《索纳丹达经》的注释巴利
4. Soṇadaṇḍasuttavaṇṇanā
300 这是《索纳丹达经》的经文:“如是我闻……在鸯伽。”这里先对其中新出现的词逐一解释。“在鸯伽”:“鸯伽”这个名字,是因为当地王子们身体肢相庄严而得来的称呼。他们居住的地方,哪怕只是一个地区,也依照习惯叫“鸯伽”,所以“在鸯伽”就是指在那个叫鸯伽的地方。“游行”:这里指的是不慌不忙地游行,以及有规律地游行。据说,那时世尊观察一万个世界时,索纳丹达婆罗门出现在他的智慧之网中。于是世尊想:“这位婆罗门出现在我的智慧之网里,他有没有得度的因缘呢?”观察之后,世尊看到:“我到了那里以后,他的弟子们会用十二种方式赞叹这位婆罗门的德行,不让他来见我。但这位婆罗门会破除他们的说法,用二十九种方式赞叹我的德行,然后来见我并提出问题。问题解答完毕,他就会皈依。”看到这些之后,世尊便由五百位比丘随行,前往那个地方。因此说:“在鸯伽游行……来到瞻波。”巴利
300. Evaṃ me sutaṃ…pe… aṅgesūti soṇadaṇḍasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Aṅgesūti aṅgā nāma aṅgapāsādikatāya evaṃ laddhavohārā jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhisaddena aṅgāti vuccati, tasmiṃ aṅgesu janapade. Cārikanti idhāpi aturitacārikā ceva nibaddhacārikā ca adhippetā. Tadā kira bhagavato dasasahassilokadhātuṃ olokentassa soṇadaṇḍo brāhmaṇo ñāṇajālassa anto paññāyittha. Atha bhagavā ayaṃ brāhmaṇo mayhaṃ ñāṇajāle paññāyati. ‘Atthi nu khvassupanissayo’ti vīmaṃsanto addasa. ‘Mayi tattha gate etassa antevāsino dvādasahākārehi brāhmaṇassa vaṇṇaṃ bhāsitvā mama santike āgantuṃ na dassanti. So pana tesaṃ vādaṃ bhinditvā ekūnatiṃsa ākārehi mama vaṇṇaṃ bhāsitvā maṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchissati. So pañhavissajjanapariyosāne saraṇaṃ gamissatī’ti, disvā pañcasatabhikkhuparivāro taṃ janapadaṃ paṭipanno. Tena vuttaṃ – aṅgesu cārikaṃ caramāno…pe… yena campā tadavasarīti.
在伽伽拉莲池的岸边:离那座瞻波城不远的地方,有一个莲池,因为是一位名叫伽伽拉的王后让人挖的,所以得名“伽伽拉莲池”。池岸边有一大片瞻波树林,四周点缀着青莲等五种颜色的鲜花。世尊就住在那个花香芬芳的瞻波树林里。针对这一点,才说“在伽伽拉莲池的岸边”。“摩揭陀的色尼亚·频婆娑罗”:这里,那位国王因为是摩揭陀的统治者,所以叫“摩揭陀”;因为拥有一支庞大的军队,所以叫“色尼亚”;“频比”是黄金的意思,因为他肤色像上等黄金,所以称为“频婆娑罗”。巴利
Gaggarāya pokkharaṇiyā tīreti tassa campānagarassa avidūre gaggarāya nāma rājaggamahesiyā khaṇitattā gaggarāti laddhavohārā pokkharaṇī atthi. Tassā tīre samantato nīlādipañcavaṇṇakusumapaṭimaṇḍitaṃ mahantaṃ campakavanaṃ. Tasmiṃ bhagavā kusumagandhasugandhe campakavane viharati. Taṃ sandhāya gaggarāya pokkharaṇiyā tīreti vuttaṃ. Māgadhena seniyena bimbisārenāti ettha so rājā magadhānaṃ issarattā māgadho. Mahatiyā senāya samannāgatattā seniyo. Bimbīti suvaṇṇaṃ. Tasmā sārasuvaṇṇasadisavaṇṇatāya bimbisāroti vuccati.
301-302 301-302. “众多、众多,聚集在一起”,所以叫“僧伽”(团体)。每一个方向都有这些人的团体,所以叫“有僧伽者”。先前在城内不成群,出城之后才达到成群,所以叫“已成群者”。“招呼了家臣”:能解答所问之事的重臣,叫做“家臣”。招呼他,意思就是“请你们稍等片刻,不要走”。巴利
301-302. Bahū bahū hutvā saṃhatāti saṅghā. Ekekissāya disāya saṅgho etesaṃ atthīti saṅghī. Pubbe nagarassa anto agaṇā bahi nikkhamitvā gaṇataṃ pattāti gaṇībhūtā. Khattaṃ āmantesīti. Khattā vuccati pucchitapañhe byākaraṇasamattho mahāmatto, taṃ āmantesi āgamentūti muhuttaṃ paṭimānentu, mā gacchantūti vuttaṃ hoti.
关于索纳丹达的功德谈论巴利
Soṇadaṇḍaguṇakathā
303 “来自不同国家的人”:是指在各种不同的国家,也就是在迦尸、憍萨罗等一个个不同的国家里出生的人;或者那些国家是他们的居住地,或者他们是从那些地方来的,所以叫“来自不同国家的人”,即这些来自各国的人。“因为某件事”:据说在那座城里,婆罗门们会因为两件事聚在一起——要么是为了享受祭祀,要么是为了读诵咒文。而当时那座城里并没有祭祀。这些人是为在索纳丹达跟前读诵咒文才聚到一起的。就是针对这件事,才说“因为某件事”。他们〔婆罗门们〕听说他〔索纳丹达〕要去,就心想:“这位索纳丹达是出身高贵的婆罗门,其他大多数婆罗门都已经皈依了沙门乔达摩,只有他〔索纳丹达〕还没去。他〔索纳丹达〕这次要是去了,肯定会被沙门乔达摩那套摄人的幻术转得晕头转向,也会皈依他〔沙门乔达摩〕。这样一来,以后婆罗门们就不会再聚在他〔索纳丹达〕家门口了。”于是他们商量:“我们来给他〔索纳丹达〕出行制造障碍吧。”然后就去了那里。针对这个,才说“那时,那些婆罗门……”等等。巴利
303.Nānāverajjakānanti nānāvidhesu rajjesu, aññesu aññesu kāsikosalādīsu rajjesu jātā, tāni vā tesaṃ nivāsā, tato vā āgatāti nānāverajjakā, tesaṃ nānāverajjakānaṃ. Kenacideva karaṇīyenāti tasmiṃ kira nagare dvīhi karaṇīyehi brāhmaṇā sannipatanti – yaññānubhavanatthaṃ vā mantasajjhāyanatthaṃ vā. Tadā ca tasmiṃ nagare yamaññā natthi. Soṇadaṇḍassa pana santike mantasajjhāyanatthaṃ ete sannipatitā. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kenacideva karaṇīyenā’’ti. Te tassa gamanaṃ sutvā cintesuṃ – ‘‘ayaṃ soṇadaṇḍo uggatabrāhmaṇo yebhuyyena ca aññe brāhmaṇā samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gatā, ayameva na gato. Svāyaṃ sace tattha gamissati, addhā samaṇassa gotamassa āvaṭṭaniyā māyāya āvaṭṭito, taṃ saraṇaṃ gamissati. Tato etassāpi gehadvāre brāhmaṇānaṃ sannipāto na bhavissatī’’ti. ‘‘Handassa gamanantarāyaṃ karomā’’ti sammantayitvā tattha agamaṃsu. Taṃ sandhāya – atha kho te brāhmaṇātiādi vuttaṃ.
在这里,“以此支分”就是“以这个理由”的意思。这样把理由说明之后,他们又想:“没有人听到别人称赞自己的功德会不高兴。我们就借称赞他的功德来阻止他出门吧。”于是他们说了“尊者索纳丹达从父母双方都善生”等理由。巴利
Tattha imināpaṅgenāti imināpi kāraṇena. Evaṃ etaṃ kāraṇaṃ vatvā puna – ‘‘attano vaṇṇe bhaññamāne atussanakasatto nāma natthi. Handassa vaṇṇaṃ bhaṇanena gamanaṃ nivāressāmā’’ti cintetvā bhavañhi soṇadaṇḍo ubhato sujātotiādīni kāraṇāni āhaṃsu.
“两边”是指父母两条血脉。从母方和父方来说:尊者的母亲是婆罗门女,外祖母也是婆罗门女,外祖母的母亲同样是婆罗门女;父亲是婆罗门,祖父也是婆罗门,祖父的父亲同样是婆罗门。这样一来,尊者从母方和父方两边都是善生。“清净胎藏”是指你的母胎清净。在“平等成熟的消化之火”这句里,由业所生的火界被称为“消化之火”。巴利
Ubhatoti dvīhi pakkhehi. Mātito ca pitito cāti bhoto mātā brāhmaṇī, mātumātā brāhmaṇī, tassāpi mātā brāhmaṇī; pitā brāhmaṇo, pitupitā brāhmaṇo, tassāpi pitā brāhmaṇoti, evaṃ bhavaṃ ubhato sujāto mātito ca pitito ca. Saṃsuddhagahaṇikoti saṃsuddhā te mātugahaṇī kucchīti attho. Samavepākiniyā gahaṇiyāti ettha pana kammajatejodhātu ‘‘gahaṇī’’ti vuccati.
“直到第七代祖父辈”这句话里,父亲的父亲就是祖父,祖父那一辈就是“祖父辈”。“辈”指的是寿命的长度。这只是一种叫法。但从实际含义来说,祖父本身就代表祖父辈。从这里再往上,所有先人都包括在“祖父”这个说法里了。这样一来,直到第七代的人,就是“清净胎藏者”。或者,这也是在说明:他没有被关于种姓的话斥责、讥毁过。“没有被斥责”:就是没有人说“把这个人带走,要这个人有什么用”这样的话来斥责、轻视他。“没有被讥毁”:就是没有受过咒骂或指责。原因是什么呢?是因为种姓的话。也就是说,没有人说过“他是低种姓的人”这类话。巴利
Yāva sattamā pitāmahayugāti ettha pitupitā pitāmaho, pitāmahassa yugaṃ pitāmahayugaṃ. Yuganti āyuppamāṇaṃ vuccati. Abhilāpamattameva cetaṃ. Atthato pana pitāmahoyeva pitāmahayugaṃ. Tato uddhaṃ sabbepi pubbapurisā pitāmahaggahaṇeneva gahitā. Evaṃ yāva sattamo puriso , tāva saṃsuddhagahaṇiko. Atha vā akkhitto anupakuṭṭho jātivādenāti dassenti. Akkhittoti – ‘‘apanetha etaṃ, kiṃ iminā’’ti evaṃ akkhitto anavakkhitto. Anupakuṭṭhoti na upakuṭṭho, na akkosaṃ vā nindaṃ vā laddhapubbo. Kena kāraṇenāti? Jātivādena. Itipi – ‘‘hīnajātiko eso’’ti evarūpena vacanenāti attho.
“富足”是指主宰者。“大财”是指拥有大量财富。他们想表达的是:这位尊者的家里,财富多得像地上的尘土和沙粒;而沙门乔达摩却没有钱财,只能靠乞食填饱肚子来维持生活。“大受用”是指依五欲而有大享受。他们就这样,每说到一种功德,就以为是在显示世尊在相反的方面完全没有功德,于是这样说。巴利
Aḍḍhoti issaro. Mahaddhanoti mahatā dhanena samannāgato. Bhavato hi gehe pathaviyaṃ paṃsuvālikā viya bahudhanaṃ, samaṇo pana gotamo adhano bhikkhāya udaraṃ pūretvā yāpetīti dassenti. Mahābhogoti pañcakāmaguṇavasena mahāupabhogo. Evaṃ yaṃ yaṃ guṇaṃ vadanti, tassa tassa paṭipakkhavasena bhagavato aguṇaṃyeva dassemāti maññamānā vadanti.
容貌端严,是说比起其他人来容貌更端正、更殊胜。值得一看,是说即使看上一整天也看不厌,所以值得观看。光是看见就能让人心生净信,所以叫令人净信。所谓肤色之美,pokkharatā 说的是美好的状态,肤色的美好就是肤色之美,意思是具足了那样的肤色成就。不过古师们说:“他们把身体叫做 pokkharaṃ,vaṇṇaṃ 就是肤色。”按他们的看法,肤色和身体合起来就是 vaṇṇapokkharāni,这两者的状态就是肤色之美。因此,“以最上的肤色之美”,意思就是具备最殊胜、最清净的肤色,以及身体形相的圆满。梵色者,就是最胜色者,意思是即使在清净的肤色当中,也具备了最殊胜的金色。梵身者,就是具足如同大梵天王那样身体的人。他们说明“观看之处不小”的意思是:“尊者您的身体,可供观看的地方并不小,而是很大,您所有的肢节全都值得观赏,而且那些肢节本身又都那样丰满。”巴利
Abhirūpoti aññehi manussehi abhirūpo adhikarūpo. Dassanīyoti divasampi passantānaṃ atittikaraṇato dassanayoggo. Dassaneneva cittapasādajananato pāsādiko. Pokkharatā vuccati sundarabhāvo, vaṇṇassa pokkharatā vaṇṇapokkharatā, tāya vaṇṇasampattiyā yuttoti attho. Porāṇā panāhu – ‘‘pokkharanti sarīraṃ vadanti, vaṇṇaṃ vaṇṇamevā’’ti. Tesaṃ matena vaṇṇañca pokkharañca vaṇṇapokkharāni. Tesaṃ bhāvo vaṇṇapokkharatā. Iti paramāya vaṇṇapokkharatāyāti uttamena parisuddhena vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānasampattiyā cāti attho. Brahmavaṇṇīti seṭṭhavaṇṇī. Parisuddhavaṇṇesupi seṭṭhena suvaṇṇavaṇṇena samannāgatoti attho. Brahmavacchasīti mahābrahmuno sarīrasadiseneva sarīrena samannāgato. Akhuddāvakāso dassanāyāti ‘‘bhoto sarīre dassanassa okāso na khuddako mahā, sabbāneva te aṅgapaccaṅgāni dassanīyāneva, tāni cāpi mahantānevā’’ti dīpenti.
拥有戒,所以叫具戒者。他的戒已经成长、增长,所以叫戒增长者。以增长的戒,就是用已经成长、增长的戒。具备,就是具足。这是对戒增长者这个词的同义说明。以上所说的,全都是就五戒而言。巴利
Sīlamassa atthīti sīlavā. Vuddhaṃ vaddhitaṃ sīlamassāti vuddhasīlī. Vuddhasīlenāti vuddhena vaddhitena sīlena. Samannāgatoti yutto. Idaṃ vuddhasīlīpadasseva vevacanaṃ. Sabbametaṃ pañcasīlamattameva sandhāya vadanti.
在“言辞美妙者”等说法中,“言辞美妙者”是指他拥有善妙、美好、圆满的言辞和文句。“语声美妙者”是指他拥有悦耳、甜美的语音。“语声”就是指说出来的声音。“优雅者”是因为功德圆满而居前(最胜)所以称为优雅;或者因为存在于城中所以称为优雅。就像城中女子那样纤细柔和,所以称为优雅,也就是凭借那种优雅。“能阐明者”是指没有障碍,远离了哼吟、拖腔等毛病。“无垂涎者”是指不会流口水。任何人说话时,如果唾液往下淌、口水滴落或唾沫喷出,他的言语就叫做有垂涎,这里是指与此相反的意思。“能显明义理者”是指能清晰阐明所说义理的开端、中间与结尾,令义理明了。巴利
Kalyāṇavācotiādīsu kalyāṇā sundarā parimaṇḍalapadabyañjanā vācā assāti kalyāṇavāco. Kalyāṇaṃ madhuraṃ vākkaraṇaṃ assāti kalyāṇavākkaraṇo. Vākkaraṇanti udāharaṇaghoso. Guṇaparipuṇṇabhāvena pure bhavāti porī. Pure vā bhavattā porī. Poriyā nāgarikitthiyā sukhumālattanena sadisāti porī, tāya poriyā. Vissaṭṭhāyāti apalibuddhāya sandiṭṭhavilambitādidosarahitāya. Anelagalāyāti elagaḷenavirahitāya. Yassa kassaci hi kathentassa elā gaḷanti, lālā vā paggharanti, kheḷaphusitāni vā nikkhamanti, tassa vācā elagaḷaṃ nāma hoti, tabbiparitāyāti attho. Atthassa viññāpaniyāti ādimajjhapariyosānaṃ pākaṭaṃ katvā bhāsitatthassa viññāpanasamatthāya.
已经衰老,是指因为年老而衰朽。年迈,是指四肢身体已经发育到极限。高龄,是指具备了年高的状态。这是说已经经历了很长的时间。久历行途,是指走过了漫长的路途,意思是已经度过了两三位国王更替的岁月。到达暮年,是指已经到了生命的最后阶段。所谓最后阶段,就是百岁中的最后三分之一。巴利
Jiṇṇoti jarājiṇṇatāya jiṇṇo. Vuddhoti aṅgapaccaṅgānaṃ vuddhibhāvamariyādappatto. Mahallakoti jātimahallakatāya samannāgato. Cirakālappasutoti vuttaṃ hoti. Addhagatoti addhānaṃ gato, dve tayo rājaparivaṭṭe atītoti adhippāyo. Vayoanuppattoti pacchimavayaṃ sampatto, pacchimavayo nāma vassasatassa pacchimo tatiyabhāgo.
另外,“老”是指古老,也就是说,来自一个延续了很久的家族传承。“年长”是指具备戒行等功德的增长。“高龄”是指拥有广大的财富。“已上路”是指已经踏上道路,在不违越婆罗门誓愿行持等轨范的情况下持守行仪。“到达年岁”是指虽然从出身来说已经年长,但也已经到达了最后的年纪。巴利
Api ca jiṇṇoti porāṇo, cirakālappavattakulanvayoti vuttaṃ hoti. Vuddhoti sīlācārādiguṇavuddhiyā yutto. Mahallakoti vibhavamahantāya samannāgato. Addhagatoti maggappaṭipanno brāhmaṇānaṃ vatacariyādimariyādaṃ avītikkamma caraṇasīlo. Vayoanuppattoti jātivuddhabhāvampi antimavayaṃ anuppatto.
304 “当这么说时”:意思是当那些婆罗门这样说的时候。索纳丹达心想:“这些婆罗门用出身等来称赞我,可我实在不该沉溺于对自己的夸赞。不如我来破除他们的说法,让他们明白沙门乔达摩的伟大,然后让他们到那里去。”这样想过之后,他就说:“各位贤者,也请听我说……”其中,“yepi ubhato sujāto”等语句,指的是那些与自己功德相似的功德。他心里想:“我算得了什么,沙门乔达摩的出身成就等功德何等殊胜!”他认为那些功德远比自己的功德更殊胜,而其余那些话则纯粹是为了显示世尊的伟大而说的。巴利
304.Evaṃ vutteti evaṃ tehi brāhmaṇehi vutte. Soṇadaṇḍo – ‘‘ime brāhmaṇā jātiādīhi mama vaṇṇaṃ vadanti, na kho pana metaṃ yuttaṃ attano vaṇṇe rajjituṃ. Handāhaṃ etesaṃ vādaṃ bhinditvā samaṇassa gotamassa mahantabhāvaṃ ñāpetvā etesaṃ tattha gamanaṃ karomī’’ti cintetvā tena hi – bho mamapi suṇāthātiādimāha. Tattha yepi ubhato sujātoti ādayo attano guṇehi sadisā guṇā tepi ; ‘‘ko cāhaṃ ke ca samaṇassa gotamassa jātisampattiādayo guṇā’’ti attano guṇehi uttaritareyeva maññamāno, itare pana ekanteneva bhagavato mahantabhāvadīpanatthaṃ pakāseti.
“正是我们才适合。”他这样判定时,在这里说明了这个意思:如果因为功德广大而成为应被亲近者,那么就像把芥子放在须弥山旁边、把牛蹄印里的水放在大海旁边、把露珠放在七大湖的水旁边一样,都是微小低劣的。同样,跟沙门乔达摩的出身成就等功德相比,我们的功德也是微小低劣的。因此,正是我们才适合去拜见那位乔达摩尊者。巴利
Mayameva arahāmāti evaṃ niyāmentovettha idaṃ dīpeti – ‘‘yadi guṇamahantatāya upasaṅkamitabbo nāma hoti. Yathā hi sineruṃ upanidhāya sāsapo, mahāsamuddaṃ upanidhāya gopadakaṃ, sattasu mahāsaresu udakaṃ upanidhāya ussāvabindu paritto lāmako. Evameva samaṇassa gotamassa jātisampattiādayopi guṇe upanidhāya amhākaṃ guṇā parittā lāmakā; tasmā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
他舍弃了庞大的亲族群体而出家:母亲这边有八万户人家,父亲这边也有八万户人家,就这样,他舍弃了总共十六万户亲族,然后出家了。巴利
Mahantaṃñātisaṃghaṃ ohāyāti mātipakkhe asītikulasahassāni , pitipakkhe asītikulasahassānīti evaṃ saṭṭhikulasatasahassaṃ ohāya pabbajito.
在“地上的和空中的”这一句里,在王宫广场和园林中,用七宝填满涂了白灰的莲花池,然后放在地上,这叫作“地上的”财宝;填满宫殿的穹顶等处,然后安置在高处,这叫作“空中的”财宝。这是按家族传统来说的。不过,就在如来出生的那一天,有四个宝库涌了出来:螺宝、伊罗宝、青莲宝、白莲宝。其中,螺宝有一伽乌塔长,伊罗宝有半由旬长,青莲宝有三伽乌塔长,白莲宝有一由旬长。在这些宝库里,取走多少,就会自动补满多少。因此应当知道,世尊是舍弃了大量的金银财宝之后才出家的。巴利
Bhūmigatañca vehāsaṭṭhañcāti ettha rājaṅgaṇe ceva uyyāne ca sudhāmaṭṭhapokkharaṇiyo sattaratanānaṃ pūretvā bhūmiyaṃ ṭhapitaṃ dhanaṃ bhūmigataṃ nāma. Pāsādaniyūhādayo paripūretvā ṭhapitaṃ vehāsaṭṭhaṃ nāma. Etaṃ tāva kulapariyāyena āgataṃ. Tathāgatassa pana jātadivaseyeva saṅkho, elo, uppalo, puṇḍarīkoti cattāro nidhayo uggatā. Tesu saṅkho gāvutiko, elo aḍḍhayojaniko, uppalo tigāvutiko, puṇḍarīko yojaniko. Tesupi gahitaṃ gahitaṃ pūratiyeva, iti bhagavā pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajitoti veditabbo.
“Daharova samāno”是说:还年轻的时候。“Susukāḷakeso”是说:头发非常乌黑,也就是头发像眼药膏那样的颜色。“Bhadrenāti”是说:以美好的。“Paṭhamena vayasā”是说:以三种年龄中的第一段年龄。“Akāmakānanti”是说:不愿意的人。这里用属格表示不尊敬。“Assūni mukhe etesanti”就是“assumukhā”,即他们的脸上有泪水;“Assūni mukhe etesanti”:“泪面者”,指泪水挂在脸上的人,即满脸泪水之人。“Rudantānanti”:“哭泣者”,指正在啼泣的人。“Akhuddāvakāsoti”:“机会不小”,但应知在此处,世尊说法示现的机会实无有限量。巴利
Daharova samānoti taruṇova samāno. Susukāḷakesoti suṭṭhu kāḷakeso, añjanavaṇṇasadisakeso hutvā vāti attho. Bhadrenāti bhaddakena. Paṭhamena vayasāti tiṇṇaṃ vayānaṃ paṭhamavayena. Akāmakānanti anicchamānānaṃ. Anādaratthe sāmivacanaṃ. Assūni mukhe etesanti assumukhā, tesaṃ assumukhānaṃ, assūhi kilinnamukhānanti attho. Rudantānanti kanditvā rodamānānaṃ. Akhuddāvakāsoti ettha bhagavato aparimāṇoyeva dassanāya okāsoti veditabbo.
关于这件事,有一个故事:据说在王舍城,有个婆罗门听说“没办法量出沙门乔达摩的身量”,就在世尊进城乞食的时候,拿了一根六十肘长的竹子,站在城门外。世尊到了以后,他拿着竹子站在旁边。那根竹子只到世尊的膝盖那么高。第二天,他把两根竹子接起来,又站在旁边。世尊在两根竹子上面只露出腰部那么一点,就问他:“婆罗门,你在干什么?”他说:“我在量您的身量。”世尊说:“婆罗门,就算你把整个轮围世界内部都塞满竹子,把它们接起来再来,你也根本量不出我的身量。我并不是在四阿僧祇劫又十万劫里那样圆满修习巴拉密,好让别人来量我的。婆罗门,如来是无与伦比的,是不可测量的。”说完,就在《法句》中说了偈颂——巴利
Tatridaṃ vatthu – rājagahe kira aññataro brāhmaṇo samaṇassa gotamassa pamāṇaṃ gahetuṃ na sakkotīti sutvā bhagavato piṇḍāya pavisanakāle saṭṭhihatthaṃ veḷuṃ gahetvā nagaradvārassa bahi ṭhatvā sampatte bhagavati veḷuṃ gahetvā samīpe aṭṭhāsi. Veḷu bhagavato jāṇukamattaṃ pāpuṇi. Puna divase dve veḷū ghaṭetvā samīpe aṭṭhāsi. Bhagavāpi dvinnaṃ veḷūnaṃ upari kaṭimattameva paññāyamāno – ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha. Tumhākaṃ pamāṇaṃ gaṇhāmīti. ‘‘Brāhmaṇa, sacepi tvaṃ sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā ṭhite veḷū ghaṭetvā āgamissasi, neva me pamāṇaṃ gahetuṃ sakkhissasi. Na hi mayā cattāri asaṅkhyeyāni kappasatasahassañca tathā pāramiyo pūritā, yathā me paro pamāṇaṃ gaṇheyya, atulo, brāhmaṇa, tathāgato appameyyo’’ti vatvā dhammapade gāthamāha –
“ 供养那些已经般涅槃、对一切无所畏惧的人,
无法计算他的福德,任何人连‘这么多’都算不出来。”巴利
‘‘Te tādise pūjayato, nibbute akutobhaye; Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, imettamapi kenacī’’ti. (dha. pa. 36);
偈颂结束时,八万四千众生尝到了不死之法。巴利
Gāthāpariyosāne caturāsītipāṇasahassāni amataṃ piviṃsu.
还有另一件事:据说阿修罗王罗睺身高四千八百由旬,两臂张开宽一千二百由旬,身体厚度六百由旬,手掌和脚掌宽三百由旬,手指关节长五十由旬,两眉之间距离五十由旬,脸长二百由旬、深三百由旬、周长三百由旬,脖子长三百由旬,额头长三百由旬,头长九百由旬。他心想:“我这么高大,老师要弯下腰低头才能看我,我没办法看清他。”所以就没去。后来有一天,他听说了世尊的种种功德庄严,心想:“不管怎样,我都要去见一见他。”于是就来了。巴利
Aparampi vatthu – rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco. Bāhantaramassa dvādasayojanasatāni. Bahalantarena cha yojanasatāni. Hatthatalapādatalānaṃ puthulato tīṇi yojanasatāni. Aṅgulipabbāni paṇṇāsayojanāni. Bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ. Mukhaṃ dviyojanasataṃ tiyojanasatagambhīraṃ tiyojanasataparimaṇḍalaṃ. Gīvā tiyojanasataṃ. Nalāṭaṃ tiyojanasataṃ. Sīsaṃ navayojanasataṃ. ‘‘So ahaṃ uccosmi, satthāraṃ onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti cintetvā nāgacchi. So ekadivasaṃ bhagavato vaṇṇaṃ sutvā – ‘‘yathākathañca olokessāmī’’ti āgato.
那时,世尊知道了他的心思,便想:“我该用四种姿势里的哪一种来让他看呢?”又想:“站着的时候,就算个子矮小的人也会显得高大。我还是躺下来让他看吧。”于是说:“阿难,在香室的庭院里给我铺一张小床。”说完就在那里以狮子卧的姿势躺下。罗睺来了以后,伸长脖子仰望躺着的世尊,就像仰望空中的满月一样。有人问:“阿修罗王,这是怎么回事?”他回答说:“我没法弯腰低头去看世尊,所以一直没来。”世尊说:“阿修罗王,我并不是以低下的姿态来圆满巴拉密的。我向来都是向上仰望而布施的。”就在那一天,罗睺皈依了。世尊就是这样,对任何根器的人都不吝于示现。巴利
Atha bhagavā tassajjhāsayaṃ viditvā – ‘‘catūsu iriyāpathesu katarena dassessāmī’’ti cintetvā ‘‘ṭhitako nāma nīcopi ucco viya paññāyati. Nipannovassa attānaṃ dassessāmī’’ti ‘‘ānanda, gandhakuṭipariveṇe mañcakaṃ paññāpehī’’ti vatvā tattha sīhaseyyaṃ kappesi. Rāhu āgantvā nipannaṃ bhagavantaṃ gīvaṃ unnāmetvā nabhamajjhe puṇṇacandaṃ viya ullokesi. Kimidaṃ asurindāti ca vutte – ‘‘bhagavā onamitvā oloketuṃ na sakkhissāmī’’ti nāgacchinti. Na mayā, asurinda, adhomukhena pāramiyo pūritā. Uddhaggameva katvā dānaṃ dinnanti. Taṃ divasaṃ rāhu saraṇaṃ agamāsi. Evaṃ bhagavā akhuddāvakāso dassanāya.
以具备四种清净的戒而成为具戒者,而那个戒是圣的、无上的、彻底清净的。因此说“圣戒者”。这戒从无过失的意义上说是善的。因此说“善戒者”。“以善戒”这个词,正是它的同义词。巴利
Catupārisuddhisīlena sīlavā, taṃ pana sīlaṃ ariyaṃ uttamaṃ parisuddhaṃ. Tenāha – ‘‘ariyasīlī’’ti. Tadetaṃ anavajjaṭṭhena kusalaṃ. Tenāha – ‘‘kusalasīlī’’ti. Kusalasīlenāti idamassa vevacanaṃ.
“众多人的老师、老师的老师”:世尊每作一次说法,就有八万四千乃至数不清的天与人喝下道果的甘露,所以他是众多人的老师。而对于应由声闻调教的众生,他则是老师的老师。巴利
Bahūnaṃ ācariyapācariyoti bhagavato ekekāya dhammadesanāya caturāsītipāṇasahassāni aparimāṇāpi devamanussā maggaphalāmataṃ pivanti, tasmā bahūnaṃ ācariyo. Sāvakaveneyyānaṃ pana pācariyoti.
“欲贪已尽”这里,世尊确实一切烦恼都已灭尽,但那位婆罗门并不知道。婆罗门只是在自己所了知的范围内称扬世尊的功德。“掉举已离”是指远离了《分别论》中所说的那种掉举:“装饰钵、装饰袈裟、装饰坐卧具,或者对这污秽之身……玩弄、反复玩弄。”巴利
Khīṇakāmarāgoti ettha kāmaṃ bhagavato sabbepi kilesā khīṇā. Brāhmaṇo pana te na jānāti. Attano jānanaṭṭhāneyeva guṇaṃ katheti. Vigatacāpalloti – ‘‘pattamaṇḍanā cīvaramaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa…pe… kelanā paṭikelanā’’ti (vibha. 854) evaṃ vuttacāpallā virahito.
“以无过失为先导”:就是把九种无过失的出世间法放在前面,然后依此而行。“为梵行众”:是指由舍利弗、目犍连、大迦叶等构成的婆罗门众,而世尊正是他们的先导。也就是说,这一大众是以沙门乔达摩为前导而修行。再者,“以无过失为先导”也可以理解为:不把过失放在前面,不带着过失行事,也就是不贪求过失。对谁来说呢?对梵行众来说。这句话的意思是:即使对与自己见解相违的婆罗门众,世尊也不与他们对立,而是希望他们得到利益和安乐。巴利
Apāpapurekkhāroti apāpe nava lokuttaradhamme purato katvā vicarati. Brahmaññāya pajāyāti sāriputtamoggallānamahākassapādibhedāya brāhmaṇapajāya, etissāya ca pajāya purekkhāro. Ayañhi pajā samaṇaṃ gotamaṃ purakkhatvā caratīti attho. Api ca apāpapurekkhāroti na pāpaṃ purekkhāro na pāpaṃ purato katvā carati, na pāpaṃ icchatīti attho. Kassa? Brahmaññāya pajāya. Attanā saddhiṃ paṭiviruddhāyapi brāhmaṇapajāya aviruddho hitasukhatthiko yevāti vuttaṃ hoti.
“从别的国家”就是从其他的王国。“从别的地区”就是从其他的地区。为了提问而前来:指的是刹帝利智者这类人,以及天神、梵天、龙、乾闼婆等,他们想着“我们要把问题准备好去请教”而前来。在这当中,有些人察觉到自己的问题有毛病,或者明白自己还没能力接受解答,就干脆不问,默默坐着。有些人则会发问。对某些人,世尊会先激起他们提问的劲头,然后再解答。就这样,所有这些人心中的疑惑,一到世尊这里就都破灭了,就像大海的波浪涌到岸边就碎散一样。巴利
Tiroraṭṭhāti pararaṭṭhato. Tirojanapadāti parajanapadato. Pañhaṃ pucchituṃ āgacchantīti khattiyapaṇḍitādayo ceva devabrahmanāgagandhabbādayo ca – ‘‘pañhe abhisaṅkharitvā pucchissāmā’’ti āgacchanti. Tattha keci pucchāya vā dosaṃ vissajjanasampaṭicchane vā asamatthataṃ sallakkhetvā apucchitvāva tuṇhī nisīdanti. Keci pucchanti. Kesañci bhagavā pucchāya ussāhaṃ janetvā vissajjeti. Evaṃ sabbesampi tesaṃ vimatiyo tīraṃ patvā mahāsamuddassa ūmiyo viya bhagavantaṃ patvā bhijjanti.
对任何来到自己跟前的天、人、出家或在家的人,他都说“来吧,欢迎”,所以叫“说欢迎语者”。什么叫“言语柔和”?就是具备前面所说的“不粗、悦耳”那种柔和言语,也就是说话温和。“善于亲切招呼”是指善于接待应酬,对前来的四众弟子,会先说“比丘们,还受得了吗?还能维持吗?”这样的话,像是先要消除他们一路的疲劳,最先和他们作令人欢喜的交谈。“不皱眉”是指:不像有些人到了大众中,就板着脸、皱着眉;他一见到大众,面容就像莲花遇到暖阳一样绽开,像满月一样明净。“面容开朗”是指:不像有些人好像低着头,面对来到的人什么都不说,极难开口;沙门乔达摩不是这样,他很容易交谈。这说明来到他跟前的人不会后悔“我们来这里做什么”,而是听了法之后满心欢喜。“先开口”是指:说话时他总是先开口,而且说的是合乎时机、合乎分寸、有意义的话,不说无益的闲话。巴利
Ehisvāgatavādīti devamanussapabbajitagahaṭṭhesu taṃ taṃ attano santikaṃ āgataṃ – ‘‘ehi svāgata’’nti evaṃ vadatīti attho. Sakhiloti tattha katamaṃ sākhalyaṃ? ‘‘Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā’’tiādinā nayena vuttasākhalyena samannāgato, muduvacanoti attho. Sammodakoti paṭisanthārakusalo, āgatāgatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ – ‘‘kacci, bhikkhave, khamanīyaṃ, kacci yāpanīya’’ntiādinā nayena sabbaṃ addhānadarathaṃ vūpasamento viya paṭhamataraṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kattāti attho. Abbhākuṭikoti yathā ekacce parisaṃ patvā thaddhamukhā saṅkuṭitamukhā honti, na ediso, parisadassanena panassa bālātapasamphassena viya padumaṃ mukhapadumaṃ vikasati puṇṇacandasassirikaṃ hoti. Uttānamukhoti yathā ekacce nikujjitamukhā viya sampattāya parisāya na kiñci kathenti, atidullabhakathā honti, na evarūpo. Samaṇo pana gotamo sulabhakatho. Na tassa santikaṃ āgatāgatānaṃ – ‘‘kasmā mayaṃ idhāgatā’’ti vippaṭisāro uppajjati dhammaṃ pana sutvā attamanāva hontīti dasseti. Pubbabhāsīti bhāsanto ca paṭhamataraṃ bhāsati, tañca kho kālayuttaṃ pamāṇayuttaṃ atthanissitameva bhāsati, na niratthakakathaṃ.
并非在那个村庄里。据说,世尊住在哪里,那里就有大威力的天神守护。依靠那些天神,人们不会遭遇灾祸。其实,扰害人的只有尘垢鬼之类的非人,但它们因为那些天神的威力,远远逃开了。而且,靠世尊的慈心之力,非人也不会扰害人。巴利
Natasmiṃ gāme vāti yattha kira bhagavā paṭivasati, tattha mahesakkhā devatā ārakkhaṃ gaṇhanti, taṃ nissāya manussānaṃ upaddavo na hoti, paṃsupisācakādayoyeva hi manusse viheṭhenti, te tāsaṃ ānubhāvena dūraṃ apakkamanti. Api ca bhagavato mettābalenapi na amanussā manusse viheṭhenti.
在“有僧团者”等说法中:如果他自己有应当教导的僧团,或者这个僧团是由他自己建立的,那就叫“有僧团者”。他有这样的团体,所以叫“有众者”;或者这只是前一个词的同义说法。由于教导行为规范而成为团体的老师,所以叫“众师”。“众多外道师”是指许多外道师。“以某种方式”是指以某种理由,哪怕只是像裸体外道那样微不足道的理由。“成就、增长”是指从各方面达到、不断增长。巴利
Saṅghītiādīsu anusāsitabbo sayaṃ vā uppādito saṅgho assa atthīti saṅghī. Tādiso cassa gaṇo atthīti gaṇī. Purimapadasseva vā vevacanametaṃ. Ācārasikkhāpanavasena gaṇassa ācariyoti gaṇācariyo. Puthutitthakarānanti bahūnaṃ titthakarānaṃ. Yathāvā tathā vāti yena vā tena vā acelakādimattakenāpi kāraṇena. Samudāgacchatīti samantato upagacchati abhivaḍḍhati.
“他们是我们的客人”,意思是他们是我们的来访者,是新来的宾客。“我了解”,就是我知道。“具有无量的功德”,是说他的功德就是这样,连一切知者也无法衡量——这是在显示“更何况像我这样的人”。也正如这样说:巴利
Atithi no te hontīti te amhākaṃ āgantukā, navakā pāhunakā hontīti attho. Pariyāpuṇāmīti jānāmi. Aparimāṇavaṇṇoti tathārūpeneva sabbaññunāpi appameyyavaṇṇo – ‘‘pageva mādisenā’’ti dasseti. Vuttampi cettaṃ –
“ 就算是佛陀,也会赞叹另一位佛陀的功德,
就算用整整一劫的时间不去说别的事情,
纵令劫数历极长时终归于尽,
如来之容色亦不耗尽。”巴利
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, Kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, Vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti.
305 这些婆罗门听了导师的功德之谈后,心里想:“就像索纳丹达婆罗门赞叹沙门乔达摩的功德那样,这位尊贵的乔达摩确实具有无上的功德。老师明明知道他有这样的功德,却忍耐了这么久还不去亲近,来吧,我们该随顺老师的意思。”于是他们就随顺了。因此,当这样说的时候,就说了“那些婆罗门”等等。其中,“确实适合”就是的确合适的意思。“即使带着路粮”:“路粮”指的是旅途中的干粮,意思是即便带着干粮前去亲近他,那也是应该的。也有一种读法作“肩负路粮袋”,它的意思是:肩上有粮袋的人,就叫“肩负粮袋者”,也就是用那个肩上的粮袋来说的。所谓“用肩膀扛着旅途干粮袋的人”,说的就是这个意思。巴利
305. Imaṃ pana satthu guṇakathaṃ sutvā te brāhmaṇā cintayiṃsu – yathā soṇadaṇḍo brāhmaṇo samaṇassa gotamassa vaṇṇe bhaṇati, anomaguṇo so bhavaṃ gotamo; evaṃ tassa guṇe jānamānena kho pana ācariyena aticiraṃ adhivāsitaṃ, handa naṃ anuvattāmāti anuvattiṃsu. Tasmā evaṃ vutte ‘‘te brāhmaṇā’’tiādi vuttaṃ. Tattha alamevāti yuttameva. Api puṭosenāti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ, taṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho. Puṭaṃsenātipi pāṭho, tassattho, puṭo aṃse assāti puṭaṃso, tena puṭaṃsena. Aṃsena hi pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti.
对索纳丹达心中想法的注释巴利
Soṇadaṇḍaparivitakkavaṇṇanā
306-308 “进入树丛深处的人”,意思是进入了树丛里面、走进了精舍内部的人。“合掌致敬之后”,这些人是两边都留一手的人,他们这样想:“如果那些邪见者来质问我们:‘你们为什么向沙门乔达摩合掌?’我们就对他们说:‘难道只是合个掌就算礼敬了吗?’如果那些正见者来质问我们:‘你们为什么不礼敬世尊?’我们就说:‘难道只有用头撞地才算礼敬吗?合掌难道不也是礼敬吗?’”
关于“姓名和族姓”:当说“乔达摩贤者,我是某某的儿子,名叫达陀,名叫弥陀,来到这里”时,这是在通报名字。当说“乔达摩贤者,我叫瓦塞塔,姓迦旃延,来到这里”时,这是在通报族姓。据说,这些人是贫穷、家道中落的良家子弟,他们心想:“在众人中间通报姓名和族姓,我们就能被人认出来了。”于是就这样做。至于那些默不作声坐着的人,则是狡猾之徒和愚痴之人。其中,狡猾的人想:“哪怕只是应酬一两句话,也会变得熟络;一旦熟络了,不给一两份乞食就说不过去了。”于是用这个办法让自己脱身,便默然坐着。而愚痴之人纯粹因为无知,就像随手扔下的一团泥巴一样,不管在什么地方都只是默不作声地坐着。巴利
306-308.Tirovanasaṇḍagatassāti antovanasaṇḍe gatassa, vihārabbhantaraṃ paviṭṭhassāti attho. Añjaliṃ paṇāmetvāti ete ubhatopakkhikā, te evaṃ cintayiṃsu – ‘‘sace no micchādiṭṭhikā codessanti – ‘kasmā tumhe samaṇaṃ gotamaṃ vanditthā’ti? Tesaṃ – ‘kiṃ añjalimattakaraṇenāpi vandanaṃ nāma hotī’ti vakkhāma. Sace no sammādiṭṭhikā codessanti – ‘kasmā tumhe bhagavantaṃ na vanditthā’ti. ‘Kiṃ sīsena bhūmiyaṃ paharanteneva vandanaṃ nāma hoti, nanu añjalikammampi vandanaṃ evā’ti vakkhāmā’’ti. Nāmagottanti ‘‘bho, gotama, ahaṃ asukassa putto datto nāma, mitto nāma, idhāgato’’ti vadantā nāmaṃ sāventi nāma. ‘‘Bho, gotama, ahaṃ vāseṭṭho nāma, kaccāno nāma, idhāgato’’ti vadantā gottaṃ sāventi nāma. Ete kira daliddā jiṇṇā kulaputtā ‘‘parisamajjhe nāmagottavasena pākaṭā bhavissāmā’’ti evamakaṃsu. Ye pana tuṇhībhūtā nisīdiṃsu, te kerāṭikā ceva andhabālā ca. Tattha kerāṭikā – ‘‘ekaṃ dve kathāsallāpepi karonto vissāsiko hoti, atha vissāse sati ekaṃ dve bhikkhā adātuṃ na yutta’’nti tato attānaṃ mocetvā tuṇhī nisīdanti. Andhabālā aññāṇatāyeva avakkhittamattikāpiṇḍo viya yattha katthaci tuṇhībhūtā nisīdanti.
婆罗门施设的注释巴利
Brāhmaṇapaññattivaṇṇanā
309-310 世尊以心了知对方心里的想法:这位婆罗门从进来的时候起,就一直低着头,身体僵直地坐着,他到底在想什么?他在想什么呢?世尊这样作意,便以自己的心了知了他的心。所以经文说:以心了知心里的想法。感到苦恼,意思是陷入苦恼。环视大众之后:由于世尊就其自宗学说提问,就像溺水的人被从水里拉上来放在陆地上一样,身心变得完全轻安平静。为了摄受大众,他就像通过表明见解而说“诸位,请听我说”的人那样,环视大众之后,对世尊说了这番话。巴利
309-310.Cetasā cetoparivitakkanti bhagavā – ‘‘ayaṃ brāhmaṇo āgatakālato paṭṭhāya adhomukho thaddhagatto kiṃ cintayamāno nisinno, kiṃ nu kho cintetī’’ti āvajjanto attano cetasā tassa cittaṃ aññāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘cetasā cetoparivitakkamaññāyā’’ti. Vihaññatīti vighātaṃ āpajjati. Anuviloketvā parisanti bhagavato sakasamaye pañhapucchanena udake miyamāno ukkhipitvā thale ṭhapito viya samapassaddhakāyacitto hutvā parisaṃ saṅgaṇhanatthaṃ diṭṭhisañjāneneva ‘‘upadhārentu me bhonto vacana’’nti vadanto viya anuviloketvā parisaṃ bhagavantaṃ etadavoca.
311-313 311-313.“持取苏迦”是指在为筹办祭祀而持取苏迦的婆罗门中,排第一或第二的意思。古注说:“接受以苏迦布施的大祭祀。”这样,这位婆罗门依据自己教派的学说,正确地解答了问题。然而世尊为了特别教导最上等婆罗门,便说:“那么,对于这些……”等。关于“这样说”:那些婆罗门心想:“如果一位出身、容貌、咒术都具足的婆罗门都不算婆罗门,那么这世间还有谁能成为婆罗门呢?这位金杖正在毁掉我们,来吧,咱们去驳倒他的说法。”这样想着,他们就说出了这些话。“诋毁”就是排斥拒绝。“深入趋附”就是进一步追随归附。他们带着这样的意图说道:“如果你是因为净信,想去皈依沙门乔达摩,那就去;但不要破坏我们婆罗门的教义。”巴利
311-313.Sujaṃ paggaṇhantānanti yaññayajanatthāya sujaṃ gaṇhantesu brāhmaṇesu paṭhamo vā dutiyo vāti attho. Sujāya diyyamānaṃ mahāyāgaṃ paṭiggaṇhantānanti porāṇā. Iti brāhmaṇo sakasamayavasena sammadeva pañhaṃ vissajjesi. Bhagavā pana visesato uttamabrāhmaṇassa dassanatthaṃ – ‘‘imesaṃ panā’’tiādimāha. Etadavocunti sace jātivaṇṇamantasampanno brāhmaṇo na hoti, atha ko carahi loke brāhmaṇo bhavissati? Nāseti no ayaṃ soṇadaṇḍo, handassa vādaṃ paṭikkhipissāmāti cintetvā etadavocuṃ. Apavadatīti paṭikkhipati. Anupakkhandatīti anupavisati. Idaṃ – ‘‘sace tvaṃ pasādavasena samaṇaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gantukāmo, gaccha; mā brāhmaṇassa samayaṃ bhindī’’ti adhippāyena āhaṃsu.
314 “这样说”是指:当这些婆罗门这样异口同声地吵嚷时,他心想:“这场谈论不会有个结果。来吧,让他们安静下来,我只跟索纳丹达一个人谈。”这样想过之后,他就说出了“如果这对你们……”等那番话。巴利
314.Etadavocāti imesu brāhmaṇesu evaṃ ekappahāreneva viravantesu ‘‘ayaṃ kathā pariyosānaṃ na gamissati, handa ne nissadde katvā soṇadaṇḍeneva saddhiṃ kathemī’’ti cintetvā – ‘‘etaṃ sace kho tumhāka’’ntiādikaṃ vacanaṃ avoca.
315-316 “依如法”是指有正当理由。“同等”是指除去部分相似之后,以本质相同而称同等,意思是各方面都完全相等。“我知道他的父母”——对姐妹的儿子,怎么会不知道他的父母呢?他这样说,正是为了点明其家族出身。“也有可能说妄语”——是说可能说出破坏实义的妄语。“色又能起什么作用呢?”——内在没有功德,色又能做什么?意思是,色能保住他的婆罗门身份吗?或者也可以这样理解:对于安住于本性之戒的人,戒能成就其婆罗门身份。因此,唯有戒才能成就,因为若没有戒,婆罗门身份就不存在了。所以色等外在形貌只是迷惑人的假象罢了。听了这话,那些婆罗门心想:“老师说的是实情,我们毫无理由地生气了。”于是便沉默不语。巴利
315-316.Sahadhammenāti sakāraṇena. Samasamoti ṭhapetvā ekadesasamattaṃ samabhāvena samo, sabbākārena samoti attho. Ahamassa mātāpitaro jānāmīti bhaginiyā puttassa mātāpitaro kiṃ na jānissati, kulakoṭiparidīpanaṃ sandhāyeva vadati. Musāvādampi bhaṇeyyāti atthabhañjanakaṃ musāvādaṃ katheyya. Kiṃ vaṇṇo karissatīti abbhantare guṇe asati kiṃ karissati? Kimassa brāhmaṇabhāvaṃ rakkhituṃ sakkhissatīti attho. Athāpi siyā puna – ‘‘pakatisīle ṭhitassa brāhmaṇabhāvaṃ sādhentī’’ti evampi sīlameva sādhessati, tasmiṃ hissa asati brāhmaṇabhāvo nāhosīti sammohamattaṃ vaṇṇādayo. Idaṃ pana sutvā te brāhmaṇā – ‘‘sabhāvaṃ ācariyo āha, akāraṇāva mayaṃ ujjhāyimhā’’ti tuṇhī ahesuṃ.
戒与慧的讨论注释巴利
Sīlapaññākathāvaṇṇanā
317 317. 于是世尊心想:“婆罗门已经把问题说完了,但他到底能不能在这上面站得住脚呢?”为了考验他,便说了“然而,对于这些,婆罗门……”等话。“以戒洗净”:就是由戒而清净。“哪里有戒,那里就有慧”:在哪个人的身上有戒,就在那个人身上有慧;破戒的人哪里来的慧?没有慧、像羊一样愚钝、像哑巴一样的人,又哪里来的戒?“戒与智”:戒和智合在一起就是戒智。“智”:就是慧本身。“正是这样,婆罗门!”这是世尊认可婆罗门的话而说的。这里“以戒洗净的慧”,是指由四种清净戒所洗净的慧。那么,戒怎样洗净慧呢?如果有一个凡夫,他的戒在六十年或八十年间都没有破损,那么他在临终时也能断除一切烦恼,以戒洗净慧而证得阿拉汉果。就像康达罗沙罗精舍那位受具足戒六十年的长老一样。据说那位长老躺在临终的床上,因为强烈的疼痛而呻吟。帝须大王心想“我去看看长老”,走到精舍门口,听到那声音,就问:“这是什么声音?”回答说是长老的呻吟声。国王心想:“出家六十年,连感受都未曾观察过,我现在不去礼敬他了。”便转身去礼敬大菩提树。后来,一位侍者比丘对长老说:“尊者,怎么回事?您让我们羞愧了,连有信心的大王都生了悔意,不来礼敬了。”长老问:“为什么,贤友?”侍者说:“他听到您呻吟的声音了。”长老说:“那么,请给我让出一点空间。”然后他压制了感受,证得阿拉汉果,给那位年轻比丘示意:“去吧,贤友,现在让大王来礼敬我。”年轻比丘去了,说:“现在请大王去礼敬长老。”大王以鳄鱼坠落般的姿势礼敬长老,说:“我礼敬的不是长老的阿拉汉果,我礼敬的是他还在凡夫地时所守护的戒。”像这样,就是以戒洗净慧。而如果有人内心没有戒的防护,却因为利根,在四句偈结束时以慧洗净戒,同时获得四无碍解而证得阿拉汉果,这就是以慧洗净戒。就像散达提大臣那样。巴利
317. Tato bhagavā ‘kathito brāhmaṇena pañho, kiṃ panettha patiṭṭhātuṃ sakkhissati, na sakkhissatī’ti? Tassa vīmaṃsanatthaṃ – ‘‘imesaṃ pana brāhmaṇā’’tiādimāha. Sīlaparidhotāti sīlaparisuddhā. Yattha sīlaṃ tattha paññāti yasmiṃ puggale sīlaṃ, tattheva paññā, kuto dussīle paññā? Paññārahite vā jaḷe eḷamūge kuto sīlanti? Sīlapaññāṇanti sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ. Paññāṇanti paññāyeva. Evametaṃ brāhmaṇāti bhagavā brāhmaṇassa vacanaṃ anujānanto āha. Tattha sīlaparidhotā paññāti catupārisuddhisīlena dhotā. Kathaṃ pana sīlena paññaṃ dhovatīti? Yassa puthujjanassa sīlaṃ saṭṭhiasītivassāni akhaṇḍaṃ hoti, so maraṇakālepi sabbakilese ghātetvā sīlena paññaṃ dhovitvā arahattaṃ gaṇhāti. Kandarasālapariveṇe mahāsaṭṭhivassatthero viya. There kira maraṇamañce nipajjitvā balavavedanāya nitthunante , tissamahārājā ‘‘theraṃ passissāmī’’ti gantvā pariveṇadvāre ṭhito taṃ saddaṃ sutvā pucchi – ‘‘kassa saddo aya’’nti? Therassa nitthunanasaddoti. ‘‘Pabbajjāya saṭṭhivassena vedanāpariggahamattampi na kataṃ, na dāni naṃ vandissāmī’’ti nivattitvā mahābodhiṃ vandituṃ gato. Tato upaṭṭhākadaharo theraṃ āha – ‘‘kiṃ no, bhante, lajjāpetha, saddhopi rājā vippaṭisārī hutvā na vandissāmī’’ti gatoti. Kasmā āvusoti? Tumhākaṃ nitthunanasaddaṃ sutvāti. ‘‘Tena hi me okāsaṃ karothā’’ti vatvā vedanaṃ vikkhambhitvā arahattaṃ patvā daharassa saññaṃ adāsi – ‘‘gacchāvuso, idāni rājānaṃ amhe vandāpehī’’ti. Daharo gantvā – ‘‘idāni kira theraṃ, vandathā’’ti āha. Rājā saṃsumārapatitena theraṃ vandanto – ‘‘nāhaṃ ayyassa arahattaṃ vandāmi, puthujjanabhūmiyaṃ pana ṭhatvā rakkhitasīlameva vandāmī’’ti āha, evaṃ sīlena paññaṃ dhovati nāma. Yassa pana abbhantare sīlasaṃvaro natthi, ugghāṭitaññutāya pana catuppadikagāthāpariyosāne paññāya sīlaṃ dhovitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti. Ayaṃ paññāya sīlaṃ dhovati nāma. Seyyathāpi santatimahāmatto.
318 世尊为什么又问“婆罗门,那什么是戒?什么是慧”呢?据说世尊这样想:“婆罗门们在婆罗门的传统里,把五戒说成是‘戒’,把掌握三吠陀的智慧说成是‘慧’。他们不知道更高的殊胜境界。不如我向这位婆罗门开示更殊胜的道戒、果戒、道慧、果慧,以阿拉汉果为顶点来完成这次说法。”于是,世尊怀着想对他说的意愿,问道:“婆罗门,那什么是戒?什么是慧呢?”这时婆罗门心想:“我是按照自己教派的立场回答了这个问题的,可沙门乔达摩却又反过来问我。现在我要让他心里满意再回答,我到底做得到还是做不到呢?如果做不到,那我最初生起的那份惭耻就会破裂。不过,做不到的时候说一句‘我做不到’,这并没有什么过失。”这样想过之后,他又把担子推回给世尊本人,说道:“我们所知的最高就只是这样了……”等等。这里“我们所知的最高就只是这样”的意思是:这戒与慧的说法就是我们认知的最高限度,我们就是只到这个程度的人,超出这以上,对这话的含义我们就不知道了。巴利
318.Katamaṃ pana taṃ brāhmaṇāti kasmā āha? Bhagavā kira cintesi – ‘‘brāhmaṇā brāhmaṇasamaye pañcasīlāni ‘sīla’nti paññāpenti, vedattayauggahaṇapaññā paññāti. Uparivisesaṃ na jānanti. Yaṃnūnāhaṃ brāhmaṇassa uttarivisesabhūtaṃ maggasīlaṃ, phalasīlaṃ, maggapaññaṃ, phalapaññañca dassetvā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhapeyya’’nti. Atha naṃ kathetukamyatāya pucchanto – ‘‘katamaṃ pana taṃ, brāhmaṇa, sīlaṃ katamā sā paññā’’ti āha. Atha brāhmaṇo – ‘‘mayā sakasamayavasena pañho vissajjito. Samaṇo pana maṃ gotamo puna nivattitvā pucchati, idānissāhaṃ cittaṃ paritosetvā vissajjituṃ sakkuṇeyyaṃ vā na vā? Sace na sakkhissaṃ paṭhamaṃ uppannāpi me lajjā bhijjissati. Asakkontassa pana na sakkomīti vacane doso natthī’’ti puna nivattitvā bhagavatoyeva bhāraṃ karonto ‘‘ettakaparamāva maya’’ntiādimāha. Tattha ettakaparamāti ettakaṃ sīlapaññāṇanti vacanameva paramaṃ amhākaṃ, te mayaṃ ettakaparamā, ito paraṃ etassa bhāsitassa atthaṃ na jānāmāti attho.
这时,世尊为了显示戒与慧,而这戒与慧是从作为其根本的如来出现于世之初便已开始的,于是说道:“婆罗门,在此,如来……”等等。这段话的含义,应当依照《沙门果经》中所说的方式来理解。不过这里有一个差别:在这里,三种戒都被归结为戒,即“这属于他的戒”;从意义上说,初禅等四种禅那属于慧的成就。但这里并不是直接以慧的名义来归结,而是先显示它作为观慧的近因,然后从观慧开始,才正式归结为慧。巴利
Athassa bhagavā sīlapaññāya mūlabhūtassa tathāgatassa uppādato pabhuti sīlapaññāṇaṃ dassetuṃ – ‘‘idha brāhmaṇa, tathāgato’’tiādimāha. Tassattho sāmaññaphale vuttanayeneva veditabbo, ayaṃ pana viseso, idha tividhampi sīlaṃ – ‘‘idampissa hoti sīlasmi’’nti evaṃ sīlamicceva niyyātitaṃ paṭhamajjhānādīni cattāri jhānāni atthato paññāsampadā. Evaṃ paññāvasena pana aniyyātetvā vipassanāpaññāya padaṭṭhānabhāvamattena dassetvā vipassanāpaññāto paṭṭhāya paññā niyyātitāti.
索纳丹达作为近事男第三次觉悟的论述巴利
Soṇadaṇḍaupāsakattapaṭivedanākathā
319-322 “为明天”这个词的含义,要按“为今天”那里已经说过的方式来理解。所谓“以那个原因,那些众人会轻视我”,意思是:因为我远远看见您(tumhe)就从座位起身的缘故,那些众人就会这样轻视我:“这位索纳丹达已经走到人生的后段,是个老迈之人,而乔达摩却还年轻,连做他的孙子都还不够格;他居然向一个连自己孙子辈都算不上的人从座位上站起来!”至于“请尊者乔达摩把这件事看作是我从座位起身”,意思是:我并不是因为不恭敬才不起身,而是因为害怕失去财产和座位才不起身。这件事你们和我都应该知道。所以,请尊者乔达摩把这件事看作是我从座位起身。据说,像这样的伪诈之人实在难得遇到。不过他对世尊并没有不恭敬,只是因为害怕失去财产和座位,才用伪诈的方式这样说。其他类似的地方也应这样理解。在“以符合法的谈话”等句中,是指随着当时场合,用相应的法谈开示现世和来世的利益,劝他接受并受持善法。那时,先鼓励他,让他生起干劲,再借着这份干劲以及他现有的其他功德而随喜赞叹,降下法宝之雨后,就从座位起身离开了。然而那位婆罗门因为自己伪诈,即使世尊这样降下法雨,也没能生起什么特别的成就。他前后所有的话,只不过都成了未来趋向涅槃、属于习气种子的因缘而已。巴利
319-322.Svātanāyāti padassa attho ajjatanāyāti ettha vuttanayeneva veditabbo. Tena maṃ sā parisā paribhaveyyāti tena tumhe dūratova disvā āsanā vuṭṭhitakāraṇena maṃ sā parisā – ‘‘ayaṃ soṇadaṇḍo pacchimavaye ṭhito mahallako, gotamo pana daharo yuvā nattāpissa nappahoti, so nāma attano nattumattabhāvampi appattassa āsanā vuṭṭhātī’’ti paribhaveyya. Āsanā me taṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānanti mama agāravena avuṭṭhānaṃ nāma natthi, bhoganāsanabhayena pana na vuṭṭhahissāmi, taṃ tumhe hi ceva mayā ca ñātuṃ vaṭṭati. Tasmā āsanā me etaṃ bhavaṃ gotamo paccuṭṭhānaṃ dhāretūti, iminā kira sadiso kuhako dullabho, bhagavati panassa agāravaṃ nāma natthi, tasmā bhoganāsanabhayā kuhanavasena evaṃ vadati. Parapadesupi eseva nayo. Dhammiyā kathāyātiādīsu taṅkhaṇānurūpāya dhammiyā kathāya diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ atthaṃ sandassetvā kusale dhamme samādapetvā gaṇhāpetvā. Tattha naṃ samuttejetvā saussāhaṃ katvā tāya ca saussāhatāya aññehi ca vijjamānaguṇehi sampahaṃsetvā dhammaratanavassaṃ vassitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Brāhmaṇo pana attano kuhakatāya evampi bhagavati dhammavassaṃ vassite visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Kevalamassa āyatiṃ nibbānatthāya vāsanābhāgiyāya ca sabbā purimapacchimakathā ahosīti.