6. 《大典尊经》注释显示巴利原文
6. Mahāgovindasuttavaṇṇanā
293 “如是我闻”等,是《大典尊经》。此处有逐词注释:“五髻”(pañcasikho)指有五髻、五耳环。据说他在人间作福业时,还是年幼的五髻孩童,曾作为牧牛童的首领,带领其他孩童,在村外的十字路口处建造厅堂、挖掘池塘、修筑堤坝、平整崎岖道路,并移除会碰撞车轮轴的树木——像这样做了种种福德之后,年纪轻轻便去世了。他那个自体成为令人喜爱、悦意、可意的。命终之后,他生于四大王天,获得九十万年的寿命。他有一个约三伽浮他量的、如同金色树干般的身体。他佩戴约千车量的饰物,涂抹约九瓮量的香膏,穿着天界的红色衣服,戴上赤金耳环,以五枚在背上转动的耳环,如同五髻孩童时的装束那般游走。因此,他们便以“五髻”来辨识他。显示巴利原文
293.Evaṃme sutanti mahāgovindasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – pañcasikhoti pañcacūḷo pañcakuṇḍaliko. So kira manussapathe puññakammakaraṇakāle daharo pañcacūḷakadārakakāle vacchapālakajeṭṭhako hutvā aññepi dārake gahetvā bahigāme catumaggaṭṭhānesu sālaṃ karonto pokkharaṇiṃ khaṇanto setuṃ bandhanto visamaṃ maggaṃ samaṃ karonto yānānaṃ akkhapaṭighātanarukkhe harantoti evarūpāni puññāni karonto vicaritvā daharova kālamakāsi. Tassa so attabhāvo iṭṭho kanto manāpo ahosi. So kālaṃ katvā cātumahārājikadevaloke navutivassasatasahassappamāṇaṃ āyuṃ gahetvā nibbatti. Tassa tigāvutappamāṇo suvaṇṇakkhandhasadiso attabhāvo ahosi. So sakaṭasahassamattaṃ ābharaṇaṃ pasādhetvā navakumbhamatte gandhe vilimpitvā dibbarattavatthadharo rattasuvaṇṇakaṇṇikaṃ piḷandhitvā pañcahi kuṇḍalakehi piṭṭhiyaṃ vattamānehi pañcacūḷakadārakaparihāreneva vicarati. Tenetaṃ ‘‘pañcasikho’’ tveva sañjānanti.
“已过多时之夜”(Abhikkantāya rattiyā),指夜晚已过去、已灭尽,即已过了一部分之夜。“极妙之色”(Abhikkantavaṇṇo),指极为可爱、悦意、可意的容色。他原本就有可爱的容色,但因为盛装前来,所以成了极妙之色。“遍满”(Kevalakappanti),意为无余、一切处。此处的“kevala”一词指无余,正如“完全圆满”(kevalaparipuṇṇa)等语中的用法;“kappa”一词则指一切处,正如“遍满祇园”(kevalakappaṃ jetavanaṃ)等语中的用法。“普照”,即放光遍满,如月轮、如日轮,化为一片光明、一片辉耀。显示巴利原文
Abhikkantāya rattiyāti abhikkantāya khīṇāya rattiyā, ekakoṭṭhāsaṃ atītāyāti attho. Abhikkantavaṇṇoti atiiṭṭhakantamanāpavaṇṇo. Pakatiyāpi hesa kantavaṇṇo, alaṅkaritvā āgatattā pana abhikkantavaṇṇo ahosi. Kevalakappanti anavasesaṃ samantato. Anavasesattho ettha kevalasaddo. Kevalaparipuṇṇanti ettha viya. Samantato attho kappasaddo, kevalakappaṃ jetavanantiādīsu viya. Obhāsetvāti ābhāya pharitvā, candimā viya sūriyo viya ca ekobhāsaṃ ekapajjotaṃ karitvāti attho.
天众集会处注释显示巴利原文
Devasabhāvaṇṇanā
294 “在善法堂的集会堂中”(Sudhammāyaṃ sabhāyaṃ),这座集会堂是由一位名叫善法(Sudhammā)的女子的宝石耳环树所感得的果报而生起的。据说,该堂的地面为水晶所成,钉为宝珠所成,柱为黄金所成,柱座与连接件为白银所成,瓦楞形为珊瑚所成,椽、翼墙与唇口为七宝所成,屋顶覆盖着蓝宝石瓦,屋顶平台为黄金所成,顶尖为白银所成。它的长与宽各三百由旬,周围九百由旬,高五百由旬。这就是善法堂的集会堂。显示巴利原文
294.Sudhammāyaṃ sabhāyanti sudhammāya nāma itthiyā ratanamattakaṇṇikarukkhanissandena nibbattasabhāyaṃ . Tassā kira phalikamayā bhūmi, maṇimayā āṇiyo , suvaṇṇamayā thambhā, rajatamayā thambhaghaṭikā ca saṅghātā ca, pavāḷamayāni vāḷarūpāni, sattaratanamayā gopānasiyo ca pakkhapāsakā ca mukhavaṭṭi ca, indanīlaiṭṭhakāhi chadanaṃ, sovaṇṇamayaṃ chadanapīṭhaṃ, rajatamayā thūpikā, āyāmato ca vitthārato ca tīṇi yojanasatāni, parikkhepato navayojanasatāni, ubbedhato pañcayojanasatāni, evarūpāyaṃ sudhammāyaṃ sabhāyaṃ.
“持国天王”(Dhataraṭṭho)等中,持国天王是乾闼婆王。他由一亿乾闼婆天众围绕,令他们手持一亿面黄金板与金矛,自己面向西方,坐于东方,并让二天界的天神们列于前方而坐。显示巴利原文
Dhataraṭṭhotiādīsu dhataraṭṭho gandhabbarājā gandhabbadevatānaṃ koṭisatasahassena parivuto koṭisatasahassasuvaṇṇamayāni phalakāni ca suvaṇṇasattiyo ca gāhāpetvā puratthimāya disāya pacchimābhimukho dvīsu devalokesu devatā purato katvā nisinno.
增长天王是鸠槃荼王,由一亿鸠槃荼天神围绕,令他们手持一亿白银板与金矛,自己面北而坐于南方,并使二天界诸天神列于面前。显示巴利原文
Virūḷhako kumbhaṇḍarājā kumbhaṇḍadevatānaṃ koṭisatasahassena parivuto koṭisatasahassarajatamayāni phalakāni ca suvaṇṇasattiyo ca gāhāpetvā dakkhiṇāya disāya uttarābhimukho dvīsu devalokesu devatā purato katvā nisinno.
广目天王是龙王,由一亿龙众围绕,令他们手持一亿宝珠大板与金矛,自己面东而坐于西方,并使二天界诸天神列于面前。显示巴利原文
Virūpakkho nāgarājā nāgānaṃ koṭisatasahassena parivuto koṭisatasahassamaṇimayāni mahāphalakāni ca suvaṇṇasattiyo ca gāhāpetvā pacchimāya disāya puratthimābhimukho dvīsu devalokesu devatā purato katvā nisinno.
多闻天王是夜叉王,由一亿夜叉围绕,令他们手持一亿珊瑚大板与金矛,自己面南而坐于北方,并使二天界诸天神列于面前。应当这样理解。显示巴利原文
Vessavaṇo yakkharājā yakkhānaṃ koṭisatasahassena parivuto koṭisatasahassapavāḷamayāni mahāphalakāni ca suvaṇṇasattiyo ca gāhāpetvā uttarāya disāya dakkhiṇābhimukho dvīsu devalokesu devatā purato katvā nisinnoti veditabbo.
“然后之后是我们的座位”(Atha pacchā amhākaṃ āsanaṃ hoti),意思是:在他们之后,我们才得到坐下的位置。再往后,我们便无法进入或看见了。而这里集会的因缘,如前所说,共有四种。其中,雨安居的集会已作详细说明。然而,正如在雨安居时一样,在大自恣的满月日,天众也会集会商议:“今日我们应前往何处、在谁面前自恣?”那时,天帝释、诸天之王大多就在粟岛大精舍自恣。其余天众则持着波利质多罗树等天界之花,以及天界的栴檀粉,前往各自欢喜之处自恣。他们正是为了完成自恣的集会而聚集在一起。显示巴利原文
Atha pacchā amhākaṃ āsanaṃ hotīti tesaṃ pacchato amhākaṃ nisīdituṃ okāso pāpuṇāti. Tato paraṃ pavisituṃ vā passituṃ vā na labhāma. Sannipātakāraṇaṃ panettha pubbe vuttaṃ catubbidhameva. Tesu vassūpanāyikasaṅgaho vitthārito. Yathā pana vassūpanāyikāya, evaṃ mahāpavāraṇāyapi puṇṇamadivase sannipatitvā ‘‘ajja kattha gantvā kassa santike pavāressāmā’’ti mantenti. Tattha sakko devānamindo yebhuyyena piyaṅgudīpamahāvihārasmiṃyeva pavāreti. Sesā devatā pāricchattakādīni dibbapupphāni ceva dibbacandanacuṇṇāni ca gahetvā attano attano manāpaṭṭhānameva gantvā pavārenti. Evaṃ pavāraṇasaṅgahatthāya sannipatanti .
然而在天界,有一种名为“āsāvatī”的藤蔓。天众心想:“这藤蔓要开花了”,便去承事一千年。而当波利质多罗树开花时,他们只承事一年。他们从这树呈现黄叶等状态时,便心生欢喜。正如经中所说——显示巴利原文
Devaloke pana āsāvatī nāma latā atthi. Sā pupphissatīti devā vassasahassaṃ upaṭṭhānaṃ gacchanti. Pāricchattake pupphamāne ekavassaṃ upaṭṭhānaṃ gacchanti. Te tassa paṇḍupalāsādibhāvato paṭṭhāya attamanā honti. Yathāha –
“诸比丘!当三十三天众的波利质多罗树叶变黄时,诸比丘!那时三十三天众便心生欢喜:‘波利质多罗树叶现已变黄,不久即将落叶。’诸比丘!当三十三天众的波利质多罗树落叶、发芽、现蕾、成苞时,诸比丘!那时三十三天众便心生欢喜:‘波利质多罗树现已成苞,不久即将满树盛开了。’(增支部7.69)”显示巴利原文
‘‘Yasmiṃ, bhikkhave, samaye devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pāricchattako koviḷāro paṇḍupalāso hoti, attamanā, bhikkhave, devā tāvatiṃsā tasmiṃ samaye honti – ‘paṇḍupalāso kho dāni pāricchattako koviḷāro, na cirasseva pannapalāso bhavissatī’ti. Yasmiṃ, bhikkhave, samaye devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pāricchattako koviḷāro pannapalāso hoti, khārakajāto hoti, jālakajāto hoti, kuṭumalakajāto hoti, korakajāto hoti. Attamanā, bhikkhave, devā tāvatiṃsā tasmiṃ samaye honti – ‘korakajāto dāni pāricchattako koviḷāro na cirasseva sabbapāliphullo bhavissatī’ti (a. ni. 7.69).
然而,比丘们,当巴利恰答咖黑檀树全然盛开时,其光明遍照四周五十由旬;顺风时,其香气远飘一百由旬。这就是巴利恰答咖黑檀树的威力。显示巴利原文
Sabbapāliphullassa kho pana, bhikkhave, pāricchattakassa koviḷārassa samantā paññāsa yojanāni ābhāya phuṭaṃ hoti, anuvātaṃ yojanasataṃ gandho gacchati. Ayamānubhāvo pāricchattakassa koviḷārassā’’ti.
当巴利恰答咖树开花之时,既不须攀爬,也不须用钩子拉弯树枝,更不须用篮子采花。此时有切割风生起,将花朵从花梗切下;有接取风将其接住;有送入风吹入善法堂;有清扫风清除旧花;还有铺展风,以舞蹈般的姿态铺展花瓣、花蕊与花丝。中央设有一由旬大的宝榻作为法座,上方撑持着三由旬大的白伞盖。其后依次为天帝释、三十三位天子以及其他大威力天神铺设座位,其余一些天神则仅以花蕊为座。显示巴利原文
Pupphite pāricchattake ārohaṇakiccaṃ vā aṅkusakaṃ gahetvā namanakiccaṃ vā pupphāharaṇatthaṃ caṅkoṭakakiccaṃ vā natthi, kantanakavāto uṭṭhahitvā pupphāni vaṇṭato kantati, sampaṭicchanakavāto sampaṭicchati, pavesanakavāto sudhammaṃ devasabhaṃ paveseti, sammajjanakavāto purāṇapupphāni nīharati, santharaṇakavāto pattakaṇṇikakesarāni naccanto santharati, majjhaṭṭhāne dhammāsanaṃ hoti. Yojanappamāṇo ratanapallaṅko upari tiyojanena setacchattena dhārayamānena, tadanantaraṃ sakkassa devarañño āsanaṃ atthariyati. Tato tettiṃsāya devaputtānaṃ, tato aññāsaṃ mahesakkhadevatānaṃ. Aññataradevatānaṃ pana pupphakaṇṇikāva āsanaṃ hoti.
天众进入天界的集会厅后便坐下。那时,从花朵中升起一道花粉柱,向上触及顶部的花蕊后散落下来,将众天神那约三伽乌达广大的身体,变得如同用虫漆汁精心涂抹装饰过一般。他们的这场游戏持续四个月才结束。他们就是这样,为了享受巴利恰答咖树之游戏而集会的。显示巴利原文
Devā devasabhaṃ pavisitvā nisīdanti. Tato pupphehi reṇuvaṭṭi uggantvā upari kaṇṇikaṃ āhacca nipatamānā devatānaṃ tigāvutappamāṇaṃ attabhāvaṃ lākhārasaparikammasajjitaṃ viya karoti. Tesaṃ sā kīḷā catūhi māsehi pariyosānaṃ gacchati. Evaṃ pāricchattakakīḷānubhavanatthāya sannipatanti.
每月第八天,天界便宣告有盛大法会。其时,在善法堂天众集会厅中,或由常童子大梵天,或由天帝释,或由一位善于说法的比丘,或由某位善于说法的天子演说正法。至半月第八日,四大天王的大臣们出巡;第十四日,王子们出巡;第十五日,四大天王亲自出巡,手持金板与天然朱砂,遍历诸村庄、城镇与王都。他们将‘某位名为某某的男子或女人,已皈依佛、皈依法、皈依僧;守护五戒;每月奉行八次布萨;尽心奉养母亲;尽心奉养父亲;曾于某处以百束青莲花或以满瓶花作供养;燃千盏灯;举办非时法会;建造伞盖栏楯、堆土栏楯、腹部栏楯、狮子座、狮子阶梯;圆满三种善行;受持并践行十善业道’等事,以天然朱砂记于金板,带回交付予五髻。五髻再交付予摩塔利,摩塔利这位司掌者复呈予天帝释。显示巴利原文
Māsassa pana aṭṭhadivase devaloke mahādhammasavanaṃ ghusati. Tattha sudhammāyaṃ devasabhāyaṃ sanaṅkumāro vā mahābrahmā, sakko vā devānamindo, dhammakathikabhikkhu vā, aññataro vā dhammakathiko devaputto dhammakathaṃ katheti. Aṭṭhamiyaṃ pakkhassa catunnaṃ mahārājānaṃ amaccā, cātuddasiyaṃ puttā, pannarase sayaṃ cattāro mahārājāno nikkhamitvā suvaṇṇapaṭṭañca jātihiṅgulakañca gaṇhitvā gāmanigamarājadhāniyo anuvicaranti. Te – ‘‘asukā nāma itthī vā puriso vā buddhaṃ saraṇaṃ gato, dhammaṃ saraṇaṃ gato. Saṅghaṃ saraṇaṃ gato. Pañcasīlāni rakkhati. Māsassa aṭṭha uposathe karoti. Mātuupaṭṭhānaṃ pūreti. Pituupaṭṭhānaṃ pūreti. Asukaṭṭhāne uppalahatthakasatena pupphakumbhena pūjā katā. Dīpasahassaṃ āropitaṃ. Akāladhammasavanaṃ kāritaṃ. Chattavedikā puṭavedikā kucchivedikā sīhāsanaṃ sīhasopānaṃ kāritaṃ. Tīṇi sucaritāni pūreti. Dasakusalakammapathe samādāya vattatī’’ti suvaṇṇapaṭṭe jātihiṅgulakena likhitvā āharitvā pañcasikhassa hatthe denti. Pañcasikho mātalissa hatthe deti. Mātali saṅgāhako sakkassa devarañño deti.
当作福德业者稀少时,记录功德的册子便很薄小;诸天见此,心不欢喜,心想:‘唉,广大世间之人真是放逸而住啊!如是,四种恶趣将充斥,六欲天将变得空空荡荡。’若册子厚大,诸天一见便满心欢喜:‘啊,广大世间之人真是精进不放逸而住啊!四种恶趣将空,六欲天将充满。他们于佛陀教法中修集福德而来,我等当以这些大福德者为先导,共庆星宿节。’于是,天帝释接过册子当众宣读。以寻常语调宣说时,其声远闻十二由旬;以高昂音声宣说时,其声遍满一万由旬天城,久久回荡。他们即如此为听闻正法而集会。而于本文语境中,当知:他们是为邀请自恣而集会。显示巴利原文
Yadā puññakammakārakā bahū na honti, potthako khuddako hoti, taṃ disvāva devā – ‘‘pamatto, vata bho mahājano viharati, cattāro apāyā paripūrissanti, cha devalokā tucchā bhavissantī’’ti anattamanā honti. Sace pana potthako mahā hoti, taṃ disvāva devā – ‘‘appamatto, vata bho, mahājano viharati, cattāro apāyā suññā bhavissanti , cha devalokā paripūrissanti, buddhasāsane puññāni karitvā āgate mahāpuññe purakkhatvā nakkhattaṃ kīḷituṃ labhissāmā’’ti attamanā honti. Taṃ potthakaṃ gahetvā sakko devarājā vāceti. Tassa pakatiniyāmena kathentassa saddo dvādasa yojanāni gaṇhāti. Uccena sarena kathentassa ca sakalaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ chādetvā tiṭṭhati. Evaṃ dhammasavanatthāya sannipatanti. Idha pana pavāraṇasaṅgahatthāya sannipatitāti veditabbā.
「礼敬如来」:指以九种因缘礼敬如来。「及法之微妙法性」:意为,法具有善说等特质的微妙法性;「及僧伽之善行道」:意为,僧伽具有正直行道等特质的善行道。显示巴利原文
Tathāgataṃ namassantāti navahi kāraṇehi tathāgataṃ namassamānā . Dhammassa ca sudhammatanti svākkhātatādibhedaṃ dhammassa sudhammataṃ ujuppaṭipannatādibhedaṃ saṅghassa ca suppaṭipattinti attho.
第八 如实称赞的解释显示巴利原文
Aṭṭhayathābhuccavaṇṇanā
296 「如实」:即依照真实、依照本来的样子。「称赞」:指功德。「宣说」:即讲述。「已为饶益众人而行」是怎样行的呢?在燃灯佛的足下,将八种法融会于心、为成就佛果而发愿之时,便称为“为饶益众多众生而行”。显示巴利原文
296.Yathābhucceti yathābhūte yathāsabhāve. Vaṇṇeti guṇe. Payirudāhāsīti kathesi. Bahujanahitāyapaṭipannoti kathaṃ paṭipanno? Dīpaṅkarapādamūle aṭṭha dhamme samodhānetvā buddhatthāya abhinīharamānopi bahujanahitāya paṭipanno nāma hoti.
即便在圆满这十种波罗蜜——布施巴拉密、持戒巴拉密、出离巴拉密、智慧巴拉密、精进巴拉密、忍耐巴拉密、真实巴拉密、决意波罗蜜、慈爱巴拉密、舍巴拉密,历经十万劫又四个阿僧祇劫时,他也同样是为了饶益众多众生而修行。显示巴利原文
Dānapāramī, sīlapāramī, nekkhammapāramī, paññāpāramī, vīriyapāramī, khantipāramī, saccapāramī, adhiṭṭhānapāramī, mettāpāramī, upekkhāpāramīti kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni imā dasa pāramiyo pūrentopi bahujanahitāya paṭipanno.
当他为忍辱说法仙人时、为小法护王子时、为六牙象王时、为富利达多龙王、瞻披耶龙王、桑伽巴拉龙王时,以及为大猕猴时,行持如此种种极难行之事,同样也是为了饶益众多众生而修行。当他现为须大拏之身,行七百大布施,令大地七处震动,达到波罗蜜的顶峰时,也是为了饶益众多众生而修行。在那之后的下一生,他住于兜率天城,直到寿量终尽,同样也是为了饶益众多众生而修行。显示巴利原文
Khantivāditāpasakāle, cūḷadhammapālakumārakāle, chaddantanāgarājakāle, bhūridattacampeyyasaṅkhapālanāgarājakāle, mahākapikāle ca tādisāni dukkarāni karontopi bahujanahitāya paṭipanno. Vessantarattabhāve ṭhatvā sattasatakamahādānaṃ datvā sattasu ṭhānesu pathaviṃ kampetvā pāramīkūṭaṃ gaṇhantopi bahujanahitāya paṭipanno. Tato anantare attabhāve tusitapure yāvatāyukaṃ tiṭṭhantopi bahujanahitāya paṭipanno.
他在那里见到五种前兆,为一万轮围世界的诸天所请,作五种大观察,为摄受诸天而许下承诺,从兜率天没,入母胎结生时,同样是为饶益众多众生而行道。显示巴利原文
Tattha pañca pubbanimittāni disvā dasasahassacakkavāḷadevatāhi yācito pañca mahāvilokanāni viloketvā devānaṃ saṅgahatthāya paṭiññaṃ datvā tusitapurā cavitvā mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhantopi bahujanahitāya paṭipanno.
在母胎中住满十月,于蓝毗尼园从母胎降生时;居家二十九年之后,出离而行大出家,在阿诺玛河畔出家时;六年中以精勤磨砺自身,登上菩提座,证得一切知智时;在菩提道场度过七周时;来到仙人堕处,转起无上法轮时;示现双神变时;从天上降下时;成佛之后住世四十五年时;舍去寿行时;在双沙罗树之间,以无余涅槃界而般涅槃时——这一切时候,他始终都是为饶益众多众生而行。乃至只要他的舍利哪怕如芥子许还存留在世间,也当知是为饶益众多众生而行。后面那些词句,都是对前面这些词句的同义解说。其中,每一个后面的词句,都是在解释前一个词句的含义。显示巴利原文
Dasa māse mātukucchiyaṃ vasitvā lumbinīvane mātukucchito nikkhamantopi, ekūnatiṃsavassāni agāraṃ ajjhāvasitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anomanadītīre pabbajantopi, chabbassāni padhānena attānaṃ kilametvā bodhipallaṅkaṃ āruyha sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhantopi, sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe yāpentopi, isipatanaṃ āgamma anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattentopi, yamakapāṭihāriyaṃ karontopi, devorohaṇaṃ orohantopi, buddho hutvā pañcacattālīsa vassāni tiṭṭhantopi, āyusaṅkhāraṃ ossajantopi, yamakasālānamantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantopi bahujanahitāya paṭipanno. Yāvassa sāsapamattāpi dhātuyo dharanti, tāva bahujanahitāya paṭipannoti veditabbo. Sesapadāni etasseva vevacanāni. Tattha pacchimaṃ pacchimaṃ purimassa purimassa attho.
“我们于过去未见,于现在未见”的意思是:在过去,我们未能见到比佛陀更殊胜者;于未来,我们也未见到;而在现在,正因为没有其他导师,所以除了彼世尊,我们见不到其他。这便是此处之义。义注中也说:在考虑了“过去与未来诸佛皆与我们的导师同等,为何帝释这样说?”之后,指出:“于现在,在为饶益众多众生而行道的导师中,除了我们的导师,别无其他,因此说未见。”如同此处,后文也应以同样方式理解。至于“善说”等与“善”等,皆是已解释过的含义。显示巴利原文
Neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahīti atītepi buddhato aññaṃ na samanupassāma, anāgatepi na samanupassāma, etarahi pana aññassa satthuno abhāvatoyeva aññatra tena bhagavatā na samanupassāmāti ayamettha attho. Aṭṭhakathāyampi hi – ‘‘atītānāgatā buddhā amhākaṃ satthārā sadisāyeva, kiṃ sakko kathetī’’ti vicāretvā – ‘‘etarahi bahujanahitāya paṭipanno satthā amhākaṃ satthāraṃ muñcitvā añño koci natthi, tasmā na passāmāti kathetī’’ti vuttaṃ. Yathā ca ettha, evaṃ ito paresupi padesu ayamattho veditabbo. Svākkhātādīni ca kusalādīni ca vuttatthāneva.
“以耶牟那河水合恒河水”是指:在恒河与耶牟那河汇合处,河水在颜色、气味、味道上彼此和合,犹如从中裂开的金块,全然一体,并不像与大海水混合时那样迥然有别。对于清净的涅槃,其道也同样是清净的。并非有人年轻时行医、在不适当之处游荡,到老年便能见到涅槃;相反,趣向涅槃之道必须清净,犹如虚空。正如虚空不执著,是清净的;日月在虚空中,想去哪里就去哪里;同样,行于趣向涅槃之道的比丘,对于家族、对于团体也不执著、无所系缚,犹如虚空。而这条道,正是世尊这样安立、宣说、开示的,因此说:“涅槃与道相合和。”显示巴利原文
Gaṅgodakaṃ yamunodakenāti gaṅgāyamunānaṃ samāgamaṭṭhāne udakaṃ vaṇṇenapi gandhenapi rasenapi saṃsandati sameti, majjhe bhinnasuvaṇṇaṃ viya ekasadisameva hoti, na mahāsamuddaudakena saṃsaṭṭhakāle viya visadisaṃ. Parisuddhassa nibbānassa paṭipadāpi parisuddhāva. Na hi daharakāle vejjakammādīni katvā agocare caritvā mahallakakāle nibbānaṃ daṭṭhuṃ sakkā, nibbānagāminī pana paṭipadā parisuddhāva vaṭṭati ākāsūpamā. Yathā hi ākāsampi alaggaṃ parisuddhaṃ candimasūriyānaṃ ākāse icchiticchitaṭṭhānaṃ gacchantānaṃ viya nibbānaṃ gacchantassa bhikkhuno paṭipadāpi kule vā gaṇe vā alaggā abaddhā ākāsūpamā vaṭṭati. Sā panesā tādisāva bhagavatā paññattā kathitā desitā. Tena vuttaṃ – ‘‘saṃsandati nibbānañca paṭipadā cā’’ti.
“已行道者”指安住于道中的人。“已住者”指已圆满梵行的人。“得伴侣者”是因他们在各处同行、相伴而称为伴侣。而“无第二、无伴侣、无可比”,这是从无与伦比的意义上说的。“远离”:在这些人中,他以心证入果定而住,从内心深处彻底远离,也就是真正地远离,专心修习独处之乐而住。显示巴利原文
Paṭipannānanti paṭipadāya ṭhitānaṃ. Vusitavatanti vutthavāsānaṃ etesaṃ. Laddhasahāyoti etesaṃ tattha tattha saha ayanato sahāyo. ‘‘Adutiyo asahāyo appaṭisamo’’ti idaṃ pana asadisaṭṭhena vuttaṃ. Apanujjāti tesaṃ majjhepi phalasamāpattiyā viharanto cittena apanujja, apanujjeva ekārāmataṃ anuyutto viharatīti attho.
然彼世尊,确实生起了利得,也就是说,世尊的大利得已经出现。从何时开始出现?从证得正等觉之后,过了七周,在仙人堕处转法轮,次第调伏人天,度三位螺髻行者出家,来到王舍城,从调伏频婆娑罗王开始,利得便出现了。关于这件事,曾这样说:“那时,世尊被恭敬、被尊重、被尊敬、被崇敬、被礼遇,获得衣服、饮食、坐卧具、病缘医药资具。”在十万劫又四阿僧祇劫中,由累积功德所产生的利养与恭敬,犹如大洪水般汹涌而来,遍覆一切。显示巴利原文
Abhinipphannokho pana tassa bhagavato lābhoti tassa bhagavato mahālābho uppanno. Kadā paṭṭhāya uppanno? Abhisambodhiṃ patvā sattasattāhaṃ atikkamitvā isipatane dhammacakkaṃ pavattetvā anukkamena devamanussānaṃ damanaṃ karontassa tayo jaṭile pabbājetvā rājagahaṃ gatassa bimbisāradamanato paṭṭhāya uppanno. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tena kho pana samayena bhagavā sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti (saṃ. ni. 2.70). Satasahassakappādhikesu catūsu asaṅkhyeyyesu ussannapuññanissandasamuppanno lābhasakkāro mahogho viya ajjhottharamāno āgacchati.
据说,有一段时期,王舍城、舍卫城、萨给陀、憍赏弥、波罗奈等地兴起了对世尊的次第供养。有人写了一张告示贴在寺院门口:“我将布施一百金。”另一个人写道:“我将布施二百金。”另一人写:“五百金。”另一人写:“一千金。”另一人写:“二千。”另一人写:“五千。”另一人写:“一万。”另一人写:“二万。”另一人写:“五万。”另一人写:“十万。”另一人写:“我将布施二十万金。”一一写好之后,都将告示贴在了寺院门口。此后,纵使世尊在各个地方游行,大众一有机会便装满车辆装载货物,紧随其后,心想:“我们来作供养。”正如经文所说:“那时,各处的人们将大量的盐、油、米、嚼食装载车上,跟随在世尊之后,心想:‘我们一旦得到次第供养的机会,就在那里备办饭食。’”如此,《犍度》与《律》中尚有很多类似的事宜应被了知。显示巴利原文
Ekasmiṃ kira samaye rājagahe sāvatthiyaṃ sākete kosambiyaṃ bārāṇasiyaṃ bhagavato paṭipāṭibhattaṃ nāma uppannaṃ, tattheko – ‘‘ahaṃ sataṃ vissajjetvā dānaṃ dassāmī’’ti paṇṇaṃ likhitvā vihāradvāre bandhi. Añño – ahaṃ dve satāni. Añño – ahaṃ pañca satāni. Añño – ahaṃ sahassaṃ. Añño – ahaṃ dve sahassāni. Añño – ahaṃ pañca. Dasa. Vīsati. Paññāsaṃ; añño – ahaṃ satasahassaṃ. Añño – ahaṃ dve satasahassāni vissajjetvā dānaṃ dassāmī’’ti paṇṇaṃ likhitvā vihāradvāre bandhi. Janapadacārikaṃ carantampi okāsaṃ labhitvā – ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti sakaṭāni pūretvā mahājano anubandhiyeva. Yathāha – ‘‘tena kho pana samayena jānapadā manussā bahuṃ loṇampi telampi taṇḍulampi khādanīyampi sakaṭesu āropetvā bhagavato piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti – ‘yattha paṭipāṭiṃ labhissāma, tattha bhattaṃ karissāmā’ti’’ (mahāva. 282). Evaṃ aññānipi khandhake ca vinaye ca bahūni vatthūni veditabbāni.
然而,在无等布施中,他的所获则达到了顶点。据说,有一次,世尊游行各地后回到祇园,国王邀请他作布施。第二天,城中市民也作了供养。之后,国王的供养超过市民,市民的供养又超过国王。如此持续多日后,国王心想:“这些市民一天比一天供养得更殊胜。我是大地之主的国王,若在布施上被市民比下去,将受人非议。”于是末利夫人为国王出了一个主意。国王命人在王宫庭院中用芬芳的素馨枝条搭起帐篷,覆盖上蓝莲花,铺设五百座位;又在每个座位后方安置一头大象,令每头大象为所对的比丘擎举白伞。每两个座位之间,有一位盛装的刹帝利少女在研磨四种香;磨好的香粉投入中间的香钵中,再由另一位手持蓝莲的少女不断搅动。如此每位比丘有三名刹帝利少女服侍。此外还有盛装女子,一人持扇送风,一人持滤水器滤水,另一人倾倒钵中废水。世尊有四样物品无可估价:踏脚凳、支架、靠板和伞柄上的宝珠——这四样皆是无价之宝。僧团中最后座的比丘也获得了价值十万的供养物。在那次布施中,央掘魔罗长老是僧中最末座。安置在他座位旁的大象无法靠近他。显示巴利原文
Asadisadāne panesa lābho matthakaṃ patto. Ekasmiṃ kira samaye bhagavati janapadacārikaṃ caritvā jetavanaṃ sampatte rājā nimantetvā dānaṃ adāsi. Dutiyadivase nāgarā adaṃsu. Puna tesaṃ dānato atirekaṃ rājā, tassa dānato atirekaṃ nāgarāti evaṃ bahūsu divasesu gatesu rājā cintesi – ‘‘ime nāgarā divase divase atirekataraṃ karonti, pathavissaro pana rājā nāgarehi dāne parājitoti garahā bhavissatī’’ti. Athassa mallikā upāyaṃ ācikkhi. So rājaṅgaṇe sālakalyāṇipadarehi maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nīluppalehi chādetvā pañca āsanasatāni paññāpetvā pañca hatthisatāni āsanānaṃ pacchābhāge ṭhapetvā ekekena hatthinā ekekassa bhikkhuno setacchattaṃ dhārāpesi. Dvinnaṃ dvinnaṃ āsanānaṃ antare sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā ekekā khattiyadhītā catujjātiyagandhaṃ pisati. Niṭṭhitaṃ niṭṭhitaṃ majjhaṭṭhāne gandhambaṇe pakkhipati, taṃ aparā khattiyadhītā nīluppalahatthakena samparivatteti. Evaṃ ekekassa bhikkhuno tisso tisso khattiyadhītaro parivārā, aparā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā itthī tālavaṇṭaṃ gahetvā bījati, aññā dhamakaraṇaṃ gahetvā udakaṃ parissāveti, aññā pattato udakaṃ harati. Bhagavato cattāri anagghāni ahesuṃ. Pādakathalikā ādhārako apassenaphalakaṃ chattapādamaṇīti imāni cattāri anagghāni ahesuṃ. Saṅghanavakassa deyyadhammo satasahassaṃ agghati. Tasmiñca dāne aṅgulimālatthero saṅghanavako ahosi. Tassa āsanasamīpe ānīto hatthī taṃ upagantuṃ nāsakkhi. Tato rañño ārocesuṃ. Rājā – ‘‘añño hatthī natthī’’ti? Duṭṭhahatthī pana atthi, ānetuṃ na sakkāti. Sammāsambuddho – saṅghanavako kataro mahārājāti? Aṅgulimālatthero bhagavāti. Tena hi taṃ duṭṭhahatthiṃ ānetvā ṭhapetu, mahārājāti. Hatthiṃ maṇḍayitvā ānayiṃsu. So therassa tejena nāsāvātasañcaraṇamattampi kātuṃ nāsakkhi. Evaṃ nirantaraṃ satta divasāni dānaṃ dīyittha. Sattame divase rājā dasabalaṃ vanditvā – ‘‘bhagavā mayhaṃ dhammaṃ desethā’’ti āha.
那时在集会中有两位大臣,名为黑与白。黑心想:“王室的财产就要耗尽了。这许多人能做些什么?他们吃罢饭便去寺院倒头睡觉罢了。若是一人得了国王的这些财富,还有什么办不到的?唉,王室的财产将要损耗殆尽了。”白心想:“这君王的威权实在宏大——还有别人能做得到如此吗?若已登王位,却不能布施这样的供养,那还称得上什么国王?”世尊观察大众的意趣,了知此二人的心念后,心想:“如果今日随顺白的心意说法,黑的头将破裂成七瓣。然而,出于对众生的悲悯,我才圆满了诸般波罗蜜。日后我说法时,白也当证悟道果,但此刻我先要护住黑。”于是便只为国王说了一首四句偈:显示巴利原文
Tassañca parisati kāḷo ca juṇho cāti dve amaccā honti. Kāḷo cintesi – ‘‘nassati rājakulassa santakaṃ, kiṃ nāmete ettakā janā karissanti, bhuñjitvā vihāraṃ gantvā niddāyissanteva, idaṃ pana eko rājapuriso labhitvā kiṃ nāma na kareyya, aho nassati rañño santaka’’nti. Juṇho cintesi – ‘‘mahantaṃ idaṃ rājattanaṃ nāma, ko añño idaṃ kātuṃ sakkhissati? Kiṃ rājā nāma so, yo rājattane ṭhitopi evarūpaṃ dānaṃ dātuṃ na sakkotī’’ti. Bhagavā parisāya ajjhāsayaṃ olokento tesaṃ dvinnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā – ‘‘sace ajja juṇhassa ajjhāsayena dhammakathaṃ kathemi, kāḷassa sattadhā muddhā phalissati . Mayā kho pana sattānuddayatāya pāramiyo pūritā. Juṇho aññasmimpi divase mayi dhammaṃ kathayante maggaphalaṃ paṭivijjhissati, idāni pana kāḷaṃ olokessāmī’’ti rañño catuppadikameva gāthaṃ abhāsi –
吝啬之人确实不会往生天界,
愚者确实不称叹布施;
而智者随喜布施,
正是因此,他来世获得安乐。
显示巴利原文 ‘‘Na ve kadariyā devalokaṃ vajanti, Bālā have nappasaṃsanti dānaṃ; Dhīro ca dānaṃ anumodamāno, Teneva so hoti sukhī paratthā’’ti. (dha. pa. 177);
国王听后心生不悦,心想:‘我作了如此盛大的布施,导师却只为我简略讲了一点法,看来我未能赢得十力者的心吧。’早餐后,他前往寺院,礼敬世尊后问道:‘尊者,我作了盛大的布施,但您为我作的随喜赞叹却并不隆重。尊者,这究竟是我的什么过失呢?’世尊答道:‘大王,你没有过失。是因为在场的大众不清净,我才没有详细开示法义。’为何大众不清净呢?导师便透露出那两位大臣内心的寻思。于是国王问黑:‘黑,是这样吗?’黑答:‘是的,大王。’国王说:‘在我布施自己的财物时,你是哪里感到不舒服了?我不能容忍你,把他从我的国土中驱逐出去!’接着,他又把白召来问道:‘白,听说你是这样想的吗?’白答:‘是的,大王。’国王说:‘那就随你的心意来办吧!’就在那座凉亭中,在已经铺设好的座位上,他请五百位比丘安坐下来,又让那些刹帝利少女们前去围绕侍奉,然后从王库中取出财物,命令白说:‘就如我布施那样,你也布施七天吧。’白便照此而行。布施圆满后,在第七天,他祈请道:‘请世尊开示法义。’显示巴利原文
Rājā anattamano hutvā – ‘‘mayā mahādānaṃ dinnaṃ, satthā ca me mandameva dhammaṃ kathesi, nāsakkhiṃ maññe dasabalassa cittaṃ gahetu’’nti. So bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā pucchi – ‘‘mayā, bhante, mahantaṃ dānaṃ dinnaṃ, anumodanā ca me na mahatī katā, ko nu kho me, bhante, doso’’ti? Natthi, mahārāja, tava doso, parisā pana aparisuddhā, tasmā dhammaṃ na desesinti. Kasmā pana bhagavā parisā na suddhāti? Satthā dvinnaṃ amaccānaṃ parivitakkaṃ ārocesi. Rājā kāḷaṃ pucchi – ‘‘evaṃ, tāta, kāḷā’’ti? ‘‘Evaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Mayi mama santakaṃ dadamāne tava kataraṃ ṭhānaṃ rujjati, na taṃ sakkomi passituṃ, pabbājetha naṃ mama raṭṭhato’’ti āha. Tato juṇhaṃ pakkosāpetvā pucchi – ‘‘evaṃ kira, tāta, cintesī’’ti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tava cittānurūpameva hotū’’ti tasmiṃyeva maṇḍape evaṃ paññattesuyeva āsanesu pañca bhikkhusatāni nisīdāpetvā tāyeva khattiyadhītaro parivārāpetvā rājagehato dhanaṃ gahetvā mayā dinnasadisameva satta divasāni dānaṃ dehīti. So tathā adāsi. Datvā sattame divase – ‘‘dhammaṃ bhagavā desethā’’ti āha.
导师将这两次布施的随喜赞叹合而为一,宛如将两条大河汇成一股洪流般,作了一场盛大的法开示。开示结束时,白证得须陀洹果。国王生起净信,将一个名为‘外院’的地方供养给了十力者。如此,应当了知,彼世尊所获得的利养,确实已圆满成就。显示巴利原文
Satthā dvinnampi dānānaṃ anumodanaṃ ekato katvā dve mahānadiyo ekoghapuṇṇā kurumāno viya mahādhammadesanaṃ desesi. Desanāpariyosāne juṇho sotāpanno ahosi. Rājā pasīditvā dasabalassa bāhiravatthuṃ nāma adāsi. Evaṃ abhinipphanno kho pana tassa bhagavato lābhoti veditabbo.
'已成就的称誉'(Abhinipphannasiloka),即对德行品质的宣扬与称颂。世尊的这一称誉,自他转法轮时起便已成就。从那以后,刹帝利们宣扬他的德行,婆罗门、居士、龙、金翅鸟、乾闼婆、天人乃至梵天,也都传颂他的名声,以'彼世尊即是如此……'等种种方式赞叹他。甚至外道们也曾付给一个叫瓦拉罗阇的人一千钱,派他去说:'去讲讲沙门乔达摩的坏话吧!'瓦拉罗阇收下了一千钱后,从十力者的脚掌开始,一直观察到发梢,竟连一丝一毫的缺点都没能找到。他心中想:'面对这样一个无过失的业所生之身——此身具足三十二种分布各处的伟大人相,以八十种随形好为庄严,由一寻身光所环绕,如同繁花盛开的巴利恰答咖树花簇般光彩闪耀,又好似装饰着诸多奇妙鲜花、无比灿烂的欢喜园——若要讲他的坏话,无论谁的嘴巴都将翻转,头颅也会裂成七瓣。说他的坏话绝无可能,我只会称扬他的功德。'于是,他从脚掌开始,一直到发梢为止,用了一千多句偈颂来称扬世尊的功德。而这一称誉,更在世尊示现双神变之时达到了极致。显示巴利原文
Abhinipphannosilokoti vaṇṇaguṇakittanaṃ. Sopi bhagavato dhammacakkappavattanato paṭṭhāya abhinipphanno. Tato paṭṭhāya hi bhagavato khattiyāpi vaṇṇaṃ kathenti. Brāhmaṇāpi gahapatayopi nāgā supaṇṇā gandhabbā devatā brahmānopi kittiṃ vatvā – ‘‘itipi so bhagavā’’tiādinā. Aññatitthiyāpi vararojassa sahassaṃ datvā samaṇassa gotamassa avaṇṇaṃ kathehīti uyyojesuṃ. So sahassaṃ gahetvā dasabalaṃ pādatalato paṭṭhāya yāva kesantā apalokayamāno likkhāmattampi vajjaṃ adisvā – ‘‘vippakiṇṇadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇe asītianubyañjanavibhūsite byāmappabhāparikkhitte suphullitapāricchattakatārāgaṇasamujjalitaantalikkhavicittakusumasassirikanandanavanasadise anavajjaattabhāve avaṇṇaṃ vadantassa mukhampi viparivatteyya, muddhāpi sattadhā phaleyya, avaṇṇaṃ vattuṃ upāyo natthi, vaṇṇameva vadissāmī’’ti pādatalato paṭṭhāya yāva kesantā atirekapadasahassena vaṇṇameva kathesi. Yamakapāṭihāriye panesa vaṇṇo nāma matthakaṃ patto. Evaṃ abhinipphanno silokoti.
'以至于我想,刹帝利们……'这句话的意思是:刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、龙、金翅鸟、夜叉、阿修罗、天人、梵天,所有这一切众生,都以喜爱之情,欢喜愉悦地安住。'然而,他确实已离慢……'这句话的意思是:世尊并不会因'这么多人喜爱着我而安住'便变得骄逸放纵,以嬉戏放逸等方式进食;恰恰相反,彼世尊确实已断除骄慢,以平等心进食。显示巴利原文
Yāva maññe khattiyāti khattiyā brāhmaṇā vessā suddā nāgā supaṇṇā yakkhā asurā devā brahmānoti sabbeva te sampiyāyamānarūpā haṭṭhatuṭṭhā viharanti. Vigatamado kho panāti ettakā maṃ janā sampiyāyamānarūpā viharantīti na madapamatto hutvā davādivasena āhāraṃ āhāreti, aññadatthu vigatamado kho pana so bhagavā āhāraṃ āhāreti.
'如是说者'(Yathāvādī)的意思是:他口中如何说,身业便如此相应而行;他身体力行什么,语业便随之相应而说。身体不逾越言语,言语也不逾越身体,言语与身体相合,身体也与言语相应。正如……显示巴利原文
Yathāvādīti yaṃ vācāya vadati, tadanvayamevassa kāyakammaṃ hoti. Yañca kāyena karoti, tadanvayamevassa vacīkammaṃ hoti. Kāyo vā vācaṃ, vācā vā kāyaṃ nātikkamati, vācā kāyena, kāyo ca vācāya sameti. Yathā ca –
左侧化作猪形,右侧化作羚羊;
声音如犊,犄角如老牛。
显示巴利原文 ‘‘Vāmena sūkaro hoti, dakkhiṇena ajāmigo; Sarena nelako hoti, visāṇena jaraggavo’’ti. –
这位猪夜叉看见猪,便现出与猪相似的左半身,将其捉住吃掉;看见羚羊,便现出与羚羊相似的右半身,将其捉住吃掉;看见小牛犊,便发出牛犊的叫声,将其捉住吃掉;看见牛,便变出与牛角一模一样的角,那些牛远远望见,以为是同类而靠拢过来,夜叉便将其捉住吃掉。另外,在《法鸦本生》里,一只乌鸦被群鸟询问时说道:‘我是靠风为生的,正因为靠风为生,所以张着嘴;又因为怕害死小虫,所以只用一只脚站立。你们也应……’显示巴利原文
Ayaṃ sūkarayakkho sūkare disvā sūkarasadisaṃ vāmapassaṃ dassetvā te gahetvā khādati, ajāmige disvā taṃsadisaṃ dakkhiṇapassaṃ dassetvā te gahetvā khādati, nelakavacchake disvā vacchakaravaṃ ravanto te gahetvā khādati, goṇe disvā tesaṃ visāṇasadisāni visāṇāni māpetvā te dūratova – ‘‘goṇo viya dissatī’’ti evaṃ upagate gahetvā khādati. Yathā ca dhammikavāyasajātake sakuṇehi puṭṭho vāyaso – ‘‘ahaṃ vātabhakkho, vātabhakkhatāya mukhaṃ vivaritvā pāṇakānañca maraṇabhayena ekeneva pādena ṭhito, tasmā tumhepi –
你们应当行持正法,那是善妙的,亲人们,应当行持正法;
行持正法者,于今生、于来世,皆安乐而住。
显示巴利原文 ‘‘Dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo, dhammaṃ caratha ñātayo; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.
他使鸟儿们生起了信赖,于是——显示巴利原文
Sakuṇesu vissāsaṃ uppādesi, tato –
这真是一只殊胜的鸟,这位两生者极依法而行;
单足站立着,口中说着‘法、法’。
显示巴利原文 ‘‘Bhaddako vatāyaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekapādena tiṭṭhanto, dhammo dhammoti bhāsatī’’ti.
他便这样将那些因信赖而来的鸟都吃掉了。因此,他们的言语与身行不相符,身行也与言语不相符,而世尊并非如此。这便说明了:世尊的言语与身行,身行与言语,确实是相符的。显示巴利原文
Evaṃ vissāsamāgate sakuṇe khādittha. Tena tesaṃ vācā kāyena, kāyo ca vācāya na sameti, na evaṃ bhagavato. Bhagavato pana vācā kāyena, kāyo ca vācāya sametiyevāti dasseti.
「度疑者」:因渡越、超越疑惑,故称度疑者。「离犹豫者」:「这是如何?那是如何?」——此类犹豫已消失,故称离犹豫者。如同常人会有这样的疑惑:「这棵树,是什么树?这个村,这个地区,这个国,是什么国?为何这棵树树干端直,而那棵弯曲?为何有的刺笔直,有的弯曲?有的花香,有的花臭;有的果甜,有的果不甜?」然而,导师并非如此。导师因明了「由于这些界如此这般地增盛,此物便成为如此」,故为离犹豫者。又如证得初禅等成就者,对第二禅等尚有疑惑。即使是独觉佛,亦因对一切知智缺乏如实的决断,从语言概念上而言,仍有疑惑。但佛陀不然。由此可见,世尊于一切处,皆已远离犹豫。显示巴利原文
Tiṇṇā taritā vicikicchā assāti tiṇṇavicikiccho. ‘‘Kathamidaṃ kathamida’’nti evarūpā vigatā kathaṃkathā assāti vigatakathaṃkatho. Yathā hi mahājano – ‘‘ayaṃ rukkho, kiṃ rukkho nāma, ayaṃ gāmo, ayaṃ janapado, idaṃ raṭṭhaṃ, kiṃ raṭṭhaṃ nāma, kasmā nu kho ayaṃ rukkho ujukkhandho, ayaṃ vaṅkakkhandho, kasmā kaṇṭako koci ujuko hoti, koci vaṅko, pupphaṃ kiñci sugandhaṃ, kiñci duggandhaṃ, phalaṃ kiñci madhuraṃ, kiñci amadhura’’nti sakaṅkhova hoti, na evaṃ satthā. Satthā hi – ‘‘imesaṃ nāma dhātūnaṃ ussannussannattā idaṃ evaṃ hotī’’ti vigatakathaṃkathova . Yathā ca paṭhamajjhānādilābhīnaṃ dutiyajjhānādīsu kaṅkhā hoti. Paccekabuddhānampi hi sabbaññutaññāṇe yāthāvasanniṭṭhānābhāvato vohāravasena kaṅkhā nāma hotiyeva, na evaṃ buddhassa. So hi bhagavā sabbattha vigatakathaṃkathoti dasseti.
「圆满意图」:如同有些人仅以持戒为圆满,便满其心愿;有些人仅以观智为圆满;有些人以初禅圆满……乃至以非想非非想处定圆满;有些人仅以入流者之身份为圆满……乃至以阿拉汉果圆满;有些人以声闻波罗蜜智圆满;有些人以辟支菩提智圆满,便以为此是圆满意图。然而,我的导师(世尊)并非如此。我的导师所示现者,乃是以一切知智作为最终的圆满意图。显示巴利原文
Pariyositasaṅkappoti yathā keci sīlamattena, keci vipassanāmattena, keci paṭhamajjhānena…pe… keci nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā, keci sotāpannabhāvamattena…pe… keci arahattena, keci sāvakapāramīñāṇena, keci paccekabodhiñāṇena pariyositasaṅkappā paripuṇṇamanorathā honti, na evaṃ mama satthā. Mama pana satthā sabbaññutaññāṇena pariyositasaṅkappoti dasseti.
「志趣与根本梵行」:此是具格,表原因。其意为:以殊胜的志趣——即作为殊胜依止的根本梵行及作为古昔梵行的圣道——而成为度疑者、离犹豫者、圆满意图者。如经中所说:「于前未曾听闻之法,自己亲证诸谛,由此成就一切知性,并于诸力获得自在。」是故,世尊的圆满意图性亦由圣道所成就。显示巴利原文
Ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyanti karaṇatthe paccattavacanaṃ, adhikāsayena uttamanissayabhūtena ādibrahmacariyena porāṇabrahmacariyabhūtena ca ariyamaggena tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho pariyositasaṅkappoti attho. ‘‘Pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto, balesu ca vasībhāva’’nti hi vacanato pariyositasaṅkappatāpi bhagavato ariyamaggeneva nipphannāti.
297 「如同世尊」:如同世尊在一个赡部洲洲上进诣四方游行那样,他们心怀期望地说:‘啊,但愿有四位胜者共同宣说正法!’另一些人则希望三位正自觉者能在三洲中同时游行,便说:‘三位正自觉者。’还有一些人这样思维:‘圆满十种波罗蜜之后,四位或三位佛陀出现于世,这确实极其难得。然而,假如一位佛陀安住一处宣说正法,另一位佛陀各处游行教化,如此,不但赡部洲能获得庄严,也能成就广大的利益与安乐。’于是他们说:‘啊,诸贤友啊!’显示巴利原文
297.Yathariva bhagavāti yathā bhagavā, evaṃ ekasmiṃ jambudīpatale catūsu disāsu cārikaṃ caramānā aho vata cattāro jinā dhammaṃ deseyyunti paccāsisamānā vadanti. Athāpare tīsu maṇḍalesu ekato vicaraṇabhāvaṃ ākaṅkhamānā tayo sammāsambuddhāti āhaṃsu. Apare – ‘‘dasa pāramiyo nāma pūretvā catunnaṃ tiṇṇaṃ vā uppatti dullabhā, sace pana eko nibaddhavāsaṃ vasanto dhammaṃ deseyya, eko cārikaṃ caranto, evampi jambudīpo sobheyya ceva, bahuñca hitasukhamadhigaccheyyā’’ti cintetvā aho vata, mārisāti āhaṃsu.
298 「这是不可能的,不会发生的」:此处,「处」与「机会」二者,同是原因的异名。因为原因——果报依存于它而得以安立,故称「处」;就像空间一样,若离此原因,余处便无果报生起,故称「机会」。文中的「此为……」,是表原因的具格。整段话的意思是:‘在一世界系统中,同时出现两位佛陀的缘由——这是不存在的。’显示巴利原文
298.Aṭṭhānametaṃ anavakāso yanti ettha ṭhānaṃ avakāsoti ubhayametaṃ kāraṇādhivacanameva. Kāraṇañhi tiṭṭhati ettha tadāyattavuttitāya phalanti ṭhānaṃ. Okāso viya cassa taṃ tena vinā aññattha abhāvatoti avakāso. Yanti karaṇatthe paccattaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yena kāraṇena ekissā lokadhātuyā dve buddhā ekato uppajjeyyuṃ, taṃ kāraṇaṃ natthī’’ti.
日月运行所至,遍照诸方而放光之处,
如是,世界有千重;于其中,汝之威势自在运行。”(《中部》)
显示巴利原文 ‘‘Yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā; Tāva sahassadhā loko, ettha te vattate vaso’’ti. (ma. ni. 1.503) –
依此偈颂,一个轮围界即是一个世界界。在提及“千世界界震动”的经文中,一千轮围界计为一个世界界。在提及“阿难!如来若有意愿,能以音声令三千大千世界界知晓,并以光明遍照”的经文中,三千大千世界界计为一个世界界。在提及“而这是十千世界界”的经文中,一万轮围界计为一个世界界。正是因此,才说“一个世界界”。因为到此范围,即称为“诞生田”。于诞生田中,唯在此轮围界内的赡部洲中央地区,诸佛出现;除此以外,别处无佛出世;超出诞生田的范围,更无有佛出现之处。此乃依何义而说?依邀请摄持之义而说。显示巴利原文
Gāthāya ekacakkavāḷameva ekā lokadhātu. ‘‘Sahassī lokadhātu akampitthā’’ti (a. ni. 3.126) āgataṭṭhāne cakkavāḷasahassaṃ ekā lokadhātu. ‘‘Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato tisahassimahāsahassilokadhātuṃ sarena viññāpeyya, obhāsena ca phareyyā’’ti (a. ni. 3.81) āgataṭṭhāne tisahassimahāsahassī ekā lokadhātu. ‘‘Ayañca dasasahassī lokadhātū’’ti (ma. ni. 3.201) āgataṭṭhāne dasacakkavāḷasahassāni ekā lokadhātu. Taṃ sandhāya ekissā lokadhātuyāti āha. Ettakañhi jātikhettaṃ nāma. Tatrāpi ṭhapetvā imasmiṃ cakkavāḷe jambudīpassa majjhimadesaṃ na aññatra buddhā uppajjanti jātikhettato pana paraṃ buddhānaṃ uppattiṭṭhānameva na paññāyati. Yenatthenāti yena pavāraṇasaṅgahatthena.
常童子梵天讲谈注释显示巴利原文
Sanaṅkumārakathāvaṇṇanā
300 「以容貌与名声」的意思是:容貌由庄严的随从而成就,名声由福德的祥瑞而成就。显示巴利原文
300.Vaṇṇena ceva yasasā cāti alaṅkāraparivārena ca puññasiriyā cāti attho.
301 在「善哉,大梵天」中,「善哉」一词表示净信。「Saṅkhāya modāma」意思是「了知后,我们便欢喜」。显示巴利原文
301.Sādhu mahābrahmeti ettha sampasādane sādhusaddo. Saṅkhāya modāmāti jānitvā modāma.
克利须那婆罗门事注释显示巴利原文
Govindabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
304 对于「长久以来,彼世尊即是大智者」这句话,不能对其加以限定而说「仅仅这段时间」,而是指「长久以来,极其长久以来,彼世尊一直是大智者」。他问:「你们认为如何?」接着,他想要亲自解答这个问题,便说道:「诸位,这并不稀奇:如今,已经圆满波罗蜜,在菩提座下摧破三位魔罗之首、通达不共智的世尊是大智者,这有什么稀奇?然而,诸位,我要为你们讲的是,在觉悟尚未成熟、尚住于分位智之时,即使在那仍存有贪染等烦恼的时代,他就已经是大智者了。」就这样,他引出被轮回所掩盖的因由,示现往昔事迹,开始宣说「久远以前」等。显示巴利原文
304.Yāva dīgharattaṃ mahāpaññova so bhagavāti ettakanti paricchinditvā na sakkā vattuṃ, atha kho yāva dīgharattaṃ aticirarattaṃ mahāpaññova so bhagavā. Noti kathaṃ tumhe maññathāti. Atha sayamevetaṃ pañhaṃ byākātukāmo – ‘‘anacchariyametaṃ, mārisā, yaṃ idāni pāramiyo pūretvā bodhipallaṅke tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ bhinditvā paṭividdhaasādhāraṇañāṇo so bhagavā mahāpañño bhaveyya, kimettha acchariyaṃ, aparipakkāya pana bodhiyā padesañāṇe ṭhitassa sarāgādikālepi mahāpaññabhāvameva vo, mārisā, kathessāmī’’ti bhavapaṭicchannakāraṇaṃ āharitvā dassento bhūtapubbaṃ bhotiādimāha.
「国师」:指负责一切事务的教诫师。「乔文达」:因受乔文达灌顶,故得此名;他本有其他名字,自灌顶时起便称乔文达。「乔提波罗」:由‘照耀’与‘守护’而得名。据说,他在出生那天,所有武器都放出光芒。国王于清晨时分看见自己的吉祥武器在燃烧,惊恐地站在那里。乔文达早晨前去侍奉国王,问讯安眠否,国王说:“老师,我何曾安眠?”并把缘由告诉了他。乔文达便说:“大王,莫要害怕,我的儿子出生了。凭其威力,全城的武器都闪耀了。”国王心想:“此童子会不会成为我的敌人?”愈发恐惧。乔文达问:“大王,您在思虑什么?”国王便将这一想法说出。于是,乔文达安慰道:“大王,莫怕,此童子不会背叛您;整个赡部洲内,智慧无人能及;我儿的话语能解除大众的疑惑,并将教导您一切应办的事务。”国王大喜,赐予千金作童子乳资,并说:“待童子长大,带来让我看看。”童子逐渐长大。由于他具有闪耀的祥瑞……显示巴利原文
Purohitoti sabbakiccāni anusāsanapurohito. Govindoti govindiyābhisekena abhisitto , pakatiyā panassa aññadeva nāmaṃ, abhisittakālato paṭṭhāya ‘‘govindo’’ti saṅkhyaṃ gato. Jotipāloti jotanato ca pālanato ca jotipālo. Tassa kira jātadivase sabbāvudhāni ujjotiṃsu. Rājāpi paccūsasamaye attano maṅgalāvudhaṃ pajjalitaṃ disvā bhīto aṭṭhāsi. Govindo pātova rājūpaṭṭhānaṃ gantvā sukhaseyyaṃ pucchi rājā – ‘‘kuto me ācariya, sukhaseyyā’’ti vatvā taṃ kāraṇaṃ ārocesi. Mā bhāyi, mahārāja, mayhaṃ putto jāto, tassānubhāvena sakalanagare āvudhāni pajjaliṃsūti. Rājā – ‘‘kiṃ nu kho me kumāro paccatthiko bhaveyyā’’ti cintetvā suṭṭhutaraṃ bhāyi. ‘‘Kiṃ vitakkesi mahārājā’’ti ca puṭṭho tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ govindo ‘‘mā bhāyi mahārāja, neso kumāro tumhākaṃ dubbhissati, sakalajambudīpe pana tena samo paññāya na bhavissati, mama puttassa vacanena mahājanassa kaṅkhā chijjissati, tumhākañca sabbakiccāni anusāsissatī’’ti samassāseti. Rājā tuṭṭho – ‘‘kumārassa khīramūlaṃ hotū’’ti sahassaṃ datvā ‘‘kumāraṃ mahallakakāle mama dassethā’’ti āha. Kumāro anupubbena vuḍḍhimanuppatto. Jotitattā panassa pālanasamatthatāya ca jotipālotveva nāmaṃ akaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘jotanato ca pālanato ca jotipālo’’ti.
「正确地放下」:即正确地放下,或者说这就是正确的读法。「更胜见义者」:指有能力、胜任的见义者,因其超越该见义者,故称更胜见义者。「仅对乔提波罗童子的教诫」:这也显示他只请教乔提波罗之后,才进行教诫。显示巴利原文
Sammā vossajjitvāti sammā vossajjitvā. Ayameva vā pāṭho. Alamatthadasataroti samattho paṭibalo atthadaso alamatthadaso, taṃ alamatthadasaṃ tiretīti alamatthadasataro. Jotipālasseva māṇavassa anusāsaniyāti sopi jotipālaṃyeva pucchitvā anusāsatīti dasseti.
305 “愿尊贵的乔提波罗有成就”:意思是,愿尊贵的乔提波罗获得增长、殊胜的成就,以及一切善美和吉祥。“慰藉的谈话”指的是:以“够了,大王,请不要忧虑,这是一切众生的必然法则”等方式,结束与死亡相关、用来消除忧愁的亲切谈话后。然后“愿尊贵的乔提波罗不要拒绝教诫的提问”,意思是不要回答“我不教诫”,也就是不要拒绝教诫。“胜任”:指安排妥当后便开始推行。人们这样说:他们看到儿子比父亲更具大智慧,指导一切事务,胜任一切工作,心生欢喜,于是说道“哦,朋友,这位婆罗门真是乔文达,哦,朋友,这位婆罗门真是大乔文达”。这其实是说:“哦,朋友,这位婆罗门的父亲曾是乔文达;而这位本身,哦,朋友,真是位大乔文达婆罗门啊。”显示巴利原文
305.Bhavamatthubhavantaṃ jotipālanti bhoto jotipālassa bhavo vuddhi visesādhigamo sabbakalyāṇañceva maṅgalañca hotūti attho. Sammodanīyaṃ kathanti? ‘‘Alaṃ, mahārāja, mā cintayi, dhuvadhammo esa sabbasattāna’’ntiādinā nayena maraṇappaṭisaṃyuttaṃ sokavinodanapaṭisanthārakathaṃ pariyosāpetvā. Mā no bhavaṃ jotipālo anusāsaniyāpaccabyāhāsīti mā paṭibyākāsi, ‘‘anusāsā’’ti vutto – ‘‘nāhaṃ anusāsāmī’’ti no mā anusāsaniyā paccakkhāsīti attho. Abhisambhosīti saṃvidahitvā paṭṭhapesi. Manussā evamāhaṃsūti taṃ pitarā mahāpaññataraṃ sabbakiccāni anusāsantaṃ sabbakamme abhisambhavantaṃ disvā tuṭṭhacittā govindo vata, bho, brāhmaṇo, mahāgovindo vata, bho, brāhmaṇoti evamāhaṃsu. Idaṃ vuttaṃ hoti, ‘‘govindo vata, bho, brāhmaṇo ahosi etassa pitā; ayaṃ pana mahāgovindo vata, bho, brāhmaṇo’’ti.
分国注释显示巴利原文
Rajjasaṃvibhajanavaṇṇanā
306 “而向那六位刹帝利”:所说的那六位“朋友”刹帝利,据说是雷努同父异母的弟弟。因此,大乔文达心想:“这位灌顶者是否会给他们分封王国呢?我最好预先派他们到雷努那里,让他们得到承诺。”如此思忖之后,他便前往那六位刹帝利处。“行王事者”:指执行国王事务的大臣。显示巴利原文
306.Yenate cha khattiyāti ye te ‘‘sahāyā’’ti vuttā cha khattiyā, te kira reṇussa ekapitikā kaniṭṭhabhātaro, tasmā mahāgovindo ‘‘ayaṃ abhisitto etesaṃ rajjasaṃvibhāgaṃ kareyya vā na vā, yaṃnūnāhaṃ te paṭikacceva reṇussa santikaṃ pesetvā paṭiññaṃ gaṇhāpeyya’’nti cintento yena te cha khattiyā tenupasaṅkami. Rājakattāroti rājakārakā amaccā.
307 “令人迷醉的欲乐”:指那些令人迷狂、导致放逸的欲乐。随着时光流逝,他甚至可能连想都想不起来了,因此说“愿他们来,愿尊者们来”,正是此意。显示巴利原文
307.Madanīyā kāmāti madakarā pamādakarā kāmā. Gacchante gacchante kāle esa anussaritumpi na sakkuṇeyya, tasmā āyantu bhonto āgacchantūti attho.
308 “我记得,女士”:据说那时的人们是说实话的,因此他没有说“这是何时从我口中所说、被谁所见、被谁所闻”等不实之言,而是说“我记得,朋友”。“慰藉的谈话”:即“大王,请不要为已升天的国王忧虑,这是一切众生必然的法则,诸行悉皆如此”这类亲切的交谈。他将全部六个王国设置得如同车辆前端那样整齐排列。每位国王的国土面积是三百由旬,雷努国王自己的国土与避难处是十伽乌塔,而居于中央的雷努国土则宛如华盖一般。为何如此设置呢?这样当国王们随时前来觐见时,就不会侵入他人的国土,只会经由各自的国土前来与离去。若踏入他国的人高喊“馈赠饭食,馈赠牛只”,人们便会抱怨:“这些国王不经过自己统治的地区,却来压迫我们。”而若经过自己统治的地区,人们会认为“他从我们这里获得这些布施是理所当然的”,便不觉得是压迫。大乔文达正是考虑到这一深义,才如此设置,心想:“愿诸王和谐相处,长久统治王国。”显示巴利原文
308.Sarāmahaṃ bhoti tadā kira manussānaṃ saccavādikālo hoti, tasmā ‘‘kadā mayā vuttaṃ, kena diṭṭhaṃ, kena suta’’nti abhūtaṃ avatvā ‘‘sarāmahaṃ bho’’ti āha. Sammodanīyaṃ kathanti kiṃ mahārāja devattaṃ gate raññe mā cintayittha, dhuvadhammo esa sabbasattānaṃ, evaṃbhāvino saṅkhārāti evarūpaṃ paṭisanthārakathaṃ. Sabbāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesīti sabbāni cha rajjāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesi. Ekekassa rañño rajjaṃ tiyojanasataṃ hoti, reṇussa rañño rajjosaraṇapadeso dasagāvutaṃ, majjhe pana reṇussa rajjaṃ vitānasadisaṃ ahosi. Kasmā evaṃ paṭṭhapesīti? Kālena kālaṃ rājānaṃ passituṃ āgacchantā aññassa rajjaṃ apīḷetvā attano attano rajjapadeseneva āgamissanti ceva gamissanti ca. Pararajjaṃ otiṇṇassa hi – ‘‘bhattaṃ detha, goṇaṃ dethā’’ti vadato manussā ujjhāyanti – ‘‘ime rājāno attano attano vijitena na gacchanti, amhākaṃ pīḷaṃ karontī’’ti. Attano vijitena gacchantassa ‘‘amhākaṃ santikā iminā idañcidañca laddhabbamevā’’ti manussā pīḷaṃ na maññanti. Imamatthaṃ cintayitvā mahāgovindo ‘‘sammodamānā rājāno ciraṃ rajjamanusāsantū’’ti evaṃ paṭṭhapesi.
伽陵迦人以齿城为都,阿萨卡人以波多那城为都;
阿槃提人以摩醯沙底为都,苏维罗人则以罗杜迦为城。
毗提诃人以弥体喇为都,瞻波城则建于盎伽人中;
波罗奈城是迦尸人的都城,这些城皆为乔文达所建。
显示巴利原文 ‘‘Dantapuraṃ kaliṅgānaṃ, assakānañca potanaṃ; Māhissati avantīnaṃ, sovīrānañca rodukaṃ. Mithilā ca videhānaṃ, campā aṅgesu māpitā; Bārāṇasī ca kāsīnaṃ, ete govindamāpitā’’ti. –
这七座城,正是大乔文达为诸王利益所建。显示巴利原文
Etāni satta nagarāni mahāgovindeneva tesaṃ rājūnaṃ atthāya māpitāni.
七有王、梵授王,毗舍婆王与跋罗陀王;
雷奴王与两位持国王,当时这七位皆是肩负重担的王。
显示巴利原文 ‘‘Sattabhū brahmadatto ca, vessabhū bharato saha; Reṇu dve ca dhataraṭṭhā, tadāsuṃ satta bhāradhā’’ti. –
以上便是这七位的名字。其中,一位名叫七有,一位名叫梵授,一位名叫毗舍婆,一位与其一道的跋罗陀,一位名叫雷奴,还有两位名叫持国。这七位便是赡部洲大地上肩负重担的大王们。显示巴利原文
Imāni tesaṃ sattannampi nāmāni. Tesu hi eko sattabhū nāma ahosi, eko brahmadatto nāma, eko vessabhū nāma, eko teneva saha bharato nāma, eko reṇu nāma, dve pana dhataraṭṭhāti ime satta jambudīpatale bhāradhā mahārājāno ahesunti.
关于「声名远扬」的注释显示巴利原文
Kittisaddaabbhuggamanavaṇṇanā
311 “他们前往”:他们心想:“我们拥有的这些自在成就,并非依靠他人的影响力,而是由大乔文达的影响力所成。大乔文达让我们七位国王团结一致,在赡部洲大地上立足。然而,对于往昔有恩于我们的人,报答他并非易事。不如我们七人全都接受他一人的教导,推举他一人为将军与国师,这样的话,我们的国力必定增长。”这样想过之后,他们便前往大乔文达那里。大乔文达也想:“这些国王是我促成团结的,如果他们另外有了将军和国师,便会各自听从自己将军与国师的话,彼此间又将分裂。我应当接受他们的将军与国师之位。”这样想过之后,他便回答说:“好的,贤友们。”显示巴利原文
311.Upasaṅkamiṃsūti ‘‘amhākaṃ ayaṃ issariyasampatti na aññassānubhāvena, mahāgovindassānubhāvena nipphannā. Mahāgovindo amhe satta rājāno samagge katvā jambudīpatale patiṭṭhāpesi, pubbūpakārissa pana na sukarā paṭikiriyā kātuṃ. Amhe sattapi jane esoyeva anusāsatu, etaṃyeva senāpatiñca purohitañca karoma, evaṃ no vuddhi bhavissatī’’ti cintetvā upasaṅkamiṃsu. Mahāgovindopi – ‘‘mayā ete samaggā katā, sace etesaṃ añño senāpati purohito ca bhavissati, tato attano attano senāpatipurohitānaṃ vacanaṃ gahetvā aññamaññaṃ bhindissanti, adhivāsemi nesaṃ senāpatiṭṭhānañca purohitaṭṭhānañcā’’ti cintetvā ‘‘evaṃ bho’’ti paccassosi.
“七位婆罗门大富者”:大乔文达心想:“我是否能处处亲自在场?凡是我不在场的场合,便让他们代行我当行之事。”于是安排了七位副国师,经文所说的“七位婆罗门大富者”即指他们。所谓“已沐浴者”,是指每日沐浴两次,或于傍晚与清晨皆沐浴的人。另一种解释是:他们于誓愿终了时沐浴,此后便不再与婆罗门共饮食,故称“已沐浴者”。显示巴利原文
Satta ca brāhmaṇamahāsāleti ‘‘ahaṃ sabbaṭṭhānesu sammukho bhaveyyaṃ vā na vā, yatthāhaṃ sammukho na bhavissāmi, tattheva te kattabbaṃ karissantī’’ti satta anupurohite ṭhapesi. Te sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘satta ca brāhmaṇamahāsāle’’ti. Divasassa dvikkhattuṃ vā sāyaṃ pāto vā nahāyantīti nahātakā. Vatacariyapariyosāne vā nahātā, tato paṭṭhāya brāhmaṇehi saddhiṃ na khādanti na pivantīti nahātakā.
312 “他前往”意为:他向上、往高处而去。据说,当时的人们无论坐在何处,所谈论的都是:“不与梵天商议,不可能这样统治整个赡部洲。”然而,这位大士心想:“我这不实的名声生起了。得名原非难事,保名才难。而且我这名声,是在我未作周密考虑、未与人商议而行时自然生起的;若我周密考虑、与人商议之后再行,名声必定更加远扬。”于是他便寻求面见梵天的方法。当他找到那方法后,便用心思惟“我所听闻的”等义理。显示巴利原文
312.Abbhuggacchīti abhiuggacchi. Tadā kira manussānaṃ ‘‘na brahmunā saddhiṃ amantetvā sakkā evaṃ sakalajambudīpaṃ anusāsitu’’nti nisinnanisinnaṭṭhāne ayameva kathā pavattittha. Na kho panāhanti mahāpuriso kira – ‘‘ayaṃ mayhaṃ abhūto vaṇṇo uppanno, vaṇṇuppatti kho pana na bhāriyā, uppannassa vaṇṇassa rakkhanameva bhāriyaṃ, ayañca me acintetvā amantetvā karontasseva vaṇṇo uppannova, cintetvā mantetvā karontassa pana vitthārikataro bhavissatī’’ti brahmadassane upāyaṃ pariyesanto taṃ disvā sutaṃ kho pana metantiādiatthaṃ parivitakkesi.
313 “前往勒努王那里”的意思是:如此,我在途中便不会生起想见到他、与他交谈的欲望;断了这些牵挂,即可安乐安住。他是为了断除牵绊才前去的。其余各处皆应如此理解。显示巴利原文
313.Yenareṇu rājā tenupasaṅkamīti evaṃ me antarā daṭṭhukāmo vā sallapitukāmo vā na bhavissati, yato chinnapalibodho sukhaṃ viharissāmīti palibodhupacchedanatthaṃ upasaṅkami, esa nayo sabbattha.
316 “同类的”即同样的相貌、同样的种类。显示巴利原文
316.Sādisiyoti samavaṇṇā samajātikā.
317 “建造了新殿堂后”等文句的解释是:建造了一处具备夜宿处、昼居处和经行道,适宜雨季四个月居住,外绕竹篱、装饰精美的住所后。他“修习悲禅那”:指依悲心修习三禅与四禅。不过,这里以悲为门,其实也包含了其余三种梵住。“没有厌离和怖畏”:对于安住禅那的人,既没有不乐、厌倦,也没有恐惧与怖畏;然而他却存在着对梵天来临的期盼,也就是对梵天来到的渴爱,这就是这句话的含义。显示巴利原文
317.Navaṃ sandhāgāraṃ kāretvāti rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanasampannaṃ vassike cattāro māse vasanakkhamaṃ bahi naḷaparikkhittaṃ vicittaṃ āvasathaṃ kāretvā. Karuṇaṃ jhānaṃ jhāyīti karuṇāya tikacatukkajjhānaṃ jhāyi, karuṇāmukhena panettha avasesāpi tayo brahmavihārā gahitāva. Ukkaṇṭhanā paritassanāti jhānabhūmiyaṃ ṭhitassa anabhiratiukkaṇṭhanā vā bhayaparitassanā vā natthi, brahmuno pana āgamanapatthanā āgamanataṇhā ahūti attho.
与梵天问答的解释显示巴利原文
Brahmunāsākacchāvaṇṇanā
318 “怖畏”即心中的惊惧恐怖。“不知者”指不了知的人。经文说:“我们如何了知您呢?”意思就是“我们应如何知您?您住在何处?叫什么名字?什么家族?”等,这些都是通过怎样的相貌、怎样的特征来辨识您、记住您,这就是这句话的含义。显示巴利原文
318.Bhayanti cittutrāsabhayameva. Ajānantāti ajānamānā. Kathaṃ jānemu taṃ mayanti (dī. ni. 2.179) mayaṃ kinti taṃ jānāma, ayaṃ katthavāsiko, kinnāmo, kiṃ gottotiādīnaṃ ākārānaṃ kena ākārena taṃ dhārayāmāti attho.
「他们认出我是童子」的意思是:他们知晓我是「童子」、是「年轻人」。「梵天界」指最殊胜的世界。「久远的」指长远、古老的。我,就是那位古老的童子——名为「常童子」的梵天,这是在表明自己的身份。「克利须那,你应如此知晓」:克利须那智者,你应当如此了知、如此铭记我。显示巴利原文
Maṃ ve kumāraṃ jānantīti maṃ ‘‘kumāro’’ti ‘‘daharo’’ti jānanti. Brahmaloketi seṭṭhaloke. Sanantananti ciratanaṃ porāṇakaṃ . Ahaṃ so porāṇakumāro sanaṅkumāro nāma brahmāti dasseti. Evaṃ govinda jānāhīti govinda paṇḍita, tvaṃ evaṃ jānāhi, evaṃ maṃ dhārehi.
座席、饮水、洗足水,以及蜜团,供养于梵天;
“Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhava’nti”(意为:我等向您这尊贵者询问供养之物,请您为我们接受这些供养。)
显示巴利原文 ‘‘Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, madhusākañca brahmuno; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhava’’nti. –
此处,“款待之资”是指应呈奉给客人的物品。正如说:“此座已铺设,请您坐于此;此水清净,请取饮用,请取洗足;此为洗足水,是为利益双足而特调的油,请取油涂足;此为蜜团。”菩萨的梵行与他人的梵行不同,他不会想“此物明日用,此物后日用”而作任何贮存。所谓蜜团,是指不加盐、不烟熏、不掺酪、唯用水煮熟的叶子。当他对此说“请您受用此”时,便说了“Agghe bhavantaṃ pucchāmā”(我等向您询问供养之物)等话语。所有这些供养之物,梵天本来都有。他们正是针对这些供养物,向尊者询问。“我等如此询问,请您垂悯我等,接受供养,愿尊贵者纳受此供养之物”——这便是话中所表达的意思。难道他不知道“梵天连其中一样也不会受用”吗?并非不知。他虽知道,却仍依“凡来至自家面前的客人都应被询问”这条仪轨首要准则而问。显示巴利原文
Ettha agghanti atithino upanāmetabbaṃ vuccati. Teneva idamāsanaṃ paññattaṃ, ettha nisīdatha, idaṃ udakaṃ parisuddhaṃ, ito pānīyaṃ pivatha, pāde dhovatha, idaṃ pajjaṃ pādānaṃ hitatthāya abhisaṅkhataṃ telaṃ, ito pāde makkhetha, idaṃ madhusākanti. Bodhisattassa brahmacariyaṃ na aññesaṃ brahmacariyasadisaṃ hoti, na so ‘‘idaṃ sve, idaṃ tatiyadivase bhavissatī’’ti sannidhiṃ nāma karoti. Madhusākaṃ pana aloṇaṃ adhūpanaṃ atakkaṃ udakena seditasākaṃ, taṃ sandhāyesa – ‘‘idaṃ paribhuñjathā’’ti vadanto ‘‘agghe bhavantaṃ pucchāmā’’tiādimāha. Ime sabbepi agghā brahmuno atthi. Te agghe bhavantaṃ pucchāma. Evaṃ pucchantānañca agghaṃ kurutu no bhavaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ idamagghanti vuttaṃ hoti. Kiṃ panesa – ‘‘ito ekampi brahmā na bhuñjatī’’ti idaṃ na jānātīti. No na jānāti, jānantopi attano santike āgato atithi pucchitabboti vattasīsena pucchati.
这时,大梵天思忖:“这位智者究竟是知道我无所受用而问,还是出于其他原因而问?”当他了知“他是站在仪轨首要准则上而问”后,心想:“现在,我应当接受了。”于是说道:“乔文达,你所宣说的供养,我们接受。”意思是:乔文达啊,你所说的——“此座已铺设,请坐”等,对此,我们便当作已在座上坐,当作已饮用饮水,当作双足已洗,当作已涂油,当作蜜团已受用。从纳受你所赠予的那一刻起,你所说的每一物,都已被我接受。故说:“乔文达,你所宣说的供养,我们接受。”如此接受供养后,为给予提问之机,他宣说了“为现法利益……”等语。显示巴利原文
Atha kho brahmā – ‘‘kiṃ nu kho paṇḍito mama paribhogakaraṇābhāvaṃ ñatvā pucchati, udāhu kohaññe ṭhatvā pucchatī’’ti samannāharanto ‘‘vattasīse ṭhito pucchatī’’ti ñatvā paṭiggaṇhituṃ dāni me vaṭṭatīti paṭiggaṇhāma te agghaṃ, yaṃ tvaṃ govinda bhāsasīti āha. Yaṃ tvaṃ govinda bhāsasi – ‘‘idamāsanaṃ paññattaṃ, ettha nisīdathā’’tiādi, tatra te mayaṃ āsane nisinnā nāma homa, pānīyaṃ pītā nāma homa, pādāpi me dhotā nāma hontu, telenapi makkhitā nāma hontu, udakasākampi paribhuttaṃ nāma hotu, tayā dinnaṃ adhivāsitakālato paṭṭhāya yaṃ yaṃ tvaṃ bhāsasi, taṃ taṃ mayā paṭiggahitameva hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘paṭiggaṇhāma te agghaṃ, yaṃ tvaṃ govinda bhāsasī’’ti. Evaṃ pana agghaṃ paṭiggaṇhitvā pañhassa okāsaṃ karonto diṭṭhadhammahitatthāyātiādimāha.
“有疑者于他所说令成无疑”的意思是:我自身尚有疑惑,对于由他人自己造作、向他人开显宣说的那些问题,希望成为无有疑惑者。显示巴利原文
Kaṅkhīakaṅkhiṃ paravediyesūti ahaṃ savicikiccho bhavantaṃ parena sayaṃ abhisaṅkhatattā parassa pākaṭesu paravediyesu pañhesu nibbicikicchaṃ.
「舍离我所执」:即舍弃“此是我所、此是我所有”的资具渴爱。「于人中」:指于众生之中,意思是“众人中,有人舍离了我所执”。「成为单一者」:意为成为独一的状态,独一站立,独一安坐。而此处的词义是:单一生起、转起者,名为“单一”;处于如此状态者,名为“成为单一者”。「心向悲者」:即心专注于悲禅那,已证得彼禅那者。「离腥秽者」:即远离了臭秽之气。「住于这些」:指安住于这些法之中。「于这些中学者」:指在这些法中修学。这仅是略释,广释如同后文大梵天与大乔文达之间所述。显示巴利原文
Hitvā mamattanti idaṃ mama, idaṃ mamāti upakaraṇataṇhaṃ cajitvā. Manujesūti sattesu, manujesu yo koci manujo mamattaṃ hitvāti attho. Ekodibhūtoti ekībhūto, eko tiṭṭhanto eko nisīdantoti. Vacanattho panettha eko udeti pavattatīti ekodi, tādiso bhūtoti ekodibhūto . Karuṇedhimuttoti karuṇājhāne adhimutto, taṃ jhānaṃ nibbattetvāti attho. Nirāmagandhoti vissagandhavirahito. Ettha ṭhitoti etesu dhammesu ṭhito. Ettha ca sikkhamānoti etesu dhammesu sikkhamāno. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana upari mahāgovindena ca brahmunā ca vuttoyeva.
320 320. 其中,「于这些腥秽,我非不知」:即我对于这些腥秽并非不知、并非不解。「贤者,请于此宣说」:贤者、智者,请你在此为我宣说、讲出。「为何被覆蔽?」:众生是被哪一种烦恼的覆盖所遮蔽,从而发出腐臭?「堕恶趣者」:指那些投生到恶趣的众生。「梵天界被遮蔽」:即梵天界被覆盖、被关闭了。这是在问:究竟是被哪一种烦恼,把众生通往梵天界的道路给覆盖、关闭、遮挡住了?显示巴利原文
320. Tattha ete avidvāti ete āmagandhe ahaṃ avidvā, na jānāmīti attho. Idha brūhi dhīrāti te me tvaṃ idha dhīra paṇḍita, brūhi, vada. Kenāvaṭā vāti pajā kurutūti katamena kilesāvaraṇena āvaritā pajā pūtikā vāyati. Āpāyikāti apāyūpagā. Nivutabrahmalokāti nivuto pihito brahmaloko assāti nivutabrahmaloko. Katamena kilesena pajāya brahmalokūpago maggo nivuto pihito paṭicchannoti pucchati.
「忿怒」:以恼怒为相的怒。「妄语」:以欺骗他人为相的妄语。「欺诈」:以假装与对方一致而行欺骗为相的欺诈。「背叛」:以伤害朋友为相的背叛。「悭吝」:以顽固悭吝为相的悭吝。「极度慢」:以过分抬高自己、蔑视他人为相的极度慢。「嫉妒」:以不能忍受他人成就、常加诋毁为相的嫉妒。「欲求」:以渴爱为相的欲求。「悭贪」:以悭吝为相的极度悭贪。「害他」:以伤害为相的行为。「贪」:于诸所缘而贪著的贪。「瞋」:以恼害为相的瞋。「憍慢」:以陶醉为相的慢。「痴」:以不了知实相为相的痴。「系着于这些者,非为离腥秽」:意思是,那些系着于这十四种烦恼的众生,不可能离于腥秽;他们自己就是腥秽、死尸般腐臭、全然腐臭者。「他们堕恶趣,梵天界被遮蔽」:意思是,这类人既是决定堕入恶趣者,同时也是通往梵天界的道路被完全遮蔽者。不过,解说此经时,应当用《腥秽经》来互相阐明,《腥秽经》同样也需要用此经来解说清楚。显示巴利原文
Kodho mosavajjaṃ nikati ca dubbhoti kujjhanalakkhaṇo kodho ca, paravisaṃvādanalakkhaṇo musāvādo ca, sadisaṃ dassetvā vañcanalakkhaṇā nikati ca, mittadubbhanalakkhaṇo dubbho ca. Kadariyatā atimāno usūyāti thaddhamacchariyalakkhaṇā kadariyatā ca, atikkamitvā maññanalakkhaṇo atimāno ca, parasampattikhīyanalakkhaṇā usūyā ca. Icchā vivicchā paraheṭhanā cāti taṇhālakkhaṇā icchā ca, macchariyalakkhaṇā vivicchā ca, vihiṃsālakkhaṇā paraheṭhanā ca. Lobho ca doso ca mado ca mohoti yattha katthaci lubbhanalakkhaṇo lobho ca, dussanalakkhaṇo doso ca, majjanalakkhaṇo mado ca, muyhanalakkhaṇo moho ca. Etesu yuttā anirāmagandhāti etesu cuddasasu kilesesu yuttā pajā nirāmagandhā na hoti, āmagandhā sakuṇapagandhā pūtigandhāyevāti vadati. Āpāyikā nivutabrahmalokāti esā pana āpāyikā ceva hoti, paṭicchannabrahmalokamaggā cāti. Idaṃ pana suttaṃ kathentena āmagandhasuttena dīpetvā kathetabbaṃ, āmagandhasuttampi iminā dīpetvā kathetabbaṃ.
“他们难摧伏”意指这些腥秽烦恼并非轻易就能摧伏、轻易就能断除,而是极难断除、极难战胜。“如今,尊师克利须那若认为时机已到”的意思是:“既然尊师克利须那认为出家的时机已到,那便如此。这样一来,我此番前来见你,也是善来;我所宣说的法义,亦成善说。亲爱的孩子,你是整个赡部洲最为杰出的人,年纪轻轻,正值青春初期,却能舍弃如此巨大的成就、荣华与显赫而出家,犹如香象挣断铁索,脱离羁绊,实在极其崇高伟大,这正是所谓的佛幢。”常童子梵天如此坚定地鼓励了那位大人之后,便返回梵天界。显示巴利原文
Te na sunimmadayāti te āmagandhā sunimmadayā sukhena nimmadetabbā pahātabbā na honti, duppajahā dujjayāti attho. Yassa dāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatīti ‘‘yassā pabbajjāya bhavaṃ govindo kālaṃ maññati, ayameva hotu, evaṃ sati mayhampi tava santike āgamanaṃ svāgamanaṃ bhavissati, kathitadhammakathā sukathitā bhavissati, tvaṃ tāta sakalajambudīpe aggapuriso daharo paṭhamavaye ṭhito, evaṃ mahantaṃ nāma sampattisirivilāsaṃ pahāya tava pabbajanaṃ nāma gandhahatthino ayabandhanaṃ chinditvā gamanaṃ viya atiuḷāraṃ, buddhatanti nāmesā’’ti mahāpurisassa daḷhīkammaṃ katvā brahmā sanaṅkumāro brahmalokameva gato.
雷努王禀告的注疏显示巴利原文
Reṇurājaāmantanāvaṇṇanā
321 那位大人心想:“我就这样直接出家是不妥当的,我身负辅佐王室的职责。因此,我应当先禀明国王。若国王也愿意出家,那自然很好;若他不愿,我便辞去国师之位,自行出家。”拿定主意后,他便前去拜见国王。正如经文所说:“那时,尊者大克利须那……我不乐于国师位。”显示巴利原文
321. Mahāpurisopi ‘‘mama itova nikkhamitvā pabbajanaṃ nāma na yuttaṃ, ahaṃ rājakulassa atthaṃ anusāsāmi, tasmā rañño ārocessāmi. Sace sopi pabbajissati, sundarameva. No ce pabbajissati, purohitaṭṭhānaṃ niyyātetvā ahaṃ pabbajissāmī’’ti cintetvā rājānaṃ upasaṅkami, tena vuttaṃ – ‘‘atha kho bho mahāgovindo,…pe… nāhaṃ porohacce rame’’ti.
此处“你以王位自知”意为:王国之事,你自处置。“我不乐于国师之位”意为:我不再乐于担任国师,已心生厌离,请你另寻一位指导者吧,我不复乐受国师之位。显示巴利原文
Tattha tvaṃ pajānassu rajjenāti tava rajjena tvameva jānāhi. Nāhaṃ porohicce rameti ahaṃ purohitabhāve na ramāmi, ukkaṇṭhitosmi, aññaṃ anusāsakaṃ jānāhi, nāhaṃ porohicce rameti.
那时,国王心想:“这位婆罗门独处了四个月,想必家中的财富用度变得拮据了。”如此思惟后,便想以财物挽留他,说道:“若你在感官欲乐上有所不足,我当为你补足。”说完后又思忖:“莫非他独自居住时,被谁侵扰伤害了?”显示巴利原文
Atha rājā – ‘‘dhuvaṃ cattāro māse paṭisallīnassa brāhmaṇassa gehe bhogā mandā jātā’’ti cintetvā dhanena nimantento – ‘‘sace te ūnaṃ kāmehi. Ahaṃ paripūrayāmi te’’ti vatvā puna – ‘‘kinnu kho esa ekako viharanto kenaci vihiṃsito bhaveyyā’’ti cintetvā,
“若有谁伤害你,我便去阻止,我是大地的统帅;
你是父亲,我是儿子,瞿文陀啊,切莫弃我们而去。”
显示巴利原文 ‘‘Yo taṃ hiṃsati vāremi, bhūmisenāpati ahaṃ; Tuvaṃ pitā ahaṃ putto, mā no govinda pājahī’’ti. –
他这样说。释义:若有人伤害你,我便阻止他。你们只需指出“那人”,我自会处理。所谓“我是大地将军”,或意为“我是大地之主”——我将把这王位让给你们。“你是父亲,我是儿子”,意为:你处于父亲的位置,我处于儿子的位置。因此,克利须那,请带走我的心,随己意引导我,随你所喜而行。我则顺从你心,受用你给予的食物,手持刀盾侍奉你,或为你驾车。另有异读作“莫抛弃我们,克利须那!”其意亦即:你处于父亲的位置,我处于儿子的位置——贤者克利须那,请勿抛弃我们,请勿舍弃。随后,大士为了表明国王所想之事于自身并不存在,说道:显示巴利原文
Āha . Tassattho – yo taṃ hiṃsati, taṃ vāremi, kevalaṃ tumhe ‘‘asuko’’ti ācikkhatha, ahamettha kattabbaṃ jānissāmīti. Bhūmisenāpati ahanti atha vā ahaṃ pathaviyā sāmī, svāhaṃ imaṃ rajjaṃ tumheyeva paṭicchāpessāmi. Tuvaṃ pitā ahaṃ puttoti tvaṃ pitiṭṭhāne ṭhassasi, ahaṃ puttaṭṭhāne. So tvaṃ mama manaṃ haritvā attanoyeva manaṃ govinda, pājehi; yathā icchasi tathā pavattassu. Ahaṃ pana tava manaṃyeva anuvattanto tayā dinnapiṇḍaṃ paribhuñjanto taṃ asicammahattho vā upaṭṭhahissāmi, rathaṃ vā te pājessāmi. ‘‘Mā no govinda, pajahī’’ti vā pāṭho . Tassattho – tvaṃ pitiṭṭhāne tiṭṭha, ahaṃ puttaṭṭhāne ṭhassāmi. Mā no tvaṃ bho govinda, pajahi, mā pariccajīti. Atha mahāpuriso yaṃ rājā cintesi, tassa attani abhāvaṃ dassento –
“我并不缺少欲乐,也无伤害我的人;
因听到非人的话语,我不乐于待在家中。”
显示巴利原文 ‘‘Na matthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati; Amanussavaco sutvā, tasmāhaṃ na gahe rame’’ti. –
他这样说。其中,“我并无”(na matthi)意为“我没有”。“家中”(gahe)意为“在家里”。于是国王问他:显示巴利原文
Āha. Tattha na matthīti na me atthi. Gaheti gehe. Atha naṃ rājā pucchi –
‘‘Amanusso kathaṃ vaṇṇo, kiṃ te atthaṃ abhāsatha; Yañca sutvā jahāsi no, gehe amhe ca kevalī’’ti.
此处,「你舍弃了我们、家与我们全体」(jahāsi no, gehe amhe ca kevalī)的意思是:他以摄受的方式将那位婆罗门充盈财富的家视作自己的家,在听闻此事后,便说:他舍弃了我们的家、我们,乃至所有赡部洲众生,一个不剩。显示巴利原文
Tattha jahāsi no, gehe amhe ca kevalīti brāhmaṇassa sampattibharite gehe saṅgahavasena attano gehe karonto yaṃ sutvā amhākaṃ gehe ca amhe ca kevalī sabbe aparisese jambudīpavāsino jahāsīti vadati.
接着,大士向他说明,便说出了「我于先前住布萨……」等开头的偈颂。其中,「住布萨」(upavutthassa)是指彼此合一而共住了四个月。「于我欲祭祀时」(yiṭṭhakāmassa me sato):即想要祭祀的我。「火已燃起,以吉祥草叶铺敷」(Aggi pajjalito āsi, kusapattaparitthato):用吉祥草叶铺敷,放入熟酥、酪、蜜等后,火开始燃烧。如此点燃火后,心想「我要向大众行布施」而站在那里——这便是此处含义。显示巴利原文
Athassa ācikkhanto mahāpuriso upavutthassa me pubbetiādimāha. Tattha upavutthassāti cattāro māse ekībhāvaṃ upagantvā vutthassa. Yiṭṭhakāmassa me satoti yajitukāmassa me samānassa. Aggi pajjalito āsi, kusapattaparitthatoti kusapattehi paritthato sappidadhimadhuādīni pakkhipitvā aggi jalayitumāraddho āsi, evaṃ aggiṃ jāletvā ‘‘mahājanassa dānaṃ dassāmī’’ti evaṃ cintetvā ṭhitassa mamāti ayamettha attho.
「Sanantano」意指常童子梵天。于是,国王自己也想出家,便说了「我深信……」等语。其中,「你们怎能别样而行」意思是:「你们怎么会行于别异呢?」「我们将随您而行」意思是:我们也跟随您,也将随您出家。另有异读作「我们将跟随而行」,意为我们将追随。「无刺」是指没有荆棘、不粗涩。「在克利须那的教诫中」是指在您的克利须那教法中。他说:我们将仅以您克利须那大师为导师而修行。显示巴利原文
Sanantanoti sanaṅkumāro brahmā. Tato rājā sayampi pabbajitukāmo hutvā saddahāmītiādimāha. Tattha kathaṃ vattetha aññathāti kathaṃ tumhe aññathā vattissatha. Te taṃ anuvattissāmāti te mayampi tumheyeva anuvattissāma, anupabbajissāmāti attho. ‘‘Anuvajissāmā’’tipi pāṭho, tassa anugacchissāmāti attho. Akācoti nikkāco akakkaso. Govindassānusāsaneti tava govindassa sāsane. Bhavantaṃ govindameva satthāraṃ karitvā carissāmāti vadati.
六刹帝利召请的注释显示巴利原文
Cha khattiyaāmantanāvaṇṇanā
322 「为往六位刹帝利处」:他支持雷努大王,心想:「善哉,大王!所谓王权,是那些杀害母亲、父亲、兄弟、姊妹等而夺取之人才去执取之物。大王竟能舍离如此广大的王权荣华,希求出家,所为甚为崇高。」如此令他生起更坚固的精进后,便前往了。「他们这样一同思惟」:如同国王所思索的那样,他们心想:「婆罗门的财富,不知何时会减损吧。」「我们用钱财来拉拢」:意即我们用钱财来笼络、摄受。「请取那么多」:意即请拿去那么多、请接受;等于说:你们想要多少,就拿多少。「凭借尊者们之力」:以尊者们为缘,也就是由你们所赐予,才有了丰富的财产。显示巴利原文
322.Yenate cha khattiyā tenupasaṅkamīti reṇuṃ rājānaṃ ‘‘sādhu mahārāja rajjaṃ nāma mātaraṃ pitaraṃ bhātibhaginīādayopi māretvā gaṇhantesu sattesu evaṃ mahantaṃ rajjasiriṃ pahāya pabbajitukāmena uḷāraṃ mahārājena kata’’nti upatthambhetvā daḷhataramassa ussāhaṃ katvā upasaṅkami . Evaṃ samacintesunti rañño cintitanayeneva kadāci brāhmaṇassa bhogā parihīnā bhaveyyunti maññamānā samacintesuṃ. Dhanena sikkheyyāmāti upalāpeyyāma saṅgaṇheyyāma. Tāvatakaṃ āharīyatanti tāvatakaṃ āharāpiyatu gaṇhiyatu, yattakaṃ icchatha, tattakaṃ gaṇhathāti vuttaṃ hoti. Bhavantānaṃyeva vāhasāti bhavante paccayaṃ katvā, tumhehi dinnattāyeva pahūtaṃ sāpateyyaṃ jātaṃ.
323 「若你们舍弃诸欲」:意为若你们舍弃所依之欲与烦恼之欲。「凡夫于彼处执著」:在那些欲中,凡夫被执著、被系缚、被黏着。「应奋发精进,成为坚固者」:既然如此,你们应当发起精进,决意以不懈的努力而成为坚固。「具足忍辱之力」:你们应具备忍辱之力。这是为了激励诸王的精进。显示巴利原文
323.Sace jahatha kāmānīti sace vatthukāme ca kilesakāme ca pariccajatha. Yattha satto puthujjanoti yesu kāmesu puthujjano satto laggo laggito. Ārambhavho daḷhā hothāti evaṃ sante vīriyaṃ ārabhatha, asithilaparakkamataṃ adhiṭṭhāya daḷhā bhavatha. Khantībalasamāhitāti khantibalena samannāgatā bhavathāti rājūnaṃ ussāhaṃ janeti.
「此道即是直道」:这即是悲悯禅那之道,名为直道。「此道即是无上道」:这正是为往生梵天界而设、无与伦比之道,名为无上道。「为诸善士所守护的正法」:这即是佛陀、独觉佛、声闻等诸善士所守护的正法。如此,通过称赞悲悯的禅那,正是为了令他们不再退转,而作此坚固。显示巴利原文
Esa maggo ujumaggoti esa karuṇājhānamaggo ujumaggo nāma. Esa maggo anuttaroti eseva brahmalokūpapattiyā asadisamaggo uttamamaggo nāma. Saddhammo sabbhi rakkhitoti eso eva ca buddhapaccekabuddhasāvakehi sabbhirakkhitadhammo nāma. Iti karuṇājhānassa vaṇṇabhaṇanenāpi tesaṃ anivattanatthāya daḷhīkammameva karoti.
那么,贤者,有谁能了知生命呢?贤者,所谓的生命,犹如水泡,又如草尖的露珠,其性刹那坏灭。谁能了知它的去向?它将于哪一刻坏灭呢?「应前往来世」:然而,来世毕竟当往,有慧的善男子应当在那里以慧了知。「慧」即智慧,依此应当思量、应当觉了,也应当观察与了知。或者依作格来解释,「于慧中应了知」是指以慧觉悟,即应依智了知。应了知什么呢?应了知生命难以了知,来世必然当往;了知之后,更应断除一切障碍,应行善,应修梵行。何以故?因为没有生者能得不死。显示巴利原文
Ko nu kho pana bho jānāti jīvitānanti bho jīvitaṃ nāma udakapupphuḷūpamaṃ tiṇagge ussāvabindūpamaṃ taṅkhaṇaviddhaṃsanadhammaṃ, tassa ko gatiṃ jānāti, kismiṃ khaṇe bhijjissati? Gamanīyo samparāyoti paraloko pana avassaṃ gantabbova, tattha paṇḍitena kulaputtena mantāyaṃ boddhabbaṃ. Mantā vuccati paññā, tāya mantetabbaṃ bujjhitabbaṃ, upaparikkhitabbañca jānitabbañcāti attho. Karaṇatthe vā bhummaṃ. Mantāyaṃ boddhabbanti mantāya bujjhitabbaṃ, ñāṇena jānitabbanti attho. Kiṃ bujjhitabbaṃ? Jīvitassa dujjānatā, samparāyassa ca avassaṃ gamanīyatā, bujjhitvā ca pana sabbapalibodhe chinditvā kattabbaṃ kusalaṃ caritabbaṃ brahmacariyaṃ. Kasmā? Yasmā natthi jātassa amaraṇaṃ.
婆罗门大富豪等的召请注释显示巴利原文
Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanāvaṇṇanā
324 324.「小威势与小得」:贤者,所谓出家,即名声卑小;因为从出家之时起,那些舍弃王权而出家的人,便一再受到迫害,被视为低劣、无依无怙而遭人谈论。而且得利微薄,即使行遍全村,赖以活命的食物也极难获得。然而,此梵乘却是「大有威力、大有名称」,且「有大得」,因其具足利养恭敬。如今,尊者于整个赡部洲中,为最高国师,于一切处皆得最上之座、最上之水、最上之食、最上之香、最上之花鬘。显示巴利原文
324.Appesakkhā ca appalābhā cāti bho pabbajjā nāma appayasā ceva, pabbajitakālato paṭṭhāya hi rajjaṃ pahāya pabbajitaṃ viheṭhetvā viheṭhetvā lāmakaṃ anāthaṃ katvāva kathenti. Appalābhā ca, sakalagāmaṃ caritvāpi ajjhoharaṇīyaṃ dullabhameva. Idaṃ pana brahmaññaṃmahesakkhañca mahāyasattā, mahālābhañca lābhasakkārasampannattā. Bhavañhi etarahi sakalajambudīpe aggapurohito sabbattha aggāsanaṃ aggodakaṃ aggabhattaṃ aggagandhaṃ aggamālaṃ labhatīti.
「如王于诸王中」:贤者,于当今诸凡常国王中,我犹如转轮圣王。「如梵天于诸梵天中」:于凡常梵天之中,我如同大梵天。「如天神于诸居士中」:而于其余居士之中,我犹如帝释天王一般。显示巴利原文
Rājāva raññanti ahañhi bho etarahi pakatiraññaṃ majjhe cakkavattirājā viya. Brahmāva brahmānanti pakatibrahmānaṃ majjhe mahābrahmasadiso. Devatāva gahapatikānanti avasesagahapatikānaṃ panamhi sakkadevarājasadiso.
对妻子们的召唤的注释显示巴利原文
Bhariyānaṃ āmantanāvaṇṇanā
325 “四十位同类的妻子”:指与他相配的妻子正好四十位,此外,他于人生的三个时期还有极多的舞女。显示巴利原文
325.Cattārīsā bhariyā sādisiyoti sādisiyova cattārīsā bhariyā, aññā panassa tīsu vayesu nāṭakitthiyo bahukāyeva.
关于摩诃高毗昙出家的注释显示巴利原文
Mahāgovindapabbajjāvaṇṇanā
326 “游行”:依次游行于村落与城镇之间,所到之处犹如佛陀出现时一般引起轰动。人们听闻“摩诃高毗昙智者据说要来”,便预先搭起凉亭,庄严道路,出城迎接,簇拥着他而来;广大的利养与恭敬犹如洪流,铺天盖地地生起。 “七位国师”:指作为七位国王的国师。正如现今人们遇到痛苦时会说“礼敬佛陀”,那时也会说“礼敬摩诃高毗昙婆罗门,礼敬七位国师”。显示巴利原文
326.Cārikaṃ caratīti gāmanigamapaṭipāṭiyā cārikaṃ carati, gatagataṭṭhāne buddhakolāhalaṃ viya hoti. Manussā ‘‘mahāgovindapaṇḍito kira āgacchatī’’ti sutvā puretarameva maṇḍapaṃ kāretvā maggaṃ alaṅkaritvā paccuggantvā gaṇhitvā enti, mahālābhasakkāro mahogho viya ajjhottharanto uppajji. Sattapurohitassāti sattannaṃ rājūnaṃ purohitassa. Iti yathā etarahi evarūpesu vā ṭhānesu kismiñcideva dukkhe uppanne ‘‘namo buddhassā’’ti vadanti, evaṃ tadā ‘‘namatthu mahāgovindassa brāhmaṇassa, namatthu sattapurohitassā’’ti vadanti.
327 经文中仅以“慈俱行”等方式提到了梵住,然而这位大士却证得了所有的八种等至与五神通。他还为弟子们开示了通往梵天界的道路——即为了与梵天共处、生于梵天界而开示的法门。显示巴利原文
327.Mettāsahagatenātiādinā nayena pāḷiyaṃ brahmavihārāva āgatā, mahāpuriso pana sabbāpi aṭṭha samāpattiyo ca pañca ca abhiññāyo nibbattesi. Sāvakānañca brahmalokasahabyatāya maggaṃ desesīti brahmaloke brahmunā sahabhāvāya maggaṃ kathesi.
328 「一切中的一切」:指那些成就了八种定与五种神通的人。「他们并未全然了解教法」:指那些于八种定中,连一种定也不知、也无法成就的人。「不空」:即具有果报。「不虚」:即不空虚。「产生一切低劣」:即投生为乾闼婆之身。「有果」:因能往生其余的天界而有其意义。「有增长」:因能往生梵天界而有其增长。显示巴利原文
328.Sabbenasabbanti ye aṭṭha ca samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattesuṃ. Ye na sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājāniṃsūti ye aṭṭhasu samāpattīsu ekasamāpattimpi na jāniṃsu, na sakkhiṃsu nibbattetuṃ. Amoghāti savipākā. Avañjhāti na vañjhā. Sabbanihīnaṃ pasavanti gandhabbakāyaṃ pasavi. Saphalāti avasesadevalokūpapattīhi sātthā. Saudrayāti brahmalokūpapattiyā savuḍḍhi.
329 「我忆念」:五髻,我忆念。据说正是凭借这句话,这部经典遂成为佛陀的言教。「非为厌离」:并非为了对轮回生起厌离。「非为离贪」:并非为了对轮回离染。「非为灭」:并非为了轮回的灭尽。「非为寂静」:并非为了轮回的止息。「非为自证」:并非为了亲自彻知轮回。「非为正觉」:并非为了从烦恼的沉睡中醒来而觉悟轮回。「非为涅槃」:并非为了那不死的涅槃。显示巴利原文
329.Sarāmahanti sarāmi ahaṃ pañcasikha, iminā kira padena ayaṃ suttanto buddhabhāsito nāma jāto. Na nibbidāyāti na vaṭṭe nibbindanatthāya. Na virāgāyāti na vaṭṭe virāgatthāya. Na nirodhāyāti na vaṭṭassa nirodhatthāya. Na upasamāyāti na vaṭṭassa upasamanatthāya. Na abhiññāyāti na vaṭṭaṃ abhijānanatthāya. Na sambodhāyāti na kilesaniddāvigamena vaṭṭato pabujjhanatthāya. Na nibbānāyāti na amatanibbānatthāya.
「一向的厌离」:即纯粹为了对轮回生起厌离。然而,此处「厌离」指观,「离贪」指道,「灭」与「寂止」指涅槃,「自证」与「正觉」指道,「涅槃」即指涅槃本身。如此,应知在一处所说者为观,在三处所说者为道,在三处所说者为涅槃——这是如此的辨别之说。不过,从间接意义而言,所有这些词也都是道的同义词和涅槃的同义词。关于正见等所应说的内容,在《清净道论·谛释》中已经说过。显示巴利原文
Ekantanibbidāyāti ekantameva vaṭṭe nibbindanatthāya. Ettha pana nibbidāyāti vipassanā. Virāgāyāti maggo. Nirodhāya upasamāyāti nibbānaṃ. Abhiññāya sambodhāyāti maggo. Nibbānāyāti nibbānameva. Evaṃ ekasmiṃ ṭhāne vipassanā, tīsu maggo, tīsu nibbānaṃ vuttanti evaṃ vavatthānakathā veditabbā. Pariyāyena pana sabbānipetāni maggavevacanānipi nibbānavevacanānipi hontiyeva. Sammādiṭṭhiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimagge saccavaṇṇanāyaṃ vuttameva.
330 “他们并非全然”:指未能圆满修习四圣道,仅成就三道、二道或一道的人。“所有那些善男子”:指已修梵行的善男子。“不空……乃至……有果、有增长”:是以阿拉汉果为顶点而结束的说法。显示巴利原文
330.Ye na sabbenasabbanti ye cattāropi ariyamagge paripūretuṃ na jānanti, tīṇi vā dve vā ekaṃ vā nibbattenti. Sabbesaṃyeva imesaṃ kulaputtānanti brahmacariyaciṇṇakulaputtānaṃ. Amoghā…pe… saphalā saudrayāti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
“向世尊顶礼并右绕之后”:他以心欣然纳受世尊的说法,内心欢喜并以言语称扬随喜已,将大合掌置于头顶,犹如全身沉浸于澄净的紫胶汁中,进入十力者所放射的六色光网之内,于四处礼敬,右绕三匝,不绝赞歎世尊,随后便从导师面前隐没,回返天界。显示巴利原文
Bhagavantaṃabhivādetvā padakkhiṇaṃ katvāti (dī. ni. 2.188) bhagavato dhammadesanaṃ cittena sampaṭicchanto abhinanditvā vācāya pasaṃsamāno anumoditvā mahantaṃ añjaliṃ sirasmiṃ patiṭṭhapetvā pasannalākhārase nimujjamāno viya dasabalassa chabbaṇṇarasmijālantaraṃ pavisitvā catūsu ṭhānesu vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavantaṃ abhitthavanto abhitthavanto satthu purato antaradhāyitvā attano devalokameva agamāsīti.