《苏跋经》的注释
10. Subhasuttavaṇṇanā
苏跋青年故事的注释
Subhamāṇavakavatthuvaṇṇanā
444“如是我闻……(中略)……在舍卫城”,这是《苏跋经》。下面是对其中难解词句的注释。“世尊般涅槃不久”,意思是世尊刚般涅槃不久,也就是般涅槃之后大约一个月的时候。按照《因缘注释》里所说的方式,这是指拿着世尊的衣钵回来,喝下乳药之后,在精舍里坐着的那一天而说的。“多迭亚之子”,就是多迭亚婆罗门的儿子。据说离舍卫城不远的地方有个叫都提的村子,他因为是那个村子的主人,所以被称为多迭亚。他非常有钱,拥有四十五俱胝的财产,却极其吝啬,心里想:“布施财物,哪有不用完的道理。”于是他什么都不给别人,连对自己的儿子也这样说:
444.Evaṃme sutaṃ…pe… sāvatthiyanti subhasuttaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā. Aciraparinibbute bhagavatīti aciraṃ parinibbute bhagavati, parinibbānato uddhaṃ māsamatte kāle. Nidānavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva bhagavato pattacīvaraṃ ādāya āgantvā khīravirecanaṃ pivitvā vihāre nisinnadivasaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Todeyyaputtoti todeyyabrāhmaṇassa putto, so kira sāvatthiyā avidūre tudigāmo nāma atthi, tassa adhipatittā todeyyoti saṅkhyaṃ gato. Mahaddhano pana hoti pañcacattālīsakoṭivibhavo, paramamaccharī – ‘‘dadato bhogānaṃ aparikkhayo nāma natthī’’ti cintetvā kassaci kiñci na deti, puttampi āha –
“见眼药渐尽,蚁冢渐积,
蜂蜜渐聚,智者宜居家中。”
‘‘Añjanānaṃ khayaṃ disvā, vammikānañca sañcayaṃ; Madhūnañca samāhāraṃ, paṇḍito gharamāvase’’ti.
他这样教人不要布施。多迭亚死后,就投生在自己家里,变成了一条狗。苏跋对这条狗极其宠爱,拿自己吃的饭喂它,还把它抱到上等床铺上让它睡。有一天,年轻人出门去了,世尊为了乞食走进那户人家。狗看见世尊,一边吠叫一边走到世尊跟前。于是世尊对它说:“多迭亚,你以前也曾轻慢地叫我‘先生、先生’,因此转生为狗,现在又吠叫,你将堕入无间地狱。”狗听了这话,心生悔恨,就趴在灶间的灰烬里。人们想把它抱起来放回床上,却怎么也抱不动了。
Evaṃ adānameva sikkhāpetvā kāyassa bhedā tasmiṃyeva ghare sunakho hutvā nibbatto. Subho taṃ sunakhaṃ ativiya piyāyati. Attano bhuñjanakabhattaṃyeva bhojeti, ukkhipitvā varasayane sayāpeti. Atha bhagavā ekadivasaṃ nikkhante māṇave taṃ gharaṃ piṇḍāya pāvisi. Sunakho bhagavantaṃ disvā bhukkāraṃ karonto bhagavato samīpaṃ gato. Tato naṃ bhagavā avoca ‘‘todeyya tvaṃ pubbepi maṃ ‘bho, bho’ti paribhavitvā sunakho jāto, idānipi bhukkāraṃ katvā avīciṃ gamissasī’’ti. Sunakho taṃ kathaṃ sutvā vippaṭisārī hutvā uddhanantare chārikāya nipanno, manussā naṃ ukkhipitvā sayane sayāpetuṃ nāsakkhiṃsu .
苏跋回来,问道:“是谁把这只狗从床上弄下来的?”人们回答说:“没有人。”然后把事情的经过告诉了他。年轻人听了以后,心想:“我父亲已经投生到梵天界了,可沙门乔达摩却说我父亲变成了狗,他这不过是随口乱说罢了。”他因此发怒,想指控世尊说妄语,就去了精舍,问起这件事。世尊照实告诉他,为了证明自己没说假话,又说道:“年轻人,你父亲有没有什么财物没告诉你?”
“有的,乔达摩尊者,有一条价值十万金的金项链、一双价值十万金的金拖鞋、一个价值十万金的金钵,还有十万迦哈巴那钱币。”
“你去给那条狗喂一点少水的蜜粥,再把它抱上床,等它刚睡着的时候问它,它会把一切都告诉你。那时你就会知道:‘这就是我父亲。’”他照做了。狗把一切都说了出来。他这才知道:“这确实是我父亲。”于是他对世尊生起净信心,前去向世尊请教十四个问题,问法结束后便皈依了世尊。正是针对这件事,才说“多迭亚之子苏跋年轻人”。所谓“他住在舍卫城”,意思是:他从自己拥有田产庄园的村子来到这里居住。
Subho āgantvā ‘‘kenāyaṃ sunakho sayanā oropito’’ti āha. Manussā ‘‘na kenacī’’ti vatvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Māṇavo sutvā ‘‘mama pitā brahmaloke nibbatto, samaṇo pana gotamo me pitaraṃ sunakhaṃ karoti yaṃ kiñci esa mukhārūḷhaṃ bhāsatī’’ti kujjhitvā bhagavantaṃ musāvādena codetukāmo vihāraṃ gantvā taṃ pavattiṃ pucchi. Bhagavā tassa tatheva vatvā avisaṃvādanatthaṃ āha – ‘‘atthi pana te, māṇava, pitarā na akkhātaṃ dhana’’nti. Atthi, bho gotama, satasahassagghanikā suvaṇṇamālā, satasahassagghanikā suvaṇṇapādukā, satasahassagghanikā suvaṇṇapāti, satasahassañca kahāpaṇanti. Gaccha taṃ sunakhaṃ appodakaṃ madhupāyāsaṃ bhojetvā sayanaṃ āropetvā īsakaṃ niddaṃ okkantakāle puccha, sabbaṃ te ācikkhissati, atha naṃ jāneyyāsi – ‘‘pitā me eso’’ti. So tathā akāsi. Sunakho sabbaṃ ācikkhi, tadā naṃ – ‘‘pitā me’’ti ñatvā bhagavati pasannacitto gantvā bhagavantaṃcuddasa pañhe pucchitvā vissajjanapariyosāne bhagavantaṃ saraṇaṃ gato, taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘subho māṇavo todeyyaputto’’ti. Sāvatthiyaṃ paṭivasatīti attano bhogagāmato āgantvā vasati.
445-446他叫来一位年轻人。事情是这样的:导师般涅槃之后,他听说“阿难长老拿着衣钵来了,大众都去拜见他”,心里想:“要是去精舍,在人群当中既不方便好好招待,也没法静下来听法。等他来到我家,我见到他之后再从容招待,而且我心里还有个疑问,正好可以问他。”这样想过之后,就叫来了一位年轻人。在“少病”等话里,“病”指的是身体不调适的感受,这种感受在身体某处生起后,像被铁板捆住一样,妨碍行、住、坐、卧四种姿势。他问的是没有这种病。“少疾”指的是让人生活困苦的疾病,他问的也是没有这种病。因为只有生病的人,起身才沉重,身体才没有力气,所以他问的是没有病态、身体有力气。“安住轻利”问的是在行走、站立、坐着、躺卧这四种姿势中都能安乐而住。接着,为了说明他提问的方式,经文说“苏跋”等等。
445-446.Aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesīti satthari parinibbute ‘‘ānandatthero kirassa pattacīvaraṃ gahetvā āgato, mahājano taṃ dassanatthāya upasaṅkamatī’’ti sutvā ‘‘vihāraṃ kho pana gantvā mahājanamajjhe na sakkā sukhena paṭisanthāraṃ vā kātuṃ, dhammakathaṃ vā sotuṃ gehaṃ āgataṃyeva naṃ disvā sukhena paṭisanthāraṃ karissāmi, ekā ca me kaṅkhā atthi, tampi naṃ pucchissāmī’’ti cintetvā aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi. Appābādhantiādīsu ābādhoti visabhāgavedanā vuccati, yā ekadese uppajjitvā cattāro iriyāpathe ayapaṭṭena ābandhitvā viya gaṇhati, tassā abhāvaṃ pucchāti vadati. Appātaṅkoti kicchajīvitakaro rogo vuccati, tassāpi abhāvaṃ pucchāti vadati. Gilānasseva ca uṭṭhānaṃ nāma garukaṃ hoti, kāye balaṃ na hoti, tasmā niggelaññabhāvañca balañca pucchāti vadati. Phāsuvihāranti gamanaṭhānanisajjasayanesu catūsu iriyāpathesu sukhavihāraṃ pucchāti vadati. Athassa pucchitabbākāraṃ dassento ‘‘subho’’tiādimāha.
447“观察时机和因缘条件”:意思是用智慧去把握、仔细考量时机和因缘条件。如果明天是我们适合出发的时候,身体会充满力气,而且不会因为出行而带来其他不便,那么在考量了这个时机以及被称为“出行因缘和合”的因缘条件之后,就会这样说:“也许明天我们能来。”
447.Kālañca samayañca upādāyāti kālañca samayañca paññāya gahetvā upadhāretvāti attho. Sace amhākaṃ sve gamanakālo bhavissati, kāye balamattā ceva pharissati, gamanapaccayā ca añño aphāsuvihāro na bhavissati, athetaṃ kālañca gamanakāraṇasamavāyasaṅkhātaṃ samayañca upadhāretvā – ‘‘api eva nāma sve āgaccheyyāmā’’ti vuttaṃ hoti.
448质多迦比丘这个称呼,是因为他出生在质多国,所以就得名质多迦。他与人进行亲切、值得铭记的交谈,说:贤者阿难,十力者生了什么病?世尊吃了什么?再说,导师般涅槃了,你们生起了忧愁。被称为导师的人,并非只为你们而般涅槃,这是包括天界在内的世间的大损失。如今还有谁能脱离死亡呢?连那位在包括天界在内的世间最上无上的人都已经般涅槃了,现在还要见到什么样的人,死王才会感到羞愧呢?他用这样一类与死亡相关的话,作了亲切、值得铭记的交谈之后,把适合长老昨天所服药物的食物供养给长老,等长老吃完饭,就坐在一边。
448.Cetakenabhikkhunāti cetiraṭṭhe jātattā cetakoti evaṃ laddhanāmena. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyanti bho, ānanda, dasabalassa ko nāma ābādho ahosi, kiṃ bhagavā paribhuñji. Api ca satthu parinibbānena tumhākaṃ soko udapādi, satthā nāma na kevalaṃ tumhākaṃyeva parinibbuto, sadevakassa lokassa mahājāni, ko dāni añño maraṇā muccissati, yatra so sadevakassa lokassa aggapuggalo parinibbuto, idāni kaṃ aññaṃ disvā maccurājā lajjissatīti evamādinā nayena maraṇapaṭisaṃyuttaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā therassa hiyyo pītabhesajjānurūpaṃ āhāraṃ datvā bhattakiccāvasāne ekamantaṃ nisīdi.
作为侍者,他住在附近,意思是:他做了侍者之后,就常在近旁侍奉,不是来找茬的,也不是存心试探的。“在近处行走”这句话,只是前面那个词的另一种说法。他为什么要问“那位乔达摩尊者”呢?据说他心里是这样想的:“乔达摩尊者在那些法中安立了这个世间,在他去世之后,那些法是已经消失了呢,还是仍然存在?如果还存在,阿难应该知道。那我就去问问他。”所以他问了。
Upaṭṭhāko santikāvacaroti upaṭṭhāko hutvā santikāvacaro, na randhagavesī. Na vīmaṃsanādhippāyo. Samīpacārīti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ. Yesaṃ so bhavaṃ gotamoti kasmā pucchati? Tassa kira evaṃ ahosi ‘‘yesu dhammesu bhavaṃ gotamo imaṃ lokaṃ patiṭṭhapesi, te tassa accayena naṭṭhā nu kho, dharanti nu kho, sace dharanti, ānando jānissati, handa naṃ pucchāmī’’ti, tasmā pucchi.
449那时,长老将三藏归摄为三蕴而作说明,便说:“确实,三种……”等等。那个青年没有领会这简要的说法,心想:“我要从广的方面来问。”于是说:“是哪三种?”等等。
449. Athassa thero tīṇi piṭakāni tīhi khandhehi saṅgahetvā dassento ‘‘tiṇṇaṃ kho’’tiādimāha. Māṇavo saṅkhittena kathitaṃ asallakkhento – ‘‘vitthārato pucchissāmī’’ti cintetvā ‘‘katamesaṃ tiṇṇa’’ntiādimāha.
戒蕴的注释
Sīlakkhandhavaṇṇanā
450-453此后,长老指出了“圣戒蕴”等三种之后,须婆青年又逐一问他说:“贤者阿难,那什么是圣戒蕴呢?”长老先为他说明佛陀出世,接着讲说传承的法义,然后按照世尊所说的方式,依次把一切都解答了。在这里,“于此还有更应做的事”这句话,意思是:在佛陀的教法中,戒并不是唯一的核心,它只是立足之处而已。从这里往上,确实还有别的应当修做的事——他就是这样显示的。“从这里之外”,就是指佛陀教法之外。
450-453. Tato therena ‘‘ariyassa sīlakkhandhassā’’ti tesu dassitesu puna ‘‘katamo pana so, bho ānanda, ariyo sīlakkhandho’’ti ekekaṃ pucchi. Theropissa buddhuppādaṃ dassetvā tantidhammaṃ desento anukkamena bhagavatā vuttanayeneva sabbaṃ vissajjesi. Tattha atthicevettha uttarikaraṇīyanti ettha bhagavato sāsane na sīlameva sāro, kevalañhetaṃ patiṭṭhāmattameva hoti. Ito uttari pana aññampi kattabbaṃ atthi yevāti dassesi. Ito bahiddhāti buddhasāsanato bahiddhā.
定蕴的注释
Samādhikkhandhavaṇṇanā
454“青年,比丘怎样才是守护根门的人呢?”阿难尊者虽然被问的是“贤者阿难,那么什么是圣定蕴呢?”这样一个关于定蕴的问题,他却先列举并说明了那些在戒之后、戒与定之间、对两者都有帮助的法,也就是“具足戒、守护根门、具足正念正知、知足”这些,然后为了展示圣定蕴,才以此问开头。这里只提到了色界禅那,没有提到无色界禅那,但应该把它们引进来加以说明。因为不被第四禅那所包含的无色定,是根本不存在的。
454.Kathañca, māṇava, bhikkhu indriyesu guttadvāro hotīti idamāyasmā ānando ‘‘katamo pana so, bho ānanda, ariyo samādhikkhandho’’ti evaṃ samādhikkhandhaṃ puṭṭhopi ye te ‘‘sīlasampanno indriyesu guttadvāro satisampajaññena samannāgato santuṭṭho’’ti evaṃ sīlānantaraṃ indriyasaṃvarādayo sīlasamādhīnaṃ antare ubhinnampi upakārakadhammā uddiṭṭhā, te niddisitvā samādhikkhandhaṃ dassetukāmo ārabhi. Ettha ca rūpajjhānāneva āgatāni, na arūpajjhānāni, ānetvā pana dīpetabbāni. Catutthajjhānena hi asaṅgahitā arūpasamāpatti nāma natthiyeva.
471-480“在这里还有更进一步要做的事”:这是说明,在世尊的教法里,并不是只靠心的一境性就算到达终点,在这之上还有别的应当去做的事。“在这里没有更进一步要做的事”:这是说明,在世尊的教法里,从这以上再没有应当做的事了,因为世尊教法的终点就是阿拉汉果。其余部分在各处都很容易理解。
471-480.Atthi cevettha uttarikaraṇīyanti ettha bhagavato sāsane na cittekaggatāmattakeneva pariyosānappatti nāma atthi, itopi uttari pana aññaṃ kattabbaṃ atthi yevāti dasseti. Natthi cevettha uttarikaraṇīyanti ettha bhagavato sāsane ito uttari kātabbaṃ nāma natthiyeva, arahattapariyosānañhi bhagavato sāsananti dasseti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.