi. Pakati cesā bhagavato, yattha abhisamayo na bhavissati, tattha māraṃ vibhiṃsakaṃ dassentaṃ na nivāreti. Yattha pana abhisamayo hoti, tattha yathā parisā neva mārassa rūpaṃ passati, na saddaṃ suṇāti, evaṃ adhiṭṭhātīti. Imasmiñca samāgame mahābhisamayo bhavissati, tasmā yathā devatā neva tassa rūpaṃ passanti, na saddaṃ suṇanti, evaṃ adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –‘‘tadā so paccudāvatti, saṅkuddho asayaṃvase’’ti.
343 “知晓那一切后,具眼者以决意而确立”意指:世尊遍知那一切之后,便加以决意确定。显示巴利原文
343.Tañca sabbaṃ abhiññāya, vavatthitvāna cakkhumāti taṃ sabbaṃ bhagavā jānitvā vavatthapetvā ca.
“比丘们,魔军已逼近,你们应当了知”这句话的意思是:“比丘们,魔军已经逼近,你们应如实地了知各自相应的方法,而入果定。”“他们策励精进”是指为了入果定,他们生起了精进。“与离贪者一同退去”是说魔王和魔军,从那些离贪的圣者们那里远远地退走了。“他们的汗毛也不曾动摇”是说那些离贪者的汗毛,连一根也不曾被吹动。于是,魔王便对比丘僧团说了这样的偈颂——显示巴利原文
Mārasenā abhikkantā, te vijānātha bhikkhavoti bhikkhave mārasenā abhikkantā, te tumhe attano anurūpaṃ vijānātha, phalasamāpattiṃ samāpajjathāti vadati. Ātappamakarunti phalasamāpattiṃ pavisanatthāya vīriyaṃ ārabhiṃsu. Vītarāgehi pakkāmunti māro ca mārasenā ca vītarāgehi ariyehi dūratova apakkamuṃ. Nesaṃ lomāpi iñjayunti tesaṃ vītarāgānaṃ lomānipi na cālayiṃsu. Atha māro bhikkhusaṅghaṃ ārabbha imaṃ gāthaṃ abhāsi –
一切征战得胜者,已超越怖畏,享有盛名;
他们与众生共喜悦,这些闻名于世的弟子们。
显示巴利原文 ‘‘Sabbe vijitasaṅgāmā, bhayātītā yasassino; Modanti saha bhūtehi, sāvakā te janesutā’’ti.
在此偈颂中,“与众生一同喜悦”的意思是:在十力者的教法中,与那些已生的圣者们一同喜悦、一同欢欣。“闻名于世”的意思是:在大众中广为人知、显著、备受欢迎。显示巴利原文
Tattha modanti saha bhūtehīti dasabalassa sāsane bhūtehi sañjātehi ariyehi saddhiṃ modanti pamodanti. Janesutāti jane vissutā pākaṭā abhiññātā.
这部名为《大会经》的经典,为诸天所喜爱、所悦意,因此宣说吉祥祝福时,在新落成的场所中,就应当诵念这部经。据说,诸天怀着“我们将听闻这部经”的心愿,凝神谛听,各处游赴。当此经开示结束时,有百千俱胝的天神证得阿拉汉果,至于证得入流果等的人数,则不可胜数。显示巴利原文
Idaṃ pana mahāsamayasuttaṃ nāma devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, tasmā maṅgalaṃ vadantena abhinavaṭṭhānesu idameva suttaṃ vattabbaṃ. Devatā kira –‘‘imaṃ suttaṃ suṇissāmā’’ti ohitasotā vicaranti. Desanāpariyosāne panassa koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, sotāpannādīnaṃ gaṇanā natthi.
关于此经深受诸天喜爱与悦意,有这样一个事例:据说在拘胝山寺,龙洞口有一棵龙树,树上住着一位天女。一位年轻比丘在洞内诵习这部经。天女听闻后,在经文结束时大声赞叹“善哉”。比丘问:“是谁?”答:“是我,尊者,一位天女。”问:“为何赞叹善哉?”答:“尊者,我曾在十力者于大林中说法那天听闻此经,今日又再次听到。这部法您已毫无遗漏地完全领受,与世尊所说的丝毫不差。”问:“你曾亲闻十力者说法?”答:“是的,尊者。”据说那是一场极为盛大的天神集会,于是比丘又问:“你当时站在何处听闻?”显示巴利原文
Devatānañcassa piyamanāpabhāve idaṃ vatthu – koṭipabbatavihāre kira nāgaleṇadvāre nāgarukkhe ekā devadhītā vasati. Eko daharo antoleṇe imaṃ suttaṃ sajjhāyati. Devadhītā sutvā suttapariyosāne mahāsaddena sādhukāramadāsi. Ko esoti. Ahaṃ, bhante, devadhītāti. Kasmā sādhukāramadāsīti? Bhante, dasabalena mahāvane nisīditvā kathitadivase imaṃ suttaṃ sutvā ajja assosiṃ, bhagavatā kathitato ekakkharampi ahāpetvā suggahito ayaṃ dhammo tumhehīti. Dasabalassa kathayato sutaṃ tayāti? Āma, bhanteti. Mahā kira devatāsannipāto ahosi, tvaṃ kattha ṭhitā suṇīti?
天女答道:“尊者,我本是大林中的天神。当有大威德的天神们前来时,在赡部洲洲我便无处容身,于是来到这铜掌岛,站在阎浮果港旁聆听。当更具大威德的天神们陆续到来时,我一步步后退,退至卢诃那国大村后方的海边,立于齐颈深的水中继续聆听。”比丘问:“天女,从你所站之处,能远远望见导师吗?”她答:“尊者,您说什么呢?我以为导师在大林中说法时,正一直注视着我呢。”她话音刚落,因敬畏与羞惭,便隐没于海浪之中。显示巴利原文
Ahaṃ, bhante, mahāvanavāsiyā devatā, mahesakkhāsu pana devatāsu āgacchantīsu jambudīpe okāsaṃ nālatthaṃ, atha imaṃ tambapaṇṇidīpaṃ āgantvā jambukolapaṭṭane ṭhatvā sotuṃ āraddhamhi, tatrāpi mahesakkhāsu devatāsu āgacchantīsu anukkamena paṭikkamamānā rohaṇajanapade mahāgāmassa piṭṭhibhāgato samudde galappamāṇaṃ udakaṃ pavisitvā tattha ṭhitā assosinti. Tuyhaṃ ṭhitaṭṭhānato dūre satthāraṃ passasi devateti? Kiṃ kathetha, bhante, satthā mahāvane dhammaṃ desento nirantaraṃ mamaññeva oloketīti maññamānā otappamānā ūmīsu nilayāmīti.
据说当日有百千俱胝天神证得阿拉汉果,比丘便问:“您当时也证得阿拉汉果了吗?”答:“没有,尊者。”问:“我想,您证得了阿那含果吗?”答:“没有,尊者。”问:“我想,您证得了斯陀含果吗?”答:“没有,尊者。”据说证得三道的天女数量难以计算。问:“我想,您当时证得了须陀洹果吗?”那位天女因当日只证得须陀洹果而羞惭,说道:“这位尊者尽问些不该问的。”于是,比丘对她说:“天女,能否将您的色身显现给我们看呢?”答:“不能,尊者,不能示现全身。我为尊者显现手指节那么大吧。”说着,她透过钥匙孔将手指伸入洞内,那光芒如同千轮明月与千轮太阳同时升起。天女礼敬年轻比丘后说:“请保持不放逸,尊者。”然后离去。由此可见,这部经为诸天所深爱、所执持。显示巴利原文
Taṃ divasaṃ kira koṭisatasahassadevatā arahattaṃ pattā, tumhepi tadā arahattaṃ pattāti? Natthi, bhante. Anāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Sakadāgāmiphalaṃ pattattha maññeti? Natthi, bhante. Tayo magge pattā devatā kira gaṇanapathaṃ atītā, sotāpannā jātattha maññeti? Devatā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattattā harāyamānā –‘‘apucchitabbaṃ pucchati ayyo’’ti āha. Tato naṃ so bhikkhu āha – ‘‘sakkā pana devate, tava attabhāvaṃ amhākaṃ dassetu’’nti? Na sakkā bhante sakalakāyaṃ dassetuṃ, aṅgulipabbamattaṃ dassessāmi ayyassāti kuñcikachiddena aṅguliṃ antoleṇābhimukhaṃ akāsi, candasahassasūriyasahassauggamanakālo viya ahosi. Devadhītā ‘‘appamattā, bhante, hothā’’ti daharabhikkhuṃ vanditvā agamāsi. Evaṃ imaṃ suttaṃ devatānaṃ piyaṃ manāpaṃ, mamāyanti naṃ devatāti.