《玛哈离经》的注释巴利
6. Mahālisuttavaṇṇanā
婆罗门使者故事的注释巴利
Brāhmaṇadūtavatthuvaṇṇanā
359 由于一次次变得广阔:据说从前,离车族的王子们依子女一代代繁衍,每代两人又生两人,如此传了十六代,随着他们和随从逐渐增多,原来的住所、园林、游园、池塘等地方渐渐不够用了,于是他们以大约一牛吼的距离,把城市向外扩建了三次。因为这座城市一次又一次地变得广阔,所以就得名为“毗舍离”。因此经文说:“在名为毗舍离的城市里,因为它一次次变得广阔。”“自然生长的”:意思是自己长出来的,不是人工种下的。“因为大性”:是说树丛和所处的地方都很大,因此注疏说“它与雪山连成一片”。“按重阁讲堂的样式简要来说”:就是具有鹅颈式屋顶的重阁讲堂的样式。憍萨罗人,就是出生在憍萨罗国的人,或者以那个国家为居住地的人。摩揭陀人也应当这样理解。如果一件事不做,人就会遭受极大损失,那么这件事就值得去做,也就是“应当做的”,因此注疏说“以必须做的工作……”。这件事就被称为“应做之事”,因为因缘具足时就应该去做。巴利
359.Punappunaṃvisālībhāvūpagamanatoti pubbe kira puttadhītuvasena dve dve hutvā soḷasakkhattuṃ jātānaṃ licchavīrājakumārānaṃ saparivārānaṃ anukkameneva vaḍḍhantānaṃ nivāsanaṭṭhānārāmuyyānapokkharaṇīādīnaṃ patiṭṭhānassa appahonakatāya nagaraṃ tikkhattuṃ gāvutantarena gāvutantarena parikkhipiṃsu, tenassa punappunaṃ visālībhāvaṃ gatattā ‘‘vesālī’’ tveva nāmaṃ jātaṃ, tena vuttaṃ ‘‘punappunaṃ visālībhāvūpagamanato vesālīti laddhanāmake nagare’’ti. Sayaṃjātanti sayameva jātaṃ aropimaṃ. Mahantabhāvenevāti rukkhagacchānaṃ, ṭhitokāsassa ca mahantabhāvena, tenāha ‘‘himavantena saddhiṃ ekābaddhaṃ hutvā’’ti. Kūṭāgārasālāsaṅkhepenāti haṃsavaṭṭakacchannena kūṭāgārasālāniyāmena. Kosalesu jātā, bhavā vā, taṃ vā raṭṭhaṃ nivāso etesanti kosalakā. Evaṃ māgadhakā veditabbā. Yassa akaraṇe puggalo mahājāniyo hoti, taṃ karaṇaṃ arahatīti karaṇīyaṃ tena karaṇīyena, tenāha ‘‘avassaṃ kattabbakammenā’’ti. Taṃ kiccanti vuccati sati samavāye kātabbato.
360 诸佛心中能够生起的种种想,是依着这些想而转向种种不同的所缘。遮止只针对正在生起的情况。所谓“避开”,就是回转之后,不再让心那样生起。“潜藏”是指通过禅那等至,心牢牢依止于单一的所缘。巴利
360. Yā buddhānaṃ uppajjanārahā nānattasaññā, tāsaṃ vasena nānārammaṇācārato. Sambhavantasseva paṭisedho. Paṭikkammāti nivattitvā tathā cittaṃ anuppādetvā. Sallīnoti jhānasamāpattiyā ekattārammaṇaṃ allīno.
半唇离车族人故事的注释巴利
Oṭṭhaddhalicchavīvatthuvaṇṇanā
361 因为嘴唇半缺:据说他的上唇长得短,看起来就像被横着切开、削掉了一半似的,遮不住四颗门牙和两颗犬齿,所以人们就叫他“半唇”。据说这位在家男居士有信仰、有信心,是乐善好施的施主,一心皈依佛、皈依法、皈依僧。因此说“在午饭前”等等。巴利
361.Addhoṭṭhatāyāti tassa kira uttaroṭṭhaṃ appakatāya tiriyaṃ phāletvā apanītaddhaṃ viya khāyati cattāro dante, dve ca dāṭhā na chādeti, tena naṃ ‘‘oṭṭhaddho’’ti voharanti. Ayaṃ kira upāsako saddho pasanno dāyako dānapati buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, tenāha purebhattantiādi.
362 奉行教导的人,就是指投入修行的人。世尊在任何场合都像狮子一样行事,但当大众集会规模盛大时,随着与会大众的意乐而展开的说法,就会有殊胜之处。所以注疏里说“将以大精进开示佛法”。巴利
362.Sāsaneyuttapayuttoti bhāvanaṃ anuyutto. Sabbattha sīhasamānavuttinopi bhagavato parisāya mahante sati tadajjhāsayānurūpaṃ pavattiyamānāya dhammadesanāya viseso hotīti āha ‘‘mahantena ussāhena dhammaṃ desessatī’’ti.
说了“可信赖的”之后,为了说明他对那人来说是可信赖的,就接着说了“因为这个人”等话。这位长老的烦恼已经灭尽,懈怠的状态不能说“尚未断除”,不过是因为还残留着习气,才说“似乎还稍微有一点没断尽”。因为声闻弟子确实不能连习气一起断除烦恼。巴利
‘‘Vissāsiko’’ti vatvā tamassa vissāsikabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ayañhī’’tiādi vuttaṃ. Therassa khīṇā savassasato ālasiyabhāvo ‘‘appahīno’’ti na vattabbo, vāsanālesaṃ pana upādāyāha ‘‘īsakaṃ appahīno viya hotī’’ti. Na hi sāvakānaṃ savāsanā kilesā pahīyanti.
363 363. 为了随顺应当被调伏的众生,诸佛会展现神通变化,所以经文说“那时,世尊……”等等,也正因如此才说“暗示出离”。当世尊从香房出来的时候,六色佛光一圈一圈地交错辉映,比平时更加明亮耀眼地放射出来。巴利
363. Vineyyajanānurodhena buddhānaṃ pāṭihāriyavijambhanaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā’’tiādi, tenevāha ‘‘saṃsūcitanikkhamano’’ti. Gandhakuṭito nikkhamanavelāyañhi chabbaṇṇā buddharasmiyo āveḷāveḷāyamalāyamalā hutvā savisesā pabhassarā vinicchariṃsu.
364 从“此后”开始,是指从说“昨天”的那一天之后紧接着的第二天,而“更早”则是因为它比那个还要更靠前。这样,在这两者之间,就按顺序确定了“前”和“更早”的关系。即便如此,这里所说的“更早”,是从那时以后算起:凡是比那时更靠近此岸的,就是“前”;凡是比那时更靠近彼岸的,就是“更早”。因为此岸与彼岸的关系、前与更早的关系,都是相对待才能成立的,所以说“从那以后”等话。“从根本日起”就是从第一天算起。“最首”就是最初的那个。但在这里,那个被视为太过遥远的彼岸顶端,所以说“以彼岸为顶端”。又因为用了“yaṃ”这个词,所以有“我住”这样的现在时表达,但意思要按过去时来理解,所以说“即是说我住了”。在第一种解释里,“我住”这个词和“从那以来”直接相连;在第二种解释里,则和“三年”相连。巴利
364.Tato paranti ‘‘hiyyo’’ti vuttadivasato anantaraṃ paraṃ purimataraṃ atisayena purimattā. Iti imesu dvīsu vavatthito yathākkamaṃ purimapurimatarabhāvo. Evaṃ santepi yadettha ‘‘purimatara’’nti vuttaṃ, tato pabhuti yaṃ yaṃ oraṃ, taṃ taṃ purimaṃ, yaṃ yaṃ paraṃ, taṃ taṃ purimataraṃ, orapārabhāvassa viya purimapurimatarabhāvassa ca apekkhāsiddhito, tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Mūladivasato paṭṭhāyātiādidivasato paṭṭhāya. Agganti paṭhamaṃ. Taṃ panettha parā atītā koṭi hotīti āha ‘‘parakoṭiṃ katvā’’ti. Yaṃ-saddayogena cāyaṃ ‘‘viharāmī’’ti vattamānappayogo, attho pana atītakālavaseneva veditabbo, tenāha ‘‘vihāsinti vuttaṃ hotī’’ti. Paṭhamavikappe ‘‘viharāmī’’ti padassa ‘‘yadagge’’ti iminā ujukaṃ sambandho dassito, dutiyavikappe pana ‘‘tīṇi vassānī’’ti imināpi.
“可意所生”指本性可爱的事物。“甘甜所生”指本性甘美的事物。因为凡是令人心生喜悦的,都可称为“甘甜”。所谓“与欲相连”,是指以欲取其为所缘而与之相连,意思是“可欲求的”,因此说“与欲乐相应”,意思是适合欲乐、与欲乐相合。“于身体相状”指于身体的影像,这里用的是依处格。所以“由彼声音”的意思是:依于那个身体而生起的声音。“以甘甜”即以悦耳。“至此”仅仅是未说明天耳智的准备阶段而已。他因为“连自己知道的事都不告诉我,我在他的教法里还有什么依靠?”而发怒,结下嗔恨,就在发怒的当下,从禅那和神通中退失了。他心想:“为什么他不告诉我那个准备方法呢?”就这样不如理地反复寻思、浮想联翩。此后,他按照《波梨经》所说的方式,一步步地思惟、言说、造作种种不合宜的事,因为对世尊怀恨在心,在教法中得不到立足之地,最终还俗成了在家人。巴利
Piyajātikānīti iṭṭhasabhāvāni. Sātajātikānīti madhurasabhāvāni. Madhuraṃ viyāti hi ‘‘madhura’’nti vuccati manoramaṃ yaṃ kiñci. Kāmūpasañhitānīti ārammaṇaṃ karontena kāmena upasaṃhitāni, kāmanīyānīti attho, tenāha ‘‘kāmassādayuttānī’’ti, kāmassādassa yuttāni yogyānīti attho. Sarīrasaṇṭhāneti sarīrabimbe, ādhāre cetaṃ bhummaṃ. Tasmā saddenāti taṃ nissāya tato uppannena saddenāti attho. Madhurenāti iṭṭhena. Ettāvatāti dibbasotañāṇassa parikammākathanamattena. ‘‘Attanā ñātampi na katheti, kimassa sāsane adhiṭṭhānenā’’ti kujjhanto āghātaṃ bandhitvā saha kujjhaneneva jhānābhiññāhi parihāyi. Cintesīti ‘‘kasmā nu kho mayhaṃ taṃ parikammaṃ na kathesī’’ti parivitakkento ayoniso ummujjanavasena cintesi. Anukkamenāti pāthikasutte āgatanayena taṃ taṃ ayuttameva cintento, bhāsanto, karonto ca anukkamena. Bhagavati baddhāghātatāya sāsane patiṭṭhaṃ alabhanto gihibhāvaṃ patvā.
“一向修定”的注释巴利
Ekaṃsabhāvitasamādhivaṇṇanā
366-371 “为了一部分”这里的“为格”正是为了表达那个目的,所以意思是“为了一部分的目的”。这里“部分”这个词是“划分”的同义词,而且应当根据所论主题,从看见天界之色、听闻天界之声这两方面来理解,因此说“为了一部分”等等。“向隅”是指东方、南方等四种分类的隅方。“为两部分”是指为了看见天界之色,也为了听闻天界之声。“已修习”是说,就像天眼智和天耳智已经证得那样,如此修习。这两者如果分别各自修行而成就,那就不必说了;即使是一起成就,其作用也只是依次第而生起,并非同时成办,因为不可能同时成办。巴利圣典中也是为了显示一个人有能力兼具这两方面,才说“为了看见天界之色,为了听闻天界之声”,并不是因为可以同时成办。“一向部分修习的定之因”这句话,是在指出苏那卡达只对天眼智作了准备工作,因此即使天界之声存在,他也没有听到。“不落空”是指不会失落,或者说是没有过失的意思。巴利
366-371.Ekaṃsāyāti tadattheyeva catutthī, tasmā ekaṃsatthanti attho. Aṃsa-saddo cettha koṭṭhāsapariyāyo, so ca adhikārato dibbarūpadassanadibbasaddassavanavasena veditabboti āha ‘‘ekakoṭṭhāsāyā’’tiādi. Anudisāyāti puratthimadakkhiṇādibhedāya catubbidhāya anudisāya. Ubhayakoṭṭhāsāyāti dibbarūpadassanatthāya, dibbasaddassavanatthāya ca. Bhāvitoti yathā dibbacakkhuñāṇaṃ, dibbasotañāṇañca samadhigataṃ hoti, evaṃ bhāvito. Tayidaṃ visuṃ visuṃ parikammakaraṇena ijjhantīsu vattabbaṃ natthi, ekajjhaṃ ijjhantīsupi kameneva kiccasiddhi ekajjhaṃ kiccasiddhiyā asambhavato. Pāḷiyampi ekassa ubhayasamatthatāsandassanatthameva ‘‘dibbānañca rūpānaṃ dassanāya, dibbānañca saddānaṃ savanāyā’’ti vuttaṃ, na ekajjhaṃ kiccasiddhisambhavato. ‘‘Ekaṃsabhāvito samādhihetū’’ti iminā sunakkhatto dibbacakkhuñāṇāya eva parikammassa katattā vijjamānampi dibbasaddaṃ nāssossīti dasseti. Apaṇṇakanti avirajjhanakaṃ, anavajjanti vā attho.
372 “定本身”应当修习,从这个意义上说,就是修定。玛哈离虽然认为“天耳智最殊胜”,但他也把天眼智和它一起提出来,用“尊者,这些之中……”这样的话来提问,所以说“意思是修习这两部分的定”。这些修定是外在的,因为它们不能导向解脱。这些定在外道那里也能成就。它们不是内在的,因为世尊没有把它们作为自己殊胜成就来宣说。“为了什么目的”是指为了哪些法的目的。“那些”是指那些圣果法,因为它们应当被亲证。巴利
372. ‘‘Samādhi eva’’ bhāvetabbaṭṭhena samādhibhāvanā. ‘‘Dibbasotañāṇaṃ seṭṭha’’nti maññamānenāpi mahālinā dibbacakkhuñāṇampi tena saha gahetvā ‘‘etāsaṃ nūna bhante’’tiādinā pucchitanti ‘‘ubhayaṃsabhāvitānaṃ samādhīnanti attho’’ti vuttaṃ. Bāhirāetā samādhibhāvanā aniyyānikattā. Tā hi ito bāhirakānampi ijjhanti. Na ajjhattikā bhagavato sāmukkaṃsikabhāvena appaveditattā. Yadatthanti yesaṃ atthāya. Teti te ariyaphaladhamme. Te hi sacchikātabbāti.
四圣果的注释巴利
Catuariyaphalavaṇṇanā
373 因此,是因为被轮回之苦所束缚。所谓“已入道流”,是从果位的角度而说的。因为住于道位的人,才是真正进入了道流。所以经中才说“于入流者”,以及“为证入流果而修行者”。“无退堕法”,是指不再生起的性质。“以法的决定性”,是指以道的法的决定性;或者说是由最低七生以上不再生起的性质所决定。“他往”,就是去往他方。巴利
373.Tasmāti vaṭṭadukkhe saṃyojanato. ‘‘Maggasotaṃ āpanno’’ti phalaṭṭhassa vasena vuttaṃ. Maggaṭṭho hi maggasotaṃ āpajjati. Tenevāha ‘‘sotāpanne’’ti, ‘‘sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne’’ti (ma. ni. 3.379) ca. Apatanadhammoti anuppajjana- (ma. ni. 3.379) sabhāvo. Dhammaniyāmenāti maggadhammaniyāmena. Heṭṭhimantato sattamabhavato upari anuppajjanadhammatāya vā niyato. Paraṃ ayanaṃ parāgati.
所谓“薄弱”,是指生起状态迟钝、稀疏,所以说“薄”等。“下分”是指作为低下欲有之缘而存在的那些结缚。“化生者”就是化生,意思是投生时自然成就。“解脱”就是解脱,心本身就是解脱,也就是心解脱,所以说“一切烦恼……的同义词”。这里以心为首,也摄入了定,就像“应修习心与慧”等经文中那样。在“慧解脱”这里也是同样的道理,所以说“慧本身就是慧解脱”。“亲自”是指由自己,不依靠他人。“自证”是通过省略y音来表示的,所以说是“已经了知”。巴利
Tanuttaṃ nāma pavattiyā mandatā, viraḷatā cāti āha ‘‘tanuttā’’tiādi. Heṭṭhābhāgiyānanti heṭṭhābhāgassa kāmabhavassapaccayabhāvena hitānaṃ. Opapātikoti upapātiko upapatane sādhukārīti katvā. Vimuccatīti vimutti, cittameva vimutti cetovimuttīti āha ‘‘sabbakilesa…pe… adhivacana’’nti. Cittasīsena cettha samādhi gahito ‘‘cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti. Ādīsu (saṃ. ni. 1.23; peṭako. 22; mi. pa. 2.9) viya. Paññāvimuttīti etthāpi eseva nayo, tenāha ‘‘paññāva paññāvimuttī’’ti. Sāmanti attanāva, aparappaccayenāti attho. Abhiññāti ya-kāralopena niddesoti āha ‘‘abhijānitvā’’ti.
圣八支道的注释巴利
Ariyaaṭṭhaṅgikamaggavaṇṇanā
374-5 圣弟子通过这条道走向涅槃和圣果,所以叫它“道”(paṭipadā);而这条道正是圣道的前分阶段,因此这里用“前分道”(pubbabhāgapaṭipadā)来指圣道。不把“它有八支”拆成别的复合词来解释,而应理解为“它具备八支”,这样“八支的”(aṭṭhaṅgika)这个词的成立方式才说得通。巴利
374-5. Ariyasāvako nibbānaṃ, ariyaphalañca paṭipajjati etāyāti paṭipadā, sā ca tassa pubbabhāgo evāti idha ‘‘pubbabhāgapaṭipadāyā’’ti ariyamaggamāha. ‘‘Aṭṭha aṅgāni assā’’ti aññapadatthasamāsaṃ akatvā aṭṭhaṅgāni assa santīti aṭṭhaṅgikoti padasiddhi daṭṭhabbā.
正见是不颠倒、如实而直接现见四圣谛,它的自性就是“见”,所以以正确地观见为特征。正思惟是正确地令心投向涅槃所缘,它的自性就是“投向”,所以以正确地投向为特征。具足四支的言语能摄受大众,正语的自性就是远离与那具足四支的言语相对立的邪语,通过断除导致分裂的邪语,而起到摄受众生和相应法的作用,所以以正确地摄持为特征。就像做衣服等行为会发起所应做的事,或者以思心所为本质的行为会发动手脚活动等动作一样,正业通过断除能发动有罪应做之事的邪业,而具有发动无罪之事的作用,并且正是在发动相应法的过程中运作,所以正业以正确地发动为特征。正命通过断除成为身、语以及蕴相续之杂染的邪命,而具有正确净化的特征。正精进具有使相应法不从懈怠一边退堕、并加以策励的自性,所以以正确地策励为特征。正念是正确地现起,其自性就是现起,所以以正确地现起为特征。正定通过粉碎散乱,正确地令心专注一境,其自性就是专注,所以以正确地专注为特征。巴利
Sammā aviparītaṃ yāthāvato catunnaṃ ariyasaccānaṃ paccakkhato dassanasabhāvā sammā dassanalakkhaṇā. Sammadeva nibbānārammaṇe cittassa abhiniropanasabhāvo sammā abhiniropanalakkhaṇo. Caturaṅgasamannāgatā vācā janaṃ saṅgaṇhātīti tabbipakkhaviratisabhāvā sammāvācā bhedakaramicchāvācāpahānena jane sampayutte ca pariggaṇhanakiccavatī hotīti sammā pariggahaṇalakkhaṇā. Yathā cīvarakammādiko kammanto ekaṃ kātabbaṃ samuṭṭhāpeti, taṃ taṃ kiriyānipphādako vā cetanāsaṅkhāto kammanto hatthapādacalanādikaṃ kiriyaṃ samuṭṭhāpeti, evaṃ sāvajjakattabbakiriyāsamuṭṭhāpakamicchākammantappahānena sammākammanto niravajjasamuṭṭhāpanakiccavā hoti, sampayutte ca samuṭṭhāpento eva pavattatīti sammā samuṭṭhāpanalakkhaṇo sammākammanto. Kāyavācānaṃ, khandhasantānassa ca saṃkilesabhūtamicchājīvappahānena sammā vodāpanalakkhaṇo sammāājīvo. Kosajjapakkhato patituṃ adatvā sampayuttadhammānaṃ paggaṇhanasabhāvoti sammā paggāhalakkhaṇo sammāvāyāmo. Sammadeva upaṭṭhānasabhāvāti sammā upaṭṭhānalakkhaṇā sammāsati. Vikkhepaviddhaṃsanena sammadeva cittassa samādahanasabhāvoti sammā samādhānalakkhaṇo sammāsamādhi.
与自身相反的烦恼,也就是无明等,是与见共处的。所谓“见”,就是开显,通过作用上的通达而洞察,因此说“遮蔽那(四谛)的……不迷乱”。正因为如此,以被称为正见的这一支,在那里生起省察,所以就是那样;意思就是与自己的敌对烦恼在一起。巴利
Attano paccanīkakilesā diṭṭhekaṭṭhā avijjādayo. Passatīti pakāseti kiccapaṭivedhena paṭivijjhati, tenāha ‘‘tappaṭicchādaka…pe… asammohato’’ti. Teneva hi sammādiṭṭhisaṅkhātena aṅgena tattha paccavekkhaṇā pavattatīti tathevāti attano paccanīkakilesehi saddhinti attho.
关于“作用”:因为在前行阶段,由苦智等所应完成的作用在这里已经特别圆满地成就了;或者,因为这种智本身就具有显示苦等的作用。它在四谛上完成应做的作用,因此得到四个名称;它完成断除欲思惟等的作用,因此得到三个名称。《学处分别》中说:“离思以及一切相应法,都称为学处。”所以那里针对这些为首的离思而说“也有离,也有思”。在远离妄语等的时候,应配属离;在说善语等的时候,应配属思。在道刹那,唯有离是道支,而思不是道支。就像同一个智可以具有苦智等的性质,同一个离可以具有远离妄语等的性质;但同一个思并不具有成就正语等三种作用的本质,所以正语等不能仅凭一个思就成立,正语等三支要由三支各自成就才能成立。所谓“由于四正勤、四念处”,就是由于四正勤和四念处各自的状态。巴利
Kiccatoti pubbabhāgehi dukkhādiñāṇehi kātabbassa kiccassa idha sātisayaṃ nipphattito imasseva vā ñāṇassa dukkhādippakāsanakiccato. Cattāri nāmāni labhati catūsu saccesu kātabbakiccanipphattito. Tīṇi nāmāni labhati kāmasaṅkappādippahānakiccanipphattito. Sikkhāpadavibhaṅge (vibha. 703) ‘‘viraticetanā, sabbe sampayuttadhammā ca sikkhāpadānī’’ti vuccantīti tattha padhānānaṃ viraticetanānaṃ vasena ‘‘viratiyopihonti cetanāyopī’’ti āha. Musāvādādīhi viramaṇakāle vā viratiyo, subhāsitādivācābhāsanādikāle ca cetanāyo yojetabbā. Maggakkhaṇe viratiyova cetanānaṃ amaggaṅgattā ekassa ñāṇassa dukkhādiñāṇatā viya, ekāya viratiyā musāvādādiviratibhāvo viya ca ekāya cetanāya sammāvācādikiccattayasādhanasabhāvābhāvā sammāvācādibhāvāsiddhito, taṃsiddhiyañca aṅgattayattāsiddhito ca. Sammappadhānasatipaṭṭhānavasenāti catusammappadhānacatusatipaṭṭhānabhāvavasena.
在前行阶段和道刹那,也都只是正定。虽然正定可以依靠寻等有助于定的因素——也就是把心投向对象、反复观察、生起欢喜、增长、轻安和快乐——按照四种禅那来区分,但即便如此,就像精进一样:精进有四种正勤的作用,比如不让未生的不善法生起等,一个精进就能完成这四种作用;又像念一样:念有四种念处的作用,比如在身体等上面断除净想等四种想,一个念就能完成这四种作用;同样,单靠一个定却不能完成四种禅那之定的作用。所以,在前行阶段的初禅定就只是初禅定,在道刹那也还是初禅定;同样,在前行阶段的第四禅定就只是第四禅定,在道刹那也还是第四禅定。这就是这段话的意思。巴利
Pubbabhāgepi maggakkhaṇepi sammāsamādhiyevāti. Yadipi samādhiupakārakānaṃ abhiniropanānumajjanasampiyāyanabrūhanasantasukhānaṃ vitakkādīnaṃ vasena catūhi jhānehi sammāsamādhi vibhatto, tathāpi vāyāmo viya anuppannākusalānuppādanādicatuvāyāmakiccaṃ, sati viya ca asubhāsukhāniccānattesu kāyādīsu subhādisaññāpahānacatusatikiccaṃ eko samādhi catukkajjhānasamādhikiccaṃ na sādhetīti pubbabhāgepi paṭhamajjhānasamādhi paṭhamajjhānasamādhi eva maggakkhaṇepi, tathā pubbabhāgepi catutthajjhānasamādhi catutthajjhānasamādhi eva maggakkhaṇepīti attho.
所谓“因此”,是指以智慧为灯明,破除无明的黑暗;以智慧为利剑,斩杀烦恼之贼。所谓“因为有大助益”,是说在无始轮回中,这一群烦恼从未由这圣道所断除过,而圣道正是能断除它们者。其中,这正见在以遍知、现观等方式的转起中作为前导,所以有大助益,因此说“因为有大助益”。巴利
Tasmāti paññāpajjotattā avijjandhakāraṃ vidhamitvā paññāsatthattā kilesacore ghātento. Bahukārattāti yvāyaṃ anādimati saṃsāre iminā kadācipi asamugghāṭitapubbo kilesagaṇo tassa samugghāṭako ariyamaggo . Tattha cāyaṃ sammādiṭṭhi pariññābhisamayādivasena pavattiyā pubbaṅgamā hotīti bahukārā, tasmā bahukārattā.
这段是对正见说的。说完“有大助益”之后,为了用譬喻把这种大助益讲清楚,就接着说了“正如……”等话。“这个”指的是铁砧,因为它是红铜等做成的。而“这个(金匠)”因为(善辨)均匀质地、优良材质而是善巧者。就像这样:金匠用眼睛看过之后,在分辨各种货币时,手这个辅助条件起了很大作用;同样,修行的人用智慧观察之后,在分辨诸法时,寻这个辅助的法起了很大作用,因为通过寻思而能了解。因此,正思惟对正见有大助益,这就是这里的意思。在第二个譬喻里,“就像这样”是说:就像木匠把别人反复翻转递过来的木材用斧头砍削之后,拿去用在盖房子等工作上;同样,修行的人用寻从相状等方面去思惟,如实确定所给的诸法之后,拿去用在遍知通达等工作上,这是上下文连接的意思。寻有助于语言表达,所以它对正语也有帮助,因为正语能止息有过失的语言表达、引发没有过失的语言表达。因此说了“它……”等话。巴利
Tassāti sammādiṭṭhiyā. ‘‘Bahukāro’’ti vatvā taṃ bahukārataṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Ayaṃ’’ tambakaṃsādimayattā kūṭo. Ayaṃ samasāratāya mahāsāratāya cheko. Evanti yathā heraññikassa cakkhunā disvā kahāpaṇavibhāgajānane karaṇantaraṃ bahukāraṃ yadidaṃ hattho, evaṃ yogāvacarassa paññāya oloketvā dhammavibhāgajānane dhammantaraṃ bahukāraṃ yadidaṃ vitakko vitakketvā tadavabodhato, tasmā sammāsaṅkappo sammādiṭṭhiyā bahukāroti adhippāyo. Dutiyaupamāyaṃ evanti yathā tacchako parena parivattetvā parivattetvā dinnaṃ dabbasambhāraṃ vāsiyā tacchetvā gehakaraṇakamme upaneti, evaṃ yogāvacaro vitakkena lakkhaṇādito vitakketvā dinnadhamme yāthāvato paricchinditvā pariññābhisamayādikamme upanetīti yojanā. Vacībhedassa upakārako vitakko sāvajjānavajjavacībhedanivattanapavattanakarāya sammāvācāyapi upakārako evāti ‘‘svāya’’ntiādi vuttaṃ.
能决定言语表达的正语,对能决定身体行为的正业有帮助。紧随这两者之后,指的是断除两种恶行、并成为圆满两种善行之因的正语和正业这两者,紧接在它们之后。这精进,就是四种正勤的精进。根平衡等法,是对定有帮助的条件;反过来,应当知道哪些是对定有损害的条件。趣,指最终成就的结果,或者指以作用等为本性的状态。审察之后,就是仔细思量、确认了知。巴利
Vacībhedassa niyāmikā vācā kāyikakiriyāniyāmakassa kammantassa upakārikā. Tadubhayānantaranti duccaritadvayapahāyakassa sucaritadvayapāripūrihetubhūtassa sammāvācāsammākammantadvayassa anantaraṃ. Idaṃ vīriyanti catubbidhaṃ sammappadhānavīriyaṃ. Indriyasamatādayo samādhissa upakāradhammā. Tabbipariyāyato apakāradhammā veditabbā. Gatiyoti nipphattiyo, kiccādisabhāve vā. Samannesitvāti upadhāretvā.
两位出家者的故事注释巴利
Dvepabbajitavatthuvaṇṇanā
376-7 有人问:“为什么从这里开始?”这是在追问前后文的衔接缘由。为了说明这一点,就说了“据说,这位……”等话,借此表明:世尊是顺着这位国王的意乐和前后关联,才继续展开后面的开示。“由于那种见解”,是因为离车王持有那样的见解。“对他而言”,是对离车王而言。“对于这种开示”,是指对那极为微细、与空相应的开示,也就是如佛所宣说的那种开示。他不信受,是指他不相信、不欢喜。“所谓只是在传讲口头传承的教法”,是说虽然为了某些人而说法,但那些人并没有证得道果,所以他只是把教法当成口头传承来讲而已。“对于像这样一位”,是指对那位身为正自觉者、说法毫无颠倒、法身如此明显的导师。问:对于一个已经证得初禅等、心得安定的善男子来说,还去执取“那个就是命”之类的断灭见,这合理吗?然而,因为仅凭证得禅那还不足以彻底脱离执见,所以说“对他们而言是相应的”。这种说法被驳斥了——即使是证得禅那的人,也驳斥那种执取,说“这是不相应的”,从而否定那断灭见或常见。他们心生欢喜,是因为漏尽者已远离愚痴、超越疑惑,因此生起“那样说是不合理的”这一确定意愿,听了我的这番话后就心生欢喜。那位离车王也像他们一样,生起了确定的意愿,所以心生欢喜。至于这里在义理上还没有详细展开的部分,其实很容易理解。巴利
376-7.‘‘Kasmā āraddha’’nti anusandhikāraṇaṃ pucchitvā taṃ vibhāvetuṃ ‘‘ayaṃ kirā’’tiādi vuttaṃ, tena ajjhāsayānusandhivasena upari desanā pavattāti dasseti. Tenāti tathāladdhikattā. Assāti licchavīrañño. Desanāyāti saṇhasukhumāyaṃ suññatapaṭisaṃyuttāyaṃ yathādesitadesanāyaṃ. Nādhimuccatīti na saddahati na pasīdati. Tantidhammaṃ nāma kathentoti yesaṃ atthāya dhammo kathīyati, tasmiṃ tesaṃ asatipi maggapaṭivedhe kevalaṃ sāsane tantidhammaṃ katvā kathento. Evarūpassāti sammāsambuddhattā aviparītadhammadesanatāya evaṃpākaṭadhammakāyassa satthu. Yuttaṃnu kho etaṃ assāti assa paṭhamajjhānādisamadhigamena samāhitacittassa kulaputtassa etaṃ ‘‘taṃ jīva’’ntiādinā ucchedādigāhagahaṇaṃ api nu yuttanti pucchati. Laddhiyā pana jhānādhigamamattena na tāva vivecitattā ‘‘tehi yutta’’nti vuttaṃ taṃ vādaṃ paṭikkhipitvāti jhānalābhinopi taṃ gahaṇaṃ ‘‘ayuttamevā’’ti taṃ ucchedavādaṃ sassatavādaṃ vā paṭikkhipitvā. Attamanā ahesunti yasmā khīṇāsavo vigatasammoho tiṇṇavicikiccho, ‘‘tasmā tassa tathā vattuṃ na yutta’’nti uppannanicchayatāya taṃ mama vacanaṃ sutvā attamanā ahesunti attho. Sopi licchavī rājā te viya sañjātanicchayattā attamano ahosi. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.