《摩诃梨经》的注释说明显示巴利原文
6. Mahālisuttavaṇṇanā
婆罗门使者故事的注释说明显示巴利原文
Brāhmaṇadūtavatthuvaṇṇanā
359 “因为一次次地变得广大”:据说往昔,离车族的王子们借助子女,二人又生二人,如此历经十六代,连同眷属次第增长。由于他们的住处、园林、游乐苑、池塘等设施的用地不足,便以大约一牛吼的距离,先后向外扩建城市三次。正因这座城市一次次变得广大,故得名“毗舍离”。因此经文说:“因于名为毗舍离的城中,它一次次变得广大。”“自然生长的”:指自己生长,而非人工种植。说它“因为大性”,是指树丛及所处地域都极为广大,因此注疏说“它与雪山连为一体”。“按重阁讲堂的样式简要来说”:此处的建筑样式,即具有鹅颈式屋顶的重阁讲堂。经文提到的“憍萨罗人”,指出生于憍萨罗国的人,或以该国为居住地的人。同样地,“摩揭陀人”亦应如此理解。对那些若不作便会遭受极大损失的事,去做便是“值得的”,即“应做的”,由此应做之义,注疏解释说“以必须做的工作……”。此事即被称为“应做之事”,因为因缘具足时,理应去做。显示巴利原文
359.Punappunaṃvisālībhāvūpagamanatoti pubbe kira puttadhītuvasena dve dve hutvā soḷasakkhattuṃ jātānaṃ licchavīrājakumārānaṃ saparivārānaṃ anukkameneva vaḍḍhantānaṃ nivāsanaṭṭhānārāmuyyānapokkharaṇīādīnaṃ patiṭṭhānassa appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu, tenassa punappunaṃ visālībhāvaṃ gatattā ‘‘vesālī’’ tveva nāmaṃ jātaṃ, tena vuttaṃ ‘‘punappunaṃ visālībhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare’’ti. Sayaṃjātanti sayameva jātaṃ aropimaṃ. Mahantabhāvenevāti rukkhagacchānaṃ, ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena, tenāha ‘‘himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā’’ti. Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena. Kosalesu jātā, bhavā vā, taṃ vā raṭṭhaṃ nivāso etesanti kosalakā. Evaṃ māgadhakā veditabbā. Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti, taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyaṃ tena karaṇīyena, tenāha ‘‘avassaṃ kattabbakammenā’’ti. Taṃ kiccanti vuccati sati samavāye kātabbato.
360 “依种种想而转起种种所缘之行”:这里的“种种想”,是指那些适合在佛陀心中生起的、对于种种不同事物的想。借由这些想,佛陀的心便得以缘取种种不同的所缘。所谓的遮止,仅针对那些正在生起的念头而言。“避开”是指心从中回转之后,便不再那样去产生念头。“潜藏”是指心稳固地依止于禅那等至中,只以单一的禅修所缘为目标,安住不动。显示巴利原文
360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā, tāsaṃ vasena nānārammaṇācārato. Sambhavantasseva paṭisedho. Paṭikkammāti nivattitvā tathā cittaṃ anuppādetvā. Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno.
厚唇离车族人故事的注释说明显示巴利原文
Oṭṭhaddhalicchavīvatthuvaṇṇanā
361 “因为厚唇的特征”:据说他的上唇很短,看起来就像是被横向切开、削去了半边嘴唇一样,因此无法遮盖四颗门牙和两颗犬齿。正因为这个缘故,人们都称他为“厚唇”。据说这位在家男居士充满信心,信念清净,是一位乐善好施的施主,一心以佛、法、僧三宝为依归。因此,注疏中说“在午饭前”等等。显示巴利原文
361.Addhoṭṭhatāyāti tassa kira uttaroṭṭhaṃ appakatāya tiriyaṃ phāletvā apanītaddhaṃ viya khāyati cattāro dante, dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ ‘‘oṭṭhaddho’’ti voharanti. Ayaṃ kira upāsako saddho pasanno dāyako dānapati buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, tenāha purebhattantiādi.
362 “奉行教导的人”:是指精进致力于修习止观的人。世尊一向具足如狮子般的威仪,但在盛大的众会中,如来所开示的法会随顺在场大众的意乐而特别展开,便有与众不同的殊胜之处。因此注疏说“世尊将以大精进力来开示佛法”,意指在那种盛大的集会中,法音的流布自有一种特别的殊胜。显示巴利原文
362.Sāsaneyuttapayuttoti bhāvanaṃ anuyutto. Sabbattha sīhasamānavuttinopi bhagavato parisāya mahante sati tadajjhāsayānurūpaṃ pavattiyamānāya dhammadesanāya viseso hotīti āha ‘‘mahantena ussāhena dhammaṃ desessatī’’ti.
说了“可信赖的”之后,为阐明这位尊者的可信赖之处,注疏者又接着说“因为这个人”等语。这位长老烦恼已尽,懈怠的状态也已完全断除,本不该用“未彻底断除”来形容。然而,由于其微细习气尚有残留,故注疏说“似乎还略有些未断尽的样子”。实际上,声闻弟子确实不能断除烦恼的习气。显示巴利原文
‘‘Vissāsiko’’ti vatvā tamassa vissāsikabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ayañhī’’tiādi vuttaṃ. Therassa khīṇā savassasato ālasiyabhāvo ‘‘appahīno’’ti na vattabbo, vāsanālesaṃ pana upādāyāha ‘‘īsakaṃ appahīno viya hotī’’ti. Na hi sāvakānaṃ savāsanā kilesā pahīyanti.
363 为了随顺所度化的众生,诸佛展现教诫神变,故经文说“那时,世尊……”等语,并由此称他为“暗示出离者”。意思是,当他从香房出来之时,六色佛光交相辉映,比往常更加璀璨地散射,这预示着即将出离。显示巴利原文
363. Vineyyajanānurodhena buddhānaṃ pāṭihāriyavijambhanaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā’’tiādi, tenevāha ‘‘saṃsūcitanikkhamano’’ti. Gandhakuṭito nikkhamanavelāyañhi chabbaṇṇā buddharasmiyo āveḷāveḷāyamalāyamalā hutvā savisesā pabhassarā vinicchariṃsu.
364 “此后”(tato paraṃ)是指从说“昨天”那天之后紧接着的次日,“较前”(purimatara)则因其更为靠前。如此,在这两者中,依序确立了“前”与“较前”的关系。即便如此,这里所说的“较前”,是就从此以后而言:凡更近于此岸者为“前”,凡更近于彼岸者为“较前”。正如此岸与彼岸、前与较前的关系都是相对待而成立的,故说“从那以后”等语。“从根本日起”(mūladivasato paṭṭhāya)即从第一天算起。“最首”(agga)即是最初的那一个。但在这里,那个被视为太过的对岸顶端,所以说“以对岸为顶端”(parakoṭiṃ katvā)。又因为用了“yaṃ”字,所以有“我住”(viharāmi)这样的现在时表达,然而含义应按过去时理解,故说“即是说我住了”。在第一种解释中,“我住”一词与“从那以来”相连接;在第二种解释中,则与“三年”相连接。显示巴利原文
364.Tato paranti ‘‘hiyyo’’ti vuttadivasato anantaraṃ paraṃ purimataraṃ atisayena purimattā. Iti imesu dvīsu vavatthito yathākkamaṃ purimapurimatarabhāvo. Evaṃ santepi yadettha ‘‘purimatara’’nti vuttaṃ, tato pabhuti yaṃ yaṃ oraṃ, taṃ taṃ purimaṃ, yaṃ yaṃ paraṃ, taṃ taṃ purimataraṃ, orapārabhāvassa viya purimapurimatarabhāvassa ca apekkhāsiddhito, tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Mūladivasato paṭṭhāyātiādidivasato paṭṭhāya. Agganti paṭhamaṃ. Taṃ panettha parā atītā koṭi hotīti āha ‘‘parakoṭiṃ katvā’’ti. Yaṃ-saddayogena cāyaṃ ‘‘viharāmī’’ti vattamānappayogo, attho pana atītakālavaseneva veditabbo, tenāha ‘‘vihāsinti vuttaṃ hotī’’ti. Paṭhamavikappe ‘‘viharāmī’’ti padassa ‘‘yadagge’’ti iminā ujukaṃ sambandho dassito, dutiyavikappe pana ‘‘tīṇi vassānī’’ti imināpi.
「Piyajātikāni」(可意所生)指具有可爱特质的事物。「Sātajātikāni」(甘甜所生)指具有甘甜特质的事物。因为凡是令人愉悦的,皆可称为“甘甜”(madhura)。「Kāmūpasañhitāni」(与欲相连)是说,通过将对象作为所缘而与欲相连,即“可欲求的”,因此解释说「kāmassādayuttāni」(与欲乐相应),意为适合欲乐、与欲乐相应。「Sarīrasaṇṭhāne」(于身体相状)指于身体的影像,此处是依处格。因此,「tasmā saddenā」(由彼声音)即依于那个身体所生的声音。「Madhurenā」(以甘甜)即以悦耳的声音。「Ettāvatā」(至此)仅仅是说明天耳智的遍作(准备阶段)而已。善星因为“自己所知道的也不告诉他,在教法中他还有什么依怙?”而忿怒,结生嗔恨,就在嗔怒的当下,从禅那与神通中退堕了。他思惟(Cintesi):“为何他不告诉我那个遍作呢?”——就这样寻思而不如理作意,浮想联翩。之后,他依次(Anukk显示巴利原文
Piyajātikānīti iṭṭhasabhāvāni. Sātajātikānīti madhurasabhāvāni. Madhuraṃ viyāti hi ‘‘madhura’’nti vuccati manoramaṃ yaṃ kiñci. Kāmūpasañhitānīti ārammaṇaṃ karontena kāmena upasaṃhitāni, kāmanīyānīti attho, tenāha ‘‘kāmassādayuttānī’’ti, kāmassādassa yuttāni yogyānīti attho. Sarīrasaṇṭhāneti sarīrabimbe, ādhāre cetaṃ bhummaṃ. Tasmā saddenāti taṃ nissāya tato uppannena saddenāti attho. Madhurenāti iṭṭhena. Ettāvatāti dibbasotañāṇassa parikammākathanamattena. ‘‘Attanā ñātampi na katheti, kimassa sāsane adhiṭṭhānenā’’ti kujjhanto āghātaṃ bandhitvā saha kujjhaneneva jhānābhiññāhi parihāyi. Cintesīti ‘‘kasmā nu kho mayhaṃ taṃ parikammaṃ na kathesī’’ti parivitakkento ayoniso ummujjanavasena cintesi. Anukkamenāti pāthikasutte āgatanayena taṃ taṃ ayuttameva cintento, bhāsanto, karonto ca anukkamena. Bhagavati baddhāghātatāya sāsane patiṭṭhaṃ alabhanto gihibhāvaṃ patvā.
「一向修定」的解说(Ekaṃsabhāvitasamādhivaṇṇanā)显示巴利原文
Ekaṃsabhāvitasamādhivaṇṇanā
366-371 366-371.「Ekaṃsāyā」正是为表达那个目的而用的为格,因此意思是“为了一部分(ekaṃsa)”。此处aṃsa一词是“部分”的同义词,且根据所述内容,应从天眼观色与天耳闻声两方面来理解,故说“为了一部分”(ekakoṭṭhāsāya)等。「Anudisāyā」指依东方、南方等四种分类的隅方(anudisā)。「Ubhayakoṭṭhāsāyā」指为了天眼观色和天耳闻声这两个部分。「Bhāvito」(修习)是说,如同天眼智与天耳智已被证得一般,得到了修习。若两者分别各自修习成就,自不必说;即便在一时间成就,其作用也只是依次第生起,并非同时成办,因为不可能同时成办。圣典中也是为了显示一人有能力兼具这两方面,才说“为了见到诸天的色相,为了听闻诸天的音声”,并非由于可以同时成办。“一向部分修习的定之因”这句话,指出善星(Sunakkhatta)仅对天眼智作了遍作,因此纵然有天声存在,他也没有听闻到。「Apaṇṇakaṃ」(真实)指不会落空,即无过失的意思。显示巴利原文
366-371.Ekaṃsāyāti tadattheyeva catutthī, tasmā ekaṃsatthanti attho. Aṃsa-saddo cettha koṭṭhāsapariyāyo, so ca adhikārato dibbarūpadassanadibbasaddassavanavasena veditabboti āha ‘‘ekakoṭṭhāsāyā’’tiādi. Anudisāyāti puratthimadakkhiṇādibhedāya catubbidhāya anudisāya. Ubhayakoṭṭhāsāyāti dibbarūpadassanatthāya, dibbasaddassavanatthāya ca. Bhāvitoti yathā dibbacakkhuñāṇaṃ, dibbasotañāṇañca samadhigataṃ hoti, evaṃ bhāvito. Tayidaṃ visuṃ visuṃ parikammakaraṇena ijjhantīsu vattabbaṃ natthi, ekajjhaṃ ijjhantīsupi kameneva kiccasiddhi ekajjhaṃ kiccasiddhiyā asambhavato. Pāḷiyampi ekassa ubhayasamatthatāsandassanatthameva ‘‘dibbānañca rūpānaṃ dassanāya, dibbānañca saddānaṃ savanāyā’’ti vuttaṃ, na ekajjhaṃ kiccasiddhisambhavato. ‘‘Ekaṃsabhāvito samādhihetū’’ti iminā sunakkhatto dibbacakkhuñāṇāya eva parikammassa katattā vijjamānampi dibbasaddaṃ nāssossīti dasseti. Apaṇṇakanti avirajjhanakaṃ, anavajjanti vā attho.
372 372.“定本身”(Samādhi eva),由“应当修习”的意义,称为定之修习(samādhibhāvanā)。摩诃梨(Mahāli)虽然以为“天耳智最殊胜”,但也连同天眼智一起提出,以“尊者!这些之中……”的方式请问,因此说“其义为修习两部分的定”。这些定修习是「外在的」(bāhirā),因为它们不能导向出离。实际上,这些定在外道中也能成就。它们并非「内在的」(ajjhattikā),因为世尊不把它们作为自我赞叹的内容来宣说。“Yadatthaṃ”是指为了那些(法)的目的。那些“Te”是指圣果法(ariyaphaladhamma),因为它们应当被现证。显示巴利原文
372. ‘‘Samādhi eva’’ bhāvetabbaṭṭhena samādhibhāvanā. ‘‘Dibbasotañāṇaṃ seṭṭha’’nti maññamānenāpi mahālinā dibbacakkhuñāṇampi tena saha gahetvā ‘‘etāsaṃ nūna bhante’’tiādinā pucchitanti ‘‘ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnanti attho’’ti vuttaṃ. Bāhirāetā samādhibhāvanā aniyyānikattā. Tā hi ito bāhirakānampi ijjhanti. Na ajjhattikā bhagavato sāmukkaṃsikabhāvena appaveditattā. Yadatthanti yesaṃ atthāya. Teti te ariyaphaladhamme. Te hi sacchikātabbāti.
「四圣果」的解说(Catuariyaphalavaṇṇanā)显示巴利原文
Catuariyaphalavaṇṇanā
373 「Tasmā」指由于对轮回之苦的结缚而生起的缘故。「已入道流」(Maggasotaṃ āpanno)是依住果者的情形而说;因为住道者才是真正进入道流。因此经中说「于入流者」(sotāpanne)及「为证入流果而修行者」。「无退堕法」(Apatanadhammo)指不再生起的性质。「以道法的决定性」(Dhammaniyāmenā)即由道法的决定性所决定,或者说,是由最低七生以上不再生起的性质所决定。「他往」(Paraṃ ayanaṃ)就是去往他方。显示巴利原文
373.Tasmāti vaṭṭadukkhe saṃyojanato. ‘‘Maggasotaṃ āpanno’’ti phalaṭṭhassa vasena vuttaṃ. Maggaṭṭho hi maggasotaṃ āpajjati. Tenevāha ‘‘sotāpanne’’ti, ‘‘sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne’’ti (ma. ni. 3.379) ca. Apatanadhammoti anuppajjana- (ma. ni. 3.379) sabhāvo. Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena. Heṭṭhimantato sattamabhavato upari anuppajjanadhammatāya vā niyato. Paraṃ ayanaṃ parāgati.
「薄弱」(Tanuttaṃ)指名色相续运转的迟钝与稀疏,故说「薄」(tanuttā)等。「下分的」(Heṭṭhābhāgiyānaṃ)指那些对低下欲有作为缘而起的结缚。「化生者」(Opapātiko)即化生,是指在化生时善于成就而生。「被解脱」(Vimuccatī)即是解脱,心本身就是解脱,即心解脱,因此说是「一切烦恼……的说法」。「以心为首」(Cittasīsena)在此处指以心为首而摄取了定,正如「应修习心与慧」等(《相应部》1.23;《藏论》22;《弥兰陀问经》2.9)中所说。于「慧解脱」(Paññāvimuttī)也是同样道理,故解释说「慧本身就是慧解脱」。「亲自」(Sāmaṃ)指自身亲行,不依赖他人。「自证」(Abhiññā)是通过省略半元音y来表示(即abhiññā实为abhiññāya),所以是说「已了知」(abhijānitvā)。显示巴利原文
Tanuttaṃ nāma pavattiyā mandatā, viraḷatā cāti āha ‘‘tanuttā’’tiādi. Heṭṭhābhāgiyānanti heṭṭhābhāgassa kāmabhavassapaccayabhāvena hitānaṃ. Opapātikoti upapātiko upapatane sādhukārīti katvā. Vimuccatīti vimutti, cittameva vimutti cetovimuttīti āha ‘‘sabbakilesa…pe… adhivacana’’nti. Cittasīsena cettha samādhi gahito ‘‘cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti. Ādīsu (saṃ. ni. 1.23; peṭako. 22; mi. pa. 2.9) viya. Paññāvimuttīti etthāpi eseva nayo, tenāha ‘‘paññāva paññāvimuttī’’ti. Sāmanti attanāva, aparappaccayenāti attho. Abhiññāti ya-kāralopena niddesoti āha ‘‘abhijānitvā’’ti.
「圣八支道」的解释。显示巴利原文
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
374-5 圣弟子依此道而趣向涅槃与圣果,故称为「道」(paṭipadā),而此道正是圣道的前行部分,因此这里用「前分道」(pubbabhāgapaṭipadā)来说明圣道。不应将「它有八支」当作别语复合词来解释,而应理解为「它具备八支」(aṭṭhaṅgāni assa santīti),这就是「八支」(aṭṭhaṅgika)一词的成就。显示巴利原文
374-5. Ariyasāvako nibbānaṃ, ariyaphalañca paṭipajjati etāyāti paṭipadā, sā ca tassa pubbabhāgo evāti idha ‘‘pubbabhāgapaṭipadāyā’’ti ariyamaggamāha. ‘‘Aṭṭha aṅgāni assā’’ti aññapadatthasamāsaṃ akatvā aṭṭhaṅgāni assa santīti aṭṭhaṅgikoti padasiddhi daṭṭhabbā.
正见不颠倒、如实而现证四圣谛,其自性为见,故以正确地观见为相。正思惟是正确地令心投向涅槃所缘,其自性为投向,故以正确地投向为相。具足四支的言语能摄受大众,正语即是远离那些(四邪语)的相反面,其自性为离,通过断除导致分裂的邪语而摄受众生、现起相应法,故以正确地摄持为相。正如制作衣物等业能发起所应作之事,或以思心所为自性的业能发动手足等动作,同样地,正业通过断除能发动有罪应行之邪业,而具有发动无罪业的作用,并且唯以现起相应法的方式而显现,故以正确地发动为相。正命通过断除成为身、语及蕴相续染污的邪命,而具有正确净化的作用,故以正确地净化爲相。正精进具有使相应法不从懈怠方面退堕而加以策励的自性,故以正确地策励为相。正念……显示巴利原文
Sammā aviparītaṃ yāthāvato catunnaṃ ariyasaccānaṃ paccakkhato dassanasabhāvā sammā dassanalakkhaṇā. Sammadeva nibbānārammaṇe cittassa abhiniropanasabhāvo sammā abhiniropanalakkhaṇo. Caturaṅgasamannāgatā vācā janaṃ saṅgaṇhātīti tabbipakkhaviratisabhāvā sammāvācā bhedakaramicchāvācāpahānena jane sampayutte ca pariggaṇhanakiccavatī hotīti sammā pariggahaṇalakkhaṇā. Yathā cīvarakammādiko kammanto ekaṃ kātabbaṃ samuṭṭhāpeti, taṃ taṃ kiriyānipphādako vā cetanāsaṅkhāto kammanto hatthapādacalanādikaṃ kiriyaṃ samuṭṭhāpeti, evaṃ sāvajjakattabbakiriyāsamuṭṭhāpakamicchākammantappahānena sammākammanto niravajjasamuṭṭhāpanakiccavā hoti, sampayutte ca samuṭṭhāpento eva pavattatīti sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto. Kāyavācānaṃ, khandhasantānassa ca saṃkilesabhūtamicchājīvappahānena sammā vodāpanalakkhaṇo sammāājīvo. Kosajjapakkhato patituṃ adatvā sampayuttadhammānaṃ paggaṇhanasabhāvoti sammā paggāhalakkhaṇo sammāvāyāmo. Sammadeva upaṭṭhānasabhāvāti sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati. Vikkhepaviddhaṃsanena sammadeva cittassa samādahanasabhāvoti sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi.
与自身的敌对烦恼共处一处的,即是无明等。“见”的意思是开显,通过作用的证悟而通达,因此说“破除对那四谛的遮蔽……乃至……不迷乱”。正是因此,借着称为正见的这一支,于此处生起省察,所以其意思就是与自己的敌对烦恼在一起。显示巴利原文
Attano paccanīkakilesā diṭṭhekaṭṭhā avijjādayo. Passatīti pakāseti kiccapaṭivedhena paṭivijjhati, tenāha ‘‘tappaṭicchādaka…pe… asammohato’’ti. Teneva hi sammādiṭṭhisaṅkhātena aṅgena tattha paccavekkhaṇā pavattatīti tathevāti attano paccanīkakilesehi saddhinti attho.
“由于作用”是指:在前行阶段由苦智等所应完成的作用,于此已得到殊胜的成就;或者此智本身就具有开显苦等的作用。由于在四谛上完成了应作的作用,它获得四种名称;由于完成了断除欲思惟等的作用,获得三种名称。《学处分别》中说:“离思及一切相应法是学处”,因此在那里以这些为首的离思而说“也是离、也是思”。当远离妄语等时,是离在起用;当说善语等时,是思在起用。在道刹那,离本身就是离,但思并非道支。正如同一智可以具有苦智等的性质,同一离可以具有远离妄语等的性质,同一思却不具备成就正语等三种作用的本质,因此正语等不能仅凭单一之思而成立;正语等三支正是由三支各自的成就方得成立。“由于四正勤、四念处”,即由于四正勤、四念处各自的状态。显示巴利原文
Kiccatoti pubbabhāgehi dukkhādiñāṇehi kātabbassa kiccassa idha sātisayaṃ nipphattito imasseva vā ñāṇassa dukkhādippakāsanakiccato. Cattāri nāmāni labhati catūsu saccesu kātabbakiccanipphattito. Tīṇi nāmāni labhati kāmasaṅkappādippahānakiccanipphattito. Sikkhāpadavibhaṅge (vibha. 703) ‘‘viraticetanā, sabbe sampayuttadhammā ca sikkhāpadānī’’ti vuccantīti tattha padhānānaṃ viraticetanānaṃ vasena ‘‘viratiyopihonti cetanāyopī’’ti āha. Musāvādādīhi viramaṇakāle vā viratiyo, subhāsitādivācābhāsanādikāle ca cetanāyo yojetabbā. Maggakkhaṇe viratiyova cetanānaṃ amaggaṅgattā ekassa ñāṇassa dukkhādiñāṇatā viya, ekāya viratiyā musāvādādiviratibhāvo viya ca ekāya cetanāya sammāvācādikiccattayasādhanasabhāvābhāvā sammāvācādibhāvāsiddhito, taṃsiddhiyañca aṅgattayattāsiddhito ca. Sammappadhānasatipaṭṭhānavasenāti catusammappadhānacatusatipaṭṭhānabhāvavasena.
在前行阶段与道刹那,皆仅是正定。正定虽依寻等助定因素——诸如安立、伺察、喜乐、增益、轻安与乐——随四种禅那而区分,然而,正如精进虽有四种正勤,单一的精进并不完成“令未生不善不生”等四种精进的作用;亦如念虽有四念处,单一的念并不完成“于身等断除净等想”的四种念的作用;同样,单一的定亦不完成四种禅那之定的作用。是故,前行阶段的初禅定只是初禅定,道刹那亦然;同样,前行阶段的第四禅定只是第四禅定,道刹那亦然。这便是其义。显示巴利原文
Pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyevāti. Yadipi samādhiupakārakānaṃ abhiniropanānumajjanasampiyāyanabrūhanasantasukhānaṃ vitakkādīnaṃ vasena catūhi jhānehi sammāsamādhi vibhatto, tathāpi vāyāmo viya anuppannākusalānuppādanādicatuvāyāmakiccaṃ, sati viya ca asubhāsukhāniccānattesu kāyādīsu subhādisaññāpahānacatusatikiccaṃ eko samādhi catukkajjhānasamādhikiccaṃ na sādhetīti pubbabhāgepi paṭhamajjhānasamādhi paṭhamajjhānasamādhi eva maggakkhaṇepi, tathā pubbabhāgepi catutthajjhānasamādhi catutthajjhānasamādhi eva maggakkhaṇepīti attho.
“所以”是说:以智慧为灯明,照破无明黑暗;以智慧为剑,斩杀烦恼诸贼。“因为有大助益”是说:对于无始轮回中,从未被此圣道所断除的烦恼聚,圣道正是其断除者。其中,此正见以遍知通达等方式现起,作为前导,因此有大助益,故说因为有大助益。显示巴利原文
Tasmāti paññāpajjotattā avijjandhakāraṃ vidhamitvā paññāsatthattā kilesacore ghātento. Bahukārattāti yvāyaṃ anādimati saṃsāre iminā kadācipi asamugghāṭitapubbo kilesagaṇo tassa samugghāṭako ariyamaggo . Tattha cāyaṃ sammādiṭṭhi pariññābhisamayādivasena pavattiyā pubbaṅgamā hotīti bahukārā, tasmā bahukārattā.
“对正见而言”(Tassā)即是对正见而说。在说明正思惟“有大助益”之后,为了以譬喻阐明此助益性,故接着说“正如……”等。“此”(Ayaṃ)指幢顶,由红铜等所成,故称幢顶。“此”(Ayaṃ)指这位金匠,因其具有平等心与广大智慧之核,故称善巧。如同金匠用眼观察之后,辨别迦哈巴那钱币时,另一辅助肢体——即“手”——发挥了极大作用;同样,修行者以智慧观察后,在辨别诸法时,另一辅助之法——即“寻”(vitakka),经由寻思而了知——发挥了极大作用。因此,此中要义是:正思惟于正见有大助益。在第二个譬喻中:如同木匠将他人反复翻转、递送来的木材以斧砍削后,用于建造房屋等工作;同样,修行者用“寻”从相状等方面思惟、审察之后,如实确定所与之法,然后用于遍知等通达的工作,这是前后文的连结。由于“寻”有助于语言表达,因此它对正语亦有大助益——正语能止息有过失的语业,推显示巴利原文
Tassāti sammādiṭṭhiyā. ‘‘Bahukāro’’ti vatvā taṃ bahukārataṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Ayaṃ’’ tambakaṃsādimayattā kūṭo. Ayaṃ samasāratāya mahāsāratāya cheko. Evanti yathā heraññikassa cakkhunā disvā kahāpaṇavibhāgajānane karaṇantaraṃ bahukāraṃ yadidaṃ hattho, evaṃ yogāvacarassa paññāya oloketvā dhammavibhāgajānane dhammantaraṃ bahukāraṃ yadidaṃ vitakko vitakketvā tadavabodhato, tasmā sammāsaṅkappo sammādiṭṭhiyā bahukāroti adhippāyo. Dutiyaupamāyaṃ evanti yathā tacchako parena parivattetvā parivattetvā dinnaṃ dabbasambhāraṃ vāsiyā tacchetvā gehakaraṇakamme upaneti, evaṃ yogāvacaro vitakkena lakkhaṇādito vitakketvā dinnadhamme yāthāvato paricchinditvā pariññābhisamayādikamme upanetīti yojanā. Vacībhedassa upakārako vitakko sāvajjānavajjavacībhedanivattanapavattanakarāya sammāvācāyapi upakārako evāti ‘‘svāya’’ntiādi vuttaṃ.
能规范语行的是「正语」,它有助于规范身行的「正业」。所谓「紧随两者之后」(Tadubhayānantara),是指已断除两种恶行、并作为圆满两种善行之因的正语与正业这两者,紧随其后。「此精进」即指四种正勤精进。使诸根平衡等法,是助成「定」的有利因素;与之相反的,便是障碍的因素,应当了知。「所趣」(Gatiyo)指最终达成的结果,或指以作用等为本性的状态。「遍寻之后」(Samannesitvā)即是确定、了知的意思。显示巴利原文
Vacībhedassa niyāmikā vācā kāyikakiriyāniyāmakassa kammantassa upakārikā. Tadubhayānantaranti duccaritadvayapahāyakassa sucaritadvayapāripūrihetubhūtassa sammāvācāsammākammantadvayassa anantaraṃ. Idaṃ vīriyanti catubbidhaṃ sammappadhānavīriyaṃ. Indriyasamatādayo samādhissa upakāradhammā. Tabbipariyāyato apakāradhammā veditabbā. Gatiyoti nipphattiyo, kiccādisabhāve vā. Samannesitvāti upadhāretvā.
二出家事的解释显示巴利原文
Dvepabbajitavatthuvaṇṇanā
376-7 有人问:「为何从这里开始讲?」这是在询问前后关联的缘由。为了阐明这一点,才说「据传,这位……」等语,以此显示世尊是顺着这位国王的意乐连结,才展开后面的教导。「由于那种见解」(Tenā):因为离车王持有那种见解。「对他而言」(Assa):对于离车王。「对于这种教导」(Desanāya):对于这种极为微细、与空相应的教导,即佛所宣说的法,他不信受,也不欢喜。所谓「光是口头传讲教法的人」(Tantidhammaṃ nāma kathento),是指虽然为他人说法,但听者并未证得道果,所以他只是把教法变成了口头传承在讲,仅此而已。问:「对于像这样一位(Evarūpassa)身为正自觉者、说法无颠倒、法身如此显然的导师,一个已证得初禅等、心得定的善男子,却还执取『那个就是命』之类的断灭见,这难道合理吗?」然而,因为只证得禅那的人尚未彻底离执,所以说「对他们而言是合理的」。这种说法被驳斥了——即使是那些证得禅那者,自己也驳斥了这种执取,他们说:「这是不……显示巴利原文
376-7.‘‘Kasmā āraddha’’nti anusandhikāraṇaṃ pucchitvā taṃ vibhāvetuṃ ‘‘ayaṃ kirā’’tiādi vuttaṃ, tena ajjhāsayānusandhivasena upari desanā pavattāti dasseti. Tenāti tathāladdhikattā. Assāti licchavīrañño. Desanāyāti saṇhasukhumāyaṃ suññatapaṭisaṃyuttāyaṃ yathādesitadesanāyaṃ. Nādhimuccatīti na saddahati na pasīdati. Tantidhammaṃ nāma kathentoti yesaṃ atthāya dhammo kathīyati, tasmiṃ tesaṃ asatipi maggapaṭivedhe kevalaṃ sāsane tantidhammaṃ katvā kathento. Evarūpassāti sammāsambuddhattā aviparītadhammadesanatāya evaṃpākaṭadhammakāyassa satthu. Yuttaṃnu kho etaṃ assāti assa paṭhamajjhānādisamadhigamena samāhitacittassa kulaputtassa etaṃ ‘‘taṃ jīva’’ntiādinā ucchedādigāhagahaṇaṃ api nu yuttanti pucchati. Laddhiyā pana jhānādhigamamattena na tāva vivecitattā ‘‘tehi yutta’’nti vuttaṃ taṃ vādaṃ paṭikkhipitvāti jhānalābhinopi taṃ gahaṇaṃ ‘‘ayuttamevā’’ti taṃ ucchedavādaṃ sassatavādaṃ vā paṭikkhipitvā. Attamanā ahesunti yasmā khīṇāsavo vigatasammoho tiṇṇavicikiccho, ‘‘tasmā tassa tathā vattuṃ na yutta’’nti uppannanicchayatāya taṃ mama vacanaṃ sutvā attamanā ahesunti attho. Sopi licchavī rājā te viya sañjātanicchayattā attamano ahosi. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.