礼敬佛陀的莲足——那盛满正法之蜜的宝器;
以及功德次第的法句,为如蜂僧团所依受用;
目犍连尊者所行的道迹,由彼具慧者所彰显,
所造简明扼要,彰显正法特征;
从根本处概要展开,为初学者作简明解说;
如大目犍连所传,正法义理之宝藏纲要。
正如对相续(识所分别)毫无留恋一般,亦应断除对一切识相的执著。
此说即表明:应如实通达此义,我今依分别而开示。巴利
Buddhambujaṃ namassitvā saddhammamadhu bhājanaṃ, Guṇamopadapadaṃ saṅghamadhubbatanisevitaṃ; Moggallāyanācariya carañca yena dhīmatā, Kataṃ laghumayandiddhamanunaṃ saddalakkhaṇaṃ; Ārabhissaṃ samāsena bālatthaṃ padasādhanaṃ, Moggallāyanasaddattharatanākarapaddhatiṃ; Saññāpariggaheneva lakkhaṇesu sarādayo, Ñāyantiti tamevādo dassayissaṃ vibhāgato;
连三十三个辅音字母均包含于内。巴利
Aādayo titāḷīsa vaṇaṇā.
符顺圣言的字母,不应妄加造作,而以随韵作结,共有三十四个,各别称为‘字母’。即:阿、阿、伊、伊、呜、呜、诶、噢;卡、卡、嘎、嘎、昂;查、查、扎、扎、涅;塔、塔、达、达、纳;塔、塔、达、达、纳;帕、帕、巴、巴、玛;耶、拉、哇、萨、哈、拉;阿唵。这些是辅音与元音的发音根本,构成音声文字的轨范,故名为字母。巴利
Jinavacanānurūpā akāradeyo niggahitantā tecattāḷī sakkharā paccekaṃ vaṇṇā nāma honti yathā - a ā i ī u ū e o ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ḷa aṃ iti-kakārādisvakāro uccāraṇattho = vaṇaṇīyati attho etehīti vaṇnā-aādi mariyādā bhūto yesanto aādayo.
“字母”者,指至“点出标记”之处;此种释义涵盖了字母分拆变化及其相互关联的末端使用,意指相互依存的整体。巴利
Aādayoti vattate yāva ‘‘binduniggahīta’’nti-tañcakhoattha vasā vibhatticīparināmoti sattamyantamabhisambandhīyate.
元音共有十个,称为“萨拉”(sara)。其起始音为 a、ā 等,如 a、ā、i、ī、u、ū、e、o。“萨拉”意为“流动、发生”,指它们在三种眼识中流转、转动。巴利
Aādisvādimhi niddiṭṭhā odantā dasavaṇṇā sarā nāma honti-yathā-a ā i ī u ū e o = saranti pavattantīti sarā-dasā doti vattate tīsu cakkamānesu.
每两个为一组同音位元音。巴利
Dve dve savaṇṇā.
在以 a、ā 等开头的元音中,每两个确是一组同音位元音。依次为:a 与 ā、i 与 ī、u 与 ū、e、o。同音位是指相同、相似的音,其相同性在于发音部位相同。巴利
Aāsvādimesu dassu dve dve savaṇṇā nāma honti. Yathākkamaṃ-yathā-aā iti, uū iti, e iti, o iti = samānā sādisā vaṇṇā savaṇṇā-samānattañca ṭhānato.
六种音色的起源依次为:喉舌部、口腔及牙齿部、唇部等。包含牙齿、舌头、唇部等构成的色彩层次。喉部、舌头部位的颜色,如牙齿之色及口腔色彩变化。鼻部内有两处,即鼻孔所指,两侧鼻孔。巴利
Cha vaṇṇānaṃhi uppattiṭṭhānāni kaṇṭhātālumuddhadantaoṭṭhānā sikāvasena-tesu avaṇṇakavaggahānaṃ kaṇṭhoṭhānaṃ-ivaṇṇa cavaggayānaṃ tālu-ṭavaggaraḷānaṃ muddhā-tavaggalasānaṃ dantā-u vaṇṇapavaggānaṃ oṭṭhā-evaṇṇassa kaṇṭhatālu-ovaṇṇassa kaṇṭhoṭṭhaṃ-vakārassa dantoṭṭhaṃ-niggahitassa nāsikā-ṅañaṇanamānaṃ sakaṭṭhānaṃ nāsikā ca-dvedveti vattate.
在这十个音色中,有两组两对二者之间,前者被称为声带,彼处有连接、联合,能使声音发出明亮光辉。此处声带结合被称为声带交融或前声带连接,亦有些延长,此即上文所言。巴利
Tesceva dasasu ye dve dve savaṇṇā tesu yo yo pubbo so so rassasañño hoti-yathā-a i u e o-tesu saṃyoga pubbāca dissanti dve panantimā dīpetuṃ tattha sādhuttaṃ tesampi idha saṅgaho = rassakālayogā tabbantatāya vā rassā-tathā dīghā-idhāpidvedveti vattate.
在十种元音中,凡是两两成对的同类音,其中后者即被认作长音,例如ā、ī、ū。巴利
Aādisvādibhutesu dasasu ye dve dve savaṇṇā tesu yo yo paro so so dīghasañño hoti-yathā-ā ī ū.
‘迦’等为辅音巴利
Kādayo byañjanā.
在“阿”等元音之后,“迦”等三十三个以随韵为终的音,名为辅音。即:迦、佉、伽、伽(浊)、额鼻音、遮、车、阇、阇(浊)、若、咤、咤(浊)、荼、拿、多、他、陀、陀(浊)、那、波、颇、婆、婆(浊)、摩、耶、啰、啰(软)、缚、娑、诃、嚩(舌侧音)、暗(随韵)。【释义】“辅音”是指能使义理得以彰显的音;这是承接上文“以迦等为辅音”之说而言。巴利
Aādisu kādayo niggahītapariyantā tettiṃsa byañjanānāma honti-yathā-ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ḍa ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra lava sa ha ḷa aṃ = byañjīyati attho etehīti byañjanā-kādayoti vattate.
五个一组,共五组,名为“品”。巴利
Pañca pañcakā vaggā.
在“阿”等元音之后,以“迦”字为首、以“摩”字为终,每五字为一组,共五组,称为“品”——即:迦、佉、伽、伽(浊)、额鼻音;遮、车、阇、阇(浊)、若;咤、咤(浊)、荼、荼(浊)、拿;多、他、陀、陀(浊)、那;波、颇、婆、婆(浊)、摩。【释义】以耶等字为首的诸字,能与品内字区隔开,故名“品”外字;“品”即由此得名。巴利
Aādasu kakārādayo makārantā pañca pañcakā vaggā nāma honti-yathā-kakhagaghaṅa, cachajajhaña, ṭaṭhaḍaḍhaṇa, tathadadhana, paphababhama. = Vajjenti yakārādayoti vaggā.
在阿等字母中,那仅有点量的音,便称为止住。止住是依于短元音而被执取、发出的。巴利
Akārādīsuyavāyaṃ vaṇṇo bindumatto so niggahitasaññohoti = rassasaraṃ nissāya gahitamuccāritaṃ niggahītaṃ.
连声称作:最上士、慧根,念为守护,受用者为帝释,眼界、胜处,我拥有财富,从何而有?——此处三相声之断灭。巴利
Sandhi vuccate-purisa uttamo, paññā indriyaṃ. Satiārakkho,bhogi indo, cakkhu āyatanaṃ, abhibhu āyatanaṃ, dhanamme atthi, kuto etthā’ tidha-saro lopo sare.
声当被断灭:声之近依止持第七类,而后于音声、时节间隔中不作功用。‘你是’;‘阿难,何谓无常想?’——于他处亦聚集为近依止持的第七类,如所说者。巴利
Saro saro lopanīyo hoti-saretopasilesikādhārasattamī tato vaṇṇakālavyavadhāne kāriyaṃ na hoti-tvamasi, katamā cānanda aniccasaññā’ti-aññatthāpi saṃhatāyamopasilesakādhā reyeva sattamī-vidhīti vattamāne.
此第七类别属于前者。巴利
Sattamiyaṃ pubbassa.
关于第七段的说明,其述义方式悉依前文。前文所言“人中最胜”、“慧根”、“具念守护者”、“受用者”、“眼处”、“胜处”、“财富实有”、“从何处生”,依前文造词法则,皆归于第七段所显之义。至于他解,是说此理可依异门成立。以“我即是”、“这些四者”、“从水生起”、“晨朝如是”等为基,此中“湖”之音,即是前音消失之处。巴利
Sattamīniddese pubbasseva vidhiti pubbasaralopo-purisuttamo,paññindriyaṃ, satārakkho, bhogindo, cakkhāyatanaṃ. Abhibhāyatanaṃ, dhanammatthi, kutettha. Pubbassa kāriyavidhānā sattamīniddiṭṭhassa paratāva gamyateti paretuparivacanampi ghaṭate-so ahaṃ, cattāro ime, yato udakaṃ, pāto evaṃ’tīdha-‘‘saro lopo sare’’ti vattate.
于湖泊处他者水源之物,乃可被消释者。此即吾意所指的四物,皆因水体之故。为何曰水体?智慧之根本,乃能随缘通达一切现象。此处有述,风被吹散,寒水冰冷,左胯处,以及水源消逝处,即有因前段水源消逝出现的说法。巴利
Saramhā paro saro kvaci lopanīyo hoti-sohaṃ, cattārome, yatodakaṃ. Pātoca-kvacitikiṃ?-Paññindriyaṃ-assādhikāro sabbasandhisu-tassa idaṃ, tassa idaṃ, vāta īritaṃ, vāta īritaṃ, sīta udakaṃ, sīta udakaṃ, vāma ūru,vāma ūru, itidha-pubbasara lope-sare veti ca vattate.
年少者之称谓。巴利
Yuvaṇaṇānamño luttā.
省略之词,犹如其余音声的色泽,如同受风所伤。巴利
Luttā sarāparesaṃ ivaṇṇavaṇṇānaṃ ño honti vāyathākkamaṃ.
因色泽有别,虽同色亦作此称。巴利
Vaṇṇaparena savaṇṇepi.
色相与声音相互关联,因此它们自身也能传递声音。例如字母『西』与『伊』、『欧』等发音相关,或称为含风音之物。所谓含风的冷水,即声调较长的冷水声,谓其带有唇音,其数为十。巴利
Vaṇṇasaddo paro yasmā tena savaṇṇopi gayhati sayaṃ ceti ī ū nampi e o-tassedaṃ, tassidaṃ-vāteritaṃ. Vātiritaṃ-sītodakaṃ, ‘‘byañjane dīgarassā’’ti dīghe-sītudakaṃ-vāmoru,vāmūru-luttetikiṃ-dasa ime.
连音法对于过分的连缀并无固定规则,因此在同样情形下,有时出现变音,有时则不出现。经中说“善来,善来”,这便是对生灭色相的表述。巴利
Atippasaṅgabādhakassa kvacisaddassānuvattanato na vikappavidhī niyatā-tena upeto’ti evamādīsu vikakeppā nārakitādisu vidhi ca na hoti-ci akāsi, ci akāsi. Su āgataṃ, su āgataṃ’tidhayuvaṇṇānaṃ ve’ti ca vattate.
就像异种色相的音也有起伏变化一样,依照适当的规律来详细解释,如『森林、村落、乡村』之类在节日时的说明,这是受欢迎的。仅此而已。巴利
Sare pare iva ṇṇuvaṇṇānaṃ yakāravakārā honti vā yathākkamaṃ-akārassa dīghe-vyākāsi, ‘‘vanataragāvā gāmā’’ti yāgame-viyākāsi-svāgataṃ. Sāgataṃ-kvacitveva-yānīdha.
就是现在,就是现在,这是这种『延长日』的说法。巴利
Te ajja, te ajja, so ayaṃ, so ayaṃ, itīdha-‘‘yavāsare’’ ‘ve’ti ca vattate.
那些是亚卡的吼声,或者是其它有秩序的声音。巴利
Ñonaṃ yakāravakārā honti vā sare pare yathākkamaṃ.
抛弃吧,『夺取、掠夺、夸耀长期之物』这些长期的自我存在,即自身。巴利
Tyajja, tejja-‘‘byañjane dīgharassā’’tidīghe-svāyaṃ, soyaṃ.
在有时的财富意义上,被称为『牛』,或如称为『碎米』的样子。巴利
Kvacītveva-dhanammatthī-go eḷakamitidha-sare’ti vattate.
在其余的音声中,‘牛的咀嚼声’这一表述是引述,正如‘若有结尾繁多种种音声,取其全体’——在此处,于‘取全体’的规则成立时,是取其内在的部分。巴利
Sare pare gossa avaṅa ādeso hoti-saca‘‘ṭanubandhāneka vaṇṇāsabbassā’’ti sabbassappasaṅge-antasse’ti vattamāne.
所谓连接音节的辅音,是指某个辅音既出现在两个元音之间,又具结尾性质,如同元音连结处的辅音一样。此类辅音被称作“连接音节的辅音”,意指其既起到标记连接之作用,也起到分隔结构之功用,是连接与分隔的标志。巴利
Ṅakāronubandho yassa so nekavaṇṇopi antassa hotiti औkārasseva hoti,-‘‘saṅketonavayavonu bandho’’tivacanā ṅakārassāppayogo-payojanaṃ‘‘ṅanubandho’’ti saṅketo-gaveḷakaṃ.
如此,如此,即是所谓“三重”之义。巴利
Iti eva, iti evā ‘‘tīdha-
同样的音节,当与其他词组合时,也会产生类似的用法。巴利
Evasadde pare itissa vo hoti vā-saca.
关于第六项规则,其解释如下:词尾辅音的性质应当了知,它的作用在于指出发音部位与轻重。这是其基本指示义。除此之外,还有其他指示方式,即所谓“你族群的描述将为族群所识别”,辅音以“族群的连接”而出现,其中的成分构成词组或句子的一部分,反复组合而成整体。就当前的情况而言,若以开头为重点,则可称为“开始”;若以结尾为重点,则称为“终结”;无论起首还是结尾,皆依其自身意义为准,这便是“属于我者”之说的体现。巴利
Chaṭṭhinaddiṭṭhassa yaṃ kāriyaṃ tadantassa viññeyyanti ikārassādeso hoti = ṭhānīnamāmaddiyadissati uccāriyati’ti ādeso-itveva, aññatra yādese-‘‘tavaggavaraṇanaṃ ye cavaggabayañā’’ti takārassa vo-‘‘vaggalayehi te’’ti yassa ca cakāro, icceva-du aṅgikaṃ, ci itvā, ajja agge, pātu ahesuṃ, pā eva, idha ijjhati, pari antaṃ, atta atthamitidha-‘‘mayadāsare’’ti vattate.
风喻者,犹如风的流动。巴利
Vatataragā cāgamā.
这些从我们这里而来的语句,其中来去之相有时会显现种种不同形态,即那些无有定则的来去现象,犹如野兽游走一般;对于词根及诸般变化形态的正当用法,他们亦不了知,经反复思虑,依今生乃至流转轮回之间而生起。恰如长音符号在词中的作用,贯串全词,具有风一般的流动性,或表自我之意,或表任意之意。巴利
Ete mayadā vāgamā honti vā sare kvaci,-āgamino aniyamepi saroyevāgamī hoti vanādinantu ñāpakā-aññathāhi padādīnaṃ yukvīdhāna manatthakaṃ-duvaṅgikaṃ, cinitvā, ajjatagge, pāturahesuṃ, -‘‘byañjanedīgharassā’’ti rasse-pageva, idhamijjhati, pariyantaṃ, attadatthaṃ-vātveva-attatthaṃ.
此处所说‘来去’,即是六神通,亦称为六通来去。巴利
Cha abhiññā, cha abhiññā,’tīdha-vā sare āgamo’ti ca vattate.
亦有说法称他人之声响合成整体即为来去,此说为清净六神通,亦即六神通现象。巴利
Cha saddā parassa sarassa ḷakāro āgamo hoti vā-chaḷabhiññā, chaabhiññā.
如同少女一般,少女一般,前行相互分离消失时,涌现并流转显现。巴利
Kaññā iva-kaññā ivā tīdha-pubbaparasarānaṃ lope sampatte-saro paroti ca vattate.
前行相分离者,有时两者亦不消失,如少女一般,单一少女,少女之流。巴利
Pubbaparasarā dvepi vā kvaci na lupyante-kaññāiva, kaññeva, kaññāva.
即阻断相续之会合。巴利
Sarasandhi nisedho.
于此,乐住、最胜忍辱,即是正说者。巴利
Tatra abhirati, khanti paramaṃ, sammā akkhāto’tīdha-
于言辞中详明长与短。巴利
Byañchane dīgharassā.
长丝处于某地,有时长丝在辅音中出现,其处胜于耐性,这是有正见所知的。关于经文中忽略某处长丝的说法,譬如于天空之间如何——这里的长丝为聚合分析。巴利
Rassadīghānaṃ kvaci dīgharassā honti byañjane-tatrābhirati, khantīparamaṃ,’ sammadakkhāto’ tidāgame rasso-kvacītveca-tyajja-kathaṃ yāniva antalikkhe’ti -dīgharassāti yogavibhāgā.
『第四』是第三禅。『分开辅助音』如此称述。巴利
Ci gaho, tatiya jhānaṃ. Vi khopo, itidha-byañjane’ti vattate.
他者辅音在分离时,于某些处所呈现两种形态,此即所谓“聚合讲解”。巴利
Saramhā parassa byañjanassa kvaci dverūpāni honti-viggaho.
第四中第二部分,他处为第四及第二之属,该第四与第二的第一部分便为优胜者,谓前世所作、作业、第三禅。何谓动散分开辅助音?谓森林。『不开始、不开始』此为义,此义如此重复说明。巴利
Catutthadutiyesu paresvesaṃ catutthadutiyānaṃ tabbagge tatiya paṭhamā honti paccāsatyāti pubbajhakārakhakārānaṃ jakārakakarā-tatiyajjhānaṃ, vikkhepo-saramhā’tikiṃ?-Taṃ vanaṃ. Akarambhasete, akarambhasete, eso attho, eso attho, itidha-ce’tivattate.
e、o二音,不取鼻化。巴利
E o na ma vaṇṇe.
在某些情况下,e、o二音替换为a——如“akarambhasane”(此处以a代替e或o)、“akaramha”“sete”。问:“e、o二音的规则是什么?”答:“so”(即“he/that”)即其例证。巴利
E o naṃ vaṇṇe kvaci a hoti vā-akarambhasane, akaramha sete-esaattho, esoattho-vaṇṇetikiṃ?-So.
元音与辅音的连声(连接规则)。巴利
Sarabyañjanasandhi.
故曰:这些如是所现,他们如是所生。犹如狂妄所致,智所制伏,财所积聚,承事所行,饮食所资,衣物所覆,即这些是。巴利
Ata yantaṃ. Tatha yaṃ. Mada yaṃ, budhi yati, dhana yaṃ. Seva yo, payesanā, pokkharaṇa yo, itidha-
齿音组诸音,当遇 y 时,转变为颚音组相应音,并化为 ñ。巴利
Tavaggavaraṇanaṃye cavaggakhayañā.
齿音组诸音,遇 y 时,依次转变为颚音组相应音。‘vaggalasehi te’意为:组中前音对后之 y 作完全同化。例如:tacchaṃ、majjaṃ、bujjhati、dhaññaṃ、sebbo、payyesanā、pokkharañño,或于某些情形亦然。‘matyā’等词将于下文三处讲述。此中又有 saka yate、ruca yate、paṭyate、lupyate、salyate、disyate 等例。巴利
Tavaggavaraṇanaṃ cavaggabayañā honti yathākkamaṃ yakāre, ‘‘vaggalasehi te’’ti vaggā parassa yassa pubbarūpaṃ-accantaṃ. Tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño-kvacītveca, matyā-yeti vattate vakkhamānesu tīsu. Saka yate, ruca yate, paṭyate, lupyate, salyate, disyate’tīdha.
“瓦嘎拉色”,是指这一类名词。巴利
Vaggalasehi te
「瓦嘎拉色」在他他语中,某些种类的「雅卡罗」有时被称为「瓦嘎拉色」。巴利
Vaggalasehi parassa yakārassa kvaci te vaggalasā honti.
诸如“萨咖帝”“卢查帝”“帕塔帝”“卢巴帝”“萨拉帝”“提萨帝”,有些地方也称作“哇咤”,意为“行持者”,此处作如是解说。巴利
Sakkate, ruccate,paṭṭate, luppate, sallate, dissate. Kvacitveva-kyāhaṃ-muha = yatī’tīdha-
之所以称为哈萨颠倒,是因为雅卡罗在此迷失,巴利
Hassa vipallāso hoti yakāro-muyhati,
多病,即诸多疾病——此处,在雨季之时,便称为“哈萨颠倒”。巴利
Bahuābādho, bahu ābādho’tīdha-ussavakāre ‘‘hassa vipallāso’’ti vattate.
“h”音有时会发生音位转换,也可置于“v”前;例如“bavhābādho”变成“bahvābādho”,“h”从后位移前。巴利
Hassa vipallāso hotivā vakāre-bavhābādho, bahvābādho.
“Akkhirujati(字母相连拼合)”:此处“字母相连拼合”之语,其中的“等”(vā)字须一直延续到“mayadāsare”为止。巴利
Akkhirujati. Akkhirujatī’tīdha-veti vattate yāva‘‘mayadāsare’’ti.
“Niggahītamāgamo hotivā kvaci”者:此处的“限制”之义,有时是“依于所依处而运转”,如同修习之法的定住处标志,恒常持续而行,故称为“眼疾”。对此常有解释说,这是对诸法的细致含摄,于某处或以某种适当特相加以约束,施以限定,这便是“限制”的作用。至今,则《mayadāsare》的法义得以显现。然而又进一步说“根本的限制于某处成立”,意指那代表两种极端——专注与干扰——的限制,总合称为紧密的束缚,也是“聚集”“专注”之相,亦即所谓男标记者,以及男标记者的限制作用,直至“mayadāsare”时才得以成立。巴利
Niggahītamāgamo hotivā kvaci = ṭhānīnamāliṅgiya gacchati pavattatī’ti āgamo-akkhiṃ rujati,akkhi rujati-‘‘yāvadvidhā’’ti ādo niccaṃ vavatthita vibhāsattā vādhikārassa-vāsaddo hi atthavaye vattate katthaci vikappe katthaci yathāvavatthitarūpa pariggaheti-yadā pacchime tadā naccamaniccamasantañca vidhiṃ dīpeti-ettha pana kva cisaddassānu vattanato tenevāsantavidhi siddho’ti vāsadde nitaradvayaṃ-saṃ ramho, saṃramho, puṃ liṅgaṃ,puṃ liṅgamitīdha-niggahītādhikāro ā ‘‘mayadā sareti’’.
鼻音消失,或有时发生于‘长远视野者’(长远眼目)及‘视相为骨肉者’(体相依者)二者。所谓体相之消失,即对男性相的遮蔽欲,或常为花朵者,乃至‘花常存’、‘有花’及‘为何’等,这些皆含摄于此。巴利
Niggahītassa lopo hoti vā kvaci-dīghadittāni, sāramho, sāramho-pulliṅgaṃ, puṃliṅgaṃ-paṭisallāṇe pātukāmo’tiādisu niccaṃ-pupphaṃ assā, pupphaṃ assā, kiṃ iti, kiṃ itī’tīdha-
鼻音之后的元音,有时会发生脱落。巴利
Niggahītamhā parassa sarassa lopo hoti vā kvaci.
复合辅音等之脱落。巴利
Saṃyogādi lopo.
紧连音节中之消失者。若此处为其不可见成分,或某时消失,此乃对消失花朵之比喻,其说为‘我此方’者,为消失性柔软花朵;而‘结尾处处’者为非消失性,何如此义?巴利
Anantarā byañjanā saṃyogo-atra yo ādabhutāvayavo tassa vā kvaci lopo hotī’ti sassādissa lopo-pupphaṃsā, ‘‘mayadā sare’’ti niggahītassa makāro-pupphamassā, ‘‘vagge vagga’nto’’ti no naggahītassa-kinti, kimiti.
此刻、此刻,应当遵行法,应当遵行法;此法燃烧,此法燃烧;此施舍,此施舍;此果报,此果报。世尊在此教法中如是说——巴利
Taṃ kha ṇaṃ, taṃ khaṇaṃ, dhammaṃ care, dhammaṃ care, taṃ ḍahati, taṃ ḍahati, taṃ dānaṃ, taṃ dānaṃ, taṃ phalaṃ, taṃ elamitīdha-
逐节逐节地分析解说。巴利
Vagge vagganto.
与此相应,逐节逐节地分析解说,即是对真实情况的详细观察:“此刻、此刻,应当遵行法,应当遵行法;此法燃烧,此法燃烧;此施舍,此施舍;此果报,此果报。”继而如是看待、如是称赞:“此乃恒常、无间者”,称为无间者;“此唯个人自己的”,正是如此。巴利
Naggahītassa kho vagge vagganto vā hoti paccāsatyā-taṅkaṇaṃ,taṃkhaṇaṃ-dhammañcare, dhammaṃcare-taṇḍahati, taṃḍahati-tandānaṃ, taṃdānaṃ-tamphalaṃ, taṃphalaṃ-gantvā sammatoti’ādisu niccaṃ-ānantarikaṃ yamāhu, ānantarikaṃ yamāhu, paccattaṃ eva, paccattaṃ eva, tañhi. Tañhi, itidha-
在音声中也有无间断者,谓以环节相见证者者,故称无间断者。亲证之者,互相分别,仅仅依个人而言,正是如此,此即是对音声同伴的紧密联系的称呼,谓是紧密联系。巴利
Yaevahisaddesu niggahītassaño vā hoti-‘‘vaggalasehi te’ti yassa ñakāre-ānantarikañña māhu. Ānantarikaṃ yamāhu, ñassa dvitte-paccattaññeva, paccattaṃeva-tañhi, taṃhī-eva saddasahacariyāyeti yasaddasseva gahaṇaṃ-saṃyato, saṃyato’tīdha
此处语义不全,难以完整解释。巴利
Ye saṃssa
所束缚者之所连结者,为其所在之形态而言。巴利
Saṃsaddassa yaṃ niggahītaṃ tassa vā ño hoti yakāre-
此称为受制、受束者,似仅限于在此形态中反复言说。巴利
Saññato, saṃyato-idhayakāramattova gayhate punabbacanā.
文中所说“彼即是彼”“彼即此”“彼由此”等,皆依此处之条件关联而成立。巴利
Taṃ eva, taṃ eva, taṃ idaṃ, taṃ idaṃ, taṃ iminā, taṃ iminātīdha-
于束缚者归属我者,若于何处存在,唯此即彼。此即彼,由此而起,此由此生。于此所谓『由那些诸缘起』之句中,(指)词尾和声调之变化,以及语言结构特征之别,所产生用字修改及其变异,在各处应以此为观察标准,所缘分别即为自身。此为佛陀所证之理,为诸修习者得渡胜解之依止与区分。巴利
Niggahītassa mayadā honti vā sare kvaci-tameva, taṃeva-tayidaṃ’ taṃidaṃ-tadaminā, taṃ iminā ettha-‘‘tadaminādīnī’’tinipātanā ikārassa akāro-lakkhaṇantarenāvihitādesalopāgamavipallāsā sabbattha imināva daṭṭhabbā-tena nijako. Niyako,’tiādi siddhaṃ-buddhama saraṇamiccādisu yogavibhāgā.
以下说明这些名词。巴利
Atha nāmāni vuccante.
这些名词多种多样,如同众多音节,由于未加行使变格,雄性佛号的字节在诸众类中尤为重要,称为佛号。巴利
Tāni vividhāni saligāligavasena-tattha saligeyu tāva akārantato pulliṅgā buddhasaddā sattavibhattiyo parā yojīyanto-buddha iti ṭhite.
在两者中,各有两个及以上的名称,并无其他,现存于某处。巴利
Dve dve kānekesu nāmasmā siyo aṃyo nāhi yanaṃ smāsanaṃ smiṃsu
此二者中,依所表单一或多数之义,名词分别有单数与复数之别,是为名词之用法规则。巴利
Etesaṃ dvedve honti ekānekatthesu vattamānato nāma smāti yathākkamaṃ ekamhi cattabbo ekavacanānaṃ bahumhi vattabbe bahuvacanānaṃ cātiyamenappayaṅge-nāmasmā’tiadhikāro.
自性、实物、性、数、作用等五法巴利
Sakatthadabbaliṅgāni saṅkhyākammādipañcakaṃ
“名称”者,是指通常所说的普通名义。巴利
Nāmattho tassa sāmaññamattamattaṃ pavuccate.
名称依其所诠之义,而立初义;所谓初义,即随应而有单数与复数两种用法。巴利
Nāmassābhidheyya matte paṭhamāvibhatti hoti’ti vatticchāvasā paṭhamāyekavacanabahuvacanāni.
以『继承』为初义,是因其蕴含学徒的承续、关联等义,以『何以为学徒?』为标志,故称为‘继承’。此即对词语义涵的解说,称之为‘依法差别’。巴利
Siyoiti paṭhamā, sissikārassānubandhattappeyogo-payojanaṃ‘‘ki maṃ sīsū’’ti saṅketo-tathā aṃ vacanassakārassa-si-ato’ti vattate-tassa nāmavisesanattā ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti tadantato vidhi.
去除作格字尾后,名称者标示他者为学徒;去除前导字尾,佛立于此。巴利
Akārantato nāmasmā parassa sissa ohoti-pubbasaralopo buddho tiṭṭhati-yo.
由此而形成的,便称作名称之端。巴利
Ato yonaṃ ṭāṭe.
从不作意而生,是因他者的初义、第二义及其承接相续;犹如音声之坚实联系,这些联系本身即具足种种形态,全体具足,故诸法界得以安立。所谓“初义”即是事物本然之理。巴利
Akārantato nāmasmā paresaṃ paṭhamādutiyāyonaṃ ṭāṭe honti yathākkamaṃ-ṭakārānubandhattā‘‘ṭanubandhānekavaṇṇā sabbassā’’ti sabbādeso-buddhā tiṭṭhanti. ‘Paṭhamātthamatte’’tivattate.
以音声为面向,指向现存之事物。
若无此告诫,则不成为王。巴利
Saddenābhimukhī kāro vijjamānassa vatthuno Āmantaṇaṃ vidhātabbe natthi rājā bhaveti taṃ;
在告诫的主要义理上,第一义分解显示。如某一单句所示。巴利
Āmantaṇadhike atthamatte paṭhamā vibhatti hotī’ti ekasmiṃ ekavacanaṃ si.
在称呼时,语想者的缺失,即称为“语想者缺失”。巴利
Ālapaṇe si gasañño hoti-lopo’ti vattate
所谓“语想者缺失”,即从名词而来的语想者缺失,如“佛陀!请护持我”这一类说法,最为适用。巴利
Nāmasmāgasīnaṃlopohoti-bhobuddhamaṃpālaya-ge’tivattate.
称为「长寿者」。巴利
Ayunaṃ vā dīgho.
或谓「寿量绵长」,彼于同类之中堪称长寿,故称「长寿佛」。有者唯将「远谈」视为长谈,然亦见于「近谈」之例,此解不应取。我佛,请护佑我。巴利
ऐu iccesaṃ vā dīgho hoti gepare tiliṅge’tidīgho-buddhā, keci dīghaṃ dūrālapaṇe yevicchanti samīpālapaṇepi dassato taṃ na gahetabbaṃ-yomhi,-buddhā maṃ pāletha.
与作者及行为相关联者,称为“作因”,也就是业。
彼于三界中,分为发生、变化与产生三种差异。巴利
Kattukriyābhisambandhaṃ kārakaṃ kammamuccate; Nibbatti vikatippatti bhedā taṃ tividhaṃ bhave.
此中,第二格名为“分离格”,取其分离之义;其名称即源自“分离”这一本义。巴利
Asmiṃ dutiyā vibhattihoti-aṃyo iti dutiyā-aṃ-buddhaṃpaṇamāmi, yossaṭe-buddhe.
主要完成行为者,称为行为者;而工具,无论是否被直接使用,皆特指为促成该行为之因。巴利
Kriyaṃ yo kurute mukhyo sa kattā yojito na vā karaṇaṃ taṃ visesena yaṃ kriyāsiddhihetukaṃ.
作用者用第三格,即所谓第三格无缺失论也。巴利
Tesu kārakesu tatiyā vibhatti hoti-nābhi iti tatiyā-nā-nāssā’ti vattate.
由于不作所为,故此对他者不作他言语的此说法,是佛陀所所说的法;巴利
Akārantato nāmasmā parassa nāvacanassa enādeso hoti-buddhena desito dhammo-hi-
所谓不作之举,即说为诸佛所行。巴利
Akārantassa suhīsvehoti-buddhehi-ve’ti vattate.
于此之中,于广大之中。巴利
Smāhisminnaṃ mhābhīmhi.
或非从名词而来的其他词,于此、于此之中、于广大之中,依次而有如此转换——以‘他’代之;于诸佛;于造作:世间依佛而行,或依诸佛而行。巴利
Nāmasmā paresaṃ smāhisminnaṃ mhābhīmhi vā honti yathākkamaṃ-hissa bhiyādeso-buddhebhī, karaṇe-buddhena loko sucarati, buddhehi, buddhehi, vā.
第四变格是用于与格。巴利
Catutthī sampadāne.
此处为许可者、拒绝者与放弃者之依止;
以业相应而给予者,即说为与格。巴利
Anumantvanirākattujjhesakānaṃ vasā tadhā; Dadāti kammanā yuttaṃ sampadānamudiritaṃ.
在该成就的造作者中,第四者即为比沙那(教团的核心成员);故称为第四成就。巴利
Tasmiṃ sampadānakārake catutthi siyā-sanaṃ iti catutthī-sa.
并非他者之名,空者在在众多六者中超越众多者。巴利
Nāmasmā parassa sassa suñhoti-saca-chaṭṭhiyā’tivattamāne
“连接”及诸余结尾。巴利
Ñakānubandhādyantā.
因第六品之末端,有连接项等,故其起初为『因』字,发音中含穿插关联,其意在此处标示,愿为世尊献花。由此即流传广泛。巴利
Chaṭṭhīniddiṭāṭhassa ñānubandhakānubandhādyantā hontī’tiādibhuto hoti-ukāro uccāraṇattho-ñākāro ettheva saṅketattho-buddhassa pupphaṃ dehi.-Ato vā bahulamitica vattate.
第四品:以干草。巴利
Sassāya catutthiyā
从非做作的角度说,是另一种干草;此为多量支撑佛法的干草,显现此为长度,即此长有余,不作过分示现。巴利
Akārantato parassa sassa catutthiyā āyo hoti vā bahulaṃ-buddhāya, yebhuyyena tādatthe yevāyamāyo dissatī’ti itoparaṃ nodāharīyate-naṃ-dīgho’tivattate.
此名号上是长的,指的是诸佛之名号。巴利
Esu nāmassa dīgho hoti-buddhānaṃ.
第五者由此而生。巴利
Pañcamyavadhismā.
因界限、因处所而变动者,或动摇或不动摇;
先前的色相,被称为不动者,犹如湍流不能动摇。巴利
Sīmābhuto padatthānaṃ yo calo niccalo’tha vā; Accuto pubbakā rūpā namāhuravadhimbudhā.
因此,凡由因缘所生者,便称为第五格(从格)。此第五格,即由其所从生的因缘,而有这两种转变。巴利
Etasmā kārakā pañcamīvibhatti hoti-smā hī iti pañcamī-smā-ato yonaṃ ṭāṭe veti dva vatta te.
以 a 音结尾的名词,不用「smā」等词尾;其余在此处,随其所应,依次转变为「ṭā」「ṭe」等。巴利
Akārantato nāmasmā paresaṃ smāsminnaṃ ṭāṭe vā honti yathākkamaṃ.
“佛陀”一语,由“舍弃”而生起;所谓“佛”者,即“从佛陀”“从觉者”“以诸佛陀”等从格之义。巴利
Buddhā pahā niccharati. Buddhamhā, buddhasmāvā-hi-buddhehi, buddhebhi.
第六种格关系巴利
Chaṭṭhi sambandhe
Kriyākārakasañjāto assedamhāvahetuko;
所谓“关系”,即依于两种相关事物而确立者。巴利
Sambandho’ti pavutto so sambandhidvayanissito.
即便在关系共通无别时,第六格亦可由因缘生起。
因为,若关系从彼而生,便应称说由此而起,非由他处。巴利
Sambandhittāvisesepi chaṭṭhī hedakato siyā; Tato hi jātā sambandhaṃ vadeyya na panaññato.
在关系中用第六格,即属格,表示“……的”,例如“佛之住处”,意为“诸佛的住处”。巴利
Sambandhe chaṭṭhi vibhatti hoti-sa naṃ iti chaṭṭhi-sa-buddhassa vihāro-naṃ-buddhānaṃ.
第七处格,表示依处。巴利
Sattamyādhāre.
凡动作、施为所依止之处,即为第七格所表之依处。
依处依遍满等分别而说,有四重。巴利
Kiriyā kattukammaṭṭhā ādhārīyati yena so; Ādhāro catudhā vutto vyāpakādippabhedato.
在表示依处的功能上,使用第七格。巴利
Ādhārakārake sattamī vibhatti hoti-
第七格词缀有smiṃ与su。例如:buddhe pasanno(于佛净信)、buddhamhi、buddhasmiṃ(于佛),以及buddhesu(于诸佛)。巴利
Smiṃ su iti sattamī-smiṃ-buddhe pasanno-buddhamhi, buddhasmiṃ, vā-su buddhesu.
佛陀确实是普遍施与者,因为他是觉者。崇信觉者的人,不应以为佛陀所施仅是某物,即使世间吉祥的皈依处,也由佛陀所赐。智者因对佛陀的欢喜而施行利他,不背离佛陀而转求其他,恒常与佛陀相应。谁人能不对佛陀生起虔诚?巴利
Buddho sabbatthadāyī bhavati hi bhajataṃ buddha buddhaṃ na taṃ kiṃ dinnaṃ buddhena loke sivapadamapi te yanti buddhena yasmā asmā buddhassa pītiṃ parahitavidhayaṃdeti buddhānapeto mañño buddhassa niccaṃ ghaṭayati matimā konu bhattiṃ na buddhe.
如此者中,今且说明无行为(不做变形)之男性名词复数形,在此包括外形类别及行为关系之特殊区别。今从此处开始,论及第六格第四格同度以及第五格复数与第三格同度,亦即宛若坛庙残存之余所称之用法。巴利
Evamaññeyampi ghaṭapaṭādīnamakārantānaṃ pulliṅgānaṃ rūpanayo kriyābhisambandho ca-visesanampana vakkhāma-ito paraṃ chaṭṭhiyā catutthīsamattā pañcamībahuvacanassa ca tatiyāsamattā na tā dassīyante-gumbasi-ato sissāti ca vattate.
因无行为故,外来称谓可作他人宾语或有时作坛庙宾语,坛庙余略如佛陀类似,亦当如此论,而应依此约定施行。巴利
Akārantato nāmasmā parassa sissa e hoti vā kvacī-gumbe, gumbo-sesaṃ buddhasamaṃ-evaṃ vattabbe, vattabbo iccādi.
又,所谓“其(你的)……”之用法。巴利
Yossa ṭe’ti ca vattate.
从“部分”等词开始说明。巴利
Ekaccādīhato.
由于某些没有声母结合的初始词,为你所为的阴茎字有时会表现为某个特定的形式——有些是一个,有些又是另一个,如这些例,在这里所称的就是此意。巴利
Akārantehi ekaccādīhi yonaṃ ṭe hoti-ekacce,(bho)ekacce, ekacce-evaṃ paṭhamasaddassa-nāssa sā ve’ti ca vattate.
因愤怒而无此者,或称为愤怒者,因愤怒,基于利益或不如意等原因而生,故称此义。巴利
Ehi nāssa sā hoti vā-kodhasā, kodhena, atthasā, attheneccādi-veti vattate.
以心等为因者,即自己的头颅与苏醒。巴利
Manādīhi smiṃsannāsmānaṃ sisoosāsā.
以心等为起始,头颅与苏醒等情况也是如此。其随格表现为:用心、以心、由心至心、于心、从心、以我们心及在心中等不同的格形式。巴利
Manādīhi smamādinaṃ sisomasāsā honti vā yathākkamaṃ-mano, manaṃ-manasā, manena-manaso, manassa-manasā, manā, manamhā, manasmā-manasi, mane, manamhi, manasmiṃ.
黑暗、苦行、火光、胸膛、头颅等,皆属心所诸法范畴。巴利
Tama tapa teja ura sirappabhutayo manādayo.
“往”一词中的-si、-ssa及-ve等语尾,皆依前文所述规则承前延用,因为其后更多词形已依前述规则而被承用。巴利
Gacchantasi-sissa ve’ti ca vattate-parato bhiyyo nānu vattayissāma vuttiyāyevānuvuttassagamyamānattā.
在第七格单数(simhi)中,词缀nta可选择变为aṃ——依省略规则,如gasīna所示——例如:gacchaṃ(正在行走者,第七格单数);其他情形则用gacchanto。巴利
Simhi ntappaccayassa aṃ hoti vā-‘‘gasīna’’nti silope-gacchaṃ-aññatra-gacchanto.
在主格阳性复数时,nt词干的词尾变为nto。巴利
Ntantunaṃ nto yomhi paṭhame.
当处于主格阳性复数的格位时,nt词干连同格位词尾,其词尾可替换为nto——此依“普遍”之规则,且仅限于阳性——例如:“gacchanto”(他正在行走,单数)、“gacchantā”(他们正在行走,复数)。巴利
Paṭhame yomhi ntantunaṃ savibhattīnaṃ nto iccādeso vā hoti-bahulādhikārā pumeyeva-gacchanto, gacchantā.
在呼格时,ṭa词干与ta词干的词尾变为aṃ。巴利
Ṭaṭāaṃ ge.
那些称为“非众生”的词,在各自不同的语形变化中,常可见到以词干相连的词形,如“去吧”“去啊”“去”“去着”“正在去”等。巴利
Ge pare ntantunaṃ savibhattīnaṃ ṭaṭāaṃ iccādesā honti bahulaṃ-(bho)gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchanto, gacchantā.
这其中便包含了“去”这一词形。巴利
Ntassa ca ṭa vaṃse.
在部分表示承接关系的语句中,会出现“去”的派生词形,用以说明所述对象或承接关系,如“去”“正在去”。巴利
Aṃsesu ntappaccayassa ṭa hoti vā ntussa ca-vavatthitavibhāsāyāyaṃ-gacchaṃ, gacchantaṃ.
这些用法并非字面上的时态,而是依此教法中的语境而呈现的。巴利
Totātitā sasmāsmiṃnāsu.
在那些与“非有情”相关的词句中,也会随其各自的格变化而出现超越字面时态的用法,例如:“正去”、“与正去者一起”、“那个去”、“正去者之”等。巴利
Sādisu ntantunaṃ savibhattīnaṃ totātitā honti vā yathākkamaṃ-gacchatā, gaccantena-gacchato, gacchassa, gacchantassa.
确实,断尽嗜欲者,其行止是随其所趋。行者行,行者行于彼,行者由彼而行,行者行于彼,行者正在行,正如行者行时,诵持者等亦是如此。巴利
Namhi ntantunaṃ savibhattīnaṃ taṃ vā hoti-gaccataṃ. Gacchantānaṃ-gacchatā, gacchantā, gacchantamhā,gacchantasmā-gacchati,gacchante, gacchantamhi, gaccantasmiṃ-evaṃ tapanta japantādayo-bhavantasi.
“Bhūto”——由词根√bhū(有、存在)构成的过去分词,意为“已生起的”“已存在的”。巴利
Bhuto.
此语无意谓狮子般踪迹之安稳无扰之境。巴利
Bhudhātuto ntassa aṃ hoti simhi niccampunabbidhānā-bhavaṃ.
又或,存在被解释为一切形态。巴利
Bhavato vā bhonto gayonāse.
“婆梵”一词可替换为“薄那”等形式。用于呼格时:薄多、薄那们、婆梵们、婆梵们等;又在呼格中:薄多、薄那、婆梵、婆梵们、婆梵——婆梵(单数宾格)、婆梵们(宾格)、薄多(具格)、薄那(具格)、婆梵(具格)、婆梵们(具格)——薄多(属格)、薄那(属格)、婆梵(属格)、婆梵(属格)、婆梵们(属格)。巴利
Bhavantasaddassa bhontādeso vā hoti gayonāse-bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā-evamālapanepi-ge pana-(bho) bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaṃ-bhavaṃ, bhavantaṃ, bhonte, bhavante-bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena-bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa.
“寂静之声”于炊事处全然存在。巴利
Santasaddassa sabbhavati bhakāre-sabbhi.
伟大的阿拉汉们或许有帐篷。巴利
Mahantārahantānaṃ vā ṭā
如狮子般伟大的阿拉汉们:那帐篷并非没有;有“大的、极大的、伟大的、阿拉汉、成阿拉汉的诸尊者”等,余者类推。巴利
Simhi mahantārahantānaṃ natassa ṭā vā hoti-mahā, mahaṃ, mahanto-arahā, arahaṃ, arahanto-bhavantādīnaṃ sesaṃ gacchantasamaṃ-asmasi.
如“国王”、“青年”等所言。巴利
Rājādiyuvāditvā.
祭祀国王和青年等,则于彼为弟子,为我所教导。巴利
Rājādihi yuvādīhi ca parassa sissa ā hoti-asmā.
“由那”(主格复数词尾)变为“摩那”。巴利
Yonamāno.
于“王”等词及“幼”等词,词尾“由那”可变作“摩那”——如“阿斯玛诺”“阿斯玛”——(呼格)“阿斯玛”“阿斯玛”“阿斯玛诺”“阿斯玛”。巴利
Rājādīhi yuvādīhi ca yonamāno vā hoti-asmāno, asmā-(bho)asma, asmā, asmāno, asmā.
“Vāmhā naṅa”一词,或指左方,或为词尾的否定语气,语义须依上下文判定。巴利
Vāmhā naṅa.
于“王”等词及“幼”等词,词尾“那南”可换作“阿南”,有时亦变为“密”——如“阿斯玛南”“阿斯敏”“阿斯玛诺”“阿斯美”。巴利
Rājādinaṃ yuvādanaṃ cānaṅhoti vāmhi-asmānaṃ, asmiṃ, asmāno, asme.
『Nāsseno』为动词的否定形式,意为“无、不能、没有”,其确切含义依上下文而定。巴利
Nāsseno
从「业」格等起,「那」格词尾可变为「那」的替换形式「那」——如:「阿斯美那」、「阿斯玛那」。巴利
Kammādito nāvacanassa eno vā hoti-asmena, asmanā.
(此条承前)从“业”格等起(同上规则之补充说明)。巴利
Kammādito.
业起于此处,或在此、于我、于吾身之中;其余则如同佛声一般。令人迷乱者,犹如歌手执握凿锤与斧头等工具,亦如王者因时节而得威严之语,于初、于二、于三乃至第七次单句中,显扬自我之荣誉。巴利
Kammādito smino ni hoti vā-asmani, asme, asmamhi, asmasmiṃ-sesaṃ buddhasaddasamaṃ-muddha gāṇḍīvadhatva anima laghimādayo asmāsamā-evaṃ rājā kāladdhānavācī addhāca paṭhamādutiyāsu attātu māno tatiyāsattamyekavacanesuca.
这是‘王’的名称。巴利
Rājassi nāmhi.
或者是指拥有君王名号者,若非如此,则不称为王。巴利
Rājassi vā hoti nāmhi-rājinā-aññatra-
非属于国王及与其共治者之名。巴利
Nāsmāsu rājassa savibhattissa raññā hoti-raññā.
国王可以是国王世系的诸王、公主或王子。巴利
Rājassa ū hoti vā sunaṃhisu-rājūbhi, rājehi, rājūbhi, rājebhi.
他是国与国中王者的王。巴利
Rañño raññassa rājino se.
对于国与国中王者的王来说,这些是诸王的命令。巴利
Se rājassa savibhattissa ete ādesā honti-rañño raññassa, rājino, rājūnaṃ.
对于属于国王名号的国土,它可以是王或国王诸王的国。巴利
Namhi rājasaddassa savibhattissa raññaṃ hoti vā-raññaṃ, rājānaṃ-raññā.
在这里,指国王中的国王。巴利
Smimhi raññerājini.
在此国王之中,共同共享王权者为王后,即为国王之配偶、诸王之配偶、诸王子之配偶,或统称为“合称”,即国王之配偶。所谓如所谓迦尸罗国王的王后,包括迦尸罗国王本人、迦尸罗国王之妻、迦尸罗国王所属的迦尸罗国的王后、迦尸罗国王之王后、迦尸罗王后等称谓,均指迦尸罗国王和其妻及其境内的王后称号。巴利
Smimhi rājassa savibhattissa raññerājinī honti-raññe, rājini, rājusu, rājesu ‘‘samāse vā’’ti rājassa nāsasmāsmiṃsu yaṃ vuttaṃ taṃ vā hoti-yathā-kāsiraññā, kāsirājena = kāsirañño, kāsiraññassa, kāsirājino, kāsirājassa-kāsiraññā, kāsirājā, kāsirājamhā, kāsirājasmā-kāsiraññe, kāsirājini, kāsirāje, kāsirājamhi, kāsirājasmiṃ-addhato nāmhi.
男性活动的中心,有时指行事的核心,有时指男性所处的地方;或者指活动发生的场所。除了以行为为主导的用法外,同样也可以理解为机构、所在地。因此,不妨解读为“活动的场所”或“所在之处”等义。巴利
Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsuca pumādinamuhoti vā sasamāsunāmhi ceti utte-addhunā-aññatra kammādittā vā ene-addhena-addhanā-se ukāre ca.
青年时期的种种色貌或状态,多样而复杂。巴利
Iyuvaṇṇājjhalā nāmassaneka.
所谓“色彩状态”,是指当其显现时,依次生起的种种色泽与样貌。巴利
Nāmassante vattamānā ivaṇṇuvaṇṇājhalasaññā honti yathākkamaṃ.
色彩是其自身所有。巴利
Jhalā sassa no.
色彩是其自身所有,或属于此一时,或属于彼一时。巴利
Jhalato sassa no vā hoti-addhuno, addhussa, addhassa.
没有像今日这样的说法——如今、今世、现时者,亦或是于此处、此时、此间,或是此自身、此心之谓。巴利
Jhalato smāssa nā hoti vā-addhunā, addhumhā, addusmā, addhā, addhamhā, addhasmā-addhani, addhe, addhamhi, addhasmiṃ-attasaddanohamhi
不应于合音中互相混淆。巴利
Suhīsu naka.
所谓“自身”、“自体”,并非由合音而成,亦不可称为“自身意根”。无论是说“以自身”、“由自身”,还是“于自身”、“在自身”,皆不成立。巴利
Attaātumānaṃ suhīsu vā naka hoti-kakāro antāvayavattho. Attanehi, attanebhi, attehi, attehi.
关于自身与自体,既非自己所有,亦非他人所有。巴利
Attaātumehi sassa no hoti vā-attano, attassa.
以 -a 结尾的阳性名词词干,其属格单数词尾可替换为 -nā;bra(婆罗门相关词干)与 mā 亦然。巴利
Smāssa nā bra mā ca.
关于“梵天”等词,其自身与他者的格变化为:表示自身时用 attā,属格用 assa,不用 nā;所谓 attā 即是自我——在梵天语法中如此。巴利
Brahmā attaātumehi ca parassa smāssa nā hoti-attanā-attanesu, attesu-ātumā attāva-brahma ge.
凡属“gha”组及梵天词类等,依此规则处理。巴利
Ghabrahmādite
为食想所困的梵天、仙人、梵众等,或因同伴等而食,便有梵、梵天、众多梵者。巴利
Ghasaññato brahma kattu isi sakhādīhi ca gasse vā hoti-brahme, brahma, brahmā.
这是“确实是名”的简略判断,用以说明名词的称谓性质。巴利
Nāmhī.
“名”确实存在于梵中,此“名”即由梵的本质所成。巴利
Brahmassu hoti nāmhi-brahmunā.
或为梵天,或为梵住处。巴利
Brahmasasu vā.
婆罗门天确实存在,有婆罗门、婆罗门众生、婆罗门众、以婆罗门为名的众生,称为“婆罗门境界”。在婆罗门天中、婆罗门处、以及婆罗门界的残余,皆如同我们自身一样。巴利
Brahmassu vā hoti sanaṃsu-brahmuno, brahamussa, brahmassa, brahmūnaṃ,brahmānaṃ-brahamunā-‘‘ambādihī’’ti smino nihoti vā-brahmani. Brahme, brahmamhi, brahmasmiṃ-sesaṃ asmasamaṃ.
此处所说的‘友伴’或‘亲近者’,是指王族子弟。巴利
Sakhā-rājādittā sissa ā.
‘朋友’一词的语源与根源。巴利
Āyono ca sakhā.
‘朋友’并非根源,亦非起因,它即是‘朋友’。巴利
Sakhato yonamāyo no honti vā āno ca-sakhāyo, sakhāno.
“友伴”是指不论男女,彼此有所交往的人。巴利
Sakhassa i hoti nonāsesu-sakhino-aññatra-
他是指彼此往来的年轻人,亦即游方者。巴利
Yosvaṃhisu cāraṅa.
友伴亦是年轻人,亦是青春年少之人。巴利
Sakhassa vā āraṅa hoti yosvaṃhisu smānaṃsu ca.
源于“āraṅ”(即木材、辐条)一词。巴利
Āraṅsmā
Āraṅādesato 指为他人所驱使、或驱使他人之同伴,称为友伴、相助者。巴利
Āraṅādesato paresaṃ yonaṃ ṭo hoti-sakhāro-āraddhādo.
自性上之友伴,于亲切称呼时,即谓友、伴、朋。此中诸“友”词,有:朋友、朋友之属、伙伴、同伴们、诸君之友、诸友等。巴利
Sabhāve-sakhā-evamālapane-getu-sakho, sakha, sakhā-amhi-sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ, sakhāyo, sakhā no, sakhino.
由友伴根本起始,友伴在带头一方,依照适当方式,如两边都称作『带头者』的同伴,树枝,旁枝,枝与枝的姊妹,依靠于枝之上的,枝及枝的伙伴,给伙伴,给予伙伴的这些关系成立。巴利
Āraṅādesamhā yonaṃ ṭoṭe vā honti yathākkamanti ṭe-pakkhe-‘‘āraṅismā’’ tiṭo-sakhāre, sakhāro, sakhe-sakhīnā, sakhārehi, sakhehi, sakhārehi, sakhehi-sakhino, sakhissa, sakhārānaṃ.
或指属于伙伴的同伴,即伙伴们。巴利
Sakhassa vā i hoti smānaṃsu-sakhīnaṃ, sakhānaṃ.
从友伴这一词基而来,不属于自己的,是那些以伙伴为主要运用者,即伙伴们;以及与伙伴相关的姊妹们,也就是从姊妹们、从伙伴们、从伙伴本身所出者。巴利
Āraṅādesamhā nāsmānaṃ ṭā hoti-sakhārā-bahulādhikārā sakhārasmā-sakhīnā, sakhīmhā,sakhismā, sakhā, sakhamhā, sakhasmā.
“交往者”者,此中是指恒久交往的朋友、朋友群、诸友——意为为法义故,国王等随顺教法者及坚固法者等,与我等同。巴利
Sakhato smino ṭe hoti niccaṃ-sakhe, sakhāresu, sakhesu-‘‘dhammovāññatthe’ti rājādīyu pāṭhā daḷhadhammādayo vā asmasamā.
“如青年”等中,指青年或类似者,依次称为适当者。巴利
Yuvādihi yonaṃ none vā honti yathākkamaṃ.
这些是所谓“青年”等名称:青年、青年们、为青年、于青年中、青年之众。巴利
Esu yuvādinamā hoti-yuvāno, yuvā-yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve-yuvānā.
当词干“yuva”等遇到复数词尾“su”“hi”等时,须变为“yuvāna”等形式。巴利
Yuvādinaṃ suhisvānaṅi.
在复数离格、具格词尾“su”“hi”等之前,词干“yuva”等变为“yuvāna”,例如“yuvānehi”“yuvānebhi”(青年们,通过……)。巴利
Suhisu yuvādinamānaṅihoti-yuvānehi, yuvānebhi.
“年轻有谷穗者”:指具有年轻谷穗的人,即“年轻者”、“年轻的”。巴利
Yuvā sassa vā ino hoti-yuvano, yuvassa.
于复合词中,在“智”上。巴利
Samāsaminnaṃ nāne.
从“年轻”等词开始,复合词中的 smā、smin 两格,依次变为相应形式——“年轻者的(离格)”、“于年轻者(处格单数)”、“于诸年轻者(处格复数)”。而在《成就词形论》中,此词另示一种词形造法,此法不应采用,因其没有根据——彼处并无阿含等典籍作为根源依据。同样,这类通名——如“摩嘎瓦”、“男性”、“瓦德哈”等词,与“年轻”一词相同;不过其中存在差别,应当了知。巴利
Yuvādihi smāsminnaṃ nāne honti yathākkamaṃ-yuvānaṃ-yuvāne,yuvānesu-rūpasiddhiyaṃ panassa aññathā rūpanayo dassito neso gahetabbo-amūlattā-nahi tatthāgamādimūlamatthi-evamidī samaññampi-maghavapumavattahasaddā yuvasaddasamā-ayantu viseso.
从‘男性’一词起,属格‘嘎’可变为‘暗’——即‘男性’(宾格)、‘男性’(主格单数)、‘男性们’(主格复数)。巴利
Pumasaddato gassa aṃ vā hoti-pumaṃ, puma, pumā.
在主格单数中,词干“puma”有时可选择变为“ā”——如“pumānā”;其余情形则另论。当词尾为“u”时,具格可变为“pumunā”或“pumena”;属格及与格则为“pumuno”“pumussa”或“pumassa”;具格及离格又可作“pumunā”或“pumānā”。又依“pumā”这一主格形,第七格词尾“smiṃ”可选择变为“ne”,于是有“pumāne”“pume”“pumamhi”“pumasmiṃ”。巴利
Nāmhi pumassa vā ā hoti-pumānā-aññatra-vā utte = pumunā, pumena-pumuno, pumussa, pumassa-pumunā, pumānā-‘‘pumā’’ti smino ne vā hoti-pumāne, pume, pumamhi, pumasmiṃ.
阳性词在“sumhi”(第七格单数)格位中所述的变化规则,既可变为“ā”,亦可保持原形。因此,“pumān”(男人)在该格位有如下诸形:“pumānesu”“pumāsu”(即采用“ā”变化之形)及“pumesu”(保持原形之变化)。巴利
Pumassa sumhi yaṃ vuttaṃ taṃ ā ca vā hotīti ānaṅi ā ca hoti-pumānesu pumāsu pumesu.
“vattahā”一词呈现为“sanannaṃ”与“nonānaṃ”两种形态,即分别带词缀“-an”和带词缀“-on/-no”的形式。巴利
Vattahā sanannaṃ nonānaṃ.
“vattahā”的“sanannaṃ”与“nonānaṃ”诸形态,依序为:单数形“vattahāno”,复数属格形“vattahānānaṃ”。巴利
Vattahā sanannaṃ nonānaṃ honti yathākkamaṃ-vattahāno vattahānānaṃ.
Sāsi:此为语尾助词,表示轻微语气。巴利
Sāsi
在单数格及yo格中,非喉音字母结尾的名词发生词根变化。巴利
Ekavacanayosvaghonaṃ.
当“在单数格及yo格中,非喉音字母结尾的名词,三性均作短音”这一规则生效、短音成立后,依“非中性名词在si格中”的规则,非中性名词在si格中加“na”,即为“sā”;又依“yu、vā”等词尾的规则,si格变为“ā”,故得“sāno”。在不加“na”的情形下,依“yo格中名词变为āno”的规则,这是限定性变化,恒常作“māno”,因此有“sāno”——不加“na”时也是如此。巴利
Ekavacane yosu ca ghaokārantavajjitānaṃ nāmānaṃ rasso hoti tiliṅge’ti rasse sampatte-‘‘sisminnānapuṃsakassā‘‘ti anapuṃsakassa simhi tuna hoti-sā-yuvādittā sissa ā-sāno, nottābhāvapakkhe-‘‘yonamāno‘‘ti vādhikārassa vavatthita vibhā sattāniccamāno-sāno-tathā nottābhāva pakkhe.
就语义而言,“āna”增音亦可使用。巴利
Sāssaṃse cānaṅi.
『萨』字于『肩』格及『呼格』之处,生出『阿那基』(变化词尾):萨纳、萨纳、萨诺、萨南、萨内、萨诺——其余变化与『幼』字相同——须知『萨纳』之属格形式——如『苏瓦』『幼瓦』之例——依『单数格于非喉音之处』的规则——于中性则与『提罗萨』相同,此为其特别之处——须取之。巴利
Sāsaddassa ānaṅi hoti aṃse ge ca-(bho)sāna, sānā, sāno, sānaṃ, sāne, sāno-sesaṃ yuvasaddasamaṃ-setu-sānassa-suvāyuvāva-‘‘ekavacanayosvaghonaṃ’’tira- ssattaṃva viseso-getu.
非喉音字于『格』处,三性皆可短化:苏瓦、苏瓦(阴性)。巴利
Aghonaṃ ge vā rasso hoti tiliṅge-(ho)suva, suvā.
“欲正”,意即期望、欲求或志向。巴利
Yosujjhissa pume.
“贪著念”,即牵挂、执着。依修行者的习气而言,通常来说,即便生起此类牵挂,若未达到相应境界,也难生效;唯有当相应功德成熟时,才不会落空。巴利
Jhasaññassa issa yosu vā ṭa hoti pulliṅge-munayo-ato’ti sāmaññaniddesā ato yonaṃ ṭāṭe sampattāpi avidhāna sāmatthiyā na honti-aññatra-
‘由火而断灭’,即因诸相变易而灭失,如是名为断灭。巴利
Jhalato yonaṃ lopo hotī’ti yo lope.
‘断灭’之延续。巴利
Yolopanisu dīgho.
所谓『该断灭之事的延续』者,即修行者——长老、诸长老中有修此义者,其间长短不一。‘修行者’指的是修法者,通过清净思维,正确洞察诸相无常,发起断灭之心。此谓诗人、山林隐士等阿含论著众,保留最后的义理之所在。巴利
Yonaṃ lopo nisu ca dīgho hoti-munī-(bho)munī, munayo, munī-muniṃ munayo munī = muninā munīhi munībhi-yolopa nīsu vī mantuvantunamiccādi ñāpakā ikārā kārānaṃ ‘‘sunaṃhisūti’’dīgha ssāniccattā munihaccādīpi hoti-munino, munissa munīnaṃ, muninā munimhāmunismā, munimhi munismiṃ munīsu-evaṃ kavikapigiri ādayo-aggiisīnaṃ ayaṃ vaseso.
属格词尾“萨”,在“阿基”(火)字之后,变为“尼”。巴利
Sassāggi to ni.
『阿基』(火)字,属格词尾『萨』随意变为『尼』——即『阿基尼』。『阿基』(主格单数)、『阿基幼』(主格复数)、『阿基』(呼格复数)。巴利
Aggismā sissa ni hoti vā-aggini. Aggi, aggayo, aggī.
以词尾“ṭe”取代“sissi”、“sismā”等词尾。巴利
Ṭe sissisismā.
“Isismā”意为火炭,亦即火炭、火灰,或火焰、火灰;火炭、火灰、火光。巴利
Isismā sissa ṭe vā hoti-ise, isi-brahmādittā gasse vā-(bho)ise isi isī.
在第二词尾变化中,“yo”变为“ssa”。巴利
Dutiyassa yossa.
从“isa”之后的第二词尾“yo”可变为“ṭe”,例如“ise”、“isayo”、“isi”,其余与“muni”词相同。至于“ādi”一词,在“smimhi”格中:随“rati”等词尾变化,“smimhi”词尾变为“ṭo”。巴利
Isasmā parassa dutiyā yossa ṭe vā hoti-ise, isayo, isi, sesaṃmunisaddasamaṃ-ādisaddano smimhi-ratyādihi ṭo smino.
从‘ratyādi’等词干起,处格词缀‘smino’可变作‘ṭo’或‘ādo’,用于词首、词首处格。在复合词中,以‘i’结尾的词,其主格复数与处格形式有所区别。巴利
Ratyādīhi smino ṭo hoti vā-ādo, ādimhi, ādismiṃ. Samāse ikārantato yosmiṃsu viseso.
此句用于说明人名或物名的其他用法。巴利
Itoññatthe pume.
在表达其他意义时,以‘i’结尾的名词在阳性中,复数主格词尾‘yo’可依次变为‘no’或‘ne’,如:ariyavuttino、ariyavuttayo、ariyavutti;呼格亦同,如:ariyavuttine、ariyavuttayo、ariyavuttī。巴利
Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā yonaṃ no ne vā honti yathākkamaṃ pulliṅge-ariyavuttino, ariyavuttayo, ariyavutti-evamālapane-ariyavuttine, ariyavuttayo ariyavuttī.
在 smino 中,从不出现 ne 音。巴利
Ne smino kvaci.
当用于别义时,从 i 结尾的名词而来的词尾 smino,在某些情况下可变为 ne,如 ariyavuttine、ariyavuttimhi、ariyavuttismiṃ。因说了“kvaci”,故并非一切处都发生 ne 的转化,唯随所见而定。巴利
Aññapadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā smino ne hoti vā kvaci-ariyavuttine, ariyavuttimhi, ariyavuttismiṃ, ‘‘kvacī‘‘ti vuttattā yathādassanaṃ na sabbatta ne ādeso.
『daddhī』,为元音省略;因其并非中性,故不缩短。巴利
Daddhī, silopo, anapuṃsakattā na rasso.
「那些」(复数主格)用于阳性。巴利
Yonaṃ none pume.
以「鱼」为代表的那些词,其复数主格形式,在阳性中依次如此。「达底诺」。巴利
Jhasaññito yonaṃ nonevāhonti yathākkamaṃ pulliṅge. Daddhino.
从「生类」、「因」、「伊」、「阿」、「帕」等词之后,可选用(某格尾)。巴利
Jantuhetvīghapehi vā.
此句详解:因有情的缘故而使用爪钩等器具时,其他者的生殖器遭受损伤或缺失,如此便称为 daddhī,即“被约束者”;正因其如此残缺不全,故名 daddhī。巴利
Jantuhetuhi īkārantehi ghapasaññehi ca paresaṃ yonaṃ vā lopo hoti-daddhī, daddhiyo-evamālapane-getu-daddhi, daddhī.
「Na jhīko」意为“非皮肤”,指非属皮肤的部分或性质。巴利
Na jhīko.
若说“具鞭者”,并非指持杖者,也非指杖及持杖者。巴利
Jhasaññito aṃvacanassa naṃ vā hoti-daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ, daṇḍine.
以 -in 结尾的阳性名词(如 daṇḍin,持杖者),词干在元音开头的语尾前保持 daṇḍin,在辅音开头的语尾前变为 daṇḍī。业格单数:daṇḍino、daṇḍi;具格单数:daṇḍinā;具格复数:daṇḍīhi、daṇḍībhi;属格单数:daṇḍino、daṇḍissa;属格复数:daṇḍinaṃ;从格单数:daṇḍinā、daṇḍimhā、daṇḍismā。巴利
Jhito yonaṃ no vā hoti pulliṅgehi dutiyā yossa no daṇḍino, daṇḍi, daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi-daṇḍino, daṇḍissa, daṇḍinaṃ-daṇḍinā, daṇḍimhā, daṇḍismā.
所谓‘具杖者’,并非指持鞭的女子。在杖众之中、杖类之中,此具杖者,正如僧团、族群、村落、平民等称谓,是共用的名称。巴利
Jhito smiṃvacanassa ni hoti vā-daṇḍini. Daṇḍimhi, daṇḍismiṃ, daṇḍīsuevaṃ saṅghi gaṇi gāmaṇippabhutayo.
愿此男子归属于你们。巴利
Lā yonaṃ vo pume.
愿此男子成为你们之中的一员,无论已为比丘或尚未出家。巴利
Lato yonaṃ vo hoti vā pulliṅge.
愿他们成为心怀悲悯者。巴利
Vevosu lussa
愿他们远离懈怠,成为念觉清净者。比丘们,于此无有例外,唯有那些因灭尽而久住的比丘。巴利
Lasaññassa ussa vevosu ṭa hoti-bhikkhavo-aññatra-yo lope dīgho-bhikkhu (bho)bhikkhu.
愿他们成为利他者。巴利
Pumālapane vevo.
愿他们既被慈悲所摄受,亦为利他者。比丘们,比丘与比丘,比丘与比丘尼;比丘们,持戒的比丘,比丘与比丘尼,同生共住的众生。比丘们,愿他们在比丘中、在比丘尼中,成为连接、桥梁和光明。以这些缘起及自身因缘,化解众生烦恼,断除诸烦恼。巴利
Lasaññato uto yossālapane vevo honti vā pulliṅge-bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhu-bhikkhuṃ, bhikkhavo, bhikkhu-bhikkhunā, bhikkhuhi,bhikkhūbhi-bhikkhuno, bhikkhussa, bhikkhūnaṃ-bhikkhunā, bhikkhumhā. Bhikkhusmā-bhikkhumhi. Bhikkhusmiṃ, bhikkhūsu-evaṃ setu ketu bhānu ādayo-jantuhetūnaṃ yosvayamhedo-jantvādinā vā yossa lope-jantu.
此处不表述为“起”,亦非“非”。巴利
Cantvādito no ca.
既是有情者,则是有情;亦非如此,尔等若乎殊异性别或界中有情者,有情,确如第二者之说——有情,有情者,有情体,犹如花开之谓。尔等有情,有情者,有情体,缘由、缘故、因缘。缘由之意为“何地何时”,即为因缘之识知所在处。因缘者因缘、因、因缘之间,多言语形态存于其中。巴利
Jantvādito yonaṃ no hoti vo ca vā pulliṅge-jantuno, jantavo, jantuyo-evaṃ dutiyāyomhi-(bho) jantu, jantu, jantuno jantavo-‘‘pumālapane vevo’’tivā ve vo ca jantave, jantavo, jantuyo-hetu, hetavo, hetu. Hetuyo-‘‘yomhivā kvacī‘‘tī yosulasaññassa ussa vā ṭā deso hetayo, hetuyo-(bho)hetu, hetu, hetave, hetavo, hetayo, hetuyo-hetuṃ, hetu, hetavo, hetayo, hetuyo bahusaddā namhi.
众多已渡越者的格尾变化。巴利
Bahukatinnaṃ
于多数情形中,多数即指多数体或多部分,犹如比丘众等量之多。其形有:多数、多个、多种(众多之义)、多样;用于多处、多方面、多群体、多位。其义为多者、由多个、多众;属多者、多群体、于多中、多环境等。巴利
Namhī bahuno katissa ca nuka hoti tiliṅge-bahunnaṃsesaṃ bhikkhusamaṃ-bahu. Bahavo, bahū-(bho) bahu, bahu, bahave, bahavo, bahu bahuṃ, bahavo, bahu-bahunā. Bahuhi,bahūbhi-bahuno, bahussa, bahunnaṃ-bahunā, bahumhā. Bahusmā-bahumhi, bahusmiṃ, bahusu-vattusi.
属叶枝等类中之狮子。巴利
Latupitādinamā simhi.
叶枝相依而生,父母、兄弟、姊妹、女儿、儿子、女婿、孙子乃至亲族,皆同属狮子范畴。巴利
Latuppaccayantānaṃ pitu mātu bhātu dhītu duhitu jāmātu nattu hotu potunañcā hoti simhi-vattā.
以“拉图”收尾的“毕达”等词,在呼格中有特定规则。巴利
Latupitādinamase.
以“拉图”词缀结尾的“毕德”等词,除夺格(词尾“阿拉”)之外,在其他格位中词尾变为“托”。巴利
Latuppaccayantānaṃ pitādinaṃ cāraṅi hoti satoññatra-‘‘āraṅismā’’ti ṭo-vattāro.
『拉图』、『毕德』等词,在属格中词尾变为『阿』,并加呼格(呼格形式):『瓦德』、『瓦德阿』。复数为『瓦德阿如』、『瓦德阿兰』。宾格与呼格为『瓦德阿勒』、『瓦德阿如』——对于具格,依据『托阿纳阿斯玛纳』之规则,变为夺格形『瓦德阿拉』。巴利
Latupitādīnaṃ a hoti ge ā ca-(bho) vatta, vattā. Vattāro, vattāraṃ. Vattāre, vattāro-nāvacanassa ‘‘ṭānāsmāna’’nti ṭā-vattārā.
『Suhisvāraṅi』者,意指悦耳音声及种种声调变化等音韵法之称。巴利
Suhisvāraṅi
以『图』、『毕德』等为词尾者,其工具格复数之语尾可任选:『瓦德阿勒希』、『瓦德阿勒比』、『瓦德乌希』、『瓦德乌比』。巴利
Subhisu tupitādīnamāraṅi vā hoti-vattārehi, vattārebhi, vattūhi, vattūbhi.
于眼睑等相关处,其字亦可省略;如此则于九十九分中生起,而非百分。巴利
Latupitādīhisassa lopo vā hoti-vattu, navattuno, vattussa.
实为相离等,对眦等诸眼睑而言,是生灭事相的差别。巴利
Namhi latupatādinamāraṅi vā hoti-vattārānaṃaññatra.
实为相离等,对眦等诸眼睑而言,是所生清净所灭之物,是生起之处。巴利
Namhi latupitādīnamāvā hoti-vattānaṃ. Vattunaṃ-smāssa vā-vattārā.
'斯敏诺',即'斯'字的属格单数变化形式。巴利
Ṭismino.
原初集结处即是结头节。巴利
Āraṅādesamhāsmano ṭi hoti.
这是短音‘阿’的属格单数变化规则。巴利
Rassāra ṅi.
在此,‘āro’是系纽,于系纽、系纽之处及系纽之物中,勤苦劳作者得以生起。然而,因‘主尊’一词音声繁多且层次众多,故采用原初集结处的变化形式——即诸尊者,称为师父。巴利
Smimhi āro rasso hoti-vattari, vattāresu, vattusu-evaṃ bhattu hottu ādayo-satthusaddassa pana namhi bahulādhikārā vā āraṅādese-satthārā, satthunā-pitā.
这是因为父等不忆念诸恩义的缘故。巴利
Pitādinamanatvādinaṃ
被拒绝等者中父等恶人乃为系缚者,于诸拆散中,父为主,欲等四者犹如系缚,与不思惟等殊异,系缚者无,未思惟者品质俱备。巴利
Natvādivajjitānaṃ pitādinamāro rasso hoti sabbāsu vibhattisu-pitaro iccādi cattusamaṃ-rassova viseso-natvādi nantu rassābhāvā nattāro iccādi guṇavantusi.
「Simhi ntussa ṭā」为关系词组,表示词性特征的关联。「guṇavā」指具有性质者,「-ntu」为表「具足、持有」之义的后缀(非否定词),「vantvā」为动名词,表示具足……的状态。「ādi sambandhiyeva gayhate」意指在诸关联中,只依其相续而取其相应的关联。「ntuvantumantvāvantutavantusambandhi」一词,是对具有性、性质、关联等概念的否定连结。总之,此处说明「不属于具有性状或性质的范畴,亦非关系联结中的成员」。此理并非以有情的生命性质而论,而是辨析词汇性质的归属,因此非一切有情所共有的根本性状。巴利
Simhi ntussa ṭā hoti-guṇavā-ntuva vantvādi sambandhiyeva gayhate ntuvantumantvāvantutavantusambandhi’ti vacanato na jantutanatvādinaṃ-yo-ntantunamādināvānto-guṇavanto aññatra.
「Yvādo ntussa」意为「或为之」,表明该词或语句存在某种可能或状态。巴利
Yvādo ntussa.
在『亚瓦』等词中,『恩图』之『阿』字尾〔发生变化〕——由于以『阿』字结尾之故,〔依〕『塔』规则及『古纳旺达』等〔词〕——若无〔特别〕规定,则依无规定之通行原则,〔依〕『古纳旺达萨』〔之规则〕——(呼格)古纳瓦、古纳瓦、古纳旺,古纳旺朵、古纳旺达——古纳旺,古纳旺当,古纳旺德——古纳瓦达、古纳旺德那、古纳旺德希、古纳旺德毕——古纳瓦朵、古纳瓦萨、古纳旺达萨、古纳瓦当,古纳旺达南——古纳瓦达、古纳旺达、古纳旺达姆哈、古纳旺达斯玛——古纳瓦提、古纳旺德、古纳旺达姆希,古纳旺达斯明,古纳旺德苏——如此,〔以〕「玛嘎旺图」「巴嘎旺图」等词为首〔之类〕,皆同此例。巴利
Yavādisu ntussa a hoti-akārantattā ṭā-guṇavantā-na ce ha avidhānasāmatthiyā aptti avidhānassa caritatthatāya guṇavantassāti-(bho) guṇava,guṇavā, guṇavaṃ, guṇavanto, guṇavantā-guṇavaṃ, guṇavantaṃ, guṇavante-guṇavatā, guṇavantena, guṇavantehi, guṇavantebhi-guṇavato, guṇavassa, guṇavantassa, guṇavataṃ. Guṇavantānaṃ-guṇavatā, guṇavantā, guṇavantamhā, guṇavantasmā-guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi. Guṇavantasmiṃ, guṇavantesu-evaṃ maghavantu bhagavantuppabhutayo.
“Himavato vā o”句中,“Himavato”是属格,意为“雪山的”;“vā”是选择连词;“o”则是呼格或句末助词。整句表示此处涉及到雪山一系或所属物的某种选择或归属。巴利
Himavato vā o.
“Himavato simhi ntussa o vā hoti”为复合句,意谓“属于雪山的、与狮子相同或不同的、或者与其余部分相关的 o”。“himavā-sesaṃ guṇavāva”指“雪山等余类亦具功德”,强调部分与整体性质的联系,体现词形属性与内容的一致。巴利
Himavato simhi ntussa o vā hoti-himavanto, himavā-sesaṃ guṇavāva.
“Ukārantaṃ”,即“以字母乌结尾”,指形态词尾或拼写以“u”音收束的复合语素,属于语法形态分析术语,用以说明此种尾音类型的特征。巴利
Ukārantaṃ.
〔第一格单数形为〕“韦萨布”;复数形为“韦萨布沃”;呼格作“韦萨布”;宾格有“韦萨布韦”、“韦萨布沃”;其余格变与“比丘”词相同。“萨扬布”“巴拉毕布”“阿毕布”等词亦同此变化。“戈德拉布”与“萨哈布”二词,依“从‘珍图’等词起,‘诺’可变作‘韦’”的规则,属格单数可作“戈德拉布诺”或“戈德拉布沃”,主格复数可作“戈德拉布”;同理,“萨巴布诺”“萨哈布沃”“萨哈布”——“萨巴尼乌”词仅在主格复数上有此区别。巴利
Vessabhu. Vessabhuvo, vessabhu-(bho) vessabhu, vessabhuve, vessabhuvo, vessabhu-sesaṃ bhikkhusaddasamaṃ-evaṃ sayambhu parābhibhu abhibhuādayo-gotrabhu sahabhu saddehipanayonaṃ‘‘jantvādito no ve’’ti no vo vā-gotrabhuno, gotrabhuvo, gotrabhu-sabhabhuno, sahabhuvo. Sahabhu-sabbaññusaddassayosveva viseso.
因其相续繁杂,族群之间不互相认同。某些纯男性群体中,皆通晓族称,除了消亡者外(消亡者指已经灭绝的族群)。因此,对‘‘那是你们的族群’’这样的话语,不承认 ‘‘为何是这样’’,不受族外人所知晓,唯有内部通晓此事。由此可见,有知识、明见、精通等高级者,同样能意识到此处族群语言互不相通。巴利
Kuppaccayantato yonaṃ no vā hoti pulliṅge-sabbaññuno-aññatra lopo ca-‘‘lā yonaṃ vo pume’’ti na vo ‘‘kuto’’ti jantvādīhi puthakkaraṇa-sabbaññu-evaṃ viññuvidu vedagu pāragu ādayo kuppaccayantā.
他们如同牛群一般,渐渐散失。巴利
Gossāgayihinaṃsu gāvagavā.
在缺失‘牛’义而散失的语词变化中,‘牛’这个词会变成复数形式‘牛群’。巴利
Gasihinaṃvajjitāsu vibhattisu gosaddassa gāvagavā honti.
〔规则:〕非由格位而来的“朵”音变。巴利
Abhagohi ṭo
凡是从非格位而来的(主格)复数词尾,都变为“朵”,例如“嘎沃”“嘎沃”;呼格则为“格”,主格复数形为“嘎沃”“嘎沃”。巴利
Ubhagohi yonaṃ ṭo hoti-gāvo, gavo-(bho) go, gāvo, gavo.
在单数宾格中,『go(牛)』一词有以下词形:『gāvuṃ』、『gāvaṃ』、『gavaṃ』;复数主格则有:『gāvo』、『gavo』。巴利
Aṃvacanegossa gāvuvāhoti-gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo.
『go(牛)』一词,其词干字母『a』有时转为『ā』,故有『gāvā』、『gāvena』、『gavā』、『gavena』、『gohi』、『gobhi』等变格形式。巴利
Goto nāssa ā hoti vā-gāvā, gāvena, gavā, gavena gohi, gobhi.
“gavaṃ”与“sena”相连属,即属格复数“gavaṃ”与相关格词的组合用例。巴利
Gavaṃ sena
牛,或指与牛群共处之牛,即属于牛群所有之牛。巴利
Gossa se vā gavaṃ hoti saha sena-gavaṃ, gāvassa, gavassa.
具备优良品质者众多。巴利
Gunnañca nantā.
此词与“牛”的相关词形连用,表示牛的优良性质,以及与牛有关的群体、聚集、处所等,例如:牛群、牛的、从牛、在牛中、属于牛等。巴利
Naṃvacanena saha gossa gunnaṃ hoti gavañca vā-gunnaṃ gamaṃ, gonaṃ-gāvā, gāvamhā, gāvasmā, gavā, gavamhā, gavasmā-gāve, gāvamhi, gāvasmiṃ, gave, gavamhi, gavasmiṃ.
牛之中有牛及群牛,这些牛分布于牛群、牛群处、牛群之中。巴利
Gossa sumhi gāvagavā honti vā-gāvesu, gavesu, gosu.
以长元音『o』结尾的阳性名词。巴利
Okārantaṃ-pulliṅgaṃ.
对于阴性名词的词干末尾,处于活动状态的元音『a』被称为『gha』。依『jantv』等规则,有时『vā』音发生省略,遂成「kaññā、kaññāyo」;依『ghabrahma』等规则,唯gas取『e』音,遂成「kaññe、kaññā」;在yo格中,则为「kaññā、kaññāyo」。巴利
Itthiyaṃ vattamānassa nāmassante vattamāno ākāro ghasañño hoti-jantvādinā vāyolopo-kaññā, kaññāyo-‘‘ghabrahmādite’’ti gassevā-kaññe, kaññā-yomhi-kaññā, kaññāyo.
【gh 音规则】当位于 ss、aṃ、sa、sā、sa、yāṃ、ti、ṃsu 等词尾之前时,gh 发生音变。巴利
Gho ssaṃsasāsasāyaṃtiṃsu
【gh 短化规则】当位于 ss、mā 等词尾之前时,gh 变为短音。例词变格:kaññaṃ(受格单数)、kaññā(主格单数)、kaññāyo(主格复数)。巴利
Ssamādisu gho rasso hoti-kaññaṃ, kaññā, kaññāyo-
对于「gha」类中“河流”等阴性名词,第七格单数的词尾为「yā」。巴利
Ghapatekasmiṃ nadīnaṃ yayā.
『ghapato』是一条河流的名称,指该河的水依其自然次第而流,如同女子们前后相随,彼此相依而顺。巴利
Ghapato nadīnamekasmiṃ yayā honti yathākkamaṃ-kaññāya, kaññāhi, kaññābhi-kaññāya, kaññānaṃ, -smimhi-
『ghapato smino yaṃ vā hoti-kaññāyaṃ』,意思是:在彼河中流动的水,正如女子们伴随而行,女子与女子之间相互往来。依此譬喻,信、甘露、安乐等法,若无其母,则如粮食、乳、母亲、乳母,缺一不可,便无有统一之体。巴利
Ghapato smino yaṃ vā hoti-kaññāyaṃ. Kaññāya, kaññāsu. Evaṃ saddhā sudhā sukhāādayo-‘‘nāmmādīhī’’ti ammā annā ambāhi gassa ekārābhāve.
“amma”(母亲)等词中的音节亦可短音化。“ammā”一词可作“amma”等。唯有在“sahāyā”(女伴)、“parisā”(集会)等词中,保持原音节不变。根据“ghossa”等规则,短音化适用于“sahāya”(同伴)、“sahāyā”(女伴)、“parisā”(集会)等词,而“sabbattha”(一切处)等词则不适用。此处“sahāya”意指同伴,“parisā”意指集会,即众人之聚集。巴利
Ammādinaṃ ge rasso vā hoti-amma, ammā iccādi-sesaṃkaññāva-sahāparisāhi smino’’ti sabhāparisāyā’’ti tiṃ vā hoti ‘‘ghossa’’ miccādinā rasse-sahatiṃ-aññatra-sahāyaṃ, sahāya-parisatiṃ, parisāyaṃ, parisāya.
“mati”一词,含“意念、知见”之义。巴利
Mati-yomhi-
于背格(属格/处格形式)。巴利
Pitthiyaṃ.
在阴性词中,位于现在分词语尾的i音与u音,转为清音。巴利
Itthiyaṃ vattamānassa nāmassante vattamānā ivaṇṇuvaṇṇā pasaññā honti.
关于与‘阿’(a)同音者。巴利
Yepassavaṇṇassa.
在清净色彩类词汇中,如‘pasañña’所示,‘i’音可发生省略或变形。某些词汇于雅语中别无他义,仅以音节或形态变化而显现。例如,‘matiyo’、‘mati’等多种词形变体,或因音韵与语法之故,在不同语境下有所分化;又如‘ghapa’等附加连词,以不同的语音形式呈现。如此,诸多词形变异及其相互关系一一展现,尤其在夜晚、光彩等语义关联中,显示出词尾之间的同义或近义现象。巴利
Pasaññassa ivaṇṇassa lopo vā hoti yakāre-vacatthitavi bhāsāyaṃ-matyo-aññatra-jantvādinā vā yolope-matī, matiyo-(bho)mati, matyo, mati, matiyo-matiṃ, matyo, matī, matiyo ‘‘ghapa’’iccādinā yādese-matyā, matiyā, matīhi, matihi-matyā, matiyā, matīnaṃ-smimhi-matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, matīsu-evaṃ kitti kanti tantippabhutayo-rattiyā smino ‘‘ratyādīhivo smino’’ratyādīhivo smino’’ti ṭo vā-ratte-aññatra-ratyaṃ, rattiyaṃ, ratyā, rattiyā-sesaṃ matiyā samaṃ.
「女奴」(单数主格)、「女奴们」(复数主格)、「女奴」(单数主格)、「女奴们」(复数主格)——(呼格)「女奴啊」、「女奴」(单数主格)、「女奴们」(复数主格)、「女奴」(单数主格)、「女奴们」(复数主格)。巴利
Dāsī, dāsyo, dāsī, dāsiyo-(bho)dāsi, dāsī, dāsyo, dāsī, dāsiyo.
“受戒净者”一词的称谓,有“奴隶”“女奴”等多种变化形式,如“奴隶的”“女奴的”“女奴们”“男奴们”等,以及依双数、复数等词尾变化的形态。这些词的形态变动,如同涌泉、河流、鸟鸣等名称一般。巴利
Pasaññito aṃvacanassa yaṃ vā hoti-dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsiṃ, dāsyo, dāsī, dāsiyo-dāsyā, dāsiyā, dāsīhi, dāsībhi-dāsyā, dāsiyā, dāsīnaṃ-dāsyaṃ, dāsiyaṃ, dāsyā, dāsiyā, dāsīsu-evamosadhī pokkharaṇī ādayo-nadisaddā yosu-
意为“于河流音声中”,或“伴随而生”。巴利
Yosu nadisaddassa āma vā hoti-saca.
“为人所缚者、寻求庇护者”,意即他为人所束缚,转而在他人处寻求庇护。巴利
Manubandho sarānamantā paro.
所谓“makāra”,是指附著于水流之物(鳄鱼);由于它处于末端,后续若有涌流相接,便形成连结。而“paro”是名词,意为“次第”。于此教法之中,依此辨识先前形态并非从彼物生起,只是转化与消失,如 najjāyo、nadī、nadiyo 等。巴利
Makāronubandho yassa so sarānamantā sarā paro hotī’ti īkārā paro-‘‘yavā sare’’ti yakāre dassa cavaggo yassa pubba rūpaṃ-najjāyo-aññatra-vā palopayolopesu-najjo, nadī, nadiyo iccādi.
yāgu、yāgu、yāguyo——(呼格)yāgu、yāgu、yāguyo——yāguṃ、yāgu、yāguyo——yāguyā、yāguhi、yāgubhi——yāguyā、yāgunaṃ——yāguyaṃ、yāguyā、yāgusu。同样的,dhenu、sassu、piyaṅgu 等词也是如此。mātu、dhītu、duhitu 等词与 pitusadda 相似;在不省略的情况下,mātusadda 依“ye passā”等句的瑜伽分别而省略,成为 mātuyā。巴利
Yāgu, yāgu, yāguyo-(bho)yāgu, yāgu, yāguyo-yāguṃ, yāgu, yāguyo-yāguyā, yāguhi, yāgubhi-yāguyā, yāgunaṃ-yāguyaṃ, yāguyā, yāgusu-evaṃ dhenu sassu piyaṅguppabhutayo-mātu dhītu duhitu saddā pitusaddasamā-salopābhāvapakkhe yādese mātusaddassa pana ‘‘ye passā’’ti yogavibhāgā vā palopo-matyā, mātuyā.
vadhū(媳妇、年轻女子)一词的完整变格:主格单数 vadhū、vadhū,复数 vadhuyo;呼格单数(bho)vadhu、vadhu,复数 vadhuyo;受格单数 vadhuṃ,复数 vadhuyo;具格单数 vadhuyā,复数 vadhūhi、vadhūbhi;与格、属格单数 vadhuyā,复数 vadhūnaṃ;处格单数 vadhuyaṃ、vadhuyā,复数 vadhūsu。此变格同样适用于 jambu(阎浮树)、vāmorū(大腿)、sarabhu 等同类词。巴利
Vadhū, vadhū, vadhuyo-(bho)vadhu, vadhu, vadhuyo-vadhuṃ, vadhū, vadhuyo-vadhuyā, vadhūhi, vadhūbhi-vadhuyā, vadhūnaṃ-vadhuyaṃ, vadhuyā, vadhūsu-evaṃ jambu vāmorū sarabhu ādayo.
与牛等雄性动物相同。巴利
Go iccādi pumena samaṃ.
“心”(cittasi),即“你是心”之意。(此为训诂释义,解析复合词与句式结构。)巴利
Cittasi.
因无性,故其名为非男性,亦即为非男性标志者及伴侣。巴利
Akārantato nāmasmā sissa aṃ hoti napuṃsakaliṅge-mittaṃ-yomhi.
yoni(子宫;起源)的业格复数形。巴利
Yonanti.
从未发生过的事情称为女性,不属于无性者,这是此处的教义。巴利
Akārantato nāmasmā yonaṃ nī hoti napuṃsake’ti ni ādeso.
未发生过的事情称作未发生的事物,如同心念激荡,有多重层面,其中不同心念长短不一,心、心、心、种种心念,心中所现的心念,如佛语所说,利益众生等,唯独有些是初始的特异心。巴利
Akārantato nāmasmā nīnaṃ ṭāṭe vā honti yathākkamaṃ-cittā, aññatra-‘‘yolopanīsu dīgho’’tidīghe-cittāni-(bho) citta, cittā, cittā, cittāni-cittaṃ, citte, cittāni-citteneccādi buddhasaddasamaṃ-evaṃ pānadānappabhutayo-ekaccādinaṃ tu paṭhamānimhi viseso.
以“有些”等词而言,并不能说他人没有依赖;对于“有些”等事物,并不依“最初的”等词而称为“没有”。巴利
Ekaccādīhi parassa nissa ṭā na hoti-ekaccāni, paṭhamāni-padādīhi nāsmiṃsu.
'Padādihi':意为足部或足节,亦指行走之处、部位,或依其所含之义而立名。巴利
Padādihi nāssa sā hoti vā-padasā, padesa-bilasā, bilena.
由词首等接续主格单数词缀。巴利
Padādihi si.
『Ehi』与『smino』连用者,谓在此足节,足部,部位,足中,或某处,若无动作动词,则无『无』意;谓此言语动作除非是人犯失或过失,或由动作义及相应目的,或对现行之正当说明、说明动作、说明三界之义、行功用、行法,亦如『kammādito』是指动作后续者;而于动作、动做之处,若同心意、口意结合,则如燃烧灰尘等由动作所生结局,谓动作向上他往而非复归原处,是谓『ntassaṃ』;又有词形变化,如gaccha、gacchā等,都有行走、去往之意,如所行之目的地即是行动所向之处。巴利
Ehi smino si hoti vā-padasi, pade, padamhi, padasmiṃ-kamma saddato nāssa‘‘nāsseno’’ti eno vā-kammena-aññatra pumādinā vā utte-kammunā, kammanā-imināva sasmāsu uttaṃ-tassa lasaññāyaṃ-sasmānaṃ yathāyogaṃ nonā niccaṃ-vavatthitavibhāsāyaṃ-kammuno, kammassa-kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā-‘‘kammādito’’ti smino vā nimhi-kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ-sesaṃ cittasamaṃ-camma vesma bhasmādayo kammasmā uttatoññatra-gacchantasi-‘‘ntassaṃ’’ti vā amhisilopo-gacchaṃ-aññatra sissa aṃ-gacchantaṃ, gacchantā gacchantāni-(bho)gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni-gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni-nādisu pulliṅgasmaṃ-evaṃ yajanta vajantādayo.
意指无作,即无有动作、非造作之境。巴利
Akārantaṃ.
“骨”,此为“aṭṭhi”词条释义的起始,意为骨骼、骨头。巴利
Aṭṭhi
注疏中所说的“巴胎”,并非专指男性生殖器,而是通用于骨骼类词语,如指骨、指节骨、臂骨、身骨等处。“巴胎”即从第三音节起,与“牟尼”(禅者)一词的变格相似;此外尚有眼、乳房、腹、乳头、腋下、眼等词亦然。巴利
Jhalato yonaṃ ni hoti vā napuṃsakaliṅge-aṭṭhini-yo lopadighesu-aṭṭhi-(bho)aṭṭhi, aṭṭhīni, aṭṭhī-aṭṭhiṃ, aṭṭhini, aṭṭhi = tatiyādisu munisaddasamaṃ-evamacchi akkhi dadhi satthi ādayo.
“杖”原指单数形式,后引申为绳索、金属条、鞭子等形状,皆称为杖。又有腋下杖、杖、若干杖、腋下杖、杖的复数等说法。亦表安乐与速行之义。巴利
Daṇḍī-‘‘ekavacane’’ccādinā rasso-silopo-daṇḍīni, daddhī-(bho)daṇḍi, daṇḍī, daṇḍīni, daddhī-daṇḍinaṃ,daṇḍiṃ, daṇḍīni, daṇḍī-sesaṃ pulliṅgasmaṃ-evaṃ sukhakārī sīghayāyī ādayo.
眼睛、眼眸及眼骨三者的声音相同,同样表示寿命、甘甜、滋养、弓弩、心意、隐秘之意及年寿。由愤怒等引发的风声亦非此处所指,非此义,也非水声。水声有『含水者』的称谓,故水中、水里、水内皆非其义。巴利
Cakkhu, cakkhuni, cakkhu-aṭṭhisaddasama-evamāyu madhu matthu dhanu cittaguppabhutayo-āyusāti kodhādittā nāssa sā vā-ambusaddā smino‘‘ambavādīhī’’ti vā ni ādesā-ambuni, ambumhi, ambusmiṃ.
关于中性词的“半”字巴利
Addhaṃnapuṃsake.
词尾-ntu构成的“有……者”词,当中性单数主格时,取其“半”的形式:如“具德者”单数主格为 guṇavaṃ,宾格为 guṇavantaṃ。中性复数主格,则依“yava 等词尾变为 ont”之规则,于 a 音处再依“yo 格变 ni”之规则,而此 ni 亦可替换为 ṭā 等。例如“具德者们”guṇavanatāni、“无常者们”aniccatāni,其变格模式与“行者”gacchanta 相同。同理,“具名誉者”yasavantu、“具财富者”dhanavantu、“具牛群者”gomantu 等词亦如此类推。巴利
Ntussa addhaṃ hoti simhi napuṃsake-guṇavaṃ, guṇavantaṃ-yomhi-‘‘yavādontussā’’ti akāre‘‘yonaṃ nī’’ti ni tassa vā ṭādese-guṇavanatāniccādi-gacchantasamaṃ-evaṃ yasavantu dhanavantu gomantvādayo.
「度种姓者」,其单数主格为「度种姓者」,呼格为「诶,度种姓者!」,复数主格为「诸度种姓者」,单数宾格为「度种姓者」(宾格),复数宾格为「诸度种姓者」,单数工具格为「由度种姓者」,依此类推——在阳性词格变化上与「胜光者」一词相同。同理,「已胜者」、「自生者」、「知法者」等词亦依此类推。巴利
Gotrabhu, gotrabhuti, gotrabhu-(bho)gotrabhu, gotrabhuni, gotrabhu-gotrabhuṃ, gotrabhuti, gotrabhu-gotrabhunā iccādi pulliṅge vessabhusaddasamaṃ-evaṃ abhibhu sayamabhu dhammañña ādayo.
以长元音ū结尾的中性词。巴利
Ūkārantaṃ-napuṃsakaliṅgaṃ.
其次,说明以“一切”(sabba)等词为首的代词的语形规则:“一切”(sabba)、“哪一个”(katara)、“哪一个”(katama)、“两者”(ubhaya)、“另一个”(itara)、“另一个”(añña)、“某一个”(aññatara)、“某一个”(aññatama)、“前”(pubba)、“前后”(parāpara),以及“右、左、下、上”等表方位与指定义的词、“不具想”(asaññāyaṃ),连同“ya”“tya”“ta”“eta”“ima”“amu”“kiṃ”“eka”“tumha”“amha”等词,合称以“一切”(sabba)为首的代词类。巴利
Atha sabbādīnaṃ rūpanayo niddisīyate-sabba katara katama ubhaya itara añña aññatara aññatama pubba parāpara dakkhiṇuttarādha rānivavatthāyamasaññāyaṃ-ya tya ta eta ima amu kiṃ eka tumhaamha iccete sabbādayo-sabbo.
“Yonameṭa”一词,是由词根复合而成,意为“由此而生”或“源于此”。巴利
Yonameṭa.
在所有非元音结尾的语基之后,此“Yonameṭa”表现为形态不变的词尾;凡这些说法,皆见于第二格复数之中。巴利
Akārantehi sabbādihi yonameṭa hoti-sabbe-evamālapana dutiyāyosu.
于一切名词的属格形式中,亦含有此义。巴利
Sabbādīnaṃ namhi ca.
所有无形态变化词尾的属格形式皆是如此,同时含有属格与便利之意。巴利
Akārantānaṃ sabbādīnaṃ e hoti namhi suhisu ca.
对于 sabba 等词,属格词尾 -naṃ 构成 sabbesaṃ、sabbesānaṃ;余者与 buddha 相同。在阴性词中,当加上词缀 ā、发生元音省略,且将 ā 音视为 gha 时,其形态法则便如 kaññā 一词,此为不同之处。巴利
Sabbādito naṃvacanassa saṃsānaṃ honti-sabbesaṃ, sabbesānaṃ-sesaṃ buddhasamaṃ-itthiyaṃ ‘‘itthiyamatvā’’ti āppaccaye saralope ca kate ākārassa ghasaññāyaṃ kaññāsaddasseva rūpanayo, ayantu viseso.
‘ghapā’是动词‘ghapeti’的第三人称单数现在时,意为吹气或吹气声。此处的‘ssa ssā vā’为强调词,表示此吹气声即是如此。巴利
Ghapā sassa ssā vā.
总而言之,‘ghapato sassa ssā vā’表示吹气的声音。‘ghossa’即声音,‘miccādanā’指出它是虚假的声响。‘rasse-sabbassā’意为声音的整体。在这整体的意义上,指的是一切有声音的虚妄现象。此句总体说明:所有事物的声音,皆是三界中虚幻不实的声响。巴利
Sabbādīnaṃ ghapato sassa ssā vā hoti-‘‘ghossa’’miccādanā rasse-sabbassā. Sabbāya-namhi-sabbāsaṃ. Sabbāsānaṃ.
‘Smino ssaṃ’即此处的‘smin’(内在、内部、在中间)与助词,意为在一切之中、在诸法之中。巴利
Smino ssaṃ.
举例而言,吹气声本身即具整体性与普遍性。这种整体与普遍性遍及一切存在,不论性别,乃至所有现象。巴利
Sabbādinaṃ ghapato smino ssaṃ vā hoti-sabbassaṃ, sabbāyaṃ, sabbāya-napuṃsake-sabbaṃ-yossa nimhi-
‘Sabbādīhi’意谓以一切(之理)为依,说明此吹气声或响声无有例外,普遍具足。巴利
Sabbādīhi.
‘Sabbādihi parassa nissa ṭā na hoti’意指在一切法中,并非另有别处。此处以‘sabba’及其相关词为例,即一切、所有。三种根本性别——男性、女性、中性,在声音上并无差别。其余词义亦复如是,诸声皆具此特性,显示声音现象的平等与无自性。巴利
Sabbādihi parassa nissa ṭā na hoti-sabbāni-(bho)sabba, sabbā, sabbāni-sabbaṃ, sabbe, sabbāni-nādisu pumeva-katarādayo tayo tīsu liṅgesu sabbasamā-evaṃ itara aññasaddā-ssāssaṃsu viseso.
在此教法中,是说一切法唯各自分别其自身。巴利
Ssaṃssāsyāyesvitarekaññetimānami.
于多种初始中,对他者分别存在诸于是他及非他、彼此异于彼者等差别音声之种类,此皆普遍同时先行之标识。巴利
Ssamādisu itaraekaaññaeta imैññesaṃ i hoti-itarissā, itarissaṃ-aññissā, aññissaṃ-aññataraaññatamasaddā liṅgattaye sabbasamā-pubbo-yo.
由六种方式起始。巴利
Pubbādīhi chahi.
由此六种详尽科别而成,于之前者中,有先次先后,前后先后,前,先,前后先次,前后,前余等,一切标识皆等同,依此归纳出五个类,则一切始终同等依序事相一并列举,此于根本恒实无法成就。巴利
Etehi chahi savisaye eṭa vā hoti’ti yosseṭa-pubbe, pubbā-(bho)pubba, pubbā, pubbe, pubbā-pubbaṃ, pubbe, pubbā-sesaṃ sabbaliṅge sabbasamaṃ-evaṃ parādayo pañca-yo, yā, yamiccādi sabbasamaṃ-yādinamālapane rūpaṃ na sambhavati-tyasi.
除却者即其断除。巴利
Tyatetānaṃ tassa so.
除却中非男子者,其内为狮子种,此亦有或无诸如彼这些差。巴利
Tyatetānamanapuṃsakānaṃ tassa so hoti simhi-syo, syātyamiccādi-so.
这里“ta”为指示代词,意为“那、此”,用于远指。巴利
Ta tassa no sabbāsu.
“ta”词干“ta”,在一切格变化中,或变为“no”,或变为“te”。例如:“ne”“te”(宾格复数),“naṃ”“taṃ”(宾格单数),“ne”“te”(复数宾格),“nena”“tena”(具格单数),“nehi”“tehi”(具格或离格复数),“nebhi”“tebhi”(具格或离格复数异形)。巴利
Tasaddassa tassa no vā hoti sabbāsu vibhattisu-ne, te-naṃ taṃ, ne, te-nena, tena, nehi, tehi, nebhi, tebhi-
“ṭa”的替换规则同样适用于“sasm┓smiṃ”“ssa”“yaṃ”“ssa”“saṃ”“mh┓mhi”“smiṃ”“imassa”等格语尾。巴利
Ṭa sasmāsmiṃssāyassaṃssāsaṃmhāmhismimimassa ca.
「sa」与「ta」字末的「t」字形(即 t-字干),在前位母音省略(pubbasara-lopa)之后,或可变为「ṭ」字形,或保持不变,其相关格位形式如下:(以下续译前段被拆散到466-470位的内容)属格(第六格):assa、nassa、tassa;nesaṃ、nesānaṃ、tesaṃ、tesānaṃ;从格(第五格):amhā、asmā、namhā、nasmā、tamhā、tasmā;处格(第七格)例如:amhi、asmiṃ、namhi、nasmiṃ、tambhi、tasmiṃ、nesu、tesu。;阴性形式有:sā、nā、nāyo、tā、tāyo;以及 naṃ、taṃ、nā、nāyo、tā、tāyo。;(注:“nāmhi kate”指适用于阴性处格的规则。)巴利
Sādasvimassa tasaddatakārassa ca ṭo vā hoti-pubbasara lope-assa, nassa, tassa-nesaṃ, nesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ-amhā, asmā, namhā, nasmā, tamhā, tasmā-amhi, asmiṃ, namhi, nasmiṃ, tambhi, tasmiṃ, nesu. Tesu-itthiyaṃ-sā, nā, nāyo, tā, tāyo-naṃ, taṃ, nā, nāyo, tā, tāyo-nāmhi kate-
由此,此处的这些‘ssā’等形式,依其归属来确定含义——‘ssā’是此指示词的方位格单数形式,意为‘于此’或‘在此处’。巴利
Ssā vā tetimāmūhi.
『嘎』等诸格尾,于此诸词,以『阿母』等替换时,在某一地方用『阿萨』、『纳萨』、『纳亚』等形式。巴利
Ghapasaññehi tā etā imā amūhi nādanamekasmiṃ ssā vā hoti-vā ṭā dese-assā, nassā, nāya.
此词的格尾可有第三格、与格、工具格、处所格、离格,或在第三格、与格、工具格、处所格、离格中缺失的情形。巴利
Ssaṃssāssāyesu tassa vā i hoti-tissā, tassā, tāya-nāhi, nābhi, tāhi, tābhi-sassa vā ssāmhi-assā, nassā, tissā, tassā, ssādesābhāvapakkhe.
这三者便是该词的格尾。巴利
Tetimāto sassa ssāya.
这些是该词的格尾,或为复数格尾。巴利
Tā etā imāto sassa ssāyo hoti vā-assāya, nassāya,
于复数第三格、复数与格的双数之后,或于第三格、工具格的呼格变体中,有“sunaṃhisu”音节;它包括长形的“āsaṃ”、“nāsaṃ”、“nāsānaṃ”、“tāsaṃ”、“tāsānaṃ”。这些形式,就其本质而言,都是复数与格、第七格、单数与格及呼格、第三格、工具格、处所格等格尾缺失的特例,通于三性。巴利
Tissāya, tassāya-dvihi muttapakkhe-tāya tāya-naṃvacanassa samādese takārassa ca vā ṭādese ‘‘sunaṃhisu‘‘ti dīghe ca kate-āsaṃ, nāsaṃ, nāsānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ-sattamiyaṃ-assaṃ, assā, nassaṃ, nassā, nāyaṃ, nāya, tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā, tāyaṃ, tāya, nāsu, tāsu-napuṃsake-naṃ, taṃ, nāti, tāti, naṃ, taṃ,ne, nā, ni, te, tāni-nādisu pumeva-evametasaddassa tīsu liṅgesu-ṭanādesābhāvo’va viseso-imasi.
那是它的。巴利
Simhi napuṃsakassāyaṃ.
此词的格尾可有第三格、与格、工具格、处所格、离格,或在第三格、与格、工具格、处所格、离格中缺失的情形。巴利
Imasaddassānapuṃsakassāyaṃ hotisimhi-ayaṃ, ime, imaṃ, imenā.
这些是该词的格尾,或为复数格尾。巴利
Imasaddassānitthiyaṃ nāmhi anैmiccādesā honti-anena, iminā-hi-
于复数第三格、复数与格的双数之后,或于第三格、工具格的呼格变体中,有“sunaṃhisu”音节;它包括长形的“āsaṃ”、“nāsaṃ”、“nāsānaṃ”、“tāsaṃ”、“tāsānaṃ”。这些形式,就其本质而言,都是复数与格、第七格、单数与格及呼格、第三格、工具格、处所格等格尾缺失的特例,通于三性。巴利
Imassā nitthiyaṃ ṭe.
阴性词“伊玛”:格尾“德”变为“苏”;取“纳含希苏”——“伊希”“伊希”“伊梅希”“伊梅希”;取“萨”,依“达萨斯玛斯弥”等规则,所有“萨巴萨伊玛萨”皆可替换为“阿萨”“伊玛萨”“伊萨含”“伊萨纳含”;“伊梅萨含”“伊梅萨纳含”;“阿姆哈”“阿斯玛”“伊玛姆哈”“伊玛斯玛”;“阿姆希”“阿斯弥含”“伊玛姆希”“伊玛斯弥含”“伊苏”“伊梅苏”——于阴性:“阿杨”“伊玛”“伊玛约”;“伊玛含”“伊玛”“伊玛约”;具格:依“阿萨瓦德底玛姆希”规则,“阿萨”可用,替换后再依“阿萨弥”等规则将“伊”替换为“阿”——“阿萨”“伊弥萨”——其余形式:“伊玛亚”“伊玛希”“伊玛希”;属格:“阿萨”“伊弥萨”“阿萨亚”“伊弥萨亚”“伊玛亚”;第四格词尾同位替换,以及“伊玛萨”替换后,依“苏纳含哈苏”规则延长并加“咖纳”——“阿萨含”“伊玛杨”;以“萨纳含”替换——“伊玛萨纳含”;第七格:“阿萨含”“伊弥萨含”;“阿萨亚”“伊弥萨亚”“伊”巴利
Imasaddassānitthiyaṃ ṭe hotivā sunaṃhisu-ehi, ehi, imehi, imehi-sa-ṭasasmāsmi miccādinā sabbassimassa vā ṭādese-assa, imassa, esaṃ, esānaṃ. Imesaṃ, imesānaṃ-amhā, asmā, imamhā, imasmā-amhi, asmiṃ, imamhi, imasmiṃ, esu, imesu-itthiyaṃ-ayaṃ, imā, imāyo-imaṃ, imā, imāyo-nā-‘‘ssā vā tetimāmūhī’’ti ssā vā, ṭādese ssamiccādinā i ā dese ca-assā, imissā-aññatra = imāya, imāhi, imāhi-sa-assā, imissā, assāya, imissāya, imāya, naṃvacanassa samādese imassa ca ṭādese ‘‘sunaṃhasū’’ti dīghe ca kane-āsaṃ, imāyaṃ-sānamādese-imāsānaṃ-sattamiyaṃ-assaṃ, imissaṃ. Assāya, imissāya, imāyaṃ, imāya, imāsu-napuṃsake.
“伊玛萨”的中性形式为“伊当”,或亦可使用。巴利
Imassidaṃ vā.
“含肢”:连同这些,于此时此处,对无性者有所指,即所谓“此”“这些”“他们”。于第三人称等阳性词中,此为阳性单数第一格形式。巴利
Aṃsisu saha tehi imassidaṃ vā hoti napuṃsake-idaṃ, imaṃ, imā, imāni-idaṃ, imaṃ, ime, imāni-tatiyādisu pulliṅgasmaṃ-amusi.
『Massāmussa』者,名称词,指特定事物,此处指称归属或所有。巴利
Massāmussa.
非中性词『阿母』词,其『玛』字在第一格单数时变为『苏』——『阿苏』;复数格尾——巴利
Anapuṃsakassāmussa makārassa so bhoti simhi-asu-yo-
从『阿母』词,『玛斯玛』词尾脱落。巴利
Lopo musmā.
从『阿母』词,复数格尾于阳性中可脱落,依规则复数脱落时一律延长元音——『阿母』;『阿母含』、『阿母』;『阿母纳』、『阿母希』、『阿母毕』——巴利
Amusaddato yonaṃ lopo vā hoti pulliṅge’ti niccaṃyo lope digho-amu-amuṃ, amū-amunā, amūhi, amūbhi-
“Na no sassa”,意谓他并没有这个,此非彼所拥有,即断定其不存在。巴利
Na no sassa.
“阿穆斯玛”“阿穆萨”,皆非此义,不属此类。“阿穆萨”即无此者;“阿穆斯那姆”是凭借此无者;“阿穆穆哈”是依于无者而立,以无者为所依;“阿穆斯玛阿穆姆希”谓于无之中,处于无中;“阿穆斯米”谓于无中;“阿穆苏”为女人能无之义;“阿苏”作无之义;“阿穆”为无者;“阿穆约”为无之义。巴利
Amusmā sassa no na hoti-amussa, amusaṃ, amusānaṃ-amunā, amumhā, amusmā-amumhi,amusmiṃ, amusu-itthiyaṃ-asu, amu, amuyo-
“阿穆”或作“阿穆乌”;“阿穆约”并非指此,而是指无知之流,即无明之流。“阿穆萨”意为无;“阿穆亚”“阿穆乌希”“阿穆布希”皆与无相关。“阿穆亚”与“阿穆萨”是对无者的称呼;“阿穆萨那姆”指虚无的无者;“萨塔米亚姆”指第七格的无者之义。“阿穆萨”指无者;“阿穆亚”指无;“阿穆苏”指非男性方面的无者。巴利
Amuṃ, amū, amuyo-nā-‘‘ssāvā, tetimāmūhī’’ti ssā vā-amussā, amuyā, amūhi, amūbhi-amussā, amuyā, amusaṃ, amūsānaṃ-sattamiyaṃamussā. Amussaṃ. Amuyaṃ, amuyā, amusu-napuṃsake-
与“阿穆斯”及各类无者在一起时,便有“无者”之存在;或者说,那是指非男性的无者,或者指其他相异的“无”。巴利
Aṃsisu saha tehi amussa aduṃ hoti vā napuṃsake-aduṃ-añña
不同于三种根本色彩者,即如‘阿穆’、‘阿穆纳’、‘阿穆乌’、‘阿杜姆’、‘阿穆’、‘阿穆尼’、‘阿穆乌舍萨’等,犹如人之不同字形。巴利
Tra silope-amu, amuna, amū, aduṃ, amuṃ, amuni, amū-sesaṃ pumeva-kiṃsi.
所谓‘此何物’,意指其遍为一切。巴利
Kissa ko sabbāsu.
在一切格位中,‘kissa’的‘ko’成为:即‘sisso’、‘ko’、‘ke’、‘kaṃ’、‘ke’、‘kena’、‘kahi’、‘kehi’。巴利
Sabbāsu vibhattīsu kissa ko hoti-sisso-ko, ke, kaṃ, ke, kena, kahi, kehi.
“ki”(什么)在“sasmiṃsu”或“nitthiyaṃ”中出现。巴利
Ki sasmiṃsu vā nitthiyaṃ.
在非阴性中,[疑问代词词干 ka] 在“sasmiṃsu”等词尾前成为 kissa 或 ki:kissa、kassa、kesaṃ、kesānaṃ、kamhā、kasmā、kimhi、kismiṃ、kamhi、kasmiṃ、kesu。在阴性中,ka 词干因以 a 音结尾,加 ā 后缀:kā、kā、kāyo 等,一切如此。中性中亦全部相同。巴利
Anitthiyaṃ kissa ki vā hoti sasmiṃsu-kissa, kassa, kesaṃ, kesānaṃ, kamhā, kasmā, kimhi, kismiṃ, kamhi, kasmiṃ, kesu-itthiyaṃ-kaādese akārantattā āppaccayo-kā, kā, kāyo iccādi sabbāva-napuṃsake.
Kimaṃsisu(即“kimaṃ”“aṃ”“si”“su”这些词尾)在中性中亦一同适用。巴利
Kimaṃsisu saha napuṃsake.
所谓与复数形式一同使用的词,其本质为何?例如“哪些”“什么”“谁”“由谁”等,皆为复数,即表示数量的词。数量词属于指示词,用以辅助指称某些数量的事物。在此,数量词是数量标记语句的核心:若为单数形式,即表示一、一个;若处于复数形式,意义虽仍为单一,于指称时却又具有多样性。此外,这些词在词尾标记上存在细微差别,如某些词尾带有填充音节,或用于指示阳性、阴性、中性。这些特殊的音节构成十八种差异,由此在语法上稍有不同,而意义则彼这些同。巴利
Aṃsisu saha tehi kiṃsaddassa kiṃ hoti napuṃsake-kiṃ, kāni, kiṃ, ke, kāni-keneccādi pumeva-ekasaddo saṅkhyātulyaññā sahāyavacano-atra saṅkhyāsaddo saṃkheyyavāci-yadā saṅkheyya vācī tadekavacananto aññatra bahuvacanantopi-eko ekā ekamiccādi-sabbasamaṃ tiliṅgesu-ssāssaṃsu pana-ssamādinā imhi ekissā ekissaṃ-tumha ambhasaddā aliṅgā-tathā ubha katiñci saddā pañcādayo aṭṭhārasantā ca-tumhasi amhasi.
在 aṃ 与 si 格尾前,tumha 可变为 tuvaṃ 或 tvaṃ。巴利
Tumhassa tuvaṃ tvamamhi ca.
且在‘amhi’、‘simhi’中,tumha(你)的带有格变化词尾的(savihattissa)形式成为‘tuvaṃ’、‘tvaṃ’——即‘tuvaṃ’、‘tvaṃ’。巴利
Amhisimhi ca tumhassa savihattissa tuvaṃ tvaṃ honti-tuvaṃ tvaṃ.
在主格单数词尾(siṃ)出现时,〔第二人称代词〕变为 haṃ。巴利
Simhi haṃ.
在“si”格尾前,带格尾的“amha”变为“ahaṃ”——即 ahaṃ、yo、tumhe。巴利
Simhi amhassa savibhattissa ahaṃ hoti-ahaṃ-yo-tumhe.
即“mayaṃ”(我们)、“asmā”(从此/由这)、“amhassa”(于我/属我)。巴利
Mayamasamāmhassa.
带格尾的 amha,其 mayaṃ、asmā 或 [amhe] 依此顺序成为:mayaṃ、asmā、amhe;‘aṃ’成为 tuvaṃ;Tvaṃ。巴利
Yosvamhassa savibhattissa mayamasmā vā honti yathākkamaṃ-mayaṃ, asmā, amhe-aṃ-tuvaṃ. Tvaṃ.
amhi(在我处)、taṃ(你)、maṃ(我)、tavaṃ(你的/对你,也作“你”)、mamaṃ(我的/对我,也作“我”)。巴利
Amhi taṃ maṃ tavaṃ mamaṃ.
在‘amhi’这一词形中,带格尾的‘tumha’(你/你们)、‘amha’(我/我们)词干的形式依次成为‘taṃ’、‘maṃ’、‘tavaṃ’、‘mamaṃ’——即‘taṃ’、‘tavaṃ’、‘maṃ’、‘mamaṃ’。巴利
Amhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maṃ tavaṃ mamaṃ honti yathākkamaṃ-taṃ, tavaṃ, maṃ, mamaṃ.
在第二格复数 yo 前,也可如此。巴利
Dutiye yomhi vā.
带格变化(savihatti)的 tumha、amha 两个词干,各自在第二格(dutiya)的 -yo 词尾处(yomhi)成为 ṅaṃ 或 ṅākaṃ 词尾——即 tumhākaṃ、tumhe;amhaṃ、amhākaṃ、asmā、amhe。巴利
Tumhaamhasaddānaṃ savihattīnaṃ paccekaṃ ṅaṃ ṅākaṃ vā honti dutiye yomhi-tumhākaṃ tumhe, amhaṃ, amhākaṃ, asmā, amhe.
在 nā、smā 等格尾前,tumha 与 amha 分别变为 tayā、mayā。巴利
Nāsmāsu tayā mayā.
在与‘nā’、‘smā’、‘su’这些格尾结合时,tumha(你/你们)和 amha(我/我们)这两个词(tumhaamhasadda)的带格尾诸形式(savibhattīnaṃ),按次序分别成为 tayā、mayā。巴利
Nāsmāsu tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayā honti yathākkamaṃ.
Tayātayinaṃ(即 tayā、tayi、naṃ)、tva,或 tassa。巴利
Tayātayinaṃ tva vā tassa.
tumha(你/你们)的 tayā、tayīnaṃ 之中,ta 音(takāra)可选择地变为 tva——即 tvayā、tayā;mayā;tumhehi、tumhebhi;amhehi、amhebhi。巴利
Tumhassa tayātayīnaṃ takārassa tva hoti vā-tvayā, tayā, mayā, tumhehi, tumhebhi. Amhehi, amhebhi.
在 se 格尾前,分别为 tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ。巴利
Tava mama tuyhaṃ mayhaṃ se.
这些是‘tumha’、‘amha’两词在带格位词尾(svibhattīnaṃ)时依次形成的 tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ——即 tava、tuyhaṃ、mama、mayhaṃ。巴利
Se tumhaamhasaddānaṃ svibhattīnaṃ tava mama tuyhaṃ mayhaṃ honti yathākkamaṃ-tava tuyhaṃ mama mayhaṃ.
在‘naṃ’与‘su’等词尾中,只有‘samākaṃ’、‘mamaṃ’。巴利
Naṃsesva samākaṃ mamaṃ.
在‘naṃ’等(形式)中,带格尾的‘amha’(我/我们)依次成为‘asmākaṃ’、‘mamaṃ’——‘mamaṃ’。巴利
Naṃsesvamhassa savibhattissa asmākaṃ mamaṃ honti yathākkamaṃ-mamaṃ.
在‘naṃ’与‘hi’这两个后缀之前(namhi),‘ṅa’变为‘ṅāka’;也就是‘ṅaṃ’变成‘ṅākaṃ’。巴利
Ṅaṃ ṅākaṃ namhi.
你的、我的、你的、我的,彼此相称互为所有。巴利
Namhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ ṅaṃ ṅākaṃ honti paccekaṃ-tumhaṃ tumhākaṃ amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ.
在 smā 格尾前,可变为 tvamhā。巴利
Smāmhi tvamhā.
在‘smā’(从格词尾)中,带格位语尾的‘tumha’变为‘tvamhā’;或者——‘tvamhā、tvayā、tayā、mayā’。巴利
Smāmhi tumhassa savibhattissa tvamhā hoti vā-tvamhā tvayātayā mayā.
在处格后缀“smiṃ”时,“tumha”和“amha”(这两个代词)成为“tayi”、“mayi”。巴利
Smimhi tumhāmhānaṃ tayi mayi.
在不同的区分中,“我”“我们”诸词连同各自的格位变化,依次作“于你”“于你”“于我”“于你们”等。巴利
Smimhi tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayi honti yathākkamaṃ-tvayi tayi mayi, tumhesu.
由“我们”等词所发之声,各自有别。巴利
Sumhāmhasayāsmā.
当从格词尾与处格词尾出现时,代词词干 amha 变为 asmā、sumhi、asmāsu 或 amhesu。巴利
Amhassa asmā hoti vā sumhi-asmāsu amhesu.
所谓‘Apādādo padatekavākye’,是总则(adhikāro)。巴利
‘‘Apādādo padatekavākye’’ti adhikāro.
除第五格外,在 yo、naṃ、hi、su 等格尾前,tumha 与 amha 分别可变为 vo 与 no。巴利
Yonaṃ hisvapañcamyā vo no.
并非五根中那无害的言语。现行中的言语,有的位于他者的独句中,在你们的声音、各不相同的声音中,难道不属于你们吗?好好地安住吧,你们安住吧,我们看你们安住,你们看,你们看我们。这给你们,这给你,你给我。这给你们的财物,财物给你们,财物给我。都为你们所作,都为你们所作,都为我们所作。巴利
Apañcamiyā yonaṃ hisvapādādo vattamānānaṃ padasmā paresa mekavākye ṭhitānaṃ tumhaambhasaddānaṃ savibhattīnaṃ vo no honti vā yathākkamaṃ-tiṭṭhatha vo, tiṭṭhatha tumhe, tiṭṭhāma no, tiṭṭhāma mayaṃ-passati vo, passati tumhe, passati no, passati amhe-diyate vo, diyate tumhaṃ, diyate no, diyate amhaṃ-dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ,dhanaṃ no, dhanaṃ amhaṃ-kataṃ vo, kataṃ tumhehi, kataṃ no, kataṃ amhehi.
在 nā 与 se 格尾前,tumha 与 amha 分别可变为 te 与 me。巴利
Te me nā se.
在名词(Nāmhi)中,且当带格尾(savihatti)的 tumha、amha 词不处于句首(apādāda)、位于其他词之后、处于同一句(ekavākya)中时,它们按顺序成为 te 或 me——kataṃ te(为你做了)、kataṃ tayā(由你做了)、kataṃ me(为我做了)、kataṃ mayā(由我做了);dīyate te(被给予你)、dīyate tava(被给予你)、dīyate me(被给予我)、dīyate mama(被给予我);dhanaṃ te(你的财富)、dhanaṃ tava(你的财富)、dhanaṃ me(我的财富)、dhanaṃ mama(我的财富)。巴利
Nāmhi se ca apādādo vattamānānaṃ padasmā paresaṃ ekavākye ṭhitānaṃ tumhaamhasaddānaṃ savihattīnaṃ te me vā honti yathākkamaṃ-kataṃ te, kataṃ tayā, kataṃ me, kataṃ mayā-diyate te, dīyate tava, dīyate me, diyate mama-dhanaṃ te, dhanaṃ tava, dhanaṃ me, dhanaṃ mama.
与 na、ca、vā、ha、aha、eva 连用时,不发生上述替换。巴利
Nacavāhāhevayoge.
在与 ca、vā、ha、aha、eva、hi 结合时,tumha、amha 词没有那些替换形式。例如:gacchāma tumhe ca, mayañ ca(我们和你们都去);passati tumhe ca, amhe ca(他看见你们和我们);kataṃ tumhehi ca, amhehi ca(由你们和我们所做);diyate tumhañ ca, amhañ ca(被给予你们和我们);dhanaṃ tumhañ ca, amhañ ca(你们和我们的财物);kataṃ tayā ca, mayā ca(由你和我所做);dīyate tava ca, mama ca(被给予你和我);dhanaṃ tava ca mama ca(你和我的财物)。在与 vā 等结合时,也应如此理解。ubha、kati 这类词因为具有复数性——“ubha-go-hi ṭo”(即 yo、naṃ、ṭo)——而有 ubho, ubho;suhisubhasso。巴利
Cavāhaahaevehiyoge tumhaamhasaddānamādesāna honti. Gacchāma tumhe ca, mayañca-passati tumhe ca, amhe ca-kataṃ tumhehi ca, amhehi ca-diyate tumhañca, amhañca-dhanaṃ tumhañca, amhañca-kataṃ tayā ca, mayā ca-dīyate tava ca, mama ca-dhanaṃ tava ca mama ca-vādiyogepyevaṃ ñeyyaṃ-ubha kati saddā bahuvacanattā-‘‘ubhagohi ṭo‘‘ti yonaṃ ṭo-ubho, ubho-suhisubhasso.
对于 ubha,在 ‘su’、‘hi’ 之前,它(词干末音)变为 o——ubhohi、ubhohi——巴利
Ubhassa suhisvo hoti-ubhohi ubhohi-
ubhinnaṃ(两者的/两者之中)。巴利
Ubhinnaṃ.
Ubhā(两者)的 naṃ 语尾变为 inna,即 ubhinnaṃ、ubhosu。巴利
Ubhā naṃvacanassa innaṃ hoti-ubhinnaṃ, ubhosu.
“ṭi”:katimhā(“多少”的从格,从多少、从几个)。巴利
Ṭi katimhā
『katimhāyonaṃ』者,即关于「kati(多少)」的变格形式:主格/呼格单数 kati,主格/呼格复数 kati,具格/离格复数 katīhi 或 katībhi,属格/与格复数 katinnaṃ,处格复数 katīsu。巴利
Katimhāyonaṃṭi hoti-kati,kati,katīhi,katībhi, katinnaṃ katīsu.
接着讲述数词(saṅkhyāsadda)。巴利
Atha saṅkhyāsaddā vuccante.
从「一」到「十八」为止,称为有限数词;「二十」等则称为计数词。「一」字已于「一切」等词类中说明。从「二」到「十八」为止,因属复数词尾,故无单数形式。「二」字用于主格复数助词。巴利
Ekādayo aṭṭhārasantā saṅkheyyavacanā-vīsatiādayo pana saṅkhyānavacanāca-ekasaddo sabbādisu vuttova-dvādinamaṭṭhārasantānaṃ bahuvacanantattā ekavacanābhāvo-dvisaddā yomhi.
在 yo 格尾前,数词 dvi 可变为 duve 或 dve。巴利
Yomhi dvinnaṃ duve dve.
于 yo 格前,dvi 的格尾各自变为 duve 或 dve:duve dve,dvīhi dvībhi。巴利
Yomhi dvissa savibhattissa duve dve honti paccekaṃ-duve dve, dvīhi dvībhi.
(数词 dvi“二”)在带“naṃ”词尾时,或作“duvinnaṃ”。巴利
Duvinnaṃ namhi vā.
在名词(nāma)中,带格尾的“dvi”(二)成为“duvinnaṃ”,或者是除“duvinnaṃ”之外的(形式)。巴利
Namhi dvissa savibhattissa duvinnaṃ hoti vā-duvinnaṃ-aññatra.
在名词(nāma)中,以十七(sattarasa)为末的‘二’(dvi)等[数词]具有‘nuka’[形态]。巴利
Namhi nuka dvādīnaṃ sattarasantaṃ.
对于以‘dvi’为首的十七个数词,在‘naṃhi’格尾(即词尾 -naṃ)时,有一个称为‘nuk’的音。其中,‘u’音仅为发音而设,‘k’音仅为词末部分而设。因此,在 -naṃ 词尾之前(元音)不拉长——例如 dvinnaṃ(‘二’的属格/与格复数)、dvīsu(‘二’的处格复数)。‘ti’这个词在‘yo’格尾时……巴利
Dvādīnaṃ sattarasannaṃ saṅkhyānaṃ nukhoti namhi vibhattimhi. Ukārouccāraṇattho-kakāro antāvayavattho-tena nambhīna dīgho-dvinnaṃ,dvīsu-tisaddā yomhi.
阳性中,数词 ti 与 catu 分别变为 tayo、cattāro。巴利
Pume tayo cattāro.
其中,带格尾的“ti”与“catu”在阳性(pulliṅga)中依序为 tayo、cattāro;即 tayo、tayo、tīhi、tībhi。巴利
Yomhi savibhattīnaṃ tivatunnaṃ tayo cattāro honti yathākkamaṃ pulliṅge-tayo, tayo, tīhi, tībhi.
在‘Ṇṇaṃ’和‘ṇṇannaṃ’时,‘ti’变为‘jjhā’。巴利
Ṇṇaṃ ṇṇannaṃ titojjhā.
对于称作“jha”的 ti(三),其 naṃ 格(属格/与格复数)的结尾为“ṇṇaṃ”“ṇṇannaṃ”:tiṇṇaṃ、tinṇannaṃ;在阴性中为 tīsu。巴利
Jhasaññato tito naṃvacanassa ṇṇaṃ ṇṇannaṃ honti-tiṇṇaṃ tinṇannaṃ,tīsu-itthīyaṃ.
在 yo 格尾前,带格尾的 ti 与 catu 依次变为 tisso 与 catasso。巴利
Tisso catasso yomhi savibhattīnaṃ.
带语尾的 ti、catu 二词,在 yo 语尾时,于阴性中依次变成 tisso、catasso——tisso、tisso、tīhi、tībhi。巴利
Vibhattisahitānaṃ tivatunnaṃ yomhi tisso catasso hontitthiyaṃ yathākkamaṃ-tisso, tisso, tīhi tībhi.
在‘naṃ’词缀上,‘ti’(三)和‘catu’(四)的阴性形式为‘tissā’、‘catassā’。巴利
Namhi ticatunnamitthiyaṃ tissacatassā.
在 naṃ 词尾前,ti、catu 的阴性形式依次为 tissa、catassā;于中性,则为 tissannaṃ、tīsu。巴利
Namhi ticatunnaṃ tissa catassā hontitthiyaṃ yathākkamaṃ-tissannaṃ, tīsu-napuṃsake.
中性中,数词 ti 与 catu 分别变为 tīṇi、cattāri。巴利
Tīṇi cattāri napuṃsake.
在‘yomhi’中,带格尾的‘ti’、‘catu’,于中性里依次成为‘tīṇi’、‘cattāri’;[ti 的中性主格、业格两个都是]‘tīṇi’、‘tīṇi’;其余格与阳性相同;‘catu’也同样。巴利
Yomhi savibhattīnaṃ ticatunnaṃ yathākkamaṃ tīṇi cattāri honti napuṃsake-tīṇi tīṇi-sesaṃ pulliṅgasamaṃ-catu yo.
catu 也可变为 caturo。巴利
Caturo vā catussa.
对于带格尾的“catu”(四)一词,在阳性(pulliṅga)中、以“yo”为格尾时,可成为“caturo”:例词是“caturo、caturo”;在其他场合则为“cattāro、cattāro”;又有“catūhi catūbhi”。巴利
Catusaddassa savibhattissa yomhi caturo vā hoti pulliṅge-caturo, caturo-aññatra-cattāro, cattāro-catūhi catūbhi.
‘ṭa’词缀加于以 pañca 为首的十四个数词之后。巴利
Ṭa pañcādīhi cuddasahi.
以‘pañca’为首的十四个数词,其‘yo’词尾和‘naṃ’词尾变成‘ṭo’——例:pañca、pañca。巴利
Pañcādīhi cuddasahi saṅkhyāhi yonaṃ ṭo hoti-pañca, pañca.
从“pañca(五)”等开始的数词,有十四种(格变化形式)。巴利
Pañcādīnaṃ cuddasannama.
以‘pañca’(五)为首的这十四个数词,在‘su’、‘naṃ’、‘hi’、‘sva’这些词尾前会变成——这是一项例外:‘pañcahi’、‘pañcabhi’,‘pañcantaṃ’、‘pañcasu’。同样,‘cha’(六)等一直到‘aṭṭhārasa’(十八)也都如此。而‘eko ca dasa ca’(一和十)在第四格复合词(catthasamāsa)中,或者按‘ekenādhikā dasā’(比十多一)作第三格复合词(tatiyāsamāsa)时,由于(复合词具有)单一义性(ekatthatā),格位词尾被删除;其后的(数词)也同样如此。巴利
Pañcādīnaṃ cuddasannaṃ sunaṃhisva hoti-ettāpavādoyaṃ-pañcahi pañcabhi, pañcantaṃ pañcasu-evaṃ chādayo aṭṭhārasantā-eko ca da sa cāti catthasamāse ekena adhikā dasāti tatiyāsamāse vā kate ‘‘ekatthatāya’’nti vibhattilopo-evamupari ca.
eka 与 aṭṭha 的末音变为 ā。巴利
Ekaṭṭhānamā.
当“dasa”在后时,“eka”的位置上成为“ā”。巴利
Ekaaṭṭhānaṃ ā hoti dase pare.
字母‘r’(ra)或因连音(sandhi)而生。巴利
Ra saṅdhyāto vā.
数词(saṅkhyā)之后,后面的“dasa”(十)中的“d”字母(dakāra)可选地(vibhāsā)变为“r”(ra)。在“pañcamiyaṃ parasse”(“第五格之后……”)这一规则继续适用时,也就是就“开头”(ādissa)而言,正是这个“d”字母变为“r”。例如:ekā rasa、ekādasa。巴利
Saṅkhyāto parassa dasassa ra hoti vibhāsā-saca‘‘pañcamiyaṃ parasse’’ti anuvattamāne ‘‘ādissā‘‘ti dakārasseva hoti-ekā rasa, ekādasa.
数词之后,当后项以 sata 等开头且不表示他义时,变为 ā。巴利
Ā saṅkhyāyāsatādo’naññatthe.
在数词(saṅkhyā)中作后分(uttarapada)、并且不是“satādo”(百等)也不是“anaññattha”(别义)时,dvi 的元音变为 ā;例如 dvādasa(十二)。巴利
Saṅkhyāyamuttarapade dvissa ā hotasatādo’naññatthe-dvādasa.
在‘cattāḷīsa’(四十)等之后,加‘khā’词缀。巴利
Khā cattāḷīsādo.
〔数词“dvi”(二)的属格单数〕“dvissa”或成为“khā”;从“cattāḷīsa”(四十)开始,不是在别的意义;“bārasa”(十二)。巴利
Dvissa khā vā hotacattāḷīsādo’naññatthe-bārasa.
在数词(saṅkhyā)中,当处于后置词(uttarapada)位置时,“ti”的元音变成“e”;但这只发生在并非“sata”等(asatādi)且并非另有其他意义(anaññattha)的时候。巴利
Saṅkhyāyamuttarapade tissa e hotasatādo’naññatthe.
cha 等词之后亦变为 ḷ。巴利
Chatīhi ḷo ca.
在‘cha’与‘ti’之后的‘dasa’,其首音变为‘ḷ’,也变为‘r’——如‘teḷasa’、‘terasa’。巴利
Chatihi parassa dasassa ḷo hoti ro ca-teḷasa-terasa.
‘Catussa’,指四十;或为十语、二语、十三语、十五语、十四语。巴利
Catussa cuco honti vā dasasadde pare-dvitte-cuddasa coddasa catuddasa.
在二十、十等数词之后,‘五’(pañca)的形式变为‘paṇṇ-’或‘upaṇṇ-’。巴利
Vīsatidasesu pañcassa paṇṇupaṇṇā.
在二十、十等其他数词之后,‘五’(pañca)的形式依次变为‘paṇṇ-’或‘upaṇṇ-’,例如:paṇṇarasa(十五)、pañcadasa(十五)。巴利
Vīsatidasesu paresu pañcassa paṇṇupaṇṇā honti vā yathākkamaṃ-paṇṇarasa pañcadasa.
“cha”(六)后面的“sa”变成“so”。巴利
Chasasa so.
当后面有“dasa”(十)一词时,“cha”(六)的“so”这一替换出现:soḷasa、sorasa(十六);sattarasa、sattadasa(十七);aṭṭhārasa、aṭṭhādasa(十八)。“ekena ūnā vīsati”(以一不足二十)属于“修饰复合词”(visesanasamāsa)中的“第三格复合词”(tatiyāsamāsa)。巴利
Chassa so iccayamādeso hoti dasasadde pare-soḷasa sorasa, sattarasa sattadasa, aṭṭhārasa aṭṭhādasa-ekena ūnā vīsatīti visesanasamāsagabbhe tatiyāsamāse.
在阴性(itthiyam)中,舍弃(hāsi)那个阳阴(ta-pumitthi)之分;在阳性(pume)上确实同义(ekatthe)。巴利
Itthiyamhāsitapumitthi pumevekatthe.
数词如“四十”等,在女性单数形式中,于相同的语法格位上,其词尾变化呈现为男性形式,此时即取用男性的通常变体。据此,阳性词根即复数阳性词尾的用法,与女性单数词尾相互转化。对于数词“二十”,其词尾变化显示出二十一、二十二等数目,以及不规则变化和三十三的递增形式。巴利
Itthiyaṃ vattamāne ekatthe samānādhikaraṇe uttarapade pare bhāsitapumitthi pumeva hotīti pumbhāvā āppaccayo nivattate-ekūnavīsati-itthiliṅgekavacananto-vīsatiādayo hi ānavutiyā ekavacanantā itthiliṅgā-(bho) ekūnavīsati ekūnavīsatimiccādi-evaṃ vīsati ekavīsati dvāvīsati bāvīsati tevīsatippabhutayo.
接着说明数目的表达:数词“二十”与“五”等组合时,有“五二十”(二十五)、“二十减一”等用法,以及三十及其复数等,显示出对词尾的精细掌握。对于数词“三十”的词根及其变体,词形长度和语音结构皆有所涵盖。词尾组合的规则明确指出“三十”的术语及词尾形式,依此类推可分解四十二、四十三、四十四及以上整数。巴利
Vīsatayaṃ pañcassa vā paṇṇaādese-paṇṇuvīsati, pañcavīsati-ekena ūnā tiṃsati tiṃsā vā ekunatiṃsati ekunatiṃsā-matikaññā samā-evaṃ tiṃsati tiṃsāppabhutayo-tiṃsāsaddassa pana silope-dīgharassāti yogavibhāgā rasse-tiṃsa-niggahītāgame ca tiṃsantipi hoti-evamupari ca yathāsambhavaṃ-dvattiṃsatiādinaṃ rassañcattāni-cattāḷīsāya samhi-cattāḷīsā cattāḷīsa cattāḷīsaṃ vā,evaṃ cattārīsā cattārisa cattārīsaṃ.
dvi 的末音亦变为 ā。巴利
Dvissā ca.
在不以“sata”等开头、且非“他义”(anaññattha)时,在“cattāḷīsa”等之前,对“dvi”而言,[其末音]变为“e”,或变为“ā”:dve cattāḷīsa、dvācattāḷīsa、dvīcattāḷīsa;同样,dvevattārisa、dvācattārīsa、dvicattārīsa;以及 dvecattāḷīsati、dvācattāḷīsati、dvicattāḷīsati。巴利
Asatādo’naññatthe cattāḷīsādo dvissa e hoti vā ā ca-dve cattāḷīsa dvācattāḷīsa dvīcattāḷīsa-evaṃ dvevattārisa dvācattārīsa dvicattārīsa, dvecattāḷīsati dvācattāḷīsati dvicattāḷīsati.
或者从‘cattāḷīsa’(四十)等开始。巴利
Cattāḷīsādo vā.
不真实起始的数目有四十三,或三十二、三十四、三十五、三十六、三十七、三十八、三十九、四十三、四十一、四十二、五十二、五十三、五十五、五十六、五十七、五十八、六十二、六十一、六十、六十三、六十四、六十五、六十七、六十八、六十九、七十二、七十三、七十四、八十二、八十三、八十四、九十二、九十三、九十四、九十五、九十六、九十七、九十八、二十、三十、二百、三百,乃至无性、唯一名称,成千上万、千万、亿、百亿、千亿、万亿等不可胜数;女性和男性名称则随其类别分别列举,如同二十、三十等种种名称,十、百、千、万、十万、百万、千万、亿、十亿、百亿、千亿、万亿等不可胜数;数目无计,点滴、奇异、非奇异、无我、无二、不动,不动的海莲、香莲、蒲殿莲,以及巨大的故事讲述等,如是不可胜数,当依五百倍的倍数来知悉。巴利
Asatādo’naññatthe cattāḷīsādo tisse vā hoti-tecattāḷīsa tivattāḷīsa tecattāḷīsati ticattāḷīsati-tecattārīsa ticattārīsa-dvepaññāsa dvāpaññāsa dvipaññāsa dvepaṇṇāsati paṇṇāsa, dvesaṭṭhi dvāsaṭṭhi dvisaṭṭhi, tesaṭṭhi tisaṭṭhi, dvesattati dvā sattati dvīsattati dvesattari dvāsattari dvisattari, tesattati tisattati tesattari tisattari, dvñasīti dvāasīti dvīyāsīti-yāgamo-tñasīti tiyāsīti, dvenavuti dvānavuti dvinavuti, tenavuti tinavuti-sataṃ, napuṃsaka mekavacanantaṃ-evaṃ sahassadayo-koṭi pakoṭi koṭippakoṭi akkhohiṇiyo itthiliṅgekavacanantā-vaggabhede tu sabbāsampi saṅkhyānaṃ bahuvacanañca hoteva-yathā-dve visatiyo, tisso vīsatiyo iccādi-dasa asakaṃ sataṃ nāma,dasasataṃ sahassaṃ, dasasahassaṃ nahutaṃ, dasanahutaṃ lakkhaṃ, satasahassantipi vuccati-lakkhasataṃ koṭi, koṭilakkhasataṃ pakoṭi, pakoṭilakkhasataṃ koṭippakoṭi-evaṃ nahutaṃ ninnahutaṃ akkhohiṇī bindu abbudaṃ nirabbudaṃ ahakahaṃ ababaṃ aṭaṭaṃ sogandhikaṃ uppalaṃ kumudaṃ puṇḍarikaṃ padumaṃ kathānaṃ mahākathānaṃ asaṅkheyyanti yathākkamaṃ satalakkhaguṇaṃ veditabbaṃ.
现在说明数词(saṅkhyā)。巴利
Athāsaṅkhyamuccate.
它有两种,依‘pādi’(以‘pa’开头者)与‘cādi’(以‘ca’开头者)的不同而分。其中,‘pa、parā、apa、saṃ、anu、ava、o、ni、du、vi、adhi、api、ati、su、u、abhi、pati、pari、upa、ā’——这些是二十个‘pādi’类。而‘cādi’类则是‘ca、vā、ha、aha、eva、evam’等。这两类都无‘性’(liṅga)与‘数’(saṅkhyā)。而由这些‘pādi’、‘cādi’随应制定的诸格尾(vibhatti)如下。巴利
Taṃ duvidhaṃ pādicādibhedena-tattha-pa parā apa saṃ anu ava o ni du vi adhi api ati su u abhi pati pari upa ā-ime vīsati pādayo-cādayo pana-ca vā ha aha eva evamiccādayo-ime dvepi liṅgasaṅkhyārahitā-etehi pana yathāsambhavaṃ vihitānaṃ vibhattinaṃ.
在不变词中,所有格尾均省略。巴利
Asaṅkhyehi sabbāsaṃ.
当数词(saṅkhyā)不存在(avijjamāna)时,其后(para)所有格位词尾(vibhatti)的省略(lopa)就会发生;这也就是所谓的“省略(lopa)”。巴利
Avijjamānasaṅkhyohi parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hotīti lopo ca.
由格语尾而生起的差别,对于具性之词也同样存在;而对于‘tumha’等词,在‘tvaliṅga’(‘tva’词缀所形成的诸性)中,绝不存在‘pādi’论者们所说的那种差别。巴利
Vibhattiyā tato bhedo saliṅgānaṃ bhave tathā tumhādinaṃ tvaliṅgesu nevatthi pādivādinaṃ.
那些以“syādi”(即“si”等格位词尾)结尾的(词形),已经说明过了。巴利
Vutatāni syādyantāni.
接着说明“一义”(ekattha)。对于 upa 词,第一格单数(paṭhamekavacana)的 ‘si’ 词尾,依照“asaṅkhyehi sabbāsaṃ”这一规则而被删除(lopa)。当 kumbha 词的属格单数(chaṭṭhī ekavacana)带有 upa、处于“kuma asa”这样的形态时,依照“aviggabho niccasamāso padantaraviggaho ve”这一规则,在依邻近词作解析(padantaraviggaha)时,其释义为“samīpaṃ kumbhassa”(在瓶附近)。根据“syādi syādinekattha”这一规则,它在所有意义(sabbattha)中、在单一意义(ekattha)中都适用。巴利
Athekatthamuccate-upasaddā paṭhamekavacanaṃ si-tassa ‘‘asaṅkhyehi sabbāsaṃ’’ti lopo-kumbhasaddā chaṭṭhayekavacanaṃ sa-upa kuma asa iti ṭhite ‘‘aviggabho niccasamāso padantaraviggaho ve’’ti samīpaṃ kumbhasseti padantaraciggahe-‘‘syādi syādinekattha’’nti sabbatthekatthe vattate.
无数格(不变化词形)之成立,乃依接近、完整,以及意涵之先后或同时而言。巴利
Asaṅkhyaṃ vibhatti sampatti samipa sākalyāhāva yathāpacchā yugapadatthe.
无数者,即具有格词尾等词形之词,与同样具格词尾者同处一义。巴利
Asaṅkhyaṃ syādyantaṃ vibhattyādinamatthevattamānaṃ syādyantena sahekatthambhavati.
在“ekatthatā”(单一性)的情形中。巴利
Ekatthatāyaṃ.
在 īyādi、ṇadi 等复合词中,ekatthibhāva(成为单一义)即 ekatthatā(一义性);在其中,syādi(以 si 为首的格尾群)被删除——即所谓“taṃ napuṃsakaṃ”(它为中性),因此成为中性。此后,当依据“pubbasmā mādito”(从前者开始)这一规则而 syādi 应被删除时。巴利
Īyādiṇadisamāsehi ekatthibhāvo ekatthatā-tasmiṃ syādi lopo hoti-‘‘taṃ napuṃsaka’’mitinapuṃsakaliṅgaṃ-tato syādi-‘‘pubbasmāmādito’’ti lope sampatte.
a 结尾的词不发生第五格的 m 替代。巴利
Nāto mapañcamiyā.
在‘amādi-ekattha’之前,凡是一个以 a 结尾的‘ekattha’(单义)词,其后所有‘vibhatti’(格位词尾)都不发生省略;但‘aṃ’词尾在非第五格中出现。例:upakumbhaṃ tiṭṭhati——其含义是 kumbhassa samīpaṃ tiṭṭhati(他站在水罐附近);upakumbhaṃ pakassa。巴利
Amādekatthā pubbaṃ yadekatthamakārantaṃ tato parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo na hoti aṃtu bhavatyapañcamiyā-upakumbhaṃ tiṭṭhati-kumbhassa samīpaṃ tiṭṭhatīti attho-upakumbhaṃ pakassa.
或指第三格与第七格。巴利
Vā tatiyāsattamīnaṃ.
当某一义复合(ekattha)的前一部分以 -a 结尾时,其后作为第三格、第七格的词尾可以变成“aṃ”:例如 upakumbhaṃ kataṃ(用近罐所做的)、upakumbhena vā(或者用 upakumbhena)、upa kumbhaṃ dehi(给到近罐处)。在第五格中,因为没有变成“aṃ”,所以是 upakumbhā apehi(从近罐旁离开)。又如 upakumbham āyattaṃ(系属于近罐的)、upakumbhaṃ nīdhehi(放在近罐中),或者 upakumbhe vā(在近罐中,也可用第七格原形)。如此,upanagaram(近城)等也是如此。至于 samīpa(附近)之义,如 agginā upaggi(以火为近火/在火旁)。然而在这里,依据“pubbasmāmādito”规则,整个开头被省略;如此形成 upaguru(近师)。这一可选变化“vā”在一切处适用。巴利
Amādekatthā pubbaṃ yadekatthamakārantaṃ tato parāsaṃ tatiyā sattamīnaṃ aṃ hoti vā-upakumbhaṃ kataṃ, upakumbhena vā, upa kumbhaṃ dehi-pañcamiyaṃ amabhāvā-upakumbhā apehi-upakumbhamāyattaṃ-upakumbhaṃ nīdhehi, upakumbhe vā-evamupanagaramiccādi-samīpaṃ agginoupaggi-etthapana-‘‘pubbasmāmādito’’ti sabbasyādi lopova-evamupaguru-veti sabbattha vattate.
假若开端与终结并存,且终结与开端共在一处,则诸多意义便可一致。譬如村民往返于村落之间,一时欢愉、一时安乐的生计,犹如经年累月的制陶者,此中众多权威即以终结为准。然而对于无知者,聆听教言、闻法、进食,如国王敲击铁片、遭受打压,或如父母所供养的食物,即掺糖的饭食一般。但在世俗生活中,这种经营的真实情况并不具备,有时犹如蛇一般缠绕于经文之中。应舍弃视见,须供养婆罗门之法、以木为施物;此时此地并非为僧团所应施,乡村已逝,村庄消散。如此,社会行为无业而成枯木,无国王之人缺少权威,不足以执持教法;教法亦非与我相合或能予协助。德行纯净无垢,弟子为第五,清净无染。偶有与黑暗相关者,不成相应的总和,唯在不同关系时方成相应;若黑暗与之相关,只因各别说明而称为“黑牙”。当时若尚有牙齿为可期且相关者,则有第六黑牙可言,此即婆罗门之黑牙。然而众多婆罗门的黑牙未必相应。总而言之,以此类推,似同权利的婆罗门、国王与官员并无异议,然国王及其人非同族,亦无相应。国王及其人各有不同涵义,故以此主权子嗣为尊者的其中之一,以之为国王观察者的尊者亦为相应,诸多因缘连结方使如此。巴利
Amādi syādyantaṃ syādyantena saha bahulamekatthaṃ hoti-gāmaṃ gato gāmagato, muhuttaṃ sukhaṃ muhuttasukhaṃ-vuttiyevopapadasa māse-kumbhakāro, ettha bahulādhikārā asyādyantenāpi samāso. Ntamānaktavantūhi vākya-dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno, odanaṃ bhuttavā, rañgñā bhato rājahato, asinā jinno asicchinno, pitarāsadisopitusadiso, dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ dadhibhojanaṃ, guḷena misso odano guḷodano-iha pana vutti padenevopasittādi kriyāyākhyāpanato na tatthāyuttatthatā-kvacivuttiyeva-urago-kvaci vākyameva-erasunā chinnavā, dassanena pahātabbā, brāhmaṇassa deyyaṃbrāhmaṇadeyyaṃyupāya dāru yupadāru, idha nahoti saṅghassa dātabbaṃ-gāmā niggato gāma niggato, kvacivutti yeva-kammajaṃ-idha na hoti rukkhā patito-rañño puriso rājapuriso-bahulādhikārā ntamānaniddhāriyapuraṇa bhāvati bhāvati ttatthehi nahoti-mamānukubbaṃ, mamānukurukamāno, gunnaṃkaṇhā sampannakhīratamā, sissānaṃ pañcamo, paṭassa sukkatā-kvaci hoteva-vattamānasāmīpyaṃ, phalānaṃ titto, phalānaṃ suhito, brāhmaṇassa kaṇhā dantā iccatra dantāpekkhā chaṭṭhiti kaṇhenasambandhābhāvā na samāso-aññamaññasambandhānaṃhi samāsoyadā tu kaṇhā ca te dantā ceti visesanasmāso tadā chaṭṭhi kaṇhadantāpekkāti brāhmaṇakaṇhadantāti hoteva-rañño māgadhassa dhanamiccatra raññoti chaṭṭhi dhanamapekkhate na māgadhaṃ rājā eva māgadhasadadena vuccateti bhedābhāvā sambandhābhāvoti tulyādhikaraṇena māgadhena saha rājā na samasyate-rañño asso ca puriso cāti ettha rañño asso purisoti ca paccekaṃ sambandhato sāpekkatāya na samāso-asso ca puriso cāti catthasamāse kate tu rājassapurisāti hotevaññānapekkhattā-rañño garuputtoti ettha pana rājāpekkhinopi garuno puttena saha samāso gamakattā-gamakattampihi samāsassa nibandhanaṃ-dāne soṇḍo dānasoṇḍo-kvaci vuttiyeva-pabbataṭṭho-kvacī samāsepi vibhatyalopo-jane suto.
限定词与同指词构成同义限定复合词。巴利
Visesanamekatthena.
具有格尾变化的限定语(visesana)与具有格尾变化、处于同格关系(samānādhikaraṇa)的被限定语结合为同一个意义。例如:*nīlañ ca taṃ uppalaṃ ca*——“它既是蓝色,又是莲花”,故成 *niluppala*(蓝莲花)。在句子(vākya)中,为了显示同格关系,会使用 *ca* 字;但在复合词表达(vutti)中,因为复合词本身就能显示该关系,所以不使用该 *ca*。同样,在别处已说明其意义之处也不使用。由于有 *bahula*(多分、常然)这一总摄规定,有时作为喻体的限定语位于后位。例如:*sīho ca sīho*(既是狮子、又是狮子);*muni ca so sīho ca*——他既是牟尼、又是狮子,故为 *munisīha*(牟尼狮子)。或者,只有 *muni*(牟尼)一词是限定语。何以故?因为当说 *sīha*(狮子)时,对于借称的狮子(upacaritasīha)与非借称的真实狮子都共同适用;这时用 *muni* 一词加以限定区别。*sīla*(戒)本身就是财富,故为 *sīladhana*(戒财)。被认定为法(dhamma)者,故为 *dhammasammata*(法所认定者)。在构成 *mahant*(大)与 *saddhā*(信)的复合词时:依据‘itthiyambhāsitapumitthi pumevekattha’规则,由于转为阳性,故没有阴性词缀‘ṅī’;依据‘ṭantantunanti’规则,将‘nta’替换为‘ṭe’;依据‘byañjane dīgharassā’规则,作长音;于是成为 *mahāsaddhā*(大信)。巴利
Visesanaṃ syādyantaṃ vasessena syādyantena samānādhikāraṇena sahekatthaṃ hoti-nīlañca taṃ uppalaṃ ceti niluppalaṃ-vākye tulyādhikaraṇabhāvappakāsanatthaṃ catasaddappayogo-vuttiyantu samāseneva tappakāsanato na tappayogo-eva maññatrāpi vuttaṭṭhānamappayogo-bahulādhikārā kvaci upamānabhutaṃ visesanamparaṃ bhavati-sīho’ca sīho-muni ca so sīho cāti munisīho-munisaddoyeva vā visesanaṃ-tathāhi-sīhoti vutte upacaritānupacaritasīhānaṃ sāmaññappatītiyaṃ munisaddo viseseti-sīlameva dhanaṃ sīladhanaṃ-dhammoti sammato dhammasammato-mahanti ca sā saddhā cāti samāse kate-‘‘itthiyambhāsitapumitthi pumevekattha’’ta pumbhāvā ṅīppaccayābhāvo-‘‘ṭantantunanti’’ntassa ṭe-‘‘byañjane dīgharassā’’ti dighe-mahāsaddhā.
所谓 nañ,这个带格尾(syādyanta)之词与带格尾之词合成为一词;而‘ṭanaññassā’中的 ñ 字母具有限定意义,为的是在‘pāmanaputta’等之中不使此发生。巴利
Nañiccetaṃ syādyantaṃ syādyantena sahekatthaṃ hoti-ñakāro‘‘ṭanaññassā’’ti visesanattho-pāmanaputtādīsu mā hotūti.
词缀‘ṭa’和‘na’用于其他情形。巴利
Ṭanaññassa.
末尾非‘那’音。所谓‘非婆罗门’,并非婆罗门,这是一种误解。最初解释中,婆罗门虽为其中一类,却并非婆罗门。有时,因某种疑惑,或以错误知见而将王族等称为婆罗门。然而,婆罗门实指曾经有过婆罗门身份者,若无此身份,则不为婆罗门。因此,此语用于界定那些并无实际同类的伪知识活动,因其境界相似、具有真实行相标志,故如此称说。综上所述,此末尾解释符合前文义理,是这段阐述的归结。巴利
Uttarapade nañsaddassa ṭa hoti-na brāhmaṇo abrāhmaṇo, nañayaṃ pariyudāsavutti pasajjappaṭisedhavutti ca-paṭhamapakkhe-brāhmaṇa añño brāhmaṇantānajjhāsino khattiyādi brāhmaṇa sadisoyeva abrāhmaṇeti vutte patiyate-itarasmiṃ pana pakkhe kenaci saṃsayanimittena khattiyādo brāhmaṇeti pavantassa micchāñāṇanivutti karīyati-brāhmaṇe yaṃ’na bhavati brāhmaṇeti brāhmaṇantajjhāsito na bhavatīti attho-tattha vinā sadisattaṃ micchāñāṇasambhavā payogasāmatthiyā ca sadisapaṭippatti taggatāca liṅgasaṅkhyā bhavanti-atoyevoccate nañivayutta maññasadisādhikaraṇe tathā hi atthasampaccayoti-tadevaṃ pakkhañcayeva pubbapadatthappadhānattaṃ-evamanasso-ihatu.
在元音(sara)前为“ana”。巴利
Ana sare.
当后置词以元音开头时,“nañ”一词变成“ana”;这就是“na”的“ana”。巴利
Sarādo uttarapade nañsaddassa ana hotīti nassa ana.
以‘ku’等开头者(Kupādayo),在‘assa(此/他的)’等规则(assādividhi)中恒常(niccaṃ)如此。巴利
Kupādayo niccamasyādividhimhi.
「ku」前缀在与格尾(如「syā」等)连用时,其含义始终不变;此义亦适用于格尾变化范围之外的语境,表「卑劣、低劣」之义:卑劣的婆罗门,称为「kubrāhmaṇa」;如是,卑劣之人,称为「kupurisa」——若以「purisa」为构词项,则改用「kā」替代——卑劣之人,称为「kāpurisa」。稍热,称为「kaduṇha」——依「为表『上位』义,于元音前改『ku』为『kada』」之规则。少量之盐,称为「kālavaṇa」——依「表『少量』义时,改用『kā』」之规则,故行「kā」之替换。巴利
Kusaddo pādayo ca syādyantena sahekatthā honti niccaṃ syādividhivisayato’ññattha-kucchito brāhmaṇo kubrāhmaṇo-evaṃkupuriso-‘‘purise vā’’ti pakkhe kādese-kāpuriso-īsakaṃ uṇhaṃ kaduṇhaṃ-‘‘sare kada kussuttaratthe’’ti kussa kadādeso-appakaṃ lavaṇaṃ kālavaṇaṃ-‘‘kāppatthe’’ti kādeso.
pāda 等词,在“gata(已去)”等意义中,取第一格(paṭhamā)。巴利
Pādayo gatādyatthe paṭhamāya.
“已离去的老师”经省去中间音节而得“已离老师”;“极善所作”意为“善作”;“以艰辛所作”意为“难作”。巴利
Pagato ācariyo pācariyo-evaṃ pantevāsī-suṭṭhukataṃ sukataṃ-kicchena kataṃ dukkataṃ.
Acca 等词在表示“kanta(可爱)”等意义时,与第二格(dutiyā)连用。巴利
Accādayo kantādyatthe dutiyāya.
已超越花环与超花环者(Atikkanto mālamatimālo)。巴利
Atikkanto mālamatimālo.
当‘ghapa’的末尾是短小(元音)时。巴利
Ghapassāntasyāppakānassa.
处于末尾的、非主要的‘ghapa’,在 syādi 诸格尾之前变为短音(rasso),因此称为‘rasso’(短音)。巴利
Antabhutassāppadhānassa ghapassa syādisu rasso hotīti rasso.
前缀“ava”等,在表达“kuṭṭha”(斥责)等义时,与第三格(具格)连用。巴利
Avavādayo kuṭṭhādyatthe tatiyāya.
“Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ”(被杜鹃鸟舍弃的树林)即“avakokilaṃ”(无杜鹃鸟的树林);所谓“avakuṭṭhaṃ”,就是“pariccattaṃ”(已舍弃的)。巴利
Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanamavakokilaṃ-avakuṭṭhanti pariccattaṃ.
Pariyādi 等词,在表示“生病”(gilāna)等意义时,用第四格(catutthī)。巴利
Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā.
即 parigilāno’jjhenāya(由 parigilāno 与 ajjhenāya 连音而成)、pariyajjheno(由 pari 与 ajjhena 连音而成)。巴利
Parigilāno’jjhenāya pariyajjheno.
nya 等在 kanta 等义中与第五格相接。巴利
Nyādayo kantādyatthe pañcamiyā.
(表示)已从憍赏弥(Kosambī)离开者,在“gha”等(后缀)前元音缩短(rassa),成为 nikkosambi。巴利
Nikkanto kosambiyā nikkosambi-ghapādinā rasso.
在多种不同意义中亦可如此。巴利
Vā nekaññatthe.
多个以「syādi」等格尾结尾的词,在表示另一个词的意义时,也可合为一个词。例如:otiṇṇo haṃso yaṃ so otiṇṇahaṃso-(jalāsayo)——天鹅降落于其上的那个(湖),就是“有天鹅降落之湖”(jalāsaya)。巴利
Anekaṃ syādyanta maññassa padassatthe ekatthaṃ vā hoti-o tiṇṇo haṃso yaṃ so otiṇṇahaṃso-(jalāsayo).
魔被他所战胜,因此他称为“已胜魔者(jitamāra)”——世尊。树被它所砍断,因此它称为“断树者(chinnataru)”——斧头。贡税被缴纳给了那个人,因此他称为“已得贡税者(dinnasuṅka)”——国王。黑色已从它上面除去,因此它称为“除黑者(apagatakālaka)”——布。那个人拥有丰足的财富,因此他称为“多财者(pahutadhana)”——人。没有与那个人相等者,因此他称为“无等者(asama)”;其中是“na”的替换形。又如“此人有花斑牛(cittā gāvo yassa)”,在作复合时也是如此。巴利
Jito māro yena so jitamāro-(bhagavā)-jinnotaru yena so chinnataru(pharasu)dinno suṅko yassaso dinnasuṅko(rājā)-apagataṃ kālakaṃ yasmā so apagatakālako (paṭo)pahutaṃ dhanaṃ yassa so pahutadhano-(puriso)-natthi samo yassa so asamo-nassa ṭādeso-cittā gāvo yassāti samāse kate.
当“go”(牛)处于复合词末尾、且为非主导词时,在 syādi(格尾)前变成“u”;例如“cittagu”(“gomā”)。凡在其中有许多醉象者,那(森林)即是“mattānekagajaṃ”(“vanaṃ”)——也就是“mattāneke gajā yasmiṃ taṃ mattānekagajaṃ (vanaṃ)”。与儿子一起生活者,称为“saputta”(有儿子的);或者与儿子在一起者。又依“sahassa so’ññatthe”(“sahassa”的“so”用于意义不同时)这一规则,在另一选项(pakkha)中则为“sahassa so”。在拆释(viggaha)中,即“dhavā”(丈夫们)、“badirā”(聋者们)与“palāsā”(树叶们)。巴利
Antabhutassāppadhānassa gossa syādīsu u hoti-cittagu-(gomā)-mattāneke gajā yasmiṃ taṃ mattānekagajaṃ-(vanaṃ) saha puttena vattamāno saputto saha putto vā-‘‘sahassa so’ññatthe‘‘ti pakkhe sahassa so-dhavā ca badirā ca palāsā ceti viggahe.
当有众多带有词尾变化的词时,“与”字或表示同义,或表示合为一义。集合、随加、交互关系、合集——这是“与”字的四种意义。其中,在交互关系与合集中,由于词语间相互关联,它们成为一义;而在集合与随加中则不然,因为缺少这种关联。这便是“与”字的用法。巴利
Anekaṃ syādyantaṃ catthe ekatthaṃ vā bhavati-samuccayo’nvāvayo itarītarayogo samāhāro ceti catatāro catthā-tattha itarītarayoge samāhāre ca ekatthībhāvo sambhavati padānaṃ aññamaññasambandhato-na samuccaye nāpyanvācaye tadabhāvato, casaddanivutti.
集合复合词为中性。巴利
Samāhāre napuṃsakaṃ.
在表“及”(ca)义的集合复合(samāhāra)中,凡作为一个整体来取义者,即成为中性;因为集合体只有单一性,所以只用单数,例如 dhavakhadirapalāsaṃ(达婆树、佉陀罗树与帕拉娑树的集合)。但有些地方并不成为中性单数,因为有“sabhāparisāyā”这一例示(ñāpaka);例如 ādhipaccaparivāro(支配权与随从)。在交互结合(itarītarayoga)中,由于以各构成部分为主,所以为复数,例如 dhavakhadirapalāsā(达婆树、佉陀罗树与帕拉娑树的复数形式)。在复合词中,前面已经说到的那个[成分]就先出现;因为没有超越次序的必要;但根据“bahula”(宽泛)规则,有时也会有颠倒,例如 dantānaṃ rājā(诸牙之王)[成为] rājadanto。在复合词中,通过分析为“pāpā bhūmi yasmiṃ”(在那之中地是恶的)或“pāpā ca sā bhūmi c’eti”(那既是恶的,又是地)之后,所谓“samāsanta”(复合词末)正是此处的管辖范围(adhikāra)。巴利
Catthe samāhāre yadekatthaṃ taṃ napuṃsakaliṅgaṃ bhavati-samāhārassekattā ekavacanameva-dhavakhadirapalāsaṃ-kattha ci na hoti’sabhāparisāyā’ti ñāpakā-ādhipaccaparivāro-itarītarayoge avayavappadhānattā bahuvacanaṃ-dhavakhadirapalāsā-samāse yaṃ pubbaṃ vūttaṃ tadeva pubbaṃ nipatati-kamātikkame payojanābhāvā-kvaci vipallāsopi hoti bahulādhikārato-dantānaṃ rājā rājadanto-pāpā bhumi yasmiṃ pāpā ca sābhumi ceti vā viggayha samāse samāsantveccādhikāro.
“恶”与“地”的意义相关。巴利
Pāpādīhi bhumiyā.
位于“pāpa”等之后的那个“bhumi”(地),其复合词末尾(的元音)变为“a”——例如“pāpabhumaṃ”(恶处,即“ṭhānaṃ”处所)。在“itthi”等阴性词中,“ā”词缀被去除;以“jāti”(生、种姓)所限定的“bhumi”构成“jātibhumaṃ”(生处)。巴利
Pāpādīhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti-pāpabhumaṃ, (ṭhānaṃ)-itthiyamiccādināāppaccayo nivattane-jātiyā upa lakkhitā bhumi jātibhumaṃ.
数词(saṅkhyā)之后的 bhumi(地),其复合词末成为 bhuma——(例如)有两地者为 dvībhumaṃ;同样有 tibhumaṃ、catubhumaṃ。由于 bahula(宽泛/多数)原则,有时亦非如此;并非只有一种形式,所以有 catubhumi。巴利
Saṅkhyāhi parā yā bhumi tassā samāsanto ahoti-dve bhumiyo assāti dvībhumaṃ-evaṃ tibhumaṃ, catubhumaṃ-bahulādhikārā kvaci na hekāti-catubhumi.
“dīghā(长)”、“hova(确实)”,以及由其某些部分(ekadesa)而成之“ratyā”。巴利
Dīghāhovassekadesehi ca ratyā.
以种种长短之时节及无量之数相合,于不可计之时间中融合为一,即称为长夜。夜晚漫长,日夜亦复如是,白昼亦然。所谓日夜,即是昼夜。从昼而生起者,名为初昼;亦名前昼。依此类推,有次昼、半昼、超昼等,依于对昼的分别计数而集为昼聚,合计两昼以上的无量时间,称为长昼(或说寒冬),于中有时出现。此为合一时之施设,随顺实际之昼而安立。巴利
Dīghādīhi asaṅkhyehi saṅkhyāhi ca parasmā rattisaddā anaññāsaṅkhyatthesu samasitā samāsanto a hoti-dīghā ca sā ratti cāti dīgharattaṃ-aho ca ratti ca ahorattaṃ-ahassa apādittā ‘‘manādyapādīnamo maye cā’’ti o-vassāsu ratti vassārattaṃ-pubbā ca sā ratti cātī pubbarattaṃ-evaṃ apararattaṃ, aḍḍharattaṃ-atikkanto rattiṃ atiratto-dvinnaṃ rattīnaṃ samāhāro dvirattaṃ-anaññāsaṅkhyatthesutveva-digharatti-(hemanto)-upa ratti-kvaci hoteva bahulaṃ vidhānā-yathārattaṃ.
在 go 义中亦可如此;ca 不省略。巴利
Gotva catthe cālope.
对于‘go’词,在复合词(samāsa)末尾,以不省略的替代(alopacisa)方式变成‘a’;但在‘和’义(cattha)中不这样。巴利
Gosaddā alopacisayā samāsanto a hoti na ce catthe
复合词也有用于“他义”(aññapadattha)和“非数量义”(asaṅkhyatta)的情况:国王的牛(rañño go)称为 rājagavo;又有 avaṅa;“五头牛是他的财富”(pañca gāvo dhanam assa)称为 pañcagavadhano,这是内含限定复合词(visesanasamāsa)的他义复合词(aññapadatthasamāsa)。十头牛的集合(dasannaṃ gunnaṃ samāhāro)称为 dasagavaṃ。为何说“不省略”(alopa)?——“用五头牛买来的”(pañcahi gobhi kīto)称为 pañcagu。在限定复合词中,按照“tena kataṃ kītaṃ”(“由彼所作、由彼所买”)等意义而加 ṇika 词缀时,有“lopa”(省略)的规定;当那个词尾被省略并加上 ka 词缀时,对“go”规定为 u 音。为何要说“非此义”?——因为有 ajassagāvo 这样的例子。只有在非他义、非数量义时,u 音才出现,例如 cittagu、upagu。“他有大眼睛”(visālāni akkhīni assa)这一他义复合词,按照“akkhismā aññatthe”(当 akkhi 表他义时)加 a 词缀,成为 visālakkho。有些论师说,就主要义性(padhānatthatā)而言,这种单一性(ekatta)有四种、三种等;以上已说。巴利
Samāso aññapadatthe asaṅkhyatte ca-rañño go rājagavo-avaṅa-pañca gāvo dhanamassa pañcagavadhano-visesanasamāsagabbho aññapadatthasamāso-dasannaṃ gunnaṃ samāhārodasagavaṃ-alopeti kiṃ?-Pañcahigobhi kīto pañcagu-visesanasamāse-‘‘tena kataṃ kīta’’miccādinā ṇike ‘‘lopo’’ti tassa lope ca kane ‘‘gossuti ukāro-avattheti kiṃ?-Ajassagāvo-anaññāsaṅkhyattheyutveva-cittagu, upagu-visālāni akkhīni assāti aññapadatthasamāse‘‘akkhismāññatthe’’ti akāre-visālakkho-padhānatthatāvasena catubbidhamekattaṃ tividhanti keci-vuttahi.
“前、后、双、他义”(pubbuttara、obhaya、aññattha)——如此,一义(ekattha)有四种;“差别、他义、双义性”(visesa、añña、ubhayatthatā)有三类;后师们这样说。巴利
Pubbuttarobhayaññatthamiccekatthaṃ catubbidhaṃ visessaññobhayatthatā tidhā vakkhanti taṃ pare.
合为一义(ekatthaṃ)。巴利
Ekatthaṃ.
然后,指出以女性后缀结尾的情形。巴利
Atha itthippaccayantā niddisīyante.
在阴性义中加 atvā。巴利
Itthiyamatvā.
由阴性用法的以 a 结尾之名词,加 ā 后缀,如:devadattā(提婆达多女)、ajā(母山羊)、kokilā(杜鹃)等。巴利
Itthiyaṃ vattamānato akārantato nāmasmā āppaccayo hoti-devadattā, ajā, kokilā, iccādi.
在 nadādi(“nada”等词群)之后加“ṅī”(阴性词缀)。巴利
Nadādito ṅī.
在 Ākati 词群中,此规则为:从 nadādi 等词干构成阴性时,加 ‘ṅī’ 后缀。其中 ṅ 字母具有 ‘ntantunaṃ ṅimhi to ve’ 这一规则所约定的作用。例词:nadī、mahī、kumārī、taruṇi、vāruṇi、gotamī、gacchanti。或者,当为 t 字母(takāra)时,依 ‘ntantunaṃ ṅimhi to ve’,则得 gacchatī、gacchatī;同样地,guṇavanti、guṇavatī。所谓 ‘gotovā’,在 nadādi 群中是一种可选读法;在 ṅī 后缀时,依 ‘gossāvaṅa’ 规则,对 go 词干作 āvaṅa 替换,得 gāvī、go。巴利
Ākatigaṇe’yaṃ-nadādīhi itthiyaṃ ṅīppaccayo hoti-ṅakāro ‘‘ntantunaṃ ṅimhi to ve’’ti saṅketattho-nadī, mahī, kumārī, taruṇi, vāruṇi, gotamī, gacchanti-‘‘ntantunaṃ ṅimhi to ve’’ti vā takāre-gacchatī-gacchatī-evaṃ guṇavanti, guṇavatī-‘‘gotovā‘‘ti nadādisu pāṭhā vā ṅīmhi ‘‘gossāvaṅa’’ti gosaddassa āvaṅa-gāvī, go.
以及在“夜叉等”(yakkha-ādi)之后加“inī”(构成阴性)。巴利
Yakkhāditvinī ca.
从“Yakkha”(夜叉)等词干构成阴性时,使用“inī”词缀,也使用“ṅī”词缀。例如:yakkhinī、yakkhī;nāginī、nāgī。巴利
Yakkhādito itthīyaminī hoti ṅī ca-yakkhinī,yakkhī-nāginī,nāgī.
以 i 或 u 结尾的词干后,多加 nī 后缀构成阴性。巴利
Yuvaṇṇehi nī.
诸女性色相不同,女性鬼母多现多毛长爪之形,或执杖,或为比丘尼,或善知他心。巴利
Itthiyamivaṇṇuvaṇṇantehi nī hoti bahulaṃ-payatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, paracittavidunī.
‘yuvā’(青年男子)之后加阴性词缀‘tī’。巴利
Yuvā tī.
于是,依女性形态而指示。巴利
Yuvasaddato tī hotitthiyaṃ-yuvatī.
以女性为名。巴利
Itthippaccayantā.
接着讲说“ṇa”等词缀:在解析式中,“raghussāpaccam”即“raghussa apaccaṃ”(罗怙的后裔)。巴利
Atha ṇadayo vuccante-raghussāpaccamīti viggahe.
在‘后裔’(apacce)这一意义中,亦可用‘Ṇe’后缀。巴利
Ṇe vāpacce.
在表达“后代(apacca)”这一意义时,从以第六格结尾(chaṭṭhiyanta)的名词或名词之后,加“ṇa”后缀。其中,“ṇ”字母的作用是作“ṇanubandha”(标记字母)。由于后代义已经由该“ṇa”本身说出,所以“apacca”一词不再使用;并以“ekatthatāya”(同一性)为故,syādi(格尾)被删除。巴利
Chaṭṭhiyantā nāmasmā vā ṇappaccayo hotapacce’bhidheyye-ṇakāro ṇanubandhakāriyattho-ṇeneva apaccatthassa vuttattā apaccasaddāppayogo-‘‘ekatthatāya’’miti syādi lopo.
在元音(sara)等(ādi)之中,当带有 `ṇa` 随增标记(ṇanubandha)时,`i` 音、`u` 音(yuvaṇṇa)变为 `e`、`o`。巴利
Sarānamādissāyuvaṇṇassā e o ṇanubandhe.
元音中为首的 a、i、u 三种音(akārivaṇṇavaṇṇā),在带有 ṇ 标记(ṇanubandha)时,依次变成 ā、e、o;例如,“a”音(akāra)变成“ā”音(ākāra)。巴利
Sarānamādibhuta ye akārivaṇṇavaṇṇā tesaṃ ā e o honti yathākkamaṃ ṇanubandheti akārassa akāro.
后接元音时,u 类元音变为 ava。巴利
Uvaṇṇassāvaṅa sare
当带 anubandha 的‘ṇ’(后缀)出现在元音之后时,u 音(uvaṇṇa)变为‘ava’。由此,依‘syādi’、‘rāghavoccādi’、阴性中的‘rāghavaccādi’巴利
Sarādo ṇanubandhe uvaṇṇassa avaṅhoti-tato syādi-rāghavoccādi-itthiyaṃ-rāghavaccādi-vā vidhānā raghussāpaccaṃ ragvapaccantipi hoti.
“少女”即年轻的女性鬼母。
在中性(napuṃsaka)名词、自身义(sakattha)上,加‘ṇya’与‘bhiyya’后缀;它们是由表示‘状态’(bhāva)与‘集合’(samūha)之意义所生的后缀。
而‘tā’词缀——在阴性(itthiyam)中、在非数词(asaṅakkhyāne,
他们以中性性别(napuṃsakena liṅgena)称说‘sadda’,或以阳性(pumene)称说。
当说“niddissati”(指出、标明)时,应知:不是在一般、无分别(avisese)的情况下,而是在特别被期望(icchite)的情况下。巴利
Ṇadayo’bhidheyyaliṅgā apacce tvanapuṃsakā Napuṃsake sakatthe ṇyo bhiyyo bhāvasamūhajā; Tā tutthiyamasaṅakkhyāne tvādi cippaccayantakā Napuṃsakena liṅgena saddā’dāhu pumene vā Niddissatīti ñatabbamavisese panicchite.
在‘后裔’(apacce)这一意义上,‘vā’是统领词(adhikāra)。巴利
Vā apacceti vādhikāro.
在“vaccha”等词干之后,加“ṇana”与“ṇayanā”词缀。巴利
Vacchādito ṇana ṇayanā.
从Vaccha等、从成为族姓(gotta)等者,以及从群体(gaṇa)中,在表示孙等后裔(apacca)——从孙开始算作族姓——时,有‘ṇana’和‘ṇayana’词缀。例如:vaccha的后裔为vacchāno、vacchāyano;因为已经说过‘saṃyoge kvaci’(在辅音连缀处有时),所以不作元音强化(vuddhi);kati的后裔为kaccāno、kaccāyano;这些词形以y字母和c组字母(cavagga)在前;在插入y(yāgama)时,为kātiyāno。巴利
Vacchādito gottādibhutā gaṇato ca ṇana ṇayanappaccayā honti paputtādo’pacce-paputtappabhuti gottaṃ-vacchassā paccaṃ vacchāno, vacchāyano-‘saṃyoge kvacī’ti vuttattā na vuddhi-katissāpaccaṃ kaccāno, kaccāyano-yakāracavaggapubba rūpāni-yāgame-kātiyāno.
所谓‘Kattikā的后代’(Kattikāya apaccaṃ)等,是就释词(viggahe)而言的。巴利
Kattikāya apaccamiccevamādi viggahe.
在 kattikā、vidhavā 等词后,分别加 ṇeyya、ṇera 后缀。巴利
Kattikāvidhavādīhi ṇeyyaṇerā.
依次为,kattikā 等词加 ṇeyya、vidhavā 等词加 ṇera,成为:kattikeyyo、veṇateyyo;vedhavero、sāmaṇero。巴利
Kattikādīhi vidhavādīhi ca ṇeyyaṇerā vā yathākkamaṃ, honta pacce-kattikeyyo, veṇateyyo-vedhavero, sāmaṇero.
在 dicca 等词后加 ṇya 后缀。巴利
Ṇya diccādīhi
在表示“族姓后裔”(gotapacce)这一意义时,从“Diti”等词干之后,可加“ṇya”词缀。巴利
Ditippabhutīhi ṇyo vā gotapacce.
在辅音丛(saṃyoga)中,有时(如此)。巴利
Saṃyoge kvaci.
那些处于开头位置的元音 a、i、u,它们有时分别变成 ā、e、o;在带 ṇ 标记词缀(ṇanubandha)的辅音连缀场合中,由于是用境第七格(visayasattamī)来指明的,所以在辅音连缀之前仅变成 e 音。巴利
Sarānamādibhutā ye ayuvaṇṇā tesaṃ ā e o honti kvaci deva saṃyogavisaye ṇanubandheti visayasattamiyā niddiṭṭhattā saṃyogato pubbeva ekāro.
a 音(avaṇṇa)与 i 音(ivaṇṇa)被省略(lopa)。巴利
Lopo’vaṇṇivaṇṇānaṃ.
以 y 开头的后缀(yakārādi paccaya)前,a 音与 i 音被省略:如 ditiyā apaccaṃ decco——diti 的后代称为 decca;kuṇḍaniyā apaccaṃ koṇḍañño——kuṇḍanī 的后代称为憍陈如(koṇḍañño)。在 ñe 后缀时,n 音发生前形同化(pubbarūpa)——bhātuno apaccaṃ bhātabbo——兄弟的后代称为 bhātabba。在这里——巴利
Yakārādo paccaye avaṇṇivaṇṇānaṃ lopo hoti-ditiyā apaccaṃ decco, kuṇḍaniyā apaccaṃ koṇḍañño-nassa ñe pubbarūpaṃ-bhātuno apaccaṃ bhātabbo-ettha-
在“ya”词缀(yamhi)前,“go”(牛)的词干也变为“gossa”。巴利
Yamhi gossa ca.
在 ya 后缀前,go 的元音也变为 ava。巴利
Yakārādo paccaye gossuvaṇṇassa ca avaṅa hotīti ukārassa avaṅa.
从以 a 结尾(akāranta)的词干,在表示后代(apacca)的意义中,通常可以选择性地加词缀“ṇi”。例如:dakkha 的后代(apacca)是 dakkhi;同样地,vāruṇi 也是如此。由于这条规则说的是“通常”(bahulaṃ),所以并非所有以 a 结尾的词干都适用;其中,vasiṭṭha 的后代就只是 vāsiṭṭho,而不是别的形式。巴利
Akārantato ṇi vā hotapacce bahulaṃ-dakkassāpaccaṃ dakkhi-evaṃ vāruṇi-bahulaṃ vidhānā na sabbehi akārantehi-te neva vasiṭṭhassāpaccaṃ vāsiṭṭho tveva hoti.
“Rājato ñño jātiyaṃ”——就种姓而言,与国王不同者。巴利
Rājato ñño jātiyaṃ
从“rāja”一词,在“后代”(apacca)义中,当该义以种姓来理解时,有“ñña”(ñño)词缀。例如:“rañño apaccaṃ rājañño”——国王的后代称为“rājañña”(王族/刹帝利)。为何要说“在种姓义中”(jātiyaṃ)?——(是为了排除)一般意义的“rājāpaccaṃ”(国王的后代)。巴利
Rājasaddato ñño vā hotapacce jātiyaṃ gammamānāyaṃ-rañño apaccaṃ rājañño-jātiyanti kiṃ?-Rājāpaccaṃ.
从‘khatta’词干之后加‘yīyā’词缀。巴利
Khattā yīyā.
从 khatta 一词,在表后代(apacca)与种姓(jāti)的意义上,所成形式为:khattassa apaccaṃ khattyo、khattiyo——khatta 的后代称为 khattiya(刹帝利);若只是就种姓义而言,则作 khatti。巴利
Khattasaddā yeyā hontapacce jātiyaṃ-khattassāpaccaṃ khattyo, khattiyo-jātiyantveva-khatti.
从 manu 加 ssa 或 saṇa 后缀。巴利
Manuto ssa saṇa.
从 manu 词,在表示族姓(jāti)的意义上,加“ssa”、“saṇa”词缀;在表示后代(apacce)的意义上,makanuno 的后代即 manusso、mānuso;而 mānavo 只是在族姓意义上(使用)。巴利
Manusaddato jātiyaṃ ssa saṇa hotapacce-makanuno apaccaṃ manusso, mānuso-jātiyantveva-mānavo.
由地方名称派生表示刹帝利后裔或国王时,加 ṇa 后缀。巴利
Janapadanāmasmā khattiyā raññe ca ṇo.
『Janapadassa yaṃ nāma』,指国土之名称,从此名称而定王族及王权。譬如:五乡之王,譬如摩揭陀国以其名号称之。又如达萨拉提王,其名乃王族之称。五乡中婆罗门之族而称为‘五乡婆罗门’。巴利
Janapadassa yaṃ nāma, tannāmasmā khattiyāpacce raññe ca ṇe hoti-pañcālānaṃ apaccaṃ rājā vā pañcālo, māgadho-janapadanāmasmāti kiṃ?-Dāsarathi-khantiyāti kiṃ? Pañcālassabrāhmaṇassāpaccaṃ pañcāli.
从 kuru、sivi 加 ṇya 后缀。巴利
Ṇya kurusivīhi.
以 Kuru、Sivi 为词基,在表达后裔(apacce)和国王(raññe)义时,使用 ‘ṇya’ 词缀——例如:Kuru 族人的后裔或国王,称作 Korabbo;(Sivi 族人的后裔或国王,称作)Sebbo。巴利
Kurusivīhapacce raññe ca ṇyo hoti-kurunaṃ apaccaṃ rājāvā korabbo, sebbo.
从表示染料的词,在‘被它染色’之义上加 ṇa 后缀。巴利
Ṇa rāgātena rattaṃ.
凡由之而被染色者,那即是 rāga(染色料/颜色)。因此,从表示 rāga 的第三格(工具格)词形,在“被染色”(ratta)这一意义上,加 ‘ṇe’ 词缀。例如:被 kasāva 染成者即 kāsāva;被 kosumbha 染成者即 kosumhaṃ。这里为何不由此成为 nīla(青)、pīta(黄)呢?因为它们是性质形容词(guṇavacana),即使没有 ‘ṇe’ 词缀,也已经表达了该词缀的意义。巴利
Rajjate yena so rāgo-tato rāgavācitatiyantato rattamiccetasmiṃ attheṇe hoti-kasāvena rattaṃ kāsāvaṃ, kosumhaṃ-idha kasmā na hoti’ nīlaṃ pītanti? Guṇavacanattā vināpi ṇena ṇatthassābhidhānato.
在表示与责难相连的时间时,用“nakkhato”。巴利
Nakkhato ninduyuttena kāle.
由此,以该星宿所标示的时间,加后缀“ṇe”。若星宿与月相合,以“Phussa”星与月相合所标示的满月,名为“Phussī”(Phusso月);以“Maghā”星与月相合所标示的满月,名为“Māghī”(Māgho月)。巴利
Tatiyattato nakkhattā tena lakkhite kāle ṇe hoti tañce nakkhattaminduyuttaṃ hoti-phussena induyuttena lakkhitā puṇṇamāsī phussī, pusso (aho)-maghāya induyuttāyalakkhitā puṇṇamāsī māghī, māgho (aho)
凡以某星宿为其守护星(devatā)之满月,皆依此得名。巴利
Yā ssa devatā puṇṇamāsi.
此规则成立(Seti):在以第一格为结尾的语基之后,属格意义(chaṭṭhattha)中加“ṇe”词缀。凡以第一格为结尾者,若其所关联的是两位天神或满月——例如“sugato devatā assa”(他有善逝为神),加“ṇe”后成为“sogato”;“māhindo”“yāmo”“cāruṇo”也是如此。又,“phussī puṇṇamāsī assa sambandhinī”(与Phussa满月相关联的那个[月份]),即成为“phusso(月)”;同样地,“māgho(月)”也是如此。巴利
Seti paṭhamantā asseti chaṭṭhatthe ṇe hoti yaṃ paṭhamantaṃ sā dve devatā puṇṇamāsī vā-sugato devatā asseti sogato-māhindo, yāmo, cāruṇo-phussī pusṇamāsī assa sambandhinīti phusso, (māso) evammāgho.
“Vyākaraṇam adhīte jānāti vā”(学习语法后知道……或……)等,在此等类别(vaggahe)中。巴利
Vyākaraṇamadhite jānāti vātvevamādivaggahe.
“kaṇikā”(词缀)也用于表示“学习该(典籍)的人”和“知道该(事物)的人”。巴利
Tamadhīte tañjānāti kaṇikā ca.
从第二格结尾的语基,在“学习那个(tam adhīte)”“知道那个(taṃ jānāti)”等意义中,加“ṇe”词缀;例如:koṇiko。在语法论(veyyākaraṇa)中,关于“katayādesassikārassa”的规则,依照“tadā desā tadiva bhavanti”(在彼处、彼时,它们就像那样形成)的原则,借“sarānamaccādinā”规则在 e 上作 yāgama 增音而不作双写;加“ke”时:kamako、padako;加“ṇike”时:suttantiko、venayiko。按照“tena nibbatte(以此被产生)”之义,从第三格结尾的语基、在“被产生”义中加“ṇe”词缀:kusambena nibbattā kosambī(由拘舍弥所生的拘睒弥城,nagarī)。巴利
Dutiyantato tamadhīte tañjānātīti etesvattesu ṇehoti koṇiko ca-veyyākaraṇe-katayādesassikārassa‘‘tadā desā tadiva bhavanti‘‘ti ñāyā sarānamaccādinā ekāre yāgamadvittāni-ke-kamako, padako-ṇike-suttantiko, venayiko-‘‘tena nibbatte’’ti tatiyantā nibbattattheṇe-kusambena nibbattā kosambī, (nagarī.)
在“彼处存在”(tatra bhave)这一意义中。巴利
Tatra bhave.
从以第七格结尾(sattamyanta)的词,在表示“存在于其中”的意义(bhavattha)时,加“ṇe”词缀——例如 udake bhavo odako(存在于水中者,即水中的)。依“ajjādīhi tano”这条规则,在表存在义时加“tano”词缀——如 ajjabhavo ajjatano(今日所有者,即今日的);同样,hīyattano(昨日的)也如此:其中依“ñonamavaṇṇe”规则出现 a 音,依“sarambhā dve”规则该音发生双音化。巴利
Sattamyantā bhavatthe ṇe hoti-udake bhavo odako-‘‘ajjādīhi tano’’ti bhavatthe tano-ajjabhavo ajjatano-evaṃ hīyattano-‘‘ñonamavaṇṇe’’ti akāro-‘‘sarambhā dve’’ti tassa dvibhāvo.
在 “purā” 之后也有 “ṇo” 词缀。巴利
Purātoṇo ca
从“purā”这个词,在“存在”义(bhavattha)上,加“ṇe”后缀;或加“tano”后缀。例如:“purā”的“存在”义(purā bhavo):purāṇe、purātano。巴利
Purā iccetasmā bhavatthe ṇe hoti tano va-purā bhavo purāṇe, purātano.
在 amā 等词后加 acca 后缀。巴利
Amātvacco.
在“存在”义(bhavattha)中,于词“amā”之后加“acca”后缀:例如“amā bhavo amacco”(“amā之存在”即 amacca)。巴利
Amā saddato acco hoti bhavatthe-amā bhavo amacco.
在“majjha”等词之后,加上“ima”(词缀)。巴利
Majjhāditvimo.
从“majjha”等以第七格结尾的形式,在表示“存在”之义时,加“ima”词缀。例如:“majjhe bhavo majjhimo”——在中间的存在,即“中间的”;“antimo”——“最后的”;在“kusiṇārāyaṃ bhavo”(于拘尸那罗存在)等这类解析中也是如此。巴利
Majjhādīhi sattamyantehi bhavatthe imo hoti-majjhe bhavo majjhimo, antimo-kusiṇarāyaṃ bhavo ccevamādiviggahe.
“‘kaṇṇeyya’一词,是由‘ṇeyya’、‘kayyā’词缀构成的例词。”巴利
Kaṇṇeyya ṇeyyakayyā.
从第七格(处格)结尾(sattamyantā)之后,这些词缀大多用于“存在”义:词缀‘kaṇa’,如 kosiṇarako;词缀‘ṇeyya’,如 gaṅgeyyo、vāneyyo;词缀‘ṇeyyaka’,如 koleyyako;词缀‘ya’,如 gammo——此处出现短化(rassa)、a 的省略(ākāralopa)、前位形态(pubbarūpa)等变化;词缀‘iya’,如 gamiyo、udariyaṃ;所谓‘ṇika’——从第七格结尾、在“存在”义中加‘ṇika’,如“在秋季存在”(sarade bhāvo)而有 sāradiko、hemantiko。巴利
Sattamyantā ete paccayā honti bahulaṃ bhavatthe-kaṇa-kosiṇarako-ṇeyya-gaṅgeyyo, vāneyyo-ṇeyyaka-koleyyako-ya-gammo-rassākāralopapu- bbarūpāni-iya-gamiyo, udariyaṃ-‘‘ṇiko’’ti sattamyantā bhavatthe ṇiko hoti sarade bhāvo sāradiko, hemantiko.
这是他的(taṃ assa)技能(sippaṃ)、戒(sīlaṃ)、商品(paṇyaṃ)、武器(paharaṇaṃ)、用途(payojanaṃ)。巴利
Tamassa sippaṃ sīlampaṇyampaharaṇampayojanaṃ.
以第一格结尾、表示技艺等意义的词,在第六格(属格)意义中,加“ṇika”词缀。例如:vīṇāvādanaṃ sippam assa veṇiko——弹琴是其技艺者,即“veṇika”(琴师)。paṃjasukūladhāraṇaṃ sīlam assa pakaṃsukuliko——以穿粪扫衣为其戒者,即“pakaṃsukulika”。gandho paṇyam assa gandhiko——以香气为其商品者,即“gandhika”。vāpo paharaṇam assa vāpiko——以射为其武器者,即“vāpika”。sataṃ payojanam assa sātikaṃ——以一百为其所需者,即“sātika”。
以第二格(宾格)结尾,在“taṃ hantā arahati, gacchatu, uñchati, carati”等意义中,加“ṇika”词缀。例如:pakkhīno bhantī ti pakkhiko——(他)称为“pakkhīno bhantī”,即“pakkhika”;sākuṇīko——即“sākuṇika”(捕鸟者);satam arahatī ti sātikaṃ——他应得一百,即“sātika”;paradāraṃ gacchatī ti pāradāriko——他去他人之妻处,即“pāradārika”(通奸者);badare uñchatī ti bādariko——他拾取枣子,即“bādarika”;dhammaṃ caratī ti dhammiko——他行法,即“dhammika”;adhammiko——即“adhammika”(非法行者)。
以第三格(具格)结尾,在“tena kataṃ, kītaṃ, baddham, abhiyaṅkhataṃ, kasaṃsaṭṭhaṃ, hataṃ, hanti, jitaṃ, jayati, dibbati, khanati, tarati, carati, vahati, jīvati”等“所作”等意义中,加“ṇika”词缀。例如:kāyena kataṃ vā kāyikaṃ——以身所作,即“kāyika”(身业的);satena kītaṃ sātikaṃ——用一百买来的,即“sātika”;varattāya baddho vā rattiko——用皮带绑住的,即“rāttika”;ghatena abhisaṅkhataṃ kasaṃsaṭṭhaṃ vā ghātikaṃ——用酥油制作或混合的,即“ghātika”。(其中“abhisaṅkhataṃ”的意思是已制作、已准备,“kasaṃsaṭṭhaṃ”的意思是混合的。)jālena hato bhantī ti vā cāliko——用网打杀……即“cālika”;akkhehi jitam akkhikaṃ——用骰子赢得的,即“akkhika”;akkhehi jayati dibbatī ti vā akkhiko——用骰子赢或赌博的,即“akkhika”;khanittiyā khanatī ti khānittiko——用锹挖掘者,即“khānittika”。这里不会出现“aṅguliyā khantī”(用指头挖掘)这样的说法,因为没有这种语言表达;因为此类词缀、派生与复合词的成立以实际语言表达为准则。uḷumpena taratī ti oḷumpiko——用筏渡河者,即“oḷumpika”;sakaṭena caratī ti sākaṭiko——乘牛车而行者,即“sākaṭika”;khandhena vahatī ti khandhiko——用肩搬运者,即“khandhika”;vetanena jīvatī ti vetaniko——靠工资生活者,即“vetanika”。
以第四格(为格)结尾,在“tassa saṃvattati”(为此而有、导致彼)的意义中,加“ṇika”词缀;例如“ponobhaviko”(导致再有的)。又引规则“manādyapādinamo maye ce”ti dutiyokāro——即“在‘man’等开头、非‘p’开头的情况下,当后面接‘maya’等时,第二个元音为‘o’”。巴利
Paṭhamantā sippādivācakā asseti chaṭṭhatthe ṇiko hoti-vīṇāvādanaṃ sippamassa veṇiko. Paṃjasukūladhāraṇaṃ sīlamassa pakaṃsukuliko, gandho paṇyamassa gandhiko, vāpo paharaṇamassa vāpiko, sataṃ payojanamassa sātikaṃ‘‘taṃhantārahati gacchatuñchaticarati’’ti dutiyantā bhanticcevamādisavatthesu ṇiko hoti-pakkhīnobhantiti pakkhiko-sākuṇīko-satamarahatīti sātikaṃ-paradāraṃ gacchatītipāradāriko-badare uñchatīti bādariko-dhammaṃ caratīti dhammiko-adhammiko-‘‘tena kataṃ kītaṃ baddhamabhiyaṅkhataṃ kasaṃsaṭṭhaṃ hataṃ hanti jitaṃ jayati dibbati khanati tarati carati vahati jīvati’’ti tatiyantā katādisvatthesu ṇiko hoti-kāyena kataṃvakāyikaṃ-satena kītaṃ sātikaṃ-varattāya baddhovā rattiko-ghatena abhisaṅkhataṃ kasaṃsaṭṭhaṃ vā ghātikaṃ-(abhisaṅkhataṃ katābhisaṅkhāraṃ, kasaṃsaṭṭhaṃ missitaṃ)-jālena hato bhantītivā cāliko-akkhehi jitamakkhikaṃ-akkhehi jayati dibbatīti vā akkhiko-khanittiyā khanatīti khānittiko-iha nabhavati ‘‘aṅguliyā khantī’’ti anabhidhānā abhidhānalakkhaṇa hi tabbādi ṇadisamāsā-uḷumpena taratīti oḷumpiko-sakaṭena caratīti sākaṭiko-khandhena vahatīti khandhiko-vetanena jīvatīti vetaniko-‘‘tassa saṃvattatī’’ti catutthyantā saṃvattatīti ponobhaviko-‘‘manādyapādinamo maye ce’’ti dutiyokāro.
〔这类派生词缀表示〕从那里出生者、从那里来者。巴利
Tatosambhutamāgataṃ.
以第五格(从格)结尾的词,在表示“从……所生”(sambhūta)与“从……而来”(tamāgata)这些意义时,加“ṇika”词缀——例如:mātito sambhutamāgataṃ vā mattikaṃ(从母亲所生、或从母亲而来的,为 mattika),pettikaṃ(从父亲所生、或从父亲而来的,为 pettika)。巴利
Pañcamyantā sambhu tamāgatanti etesvatthesuṇiko hoti-mātito sambhutamāgataṃ vā mattikaṃ, pettikaṃ.
不应在词解(viggaha)中把“surabhito”解析为“samabhūtaṃ”(已生起)。巴利
Surabhito samabhutanti naviggahe.
也可见到其他一些词缀(paccayā)。巴利
Dissantaññepi paccayā.
除了前面已经说过的词缀之外,在已经说过和未曾说过的意义上,也见到其他词缀。词缀“ṇya”,例如“sorabbhaṃ”。在“tattha vasati”(住在那里)、“ka”、“vidito”(被知晓)、“bhatto”(受供养/信奉)、“niyutto”(被任命)这些意义上,有词缀“ṇika”:“rukkhamūle vasati”(住在树根处),因此是“rukkhamūliko”;“loke vidito”(在世间被知晓),因此是“lokiko”;“catumahārājesu bhattā”(在四大王天中被供养/信奉),因此是“catummahārājikā”;“dvāre niyutto”(被任命在门处),因此是“dovāriko”;以及“dassoka”等,见以“tadamina”开头的语例。巴利
Vuttato’ññepi paccayā dissanti vuttāvuttatthesutiṇyo-sorabbhaṃ-‘‘tattha vasati kaviditobhatto niyutto’’ti ṇiko-rukkhamūle vasatīti rukkhamūliko, loke vidito lokiko, catumahārājesu bhattā catummahārājikā-dvāre niyutto dovāriko-dassoka tadaminādipāṭhā.
在“这(是)……的”这一意义中,属格形式后加“ṇika”词缀——例如:saṅghassa idaṃ saṅghikaṃ(这个属于僧团,即“僧团的”)、puggalikaṃ(“个人的”)。所谓“ṇa”(ṇe)词缀,是在同样的“这(是)……的”意义中,属格形式后加“ṇa”词缀——例如:moggallāyanassa idaṃ moggallāyanaṃ(这个属于目犍连,即“目犍连的”)、(vyākaraṇaṃ,语法论);sogataṃ(这个属于善逝,即“善逝的”)、(sāsanaṃ,教法)。巴利
Chaṭṭhiyantā idamiccasmiṃ atthe ṇiko hoti-saṅghassa idaṃ saṅghikaṃ, puggalikaṃ-‘‘ṇe’’ti chaṭṭhiyantā idamiccatasmiṃ attheṇe-moggallāyanassa idaṃ moggallāyanaṃ, (vyākaraṇaṃ)-sogataṃ, (sāsanaṃ).
从“pitu”(父亲)这一词干出发,在表示“兄弟”(bhātari)这一意义时,用“reyya”词缀(reyyaṇa)。巴利
Pitito bhātari reyyaṇa.
从 “pitu” 一词,在表示其兄弟的意义上,加后缀 “reyyaṇa”,其中 r 与 u 为标记音(anubandha)。巴利
Pitusaddā tassa bhātari reyyaṇa hoti-ronu’bandho.
以 r 为 anubandha(标记字母)的 rā 词缀,用于以 anta、sara 等结尾的[词干]。巴利
Rānubandhe’ntasarādissa.
在带 r 随字(rānubandha)的后缀前,某个组成部分(avayava)的末音元音等(anto saro ādi)要被删除;例如 u 的删除:pitu bhātā(父亲的兄弟)派生为 petteyya(父方叔伯)。巴利
Anto saro ādi yassāvayavassa tassa lopo hoti rānubandheti ulopo-pitu bhātā petteyyo.
在‘mātu’(母亲)之后,以及在‘haginiyaṃ’(即‘bhaginī’,姊妹)上,加‘cha’词缀。巴利
Mātito ca haginiyaṃ cho.
在表示母方或父方的姐妹(他们的姐妹)时,有词缀“cha”(cho hoti):母亲的姐妹 mātubhagini 即成为 mātucchā(姨母);因“在阴性中为 atvā”(itthiyam atvā),所以加“ā”;同样,pitucchā(父亲的姐妹,即姑母)也如此。巴利
Mātuto ce pituto ca tesaṃ bhaginiyaṃ cho hoti-mātubhagini mātucchā-‘‘itthiyamatvā’’ti ā-evampitucchā.
Mātāpitusvāmaho(父母自己的祖父/外祖父)。巴利
Mātāpitusvāmaho.
由 mātā(母亲)和 pitu(父亲)这两个词,在其后有“āmaha”词缀:母亲之母为 mātāmahī(外祖母);母亲之父为 mātāmaha(外祖父);父亲之母为 pitāmahī(祖母);父亲之父亦为 pitāmaha(祖父)。巴利
Mātāpituhi tesaṃ mātāpitusvāmaho hoti-mātu mātā mātāmahī-mātu pitā mātāmaho-pitu mātā pitāmahī-pitu pitāpi nāmaho.
在‘hita’(利益)之后,加‘reyyaṇa’词缀。巴利
Hite reyyaṇa.
在表示对母亲与父亲“有益/孝顺”时,使用“reyyaṇa”词缀——例如:mātu hito(对母亲有益者/孝顺母亲者)为 matteyyo;pitu hito(对父亲有益者/孝顺父亲者)为 petteyyo。巴利
Mātāpitūhi hite reyyaṇa hoti-mātu hito matteyyo, pitu hito petteyyo.
表示其量度(tamasya parimāṇaṃ)时,也加“ṇika”词缀。巴利
Tamasya parimāṇaṃ ṇiko ca.
在以第一格结尾的词干(paṭhamantā)之后,表示“assa”这一意义时,加“ṇika”词缀。是哪种情况呢?当该以第一格结尾的词干是量度(parimāṇa)时。巴利
Paṭhamantā asseti asmiṃ atthe ṇiko hoti kova tañce paṭhamantaṃ parimāṇambhavati.
若其量度为一 doṇa,则称为 doṇiko;若以(一粒)稻谷(vīhi)为一个量度,则称为 ekakaṃ、dvikaṃ、tikaṃ、catukkaṃ、pañcakaṃ 等。巴利
Doṇe parimāṇamassa doṇiko, (vīhi)-ekamparimāṇamassa ekakaṃ-dvikaṃ, tikaṃ, catukkaṃ, pañcakamiccādi.
“已生起”(sañjātā)这一意义,是由加在“tārakā”等(tārakādi)之后的“tva”后缀所表示的。巴利
Sañjātā tārakāditvito
在 Tāraka 等以及以第一格尾(paṭhamanta)结尾的(词干)之后,名为「as」的(词缀)在属格意义中变成「ito」,即「te」。巴利
Tārakādihi paṭhamantehi asseti chaṭṭhatthe ito hoti te
(这些派生词)表示“已生起”之义:星星已为它生起,即‘tārakitaṃ(gaganaṃ,天空)’;花已为它生起,即‘pupchito(rukkho,树)’。巴利
Ce sañjātā honti-tārakā sañjātā assa tārakitaṃ-(gaganaṃ)-pupchito-(rukkho).
在表示“量”的意义时,加“matta”词缀。巴利
Māne matto.
在表达量度(mānavutti)这一意义时,从以“paṭhamanta”(第一格)结尾的词干上加“matta”词缀。例如:“phalaṃ ummānamassa”——如果以果实作为某物的称量,则成“phalamattaṃ”(果量);“hattho parimāṇamassa”——如果以手作为某物的度量,则成“hatthamattaṃ”(手量);“sataṃ mānamassa”——如果以百作为某物的量数,则成“satamattaṃ”(百量)。巴利
Paṭhamantā mānavuttito asseti asmiṃ atthe matto hoti-phakhalaṃ ummānamassa khaphalamattaṃ. Hattho parimāṇamassa hatthamattaṃ, sataṃ mānamassa satamattaṃ.
在后缀‘ṇe’的情况下,又有‘purisā’(人)等例词。巴利
Ṇe ca purisā
对于以“purisa(人)”为首的一类词,在“uddhamāna(向上量度)”和“vutti(生计/职业)”这些意义中——也就是在“asseti asmiṃ atthe”(这是它的量度/生计)这一意义中——加“ṇe”词缀;同时也加“matta”和“taggha”。例如:“purisa(人)”的向上量度,为“porisaṃ”;同样有“purisamattaṃ(人那样大小的量)”、“purisatagghaṃ(价值相当于一个人的)”。巴利
Purisā paṭhamantā uddhamānavuttito asseti asmiṃ atthe ṇe hoti matta tagghā ca-puriso ummānamassa porisaṃ, purisamattaṃ. Purisatagghaṃ.
在“ta”(此、彼)的“bhāva”(性质、状态)和“kamma”(所作、业)意义中,[加后缀]“tta”、“tā”、“ttana”、“ṇya”、“ṇeyya”、“ṇigha”、“ṇiyā”。巴利
Tassa bhāvakammesu tta tā ttanaṇyaṇeyya ṇigha ṇiyā.
由于名称与觉知由它而生起,所以称为“性”(bhāva);它是名称生起的因相。对于以行为义的第六格(chaṭṭhī)收尾者,在“性”义与“行为/业”(kamma)义中,通常加“tta”、“tā”等(后缀)。这些共通性规则随实际用例而行:有时于二义中出现,有时唯于“性”一义中出现;而且并非所有(后缀)都从一切(词干)发生,除“tta”、“tā”之外。例如,“蓝布之性”(nīlassa paṭassa bhāvo)即 nīlattaṃ、nīlatā(蓝色性);这是性质(guṇa)上的“性”。在此,因性质之力,“蓝色”(nīla)一词用于具有蓝色性质的事物上,而觉知是随其因相的形相而转的;其余各处亦应如此按合宜方式理解。“蓝色性质之性”(nīlassa guṇassa bhāvo)即 nīlattaṃ、nīlatā,也就是蓝色性质这一类别。“gottaṃ”、“gotā”即是牛类(gojāti)。“pācakattaṃ”即与烹饪行为的关系。“rājapurisattaṃ”即与国王的关系。“devadattaṃ”、“candattaṃ”、“sūriyattaṃ”是彼状态之无差别共通性。“ākāsattaṃ”、“abhāvattaṃ”是假说的差别共通性。懒惰者的“性”或“行为/业”,即 alasattaṃ、alasatā(懒惰性/懒惰行为)。用“ttana”后缀,如 puthujjanattanaṃ(凡夫性)。用“ṇya”后缀,如 cāpakalyaṃ。所谓“于本义”(sakatthe),也说“于本义中”:akiñcana 即成为 ākiñcaññaṃ(无所有性);用“ṇeyya”后缀,如 soceyyaṃ(清净性);用“ṇa”后缀,如 pāṭavaṃ(熟练性);用“avaṅa”、“iya”后缀,如 naggiyaṃ(裸性);用“ṇiya”后缀,如 porohitiyaṃ(国师性/宫廷祭司职性)。巴利
Bhavanti etasmā saddabuddhīti bhāvo saddappavatti nimittaṃ-kammaṃ kriyā-chaṭāṭhiyantā bhāve kamme ca tta tādayo honti bahulaṃ-sāmaññavidhayo payogamanusārayantiti kuto ci dvīsukuto ci bhāve yeva-na ca sabbe sabbato honti aññatra ttatāhi-nīlassa paṭāssa bhāvo nīlattaṃ nīlatāti guṇe bhāvo-iha guṇavasā nilasaddonīlaguṇayutte dabbe vattate nimittassarupānugatāñcabuddhi-evamaññatrāpi yathānurūpaṃñātabbaṃ nīlassaguṇassa bhāvo nīlattaṃnīlatāti nīlaguṇajāti-gottaṃ gotāti gojāti-pācakattatti pacanakriyāsambandho-rājapurisattanti rājasambandho-devadattaṃ candattaṃ sūriyattanti tadavatthāvisesa sāmaññaṃ-ākāsattaṃ abhāvattanti upacaritabhedasāmaññaṃ-alasassa bhāvo kammaṃ vā alasattaṃ alasatā-ttana, puthujjanattanaṃ-ṇya, cāpakalyaṃ‘‘sakatthetī‘‘sakatthepi-akiñcanameva ākiñcaññaṃ-ṇeyya, soceyyaṃ-ṇa, pāṭavaṃ-avaṅa-iya, naggiyaṃ-ṇi ya, porohitiyaṃ.
在表示‘atisaya’(优越、殊胜,即比较级与最高级)的意义时,使用‘tara’、‘tama’、‘issiki’、‘iṭṭha’后缀。巴利
Tara tamissikiyiṭṭhātisaye.
在表达“更胜(atisaya)”这一意义时,会产生这些词缀:以更胜义,pāpo(恶)成为 pāpataro(更恶的)、pāpatamo(最恶的)、pāpissiko(更恶的);Pāpiyo(更恶的)、Pāpiṭṭho(最恶的)。即使已经表示更胜义,也还会加更胜义词缀——以更胜义,pāpiṭṭho(最恶的)成为 pāpiṭṭhataro(比最恶还更恶的)。——在“udumbara 的制品(vikāro)”、“组成部分(avayavo)”等这类解析(vigraha)中。巴利
Atisaye vattamānanato hontete paccayā-atisayena pāpo pāpataro, pāpatamo, pāpissiko. Pāpiyo. Pāpiṭṭho-atisayantāpi atisayappaccayo-atisayena pāpiṭṭho pāpiṭṭhataro-udumbarassa vikāro’vayavotvevamādiviggahe.
在“它(tassa)”的变化(vikāra)、部分(avayava)等意义中,加“ṇa”“ṇika”“ṇeyya”“mayā”词缀。巴利
Tassa vikārāvayavesu ṇa ṇika ṇeyya mayā.
由原本(pakati)之后转成另一种状态者,称为“变化”(vikāra)。从属格意义(chaṭṭhiyanta)的名词,在“变化”与“部分”(avayava)的意义上,大多加“ṇa”等词缀。其中加“ṇa”者,如“odumbaraṃ”(bhasmaṃ,灰;或 paṇṇaṃ,叶);加“ṇika”者,如“kappāsikaṃ”(棉制的);加“neyya”者,如“eṇeyyaṃ”(黑羚羊肉);加“maya”者,如“tiṇamayaṃ”(草制的)。在“其他(事物)”(aññasmin)这一意义中也有,例如“gunnaṃ karisaṃ”(牛的粪)即“gomayaṃ”。巴利
Pakatiyā uttaramavatthantaraṃ vikāro-chaṭṭhiyantā nāmasmā vikāre’vayave ca ṇadayo honti bahulaṃ-ṇa, odumbaraṃ-(bhasmaṃ paṇṇaṃ vā)-ṇika, kappāsikaṃ-neyya, eṇeyyaṃ-maya. Tiṇamayaṃ-‘‘aññasminti’’ atthantarepi-gunnaṃ karisaṃ gomayaṃ.
而正是在“manussānaṃ samuho(众人的群体)”等这类解析(viggahe)中。巴利
Manussānaṃ samuhotvevamādiviggahe.
在表示集合(samūha)义时,[加]“kaṇ”、“ṇa”、“ṇikā”派生词缀(kaṇṇaṇikā)。巴利
Samuhe kaṇṇaṇikā.
以属格结尾(chaṭṭhiyantā)的(词干)在表示集合(samūha)时,加 kaṇ 与 ṇika 两个词缀——如 mānussakaṃ、kākaṃ、āpupikaṃ。‘janādīhi tā’——在表示集合时,从 jana 等词干后加 tā;janānaṃ samūho(众人的集合)即 janatā。gajatā、bandhutā。巴利
Chaṭṭhiyantā samūhe kaṇṇaṇikā honti-mānussakaṃ. Kākaṃ, āpupikaṃ-‘‘janādīhi tā’’ti samūhe tā-janānaṃ samūho janatā. Gajatā, bandhutā.
由众多聚集而成者,如同小河汇流,称为“人”;乌鸦、啄木鸟等因群聚而名为“众”;这群人便是“民众”;象群即是“亲族群”。巴利
Ekā kākyasahāye.
eka 在独自、无伴之义中加 ka 或 ākī。巴利
Ekasmā asahāyatthe ka ākī honti-eko’va ekako, ekākī.
在‘āyu’、‘bha’、‘dvi’、‘tīhaṃ’之后,加‘se’词缀。巴利
Ayubhadvitīhaṃse.
在 ubha、dvi、ti 这些词干之后,当它们作为组成部分的表达、以第一格结尾时,在“assa”(他的)这一属格义中加 aya 词缀。例如:ubho aṃsā assa(他的双肩)而成 ubhayaṃ(两者/双);dvayaṃ(一对/二合);tayaṃ(三一组/三合)。再者,在序数义中,就 dvi 等数词而言,依照“catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā”这一固定构成(nipātana),在 dvi 之后加 tiya 词缀,且 dvi 变为 du;在 ti、catu 之后分别加 atiya、ttha。例:dutiyo(第二)、tatiyo(第三)、catuttho(第四)。巴利
Upadvitīhi avayavavuttīhi paṭhamantehi asseti chaṭṭhatthe ayo hoti-ubho aṃsā assa ubhayaṃ. Dvayaṃ. Tayaṃ-cintaṃ puraṇeccā diviggahe-‘‘catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā’’ti nipātanā pūraṇatthe dvito tiyo dvissa du ca ticatuhi atiyattāca-dutiyo. Tatiyo. Catuttho.
词缀“ma”加在“pañca”等和“kati”等之后。巴利
Ma pañcādihi katīhi.
在“序数”(pūraṇa)之义中,从以属格结尾的“五”等数词,以及从“kati”一词,加上“ma”词缀:例如“pañcannaṃ puraṇe pañcamo”——在“五”的序数上为“pañcama(第五)”;同样,“sattama(第七)”“aṭṭhama(第八)”等。巴利
Chaṭṭhiyantāya pañcādikāya saṅkhyāya katismā ca mo hoti pūraṇatthe-pañcannaṃ puraṇe pañcamo-evaṃ sattamo, aṭṭhamo, iccādi.
第六(chaṭṭhā)、第八(aṭṭhamā)。巴利
Chāṭṭha ṭṭhamā.
“Chasaddā”(“cha”一词,六)在表示序数意义(puraṇatthe)时,带有“ṭṭha”、“ṭṭhama”词缀;于“六”的序数表达(channaṃ pūraṇe)中,为 chaṭṭho 或 chaṭṭhamo(第六)。巴利
Chasaddā ṭṭha ṭṭhamā honti puraṇatthe-channaṃ pūraṇe chaṭṭho, chaṭṭhamo vā.
在序数词(puraṇa)中,从‘ekādasa’(十一)等开始,该(后缀)或可出现。巴利
Tassa puraṇekādasādito vā.
对于以属格(chaṭṭhī)词尾结尾、以 ekādasa(十一)等起首的数词,在表示序数(pūraṇa)之义时,可随宜而有‘ḍa’词缀。‘ḍa’词缀中的‘ḍ’字母是 anubandha(随附标记)。以 ekādasa 结尾者,在序数义中成为 ekādaso(第十一);在其他场合则为 ekādasama(第十一)等。同样,亦成为 dvādaso(第十二)等。而以 ekūnavīsati(十九)等起首者,则就‘ḍa’词缀的场合而言。巴利
Chaṭṭhiyantāyekādasādikāya saṅkhyāya ḍo hoti pūraṇatthe vibhāsā-ḍakāro’nubandho-ekādasantaṃ pūraṇe ekādaso-aññatra-ekādasamoccādi-evaṃ dvādaso iccādi-ekūnavīsatyādihituḍe.
“se”后缀,例:satissa、tissa。巴利
Se satissa tissa.
当‘se’随后出现时,以‘sati’结尾(satyanta)的词干,其‘ti’字母(tikāra)被删除,因此称为‘tilopa’(ti删除)。例:ekunavīso(十九)。巴利
Se pare satyantassa tikārassa lopo hotīti tilopo. Ekunavīso.
在“sata”(百)等词干之后,也加“i”词缀。巴利
Satādīnami ca.
在从百为起点的计数法中,第六位称为‘满’,是完整的意思。所谓‘满百日’即一百日,‘满千’即一千日;‘二十余日’等亦如此类推,分别为百、千、万的倍数。巴利
Satādikāya saṅkhyāya chaṭṭhiyantāya puranatthe mo hoti satā dinami cāntādeso-satassa pūraṇe satimo, sahassimo. Vīsati adhikā asmiṃ sate sahasse vāti evamādiviggahe.
数词(saṅkhyā)中,当词干以‘sa’、‘accu’、‘tīsā’、‘sadasanta’、‘āya’结尾,或为‘adhika’(增数),并且是在‘sata’、‘sahasse’(百、千)之时,加‘ḍa’词缀。巴利
Saṅkhyāya saccutīsāsadasantāyādhikāsmiṃ satasahasse ḍo.
对于以‘sati’结尾、以‘mut’结尾、以‘īsa’结尾、以‘āsa’结尾、以‘dasa’结尾的数词的第一格(词干)形式,在“在此(有若干)”这一第七格意义中,当该数词是增额、而那个“此”是百、千或十万时,加‘ḍa’后缀。在‘ti’省略的情况下:vīsaṃ-sataṃ,或与 sahassa、satasahassa 连用。对于以‘u’结尾者:nahutaṃ-sataṃ,或与 sahassa、satasahassa 连用。对于以‘īsa’结尾者:cattārīsaṃ-sataṃ,或与 sahassa、satasahassa 连用。对于以‘āsa’结尾者:paññāsaṃ-sataṃ,或与 sahassa、satasahassa 连用。对于以‘dasa’结尾者:ekādasaṃ-sataṃ,或与 sahassa、satasahassa 连用。为何说‘saccutīsā 为 sadasanta’?因为可以说“六是在这百中的增额”。为何说“增额”?为了排除“十五是在这百中的减损”。为何说“在此”?因为说的是“二十是从这百中增额”。为何说“百、千、十万”?为了排除“十一是在这二十中的增额”。巴利
Satyantāya mutyantāya īsantāya āsantāya dasantāya ca saṅkhyāya paṭhamantāya asminti sattamyatthe ḍo hoti sā ce saṅkhyā adhikā hoti yadasminti tañce sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā hoti-tilope-vīsaṃ-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ vā-utyantāya-nahutaṃ-sataṃ. Sahassaṃ, satasahassaṃ vā-īsantāya-cattārīsaṃ-sataṃ. Sahassaṃ, satasahassaṃ vā-āsantāya-paññāsaṃ-sataṃ, sahassaṃ. Satasahassaṃ vā-dasantāya-ekādasaṃ-sataṃ, sahassaṃ, satasahassaṃ vā-saccutīsāsadasantāyāti kiṃ? Cha adhikā asmiṃ sate-adhiketi kiṃ? Pañcadasa hīnā asmiṃ sate-asminti kiṃ?Vīsati adhikā etasmā satā-satasahasseti kiṃ? Ekādasādhikā assaṃ vīsatiyaṃ.
凡在此处有“他有那个”(taṃ ettha assa atthi)之义,即用 ‘mantu’ 词缀。巴利
Tametthassatthīti mantu.
从以第一格结尾(的名词)之后,在“这个存在”(assa atthi)等这些意义中加‘mantu’词缀。由于‘iti’一词所欲表达的意义具有限定性,所以只有在与‘pahuta’等相结合而表“有”义时才使用(该词缀);因为已经这样说过。巴利
Paṭhamantā ettha assa atthīti etesvatthesu mantu hoti-itisaddassa vivakkhāniyamanatthattā pahutādiyutteyeva atthyatthe hoti-vuttaṃhi.
又在“pahūta”(众多/大量)之义中、在称赞(pasaṃsā)之义中、在责备(nindā)之义中,以及在比较、程度超出(atisāyana)之义中,使用该词缀。
在“恒常联结”与“接触、交往”的意义中,这些“mantu”等词缀出现。巴利
Pahute ca pasaṃsāyaṃ nindāyadvātisāyane; Niccayoge ca saṃsagge hontime mantuādayo.
“在此地或此人有众多牛”这一意义,如果用于贬抑(apasaṃsā),则作“sagomā”(多牛者)。“他有值得称赞的种姓”这一意义,如果用于贬责(nindā),则作“jātimā”(有[好]种姓者);“valimā”(有褶者)用于极甚义(atisāyana);“buddhimā”(有慧者)用于恒常相属义(niccayoga);“jutimā”(有光辉者)用于接触、关联义(saṃsagga);“haliddimā”(姜黄色者)亦同。“tam ettha assa atthīti”——即“那个(后缀)在这里用于表示‘他有此物’”——是本节的总则(adhikāra)。巴利
Pahutā gāvo ettha dese assa vā purisassa santīti sagomāpasaṃsāyaṃ. Pasatthā jāti assa atthīti jātimā-nindāyaṃ, valimāatisāyane, buddhimā-niccayoge, jutimā-saṃsagge, haliddimā. Tametthassatthīti adhikāro.
“vantu”(后缀)与非“a”音(avaṇṇa)。巴利
Vantvavaṇṇā.
在去掉第一格词尾后,以 a 音(含长 ā)结尾的词干,在表“拥有”的 mantu 意义上加 ‘vantu’ 词缀——如 sīlavā(具戒者,sīla + vantu)、dayāvā(具悲悯者,dayā + vantu)。〔问:〕说“以 a 音结尾”是为了什么?〔答:〕buddhimā(具慧者,buddhi + mantu)。巴利
Paṭhamantato avaṇṇantā mantvatthe vantu hoti-sīlavā, dayāvā-avaṇṇāti kiṃ? Buddhimā.
在“棍杖”(daṇḍa)等词之后,加“tvika”与“ī”词缀。巴利
Daṇḍāditvikaī.
由鞭责等具形之物,与『鞭』之称呼有关,因名称所引之恶意而受排斥,何处而来的?为何而来?犹如船只,以航行之乐得享安乐者。巴利
Daṇḍādīhi ika ī honti vā mantvatthe-daṇḍiko, daṇḍī-gandhiko gandhi-itisaddassa visasaniyamantthattā kuto ci dve kutoce kamekaṃva-nāviko, sukhī.
在「热诚」等词之后,加上「ssī」(即「-ssī」后缀)。巴利
Tapādihi ssī.
于“热诚”等词后,可加“ssī”后缀,表具该德之义,如“热诚者”(具热诚之人)、“有名声者”(具名望之人);又以“vā”(或)一词亦兼含“-vā”后缀之用,故可得另一形式之“有名声者”。巴利
Tapādito vā ssī hoti mantvatthe-tapassī, yasassī-vātveca-yasavā.
“具信等”者,意指以信等诸德为义,故称“具信者”;或以慧为义,故称“具慧者”。巴利
Saddhādīhimantvatthaahotivā-saddho, pañño-vātveva-paññavā.
以「ṇe」替代「tap」(词缀)。巴利
Ṇe tapā.
Ādi 等词,在表达‘具有……者’之义时,附加ṇe 后缀,例如‘苦行者’。而‘心’等词同此义,依‘心等词加萨咖后缀’之规则,加 ṇanubandha 后缀而成‘萨咖’;复依‘在与 māyā、medhā 等词连用表具有义时加 vi 后缀’之规则,得 māyāvī(具幻术者)、medhāvī(具智慧者)。巴利
Tapasaddā ṇe hoti mantvatthe-tāpaso-manādittā ‘‘manādīnaṃ saka’’iti ṇanubandhe saka-‘‘māyāmedhāhi vī’’ti mantvatthe vī-māyāvi, medhāvī.
“Paṇcamīyantā”多为第五格,表示从村落到村落的行进、从此处到彼处。此处“to”以何种音节形式呈现?“to”有此处与彼处、此地与彼地之别,如何辨别其出处?巴利
Pañcamyantā bahulaṃ to hoti-gāmasmā gāmato-imena kiṃ saddehi tomhi-‘‘ito tetto kuto’’ti imassa ṭi nipaccate etassa ṭaeta kassa kuttañca-imasmā ito, etasmā ato etto, kasmā kuto.
『abhi』等前缀之规则。巴利
Abhyādihi.
在 abhi 等词干之后有“to”后缀。因为即使对并非以第五格(从格)结尾者也有〔这样的〕规定,所以此〔后缀所成的形式〕即 abhito(周围/两侧)、parito(四周)、pacchato(后方)、heṭṭhato(下方)。巴利
Abhiādīhi to hoti-apañcamyantehipi vidhānatto’yaṃ-abhito, parito, pacchato, heṭṭhato.
从那些以‘ādi’等开头者。巴利
Ādyādīhi.
由『起初』等词起,附加『托』后缀——『起初』得『从起初』,『中间』得『从中间』,『哪里』得『从哪里』。巴利
Ādippabhutīhi to hoti-ādo ādito, majjhe majjhato, yaṃ yato.
一切事物皆为有。巴利
Sabbādito sattamyā tratthā.
一切诸有终究皆为有;于一切中,无论何处、何时、何因,皆不离于你。巴利
Sabbādīhi sattamyantehi tratthā honti-sabbasmiṃ sabbatra, sabbattha-yasmiṃ yatra, yattha-bahulādhikārā na tumhāmhehi.
kattha、ettha、kutra、atra、kva、iha、idha。巴利
Katthettha kutrātra kvehidha.
kattha、kutra、kva、ettha、atra、iha、idha 等形式。巴利
Ete saddā nipaccante-kasmiṃ kattha, kutra, kva-etasmiṃ ettha, atra-asmiṃ iha, idha.
由众多有故,诸有具足法之因缘,遍及一切,无所不在。巴利
Sattamyantato sabbasmā dhivā hoti-sabbadhi-vātikiṃ, sabbatra.
“Yā”,此指示代词,意为“该处”“此”。巴利
Yā hiṃ.
凡第七格(处格)结尾的“ya”词,其后可加后缀“hiṃ”(亦可不加),即成“yahiṃ”;然此仅为或然规则,对应梵文的“yatra”(于何处)。巴利
Sattamyantā yasaddā hiṃ vā hoti-yahiṃ-vātveva-yatra.
“Tā haca”者,即“彼”,也即前文所指之物,此处表示强调。巴利
Tā haca.
从第七格结尾(sattamyantā)之后,则有“vāhaṃ”;即“hiñca、tahaṃ、tahiṃ、vātveva、tatra”。巴利
Sattamyantā tato vāhaṃ hoti hiñca-tahaṃ, tahiṃ-vātveva-tatra.
Kuhiṃkataṃ(在何处所作)。巴利
Kuhiṃkataṃ.
当 kiṃ 词以处格(sattamī)结尾时,hiṃ、haṃ 被派生出来;在 kissa 中,ku、ka 也如此。例词:kuhiṃ、kahaṃ(哪里)——在“于一切时”(sabbasmiṃ kāle)等的解析(viggahe)中。巴利
Kiṃsaddā sattamyantā hiṃ haṃ nipaccante kissa kukā ca-kuhiṃ kahaṃ-sabbasmiṃ kāleccevamādi viggahe.
Sabbekaññayatehi kāle dā:在表示时间(kāle)的场合,从所有这些词根加‘dā’。巴利
Sabbekaññayatehi kāle dā.
这些诸法于第七时中发生,或恒常、或一时、或他时,亦或彼时。巴利
Etehi sattamyantehi kāle dā hoti-sabbadā ekadā, aññadā, yadā, tadā.
kadā、kudā、sadā、adhunā、idāni 等形式。巴利
Kadā kudā sadā dhunedāni.
这些词规定为如下形式:kasmiṃ kāle(何时)为 kadā、kudā;sabbasmiṃ kāle(一切时)为 sadā;imasmiṃ kāle(此时)为 adhunā、idāni。巴利
Ete saddā nipaccante-kasmiṃ kāle kadā, kudā-sabbasmiṃ kāle sadā-imasmiṃ kāle adhunā, idāni.
这些词规定为如下形式:ajja(今日)、sajju(即刻)、aparajju(次日)、etarahi(现今)、karahā(何时)。巴利
Ajja sajjavaparajjevatarahi karahā.
这些词规定为如下形式。巴利
Ete saddā nipaccante-
由于彼此关联而构成时间的特殊点,是故一切此类现象的变化皆得成立——此刻与昨日相续,今日亦与过去相续;在同一条时间流中,集会里同样存在着声音的震动;于此时间中,此刻与彼刻相续,音声与气息交替生起;此处一切皆随顺于时间,现前迁流的时间与过去的界限有异,究竟是谁、于何时、在何处,将引发何种变化?巴利
Pakati paccayo ādeso kālavisesoti sabbametaṃ nipātanā labbhati-imassa ṭo jjo vāhani nipaccate-asmiṃ ahani ajja-samānassa sabhāvojju vāhati-samāne ahati sajju-aparasmā jju vāhati-aparasmiṃ ahati aparajju-imasseto kālerahi ca-imasmiṃ kālñetarahi-kiṃsaddassa ko raha vānajjatane-kasmiṃ kāle karaha.
在表示“方式”(pakāra)这一含义时,于“sabba”等词之后加“thā”词缀。巴利
Sabbādīhi pakāre thā.
区别一般概念的差别称为‘方式’;表示此义时,在 sabba 等词后加 thā,如 sabbathā、yathā、tathā。巴利
Sāmaññassa bhedako viseso pakāro, tattha vattamānehi sabbādīhi thā hoti-sabbena pakārena sabbathā-yathā, tathā.
有 kathaṃ、itthaṃ 两种形式。巴利
Kathamitthaṃ.
诸种声音变化在不断发生变化,究竟由何种条件促成,从何种形态产生,采用什么方式?依此方式解释如下。巴利
Ete saddā nipaccante pakāreti kimimehi thaṃpaccayoketa tesaṃ yathākkamaṃ-kena pakārena kathaṃ, iminā pakārena itthaṃ.
“以某一种方式做一种(或另一种)方式”(ekena pakārena ekaṃ vā pakāraṃ karoti)——如此等,是在拆词解析(viggahe)中。巴利
Ekena pakārena ekaṃ vā pakāraṃ karoticcevamādiviggahe.
数词后加 dhā 后缀。巴利
Dhā saṅkhyāhi.
以表示数量的方式加以区分——即“作一种”“作二种、三种、四种、五种”等分别;此词兼有广大与数量之义,当用作数量时,即是“以多种方式”。巴利
Saṅkhyāvācīhi pakāre dhā paro hoti-ekadhā karoti-dvidhā,tidhā, catudhā, pañcadhā karoticcevamādiviggaho-bahusaddā vepullavācī saṅkhyāvācī ca-yadā saṅkhyāvācī tadā bahudhā karoti.
eka 后也可加 jjhaṃ 后缀。巴利
Vekā jjhaṃ.
在一种方式(pakāra)的意义上,“jjhaṃ”或有出现;例如“ekajjhaṃ”。为何说“vā(或)”?是为了“ekadhā”。巴利
Ekasmā pakāre jjhaṃ vā hoti-ekajjhaṃ-vāti kiṃ, ekadhā.
dvi、ti 后加 edhā 后缀。巴利
Dvitīhedhā.
在二种、三种方式的含义中,这个“dhā”词缀也出现:medhā、tedhā,或者就是 dvidhā、tidhā——如“ekaṃ vāraṃ bhuñjati”(吃一次)等,在解析中。巴利
Dvitīhi pakāre edhā vā hoti-medhā, tedhā-vātveva-dvidhā, tidhā-ekaṃ vāraṃ bhuñjaticcevamādiviggahe.
表示次数的数词后加 kkhattuṃ。巴利
Vāra saṅkhyāya kkhattuṃ.
与次数相关的数量表达中,「次」即是如此——「他吃多少次」即表示他进食的次数。巴利
Vārasambandhitiyā katisaṅkhyāya kkhattuṃ hoti-kativāre bhujati katikkhattuṃ bhuñjati.
表示近似数量时,bahu 后也加 dhā 后缀。巴利
Bahumhā dhā ca paccāsattiyaṃ.
在涉及“vāra”(次、回)关联且数量众多时,使用后缀“dhā”;并且如果诸次之间具有紧邻关系,也使用“kkhattuṃ”。例如:bahuvāre buñjati(他在许多次中吃)、bahudhā vā divasassa buñjati(或者他在一天之中多次地吃)、khahukkhattuṃ vā(或者刹那一次)。为什么说“paccāsatti”(紧邻性)呢?——bahukkhattuṃ makāsassa bhuñjati(他多次吃蚊子的东西)。巴利
Vārasambandhiniyā bahusaṅkhyāya dhā hoti kkhattuñca vārānañce paccāsatti hoti-bahuvāre buñjati bahudhā vā divasassa buñjati, khahukkhattuṃ vā, paccāsattiyanti kiṃ, bahukkhattuṃ makāsassa bhuñjati.
依七日之法而施与,名为“萨吉”;彼得其一,亦随其处而得此,谓依七日之量而食,即名为萨吉食,意指受用一次之量。巴利
Ekaṃ vāramiccasmiṃ atthe sakinti vā nipaccate ekasmā kiṃ ekassa ca sādeso-ekaṃ vāraṃ bhuñjati sakiṃ bhuñjati-vāti kiṃ, ekakkhattuṃ bhuñjati.
如是,于寻求与探究之中。巴利
So vīcchāppakāresu.
于行持、性质、力量等方面,或为摄尽断别之义,即以探索、求索的方式而显。此类多依通例指示而作助明,随其所应而有区分,由何处、因何因而得明了。探索被拆解为片段,反复剖析,或以全体之法而作整体表示。巴利
Kriyāya guṇena dabbena vā bhinne atthe vyāpitumicchā vīcchāvīcchāyampakāre ca so hoti bahulaṃ-sāmaññaniddesā yathāsambhavaṃ vibhattyantā yato kuto visaddā hoti-vicchāyaṃ-khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti khaṇḍaso karoti-sabbena pakārena sabbaso.
在非真实状态下,由组合的聚会而生起变化。巴利
Abhuta tabbhāve karāyabhuyoge vikārā cī.
内在因缘与外在条件和合而现,即是真实状态的缘起。于相关联的诸因中,有时以变动指称某种变化之义,称为“变化行”;另有别义,表示“令之清净”——即令所变之果洁白鲜明,称为“净化”;此净化,可指已得明净或当得明净。所谓净化,即是非真实状态。譬如:制陶的过程,是造作与结合;若说“内在清净”或“外在清净”,所指为何?变化所生者,又为何物?如黄金制成耳环。巴利
Avatthāvato’vatthantarenābhutassa tāyāvatthāya bhāve karāsabhūhi sambandhe sati vakāravācakācī hoti-cakāro‘‘cī kriyatthehī’’ti visesanattho-adhavalaṃ dhavalaṃ karotīti dhavalīkaroti-adhavalo dhavalo siyā bhavati vā dhavalīsiyā. Dhavalībhavati-abhutatabbhā veti kiṃ, ghaṭaṃ karoti-karāsabhuyogeti kiṃ. Adhavalo dhavalo jātate-vikārāti kiṃ, suvaṇṇaṃ kuṇḍalīkaroti.
由词根‘Ṇada’派生时,加‘yo’词缀。巴利
Ṇada yo.
接着,以「因。.。等说法」称为行持对象,「为了行持」故曰。所谓行持意义,此行持义源自根本动词,分二:有行动者役使之及无行动者。以在行动中担当执行者角色者为有行动者,另一则为无行动者。于此,必须明辨此二。至于无行动者,则行为因不成立视为无效。作为执行者的行持行为,在既定的行动中已被确认,其承担着执行者角色。此谓集合了执掌者的功能并赋予名字,且已有文献叙述。巴利
Atha tabbādayo vuccante kriyatthehi ‘‘kriyatthā’’ti adhikārato, kriyā attho etassāti kriyāttho(dhātu)-so ca dvividho sakammakā kamakmakavasena-tatta yasmiṃ kriyatthe kattuvācini kammaṃ gavesīyate, so sakammako itaro akammako-tesu yathārahaṃ sakamma kato kammādo kārake kammāvacanicchāyambhāve ca tabbādayo veditabbā-akammakato pana bhāvo kammavajjite ca kārake-kriyāti ca gamanapacanādiko asattasammato kattarī kammevā patiṭṭhito kārakasamūhasādhiyo padattho vuccati, vuttaṃhi.
‘Addabbhabhūtaṃ’(成为无欺者),是作者等句格群体(kattādi-kārakaggāma)所成就者;
“词义、施事、所作、对格、处格”——欲求行为者,当知此义。巴利
‘‘Addabbabhutaṃ kattādi-kārakaggāmasādhiyaṃ; Padatthaṃ kattukammaṭāṭhaṃ-kriyamicchanti tabbidu’’.
在表示“做”义的词根“kara”中,末后的“a”字母(akāra)只是为了发音;此后各处也同样如此。当它保持为“kar”形式时,“bahulam”(广泛地、常常如此)这一规则在一切处都适用。巴利
Kara karaṇe-akāro uccāraṇattho-evamuttaratrāpi-kariti ṭhite-bahulamiti sabbattha vattate.
在表达动作/状态(bhāva)与受事(kamma)的意义时,使用“tabba”和“anīya”两个词缀。巴利
Bhāvakammesu tabbānīyā.
所谓必须遵循者,即于造意动词法中,诸多用法相互依存、互为条件,故须在诸处皆得适用。巴利
Tabbaaniyā kriyatthā pare bhāvakammesu bahulaṃ bhavanti-paccayeti paccayavidhānatoññasmiṃ sabbatthādhikāro.
在‘tuṃ’、‘tuna’、‘tabba’这些词缀之前,也可适用此规则。巴利
Tuṃtunatabbesu vā.
诸因缘中,诸行唯从此生,不存于他处。巴利
Tumādisu paccayesu vā karassa ā hoti-aññatra.
因缘亦依他之形态而显现其相。巴利
Pararūpamayakāre byañjane.
行为资粮即依他之形状,鉴别种种表现;缘于他种表象,为造他之表象之因,须作彼之所作。即使非男性形态的存在,依其自体亦须使用相应言语,犹如明灯示现,是故复数形式用于行者,义为应为作、应为所作等。巴利
Kriyatthānamantabyañjanassa pararūpaṃ hoti yakārato’ññasmiṃ byañjanādo paccayeti pararūpaṃ-karaṇaṃ kātabbaṃ. Kattabbaṃ vā-napuṃsakaliṅgaṃ-bhāvassekattāpi tabbādyabhihito bhāvo dabbamiva pakāsatīti bahuvacanañca hoti-kamme-karīyatīti kātabboka kattabbo-abhidheyyasseva liṅgavacanāni.
特殊相之事物共有五类。
若为非男性存在,盖亦无他限制,具此性质不障碍。
在状态意义(bhāva)中,“ghyaṇa”词缀用于阳性;同样,凡以 i、u 等音及 gaha 等[词根]为起始者(iyuvaṇṇagahādijo)。
而所谓“无后缀”(appaccaya)、“无数”(asaṅakkhyā)、以“tum”等开头者(tumādi)以及以“katvā”结尾者(katvāntaka),也都如是成立。巴利
Visessaliṅgā tabbādi tatthādo pañca bhāvajā, Napuṃsake siyuṃ bhāve kto cāno akantarī; Bhāvasmiṃ ghyaṇa pume evaṃ iyuvaṇṇagahādijo, Appaccayo’pi cāsaṅakkhyā tumādi katvāntakā siyuṃ.
在“rā”之后,“na”变为“ṇe”。巴利
Rā nassa ṇe.
从词尾开始,为他而作须依条件,其性重要且多能,亦是诸所作之始。应清净者昼夜洗涤,因所趋有缘而终破此洗。此乃须洗涤者涂染粉所施之地,为施舍婆罗门所立、所往返之处,亦为过去与未来相续之处,故为供养弟子的多方根基,亦因种种用途而得安立。于此根基中,唯有安稳故得恬静,是谓安住。巴利
Rāntato kriyatthā parassa paccayanakārassa ṇo hoti-karaṇīyaṃ-bahulādhikārā karaṇādisupi bhavantī-sinā soceyye-divā diseso-sināyante’nenāti sinānīyaṃ(cuṇṇaṃ)-dā dāne-diyate assāti dānīyo-(brāhmaṇe)-ṭhā gatinivuttiyaṃ-upa pubbo-upatiṭṭhatīti upaṭṭhānīyo-(sisso)-dhātunamanekatthattāyeva ṭhā iccasmiṃ dhātumhi santamevopaṭṭhānatthaṃ upasaddo joteti-vuttaṃhi.
因为蓝色等颜色确实存在,如同灯等一样;
于根基中,唯有安住之处,能显扬起始。巴利
‘‘Santameva hi nīlādi-vaṇṇaṃ dīpādayo viya; Dhātusmiṃ santamevatthaṃ upasaggā pakāsako’’.
言语属于表达的范畴。巴利
Vaca byattavacane-
在表达 bhāva(状态义)与 kamma(业义,即动作对象义)时,于表动作义的词根(kriyatthā)之后,通常(bahulaṃ)安设 ghyaṇa 词缀;该词缀以 gha 音与 ṇa 音作为 anubandha(标示字母)。巴利
Bhāvakammesu kriyatthā paro ghyaṇa hoti bahulaṃ-ghakāraṇakārānubandhā.
在带有‘ghānu’附加标记(anubandha)的情况下,‘caja’等词根变为‘ka’和‘gā’。巴利
Kagā cajānaṃ ghānubandhe.
在带有“gha”随伴字母(anubandha)的后缀之前,表动作意义且以“c”字母和“j”字母结尾的动词词根,按顺序变成“k”和“g”——例如“vassa”、“ko”。巴利
Ghānubandhe cakārajakārantānaṃ kriyatthānaṃ kagā honti yathākkamanti vassa ko.
当带 ‘ṇ’ 随附字母(anubandha)的后缀出现时,‘a’ 字母增强为 ‘ā’。巴利
Assā ṇanubandhe.
当带着 ṇ 音为随字(anubandha)的后缀(paccaya)跟在后面时,倒数第二音(upanta)的 a 音变为 ā——例如“被说”(vuccatīti)即 vākyaṃ;“ci vaye”;“ghyaṇa”。巴利
Ṇakārānubandhe paccaye pare upantassa akārassa ā hoti-vuccatīti vākyaṃ-ci vaye-ghyaṇa.
在词缀(paccaye)前,u 类音(yuvaṇṇānaṃ)变为“ño”。巴利
Yuvaṇṇānamño paccaye.
犹如颜色众多的行为者,便是具足条件者。正如在某种差别中说“这有两种颜色”,二重的次第可以延续,或者应当施予,故称授予。巴利
Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyattānaṃ e o honti yathākkamaṃ paccayeti issekāre‘‘saramhā dve’’ti yassa dvibhāve ca-cayanaṃ ciyatīti vā ceyyaṃ-dā dāne.
此规则也适用于“āsse”词缀。巴利
Āsse ca.
因形态而称为谓语。在造作事中说“此亦施予”,即“可予”;犹如在烹饪中说“可于此与他者”,即在造作事中,应如前所言而说,是可行且应当的。至于去往,应说“谓语者由去处而来”;又如在暗处的禁闭,说“暗处守护者”,意指在造作事中有夜叉或魔的协助。巴利
Ākārantato ghyaṇa hoti bhāvakammesu āssa e ca-dānaṃ dīyatīti vā deyyaṃ-vada pacane‘‘vadādīhi yo’’ti bhāvakammesu yocavaggapubbarūpesu-vadanaṃ vaditabbaṃ vā vajjaṃ-ama gama gamane vadādittā ye-gamanaṃ gamyateti vā gamyaṃ-guha saṃvaraṇe-‘‘guhādīhiyaka’’iti bhāvakammesu yaka-kakāro kānubandhakāriyattho.
当(一个词的)倒数第二个音节是轻音节时(Lahussupantassa,即 lahussa upantassa)。巴利
Lahussupantassa
轻微之物接近时,如同年少者适当地依缘而生,这是完成之因。所谓“不生于儿母同居之处”是反对者的隐语,须加隐覆;如同隐覆的反转、相似及比喻,应当忆持。巴利
Lahubhutassa upantassa yuvaṇṇassa e o honti yathākkamaṃ paccayeti sampattasso kārassa ‘‘nate kānubandhanāgamesu’’ti paṭisedho-guhaṇaṃ guhitabbaṃ kavā guyhaṃ-vipallāso-sāsa anusaṭṭhiyaṃ-yaka.
词根‘sās’可替换为‘sisa’(vā,可选)。巴利
Sāsasya sisa vā.
在以 k 为随附标记(kānubandha)及前形(pubbarūpa)的条件下,词根 sās 也会变为 sisa;即由 sāsīyati 而成 sisso(弟子)。在 sisa 替换(sisādesa)不发生的情况下——巴利
Sāsassa vā sisa hoti kānubandhe-pubbarūpe-sāsīyatīti sisso-sisādesābhāvapakkhe-
在辅音(byañjana)之后为“e”(Ei)。巴利
Ei byañjanassa.
在表动作义时,后面的以辅音等开头的词缀(byañjanādippaccaya)可有“ñi”。ñ 字母在“ñi lasse”中是起限定作用的。由于“vā”这一管辖项(vādhikāra)具有“sāsiyo-vavatthitavibhāsā”(固定分别)的性质,所以在某些地方没有“ñi”——这是应知的(kattabbaṃ)。巴利
Kriyatthā parassa byañjanādippaccayassa ñi vā hoti-ñakāro ‘‘ñi lasse’’ti visesanattho,sāsiyo-vavatthitavibhāsattā vādhikārassa kvaci ñissābhāvo-kattabbaṃ.
在施事者(kattari)的意义上,[使用]“latu”、“ṇa”、“ka”词缀。巴利
Kattari latuṇakā.
在施事格(kattari kārake)中,表行为义的‘latu’与‘ṇaka’词缀被使用。其中‘la’音(lakāra)——如‘latupitādanamā simhī’这条规则所说——具有修饰义。例如:‘dadāti’(他给),故为‘dātā’(给予者)。在‘ṇaka’词缀中——巴利
Kattari kārake kriyatthā latuṇakā honti-lakāro ‘‘latupitādanamā simhī’’ti visesanattho-dadātīti dātā-ṇake-
在“assa”“āṇa”“pi”之后,加“yuka”词缀。巴利
Assāṇapimhi yuka.
若此连用的动作并非使动,则该助词便转为指派语气,犹如“被使役”“被害”。此语气表达施事与受事的关联,其作用是限定或解释动作。巴利
Akārantassa kriyatthassa yuka hoti ṇapito’ññasmiṃ ṇanubandhe, dāyako-vadhahiṃsāyaṃ-‘‘ñibyañjanassā’’ti ñi-vadhetītivadhitā,ṇake-‘‘assānanubandhe’’ti upantassa assa āttesampatte-
除“kā”的附加标记(anubandhana)与增音(āgama)之外,在其他情况下,那些 e、o、ā 有时也不出现;即 paṭāsedho(遮止)、vadhako(杀者)、lucchedane(断除〔处格〕)。巴利
Kānubandhanāgamato’ññasmimpi te e o ā kvaci na hontīki paṭāsedho-vadhako-lucchedane.
“kva”词缀,如“vaṇa”。巴利
Kvavaṇa.
由业所成的行为,于何处生起,便以何种特质而显现。巴利
Kammato parā kriyatthā kvaci aṇa hoti kattari-okāre-
当词根带有“ṇ”作为随字(anubandha)时,〔应用〕“āya”与“āva”〔这两个后缀〕。巴利
Āyāvā ṇanubandhe.
如同由如实因缘所生之果的连结,亦如枯枝相连一般:若就因缘为线索而言,因缘之义如同盐味般昭然;恰如某处匠人制作陶器,故称其为陶匠。以此比拟造业者,谓为施设之业者,如同轻微附加所生之物,用以观察业的种类与性质。巴利
Ñonamāyāvā honti yathākkamaṃ sarādo ṇanubandheti tassā vādeso-saraṃ luṇatīti saralāvo, kumbhaṃ karotīti kumbhakāro-kvacīti kiṃ, kammakāro-ettha‘‘bhāvakārakesva ghaṇaghakā’’ti appaccayo-disa pekkhaṇe.
以 samāna、añña、bhavanta、yādi 等为比较对象(upamāna)时,disa 词根在 kamma 位中带 rī、rikkhaka 词缀;也就是说,在表示比较的 samāna 等词及 yādi 等词之后,其后的 disa 词根在 kammakāraka(受事格)中带 rī、rikkhaka 词缀。根据‘rānubande'ntasarādissā’这条规则,disa 词根中的 isa 部分被删除;又根据‘rīrikkhakesū’这条规则,samāna 发生替换。像相同者一样显现,因此称为 sadī、sadikkho。-ke-巴利
Samānaññabhavantayāditupamānā disā kamme rīrikkhakā samānādihi yādīhi copamānehi parā disā kammakārake rīrikkhakā honti-‘‘rānubande’ntasarādissā’’ti disassa isabhāgassa lope‘‘rīrikkhakesū’’-ti samānassa sādese ca-samāno viya dassatīti sadī, sadikkho-ke-
它们不用于以“k”为附加标记(anubandha)的增音(āgama)中。巴利
Na te kānubandhanāgamesu.
这些 e、o、ā、k 在作为 ‘anubandha’(标记音)和 ‘nāgama’(增音 n)时并不出现;在此不出现的情形下,(其形态)相似。巴利
Te e o ā kānubandhe nāgame ca na hontīti ettābhāve, sadiso.
在相同(samāna)之义上,加“ra”(ro)后缀,如“rīrikkhaka”(rīrikkhake)中。巴利
Samānā ro rīrikkhake.
在‘samāna’词之后,处在后面的‘disa’的‘d’有时变为‘r’——即在‘rī’、‘rikka’、‘ka’等词缀前的情况下;在这一可选情形里,当‘d’被替换为‘r’时,成为‘sarī’、‘sarikkho’、‘sariso’。巴利
Samānasaddato parassa disassa ra hoti vā rīrikkakesūti pakkhe dassa rādese-sarī, sarikkho, sariso.
在“sabba”等(词)之后加“ā”(后缀)。巴利
Sabbādīnamā.
在“d巴利
Rīrikkhakesu sabbādīnamā hoti-aññādī, aññādikko, aññādiso.
以‘nta’、‘ki’、‘mi’、‘māna’结尾者,其阴性词尾为‘ṭā’、‘kī’、‘ṭī’。巴利
Ntakimimānaṃ ṭā kī ṭī.
在‘rī’、‘rikka’、‘ka’这些词缀上,‘nta’、‘kiṃ’、‘ima’这些词的‘ṭā’、‘kī’、‘ṭī’依次出现。‘ṭa’这个字母表示整体替换(sabbādesa)。例如:‘bhavādī’、‘bhavādikkho’、‘bhavādiso’;‘yādi’、‘yādikkho’、‘yādiso’;‘tyādi’、‘tyādikkho’、‘tyādiso’等。至于‘tumha’、‘amha’,则有这样的差别。巴利
Rīrikkakesu nta kiṃ ima saddānaṃ ṭā kī ṭī honti yathākkamaṃ ṭakārā sabbādesatthā-bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso-yādi, yādikkho, yādiso-tyādi, tyādikkho, tyādisoccādi-tumhāmhā nantu ayaṃ viseso.
在‘tumha’和‘amha’(这两个代词词干)之后,‘tā’(词缀)在一处变为‘me’。巴利
Tumhāmhānaṃ tā mekasmiṃ.
在“Rīrikkhakesu”中,tumha、amhānaṃ 在什么情况下依次变成 tā、mā?即:tādi、mādi、tādikkho、mādikkho、tādiso、mādiso;在 ekasmiṃ 中,若为 kiṃ,则为 tumhādiso、amhādiso;若为 ci,则在 caye 中。巴利
Rīrikkhakesutumhaamhānaṃ tā mā honte kasmiṃ yathākkamaṃ-tādi, mādi, tādikkho, mādikkho, tādiso, mādiso-ekैsminti kiṃ, tumhādiso, amhādiso-ci caye.
在‘bhāva’(状态/动作本身)与诸‘kāraka’(作格/行为参与者)的意义中,用‘a’、‘ghaṇa’、‘ghaka’词缀。巴利
Bhāvakāra kesvaghaṇaghakā.
在 bhava(存在/状态)与 kāraka(句法参与者)意义上,具有动作意义的词根广泛地采用 ‘a’、‘ghaṇa’、‘gha’、‘ka’ 等词缀;在 a-isse-kāre(a、isse、kāra 等场合)中也是如此。巴利
Bhave kārake ca kriyatthā a ghaṇa gha kā honti bahulaṃ-a-issekāre.
名词(na)词干以元音(sara)结尾时,‘ña’词缀变成‘maya’或‘vā’。巴利
Ñonamayavā sare.
当后面接元音时,“ña、o、na、ma、ya、va”依次出现;并且它有“a”替换。“vayanaṃ ciyatīti vācayo”——言语(vayanaṃ),因为 ciyati,称为 vācayo。词根“nī”(到达,pāpuṇane):前置“vi”;“vinayanaṃ vinetīti vā vinayo”——调伏(vinayanaṃ),因为 vineti(调伏)而称为 vinayo(律)。词根“ru”(声音,sadde):“ravanaṃ ravo”——喊叫(ravanaṃ),是 ravo(叫声)。词根“bhū”(存在,sattāyaṃ):“bhavanaṃ bhavo”——存在(bhavanaṃ),是 bhavo(有)。词根“gaha”(执取,upādāne):前置“pa”;“paggaṇhaṇaṃ paggaho”——执取(paggaṇhaṇaṃ),是 paggaho(把持)。“gaha、mada、dapa、raṇa、sara、vara、cara”等词根,形成“gaha、mada、dapa、raṇa、sara、vara、cara”等名词(gahādayo)。词根“kara”(做,karaṇe):在应做义(kicchatthe)中,以“du”为前缀;在非应做义(akicchatthesu)中,以“īsaṃ”、“su”等为前缀。“dukkhena karīyatīti karaṇaṃ vā dukkaraṃ”——被困难地做,因此是 karaṇa(所作)或 dukkara(难做)。“sukhena karīyatīti karaṇaṃ vā īsakkaraṃ, sukaraṃ”——被轻松地做,因此是 karaṇa 或 īsakkara、sukara(易做)。词根“caja”(舍弃,hāniyaṃ):加“ghaṇa”后缀;“cajanaṃ cāgo”——舍弃(cajanaṃ),是 cāgo(施舍)。词根“paca”(成熟/煮,pāke):前置“ni”并加“gha”后缀;“nipacatīti nipako”——因为 nipacati(成熟),称为 nipako(明智的)。词根“khipa”(抛,peraṇe):加“ka”后缀;“khipatīti khipako”——因为 khipati(抛),称为 khipako(抛掷者)。词根“pī”(满足,tappaṇe)。巴利
Sare pare ñonamayavā honti yathākkamanti tassa ayādeso ca-vayanaṃ ciyatīti vācayo-nīpāpuṇane-vi pubbovinayanaṃ vinetīti vā vinayo-ru sadde-ravanaṃ ravo-bhu sattāyaṃ. Bhavanaṃ bhavo-gaha upādāne-pa pubbo-paggaṇhaṇaṃ paggaho-gaha mada dapa raṇa sara vara carādayo gahādayo-kara karaṇe, kicchatthe dumhi akicchatthesu īsaṃ susu cuppadesu-dukkhena karīyatīti karaṇaṃ vā dukkaraṃ-sukhena karīyatīti karaṇaṃ vā īsakkaraṃ, sukaraṃ-caja hāniyaṃ-ghaṇa-cajanaṃ cāgo-paca pāke-ni pubbogha,nipacatīti nipako-khipa peraṇe-ka-khipatīti khipako-pītappaṇe.
在元音(sare)之前,y 音与 v 音(yuvaṇṇānaṃ)分别变为 iya 音与 uva 音(iyaddhuvaṅa)。巴利
Yuvaṇaṇānamiyaddhuvaṅa sare.
以 i 音、u 音结尾而表示动作意义的词根,在元音前有时变成‘iy、uv’。此即‘iyaṅa-ṇetī’;例如:piyo(可爱者)、bhu(存在/有)、sattāyaṃ(于有情)、abhi(殊胜/对)、pubbo(先前)。巴利
Ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ kriyatthānamiyabuddhavaṅa honti sare kvacīti iyaṅa-ṇetīti piyo-bhu sattāyaṃ-abhi pubbo.
表动作意义的“kvi”词缀,大多用于“bhāva”(动作/行为本身)与“kāraka”(作格/行为参与者)等意义中。巴利
Kriyatthā kvi hoti bahulaṃ bhāvakārakesu.
在表动作意义的(词根)之后,`kvi`词缀发生省略——因此,在`kvi`词缀省略(`kvilopa`)的情况下:`abhibhavati`(他征服)故为`abhibhū`(胜者);同样,`sayambhū`(自存者)也是如此。词根“`gam`”(`gamane`,行走)在`kvi`词缀上时,依“`kvimhi lopo’ntabyañjanassā`”(在`kvi`词缀时,词末辅音要省略)而省略`m`;以胸(`urasā`)行走者,即`uraga`(蛇)。词根“`dā`”(`dāne`,给予):称为“`ano`”(`ana`)的词缀,用于表动作义、状态义和作格义中;`datti`(他给予)与`dīyati`(被给予),或(`vā`)即为`d巴利
Kriyatthā parassa kvissa lopo hotīti kvilope-abhibhavatīti abhibhu-evaṃ sayambhu-ama gama gamane-kvimhi-‘‘kvimhi lopo’ntabyañjanassā’’ti malopo-urasā gacchatīti urago-dā dā ne-‘‘ano’’ti kriyatthā bhāvakārakesvāno-datti diyatīti vādānaṃ-saṃpa pubbe-sammā padīyate yassa taṃ sampadānaṃ-apa ā pubbe-apādadāti etasmāti apādānaṃ-kara karaṇe-adhi pubbo-‘‘rā nassa ṇe’’-ti ṇe-adhikarīyati etasminti adhikaraṇaṃ-gaha upādāne.
【音变规则】字母『t』、『th』、『n』、『r』、『ā』,分别对应替换为『ṭ』、『ṭh』、『ṇ』、『ḷ』、『ā』(即齿音类字母转变为卷舌音类字母的音变规则)。巴利
Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇaḷā.
同样地,对 narānaṃ(“人”的属格复数)而言,“ta”“ṭha”“ṇa”“ḷā”这些(后缀)可依次而有;也就是说,在 n 替换为 ṇa(ṇadesa)的场合,[例词为] gaṇhitabbaṃ(应被执取者)、gahaṇaṃ(执取)、pada(词/足处)、gamane(在行走时)、nipubbo(前加 ni 者)。巴利
Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇaḷā honti vā yathākkamanti nassa ṇadese-gaṇhitabbaṃ gahaṇaṃ-pada gamane-nipubbo.
在‘pada’等词之后,有时适用。巴利
Padādīnaṃ kvaci.
“pada”等词根在某种词缀(paccaya)之前会变成带“yuka”(增音 y)的形态;例如 nīpatti、nipajjana。词根 pī 用于满足(tappaṇa)之义;在 -ana 以及以 vana 等开头的“nāgama”(n 增音)出现时,依“na te”等规则,e 音不出现;例词如 pīti、pīṇana。词根 vij(viji)用于恐惧(bhaya)、摇动(calana)等义;前面加 saṃ 时,成为 saṃvinti、saṃvejana;而依照“aññatrāpi”(别处亦如此)之语,在[前述]范围之外有 saṃvijana。词根 kudh 用于愤怒(kopa)之义;如“kujjhati sīlena”(他因戒而发怒),因此[派生为] kodhano(易怒者)。词根 bhikkh 用于乞求(yācana)之义。巴利
Padādīnaṃ yuka hoti kvaci paccaye-nīpatti nipajjanaṃ-pī tappaṇe-anamhi vanādinā nāgame ca’na te’ iccādinā e na hoti-pīti pīṇanaṃ-viji bhaya calanesu-saṃ pubbo-saṃvinti saṃvejanaṃ-‘‘aññatrāpī’’ti ettābhāve-saṃvijanaṃ-kudha kope-kujjhati sīlenāti kodhano-bhikkha yācane.
在阴性(itthiyama)中,[后缀]为“ṇa”、“kti”、“ka”、“yaka”及“yā”。巴利
Itthiyama ṇa kti ka yaka yā ca.
在阴性(itthilaṅga)、行为(bhāva)和作格(kāraka)中,表示动作意义的‘ā’等词缀出现,而‘ano’也广泛使用。‘a’: ‘bhikkhanaṃ’(乞求),或因被乞求(‘bhikkhīyati’)故为‘bhikkhā’(施食);其中‘ā’是后缀。‘ṇo’: ‘kāraṇaṃ’(因、作)、‘kārā’(作、苦行)、‘cārakaṃ’(所行、牢狱)。总之,词的成就(saddanipphatti)依习惯用法(rūḷhi)而确定意义。词根‘bhida’,在‘破裂’义;‘kti’: ‘bhedanaṃ’(破裂);或因被破开(‘bhijjatīti’)故为‘bhitti’(墙)。词根‘rūja’(ruj),在‘破坏’义;‘ko’: 因它令人痛苦(‘rujatīti’)故为‘rujā’(病痛)。词根‘vida’,在‘知道’义;‘yaka’: ‘vedanaṃ’(感受)被了知,或以她了知故为‘vijjā’(明)。词根‘aja’/‘vaja’,在‘行走’义;前缀‘pa-’: ‘puddho’;‘yo’: ‘pabbaja naṃ pabbajjā’(出家)。所谓‘cavaggabayañā’是通过瑜伽分割(yogavibhāga)说明的;vassa的‘bakāra’处‘ñcittaṃ’。词根‘vanda’,在‘礼敬、称赞’诸义;‘ano’: ‘vandanaṃ’(礼敬)、‘vandanā’(礼敬)。巴利
Itthilaṅge bhāve kārake ca kriyatthā aādayo hontyano ca bahulaṃ-a-bhikkanaṃ bhikkhīyatīti vā bhikkhā-āpaccayo-ṇo-kāraṇaṃ kārā-cārakaṃ-yathākathañci saddanipphanti rūḷhito atthaniccayo-bhida vidāraṇe-kti-bhedanaṃ bhijjateti vā bhitti-rūja bhaṅge-ko-rujatīti rujā-vida ñāṇe-yaka-vedanaṃ vidanti etāyāti vā vijjā-aja vaja gamane-pa puddho-yo-pabbaja naṃ pabbajjā-‘‘cavaggabayañā’’ti yogavibhāgā vassa bakāre ñcittaṃ-vanda abhivādanatthutisu-ano-vandanaṃ vandanā.
当‘i’与‘kiti’同形(sarūpa)时。巴利
I kiti sarūpe.
当所要表达的是动作义词根(kriyattha)的本身形态时,在该动作义词根之后出现 ‘i’、‘ki’、‘tī’ 这些词缀。所谓 ‘i-vaca’,这本身就是词根;像 ‘vaci’、‘kimhi’、‘yudhi’ 这些词根,在 ‘ti’ 词尾之前保持本身形态时,对于 ‘karo’ 而言,它的词尾就是 ‘ti’,因为词干构成后缀(vikaraṇa)已经通过规则被了知。对于 ‘kattari lo’(在作者意义上用 ‘lo’)这条规则——‘lo’ 如何变成 ‘pacati’?其中怎么会出现 ‘a’ 音(akāra)等等?以 ‘ghaṇa’ 结尾的(字母)与 ‘kāra’ 一词构成属格复合词(chaṭṭhīsamāsa);例如 ‘a’ 的 ‘kāra’ 就是 ‘akāra’。词根 ‘bhuja’ 用于保护(pālana)与吞咽/受用(ajjhohāra)等意义。巴利
Kriyatthassa sarūpe’bhidheyye kriyatthā pare i ki tī honti-i-vaca iccayaṃ dhātu eva vaci-kimhi-yudhi-ti-sarupe timhi karo tissa khoti vikaraṇassa ñātattā ‘‘kattari lo’’ti lo-pacati-kathamakāro iccādi? Ghaṇantena kārasaddena chaṭṭhisamāso-assa kāro akāro-bhuja pālanajjhohāresu.
在[表示]“戒”(sīla)、“反复知”(abhikkhaññā)、“必须”(avassaka)这些意义时,加“ṇī”词缀。巴利
Sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī.
当“习惯等”(sīlādi)被理解为[这类词的意义]时,[它们]具有动作义(kriyattha)。例如“uṇhaṃ bhuñjati sīlena”(他依习惯吃热食),因此称为“uṇhabhojī”(惯吃热食者)。在“饮”的意义上,词根“pā”依据“assāṇapimhi yuka”这一规则加“yuka”词缀:如“khīraṃ bhikkhaññaṃ pibati”(他饮乳与施食),因此为“khīrapāyī”(饮乳者)。“avassaṃ karoti”(他做必做之事),因此为“avassakārī”(做必做之事者);“satamavassaṃ dadāti”(他必定给百),因此为“satandāyī”(给百者)。巴利
Kriyatthāṇi hoti sīlādīsu patīyamānesu-uṇhaṃ bhuñjati sīlenāti uṇhabhojī-pā pāne-‘‘assāṇapimhi yuka’’iti-yuka-khīrambhikkhaññampibatīti khīrapāyī-avassaṃ karotīti avassakārī, satamavassaṃ dadātīti satandāyī.
在施事者(kattari)与过去时(bhūte)中,使用“ktavantu”和“ktāvi”词缀。巴利
Kattari bhūte ktavantu ktāvi.
在动作已经发生、完全结束、属于过去时的情况下,从现在时的(语基)构成表示动作意义的‘kta’、‘ktantu’、‘ktāvī’(后缀)。在施动者意义中:如 abhuñji(他吃了)→ bhuttavā、bhuttāvī(已经吃了的人)。在词根 su(听)的“听”(savana)这一动作上:如 asuṇi(他听了)→ sutavā、sutāvī(已经听了的人、多闻者)。巴利
Bhute parisamatte atte vattamānato kriyatthāktantuktāvī honti kattara-abhuñjīti bhuttavā, bhuttāvī-susavakaṇe-asuṇi tisutavā, sutāvī.
‘kta’词缀用于 bhāva(状态、动作本身)与 kamma(受事、被动)意义中。巴利
Kto bhāvakammesu
造作诸业时,有人坐在座位之上,处于哀号悲泣的状况,乃至哭泣悲伤。巴利
Bhāve kammeca bhute kto hoti-āsa upavesane-āsanamāsitaṃ-ñi-ruda rodane.
这些 e、o、ā 在‘kānubandhana’与增音(‘āgama’)中有时并不出现;例如:rodanaṃ、ruditaṃ、roditaṃ、karīyittha——即如此成立(kato)。巴利
Te e o ā kvaci vā na honti kānubandhanāgamesu-rodanaṃ ruditaṃ, roditaṃ-karīyitthāti kato,
以‘gam’为首的一类词根,其末音应被删除。巴利
Gamādirānaṃ lopo’ntassa.
对于‘Gam’等词根及以‘r’音结尾者(rakāranta),其末音在以‘ta’音开头的词缀(takārādo)前发生删除。巴利
Gamādinaṃ rakārantānañcāntassa lopo hoti takārādo
当词缀(paccaya)带有‘k’附加符号(anubandha),而 katvāna、katvā 除外时,出现 r 的删除(ralopa):yā、pā、puṇane。巴利
Kānubandhe paccaye katvānakatvāvajjiteti ralopo-yā pā puṇane.
在具“去”义(gamanattha)的〔动词〕、不及物动词(akammaka)以及处所(ādhāra)中,也〔如此〕。巴利
Gamanatthākammakādhāre ca.
对于具有“行走”义(gamanattha)且为不及物(akammaka)的(词根),为构成动作义(kriyatthā),在处所(ādhāra)义中加 kta(过去分词后缀 `-ta`);此 `-ta` 也用于主动(kattari)、状态(bhāva)与被动(kamma)义。例如:`yātavanto'sminti`,即 `yātavanto asmiṃ`——“我于此是已去者”;`yātaṃ ṭhānaṃ`——已去之处;`yātavanto`——已去者们;`yānā`——车乘;`yānaṃ`——车乘;`yātaṃ`——已去;`yāyittha`——已去(`yāyittha ti`);`yāto patho`——已行之道。同样,`āsitavanto'sminti`,即 `āsitavanto asmiṃ`——“我于此是已坐者”;`āsitaṃ ṭhānaṃ`——已坐之处;`āsitavanto`——已坐者们;`āsitā`——已坐;`āsanaṃ`——座位;`āsitaṃ`——已坐(`ti`)。巴利
Gamanatthato akammakato ca kriyatthā ādhāre kto hoti kattari bhāvakammesu ca-yātavanto’sminti yātaṃ-(ṭhānaṃ)-yā tavanto yānā-yānaṃ yātaṃ-yāyitthāti yāto-(patho)-āsitavanto’sminti āsitaṃ-(ṭhānaṃ)-āsitavanto āsitā-āsana māsitaṃ-ñi.
“netā”(导引者)一词,用于现在时的意义上;从表动作的意义上说,它是在主动态和被动态中成立的现在分词。巴利
Netā kattari vattamāne.
当〔行为〕已开始而未完成的意义时,就正在进行的动作而言,具动作意义的词根(kriyatthā)在主动语态(kattari)中变为“nto”。巴利
Āraddhāparisamatte atthe vattamānato kriyatthā nto hoti kattari.
在‘kattari’(施动者/主动)意义上,(使用)‘lo’词缀。巴利
Kattari lo.
对于表示移动的不及物动词,也用于其依止处。巴利
Kuyatthato aparokkhesu kattuvihitamānantadisu lo hoti-lakāro‘‘ñi lasse‘‘-ti visesanattho-pavatīti pavanto-‘‘māno‘‘ti kattari māno-pacamāno.
在状态(bhāva)与被动(kamma)中巴利
Bhāvakammesu
在现在时(vattamāna)的意义中,从动词现在时语基(vattamāna)表动作义(kriyattha)时,有后缀‘māna’,用于 bhāva(动作本身)与 kamma(受事/所作)。巴利
Vattamānatthe vattamānato kriyatthā bhāve kamme ca māno hoti.
当转起等行为所依的义趣始末已尽时,行为之意义即在主动者上终止。巴利
Kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādisu
表示作者时,加 la 后缀。巴利
Bhāvakammavihitesu parokkhāvajjitesu mānantādisu paresu kyo hoti kriyatthā-kakāro avuddhattho-bhāve-bhuyateti bhuyamānaṃ-kamme-paccateti paccamāno.
这些(词尾)在将来时(anāgata)中,前面带“ssa”。巴利
Te ssapubbānāgate
在[动作]尚未开始的意义上,表动作的、以‘nta’‘māna’结尾的那些形式,从 vattamāna(现在时)词干变来,在前面带有‘ssa’。在自身范围(savisaya)中,‘ñi’用于主动语态(kattari):如‘pacissati’,因此有‘pacissanto’、‘pacissamāno’;‘hāve bhuyissati’(确实将有),因此有‘bhuyissamānaṃ’;在业/被动(kamme)中:‘paccissa teti’(即‘paccissate’),因此有‘paccissamāno’;词根‘kara’,在‘作’义(karaṇa)中。巴利
Anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā te ntamānā ssapubbā honti savisaye-ñi-kattari-pacissatīti pacissanto,pacissamāno-hāve-bhuyissatīti bhuyissamānaṃ-kamme-paccissa teti paccissamāno-kara karaṇe.
“tuṃ”、“tāye”、“tave”这些后缀用于表示动作本身(bhāva)与未来行为(bhavissati-kriyā)的场合,也就是用于表达该目的。巴利
Tuṃ tāye tave bhāve bhavissatikriyāyaṃ tadatthāyaṃ.
‘Tuṃ’者,指你;‘tāye’者,即彼此之间;‘tave bhāve’者,是你所具的存在状态或本性;‘bhavissatikriyāyaṃ’者,为未来将发生的作用或行为;‘tadatthāyaṃ’者,谓为其目的或为此缘故。合译意为:在你所具的此存在法中,为未来将生起的作用而作。巴利
Bhavissatiatthe vattamānato kriyatthā bhāve tuṃ tāye tave honti kriyāyaṃ tadatthāyaṃ patīyamānāyaṃ-‘‘tuṃtunatabbesu vā’’ti vā akāro-aññatra pararūpaṃ-karaṇaya gacchati kātuṃ gacchati kattuṃ, kattāye vā-tave-‘‘karassā tave’’-ti ā-kātave-bhāveti kiṃ, karissāmīti gacchati-kriyāyanti kiṃ, bhikkhissaṃ iccassa jaṭā-tadatthāyanti kiṃ, gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya-gaha upādāne.
前述每一个行为者(kattu)的[词尾]。巴利
Pubbekakattukānaṃ.
同一个行为者(kattā)所从事的种种行为(byāpāra)中,若其中有某一种是先前发生的,那么,为表达那种行为本身的意义,具有动作意义的词干(kriyatthā)就会以“tuna”“katvāna”“katvā”这些形式出现,用在“bhāve-ñi”——即在“bhāva”(动作状态)意义中的“ñi”词缀——之中。巴利
Eko kattā yesaṃ byāpārānaṃ tesu yo pubbo tadatthato kriyatthā tunakatvāna katvā honti bhāve-ñi.
‘la’(词尾)也变为‘e’。巴利
Ei lassa ca.
在某些情况下,会出现『ei』、『la』等名称的语尾。例如:『取了之后而去』,即『取了再去』;亦作『gahetvāna』或『gahetvā』——这是因为它们属于『rudha』类等动词的缘故。巴利
Eilāname hoti kvaci-gaṇhaṇaṃ katvā yāti gahetūna yāti, gahetvāna, gahetvā vā-assa rudhādittā.
或者,‘maṃ’用于‘rudh’等词根。巴利
Maṃ vā rudhādīnaṃ.
对 rudh 等词根,有时规则说“后缀为 maṃ”;在另一情形(pakkha)中,也有 maṃ 的形态;而且由于 m 是 anubandha(标记字母),它位于 a 之后。巴利
Rudhādīnaṃ kvaci maṃ vā hoti paccayeti pakkhe maṃ bhavaṃ api manubandhattā akārā paro.
在‘Ṇe’词尾之前,是‘niggahīta’(ṃ)的〔变化规则〕。巴利
Ṇe niggahītassa.
gaha 的 niggahīta(ṃ)在 ṇe 上变为 ṇ:gaṇhituna、gaṇhitvāna、gaṇhitvā。所谓“同一主语”(ekakattukānaṃ)是什么?——“bhuttasmiṃ devadatte yañña datto vajati”(当 Devadatta 已进食时,Yaññadatta 去)。所谓“先行”(pubbā)是什么?——“bhuñjati ca pacati ca”(吃并且煮)。通过“appatvā nadiṃ pabbato bhavati, atikkamma pakabbataṃ nadī”(未到达河时是山,越过山后是河),由于 bhū 词根在一切处出现,同一主语性与先行时间性得以被理解。巴利
Gahassa niggahītassa ṇe hoti-gaṇhi tuna, gaṇhitvāna, gaṇhitvā-ekakattukānanti kiṃ, bhuttasmiṃ devadatte yañña datto vajati-pubbāti kiṃ, bhuñjati ca pacati ca-appatvā nadiṃ pabbato bhavati atikkamma pakabbataṃ nadīti bhudhātussa sabbattha sambhavā ekakattukatā pubbakālatā ca gamyate.
在那里,性(liṅga)已经依通常规则(yebhuyyavuttiyā)全部显示出来;
然而,差别(visesa)应由智者们(viññahi)随顺文句(pāṭhānusārato)来知悉。巴利
Yebhuyyavuttiyā liṅgaṃ dassitaṃ tattha sabbaso; Viseso pana viññahi ñeyyo pāṭhānusārato.
现在说明‘ti’等[时态词尾]。词根‘paca’表‘煮’(pāke)义。当[它]保持为‘paca’这一形态时,‘kriyatthā bahulam’(即“以动作为义时,通常[如此]”)这一条在一切处都适用。巴利
Idāni tyādayo vuccante-paca pāke-paca iti ṭhite-kriyatthā bahulamiti ca sabbattha vattate.
在现在时(vattamāna)中,[动词的语尾为]:ti、anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。巴利
Vattamāneti anti sithamimate ante se vega emhe.
在‘vattamāna’(现在分词)所表之义为已开始而尚未完全结束时,由‘vattamāna’构成‘kriyattha’(行为义)等——这是关于它们的规则。巴利
Vattamāne āraddhā parisamatte atthe vattamānato kriyatthātyādayo honti-tesampaniyame.
前后六组(pubbaparacchakka)中,在单数(eka)与复数(aneka),以及在“你”(tumha)、“我”(amha)、“其余”(sesa)里,“中”(majjhima)、“最上”(uttama)、“第一”(paṭhama)各有两个词尾。巴利
Pubbaparacchakkānamekānekesu tumhāmhasesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā.
在单数、复数中,在由“tumha”“amha”等词所表示(的人称),以及由“ta”“añña”等其他词所表示(的人称)等格位(kāraka)中,前六组(pubbacchakka)与后六组(paracchakka)的中位、最上、第一人称(即第二、第一、第三人称)各有两个词尾,依次表示动作意义。
当一个(事物)要被说出时,单数用“ti”。“ti、anti”是第三人称,因为“ti”列在开头;“si、tha”是第二人称,因为“si”列在中间;“mi、ma”是第一人称。这个“uttama”(第一人称)一词,自性上说明了以“ti”等开头、各成一对的末尾词尾。如此,在后六组中也应按顺序配合。
在“tya”等成为后续成分、而施事、受事、状态(kattu、kamma、bhāva)被规定之处,“kya”“la”等便出现;正如“kyo bhāvakammesvakakaparokkhesu mānanta tyādisu kattarī lo”等规则的制定,这些“tya”等才在施事、受事与状态中被理解。
在施事语态中,当(词尾)“ti”存在时,“lo”(形成)“pacati”;当要说出复数时,(词尾为)“anti”。巴利
Ekānekesutumhāmhasaddavacanīyesutadaññasaddavacanīyesu ca kārakesu pubbacchakkānaṃ paracchakkanañca majjhimuttamapaṭhamā dvedve honti yathākkamaṃ kriyatthāti ekamhi vattabbe ekavacanaṃ ti-ti anti iti paṭhamo ādo niddiṭṭhattā-si tha iti majjhimo majjhi niddiṭṭhettā-mi ma iti uttamo-uttamasaddoyaṃ sabhāvato tippabhutīnamantadvayamāha-evaṃ paracchakkepaki yathākkamaṃ yojanīyaṃ-tyādisu parabhutesu kattukammabhāva vihitesu kyalādayobhavantīti ‘‘kyo bhāvakammesvakakaparokkhesu mānanta tyādisu kattarī lo’’iccādinā tesaṃ vidhānā tyādayo kattu kammabhāvesceva viññāyantīti kattari timhi lo-pacati-bahumhi cattabbe antiṃ
在某些情况下,[词干中]会出现种种变位标志(vikaraṇa)。巴利
Kvaci vikaraṇanaṃ.
vikaraṇa 在有些地方会被省略;也就是说,这是 ‘la’ 的 ā 音之省略——pavanti、pacasi、pacatha。巴利
Vikaraṇanaṃ kvaci lopo hotīti lassākārassa lopo-pavanti-pacasi pacatha.
在‘hi’、‘mi’、‘me’中,为‘assa’。巴利
Himimesvassa.
在‘hi’、‘mi’、‘me’等词尾中,‘a’音延长为长音。例如:pacāmi(我煮)、pacāma(我们煮)。在对应他人动作(paracchakka,第三人称)时亦同,例如:pacate(他煮)、pacante(他们煮)、pacase(你煮,中间态)、pacavhe(你们煮,中间态)、pace(我煮,中间态)、pacāmhe(我们煮,中间态)。在业格(kamma,被动语态)中,因业与作(bhāva-kamma)词尾中以‘kyo’等形式出现,亦依此规则适用。巴利
Akārassa dīgho hoti himimesu-pacāmi pacāma-paracchakke-pacate pacante, pacase pacavhe,pace pacāmhe-kamme-kyo bhāvakammesvaccādinā kyo.
它属于什么〔词根〕?(kyassa)巴利
Kyassa.
在表动作意义的(词根)之后,‘kya’(后缀)的‘ī’或‘ña’成为(其形式);‘ñ’字母是起始组成部分;例如:pacīyati、paccati。巴利
Kriyatthā parassa kyassa īña vā hoti-ñakāro ādyavayavattho, pacīyati paccati.
凡在重音节(guru)之前,āre、ante、antīnaṃ这些词尾中的元音都应短读(rassa)。巴利
Gurupubbā rassāre’nte’ntīnaṃ.
在重音节在前、短音在后的情况下,后面位于词末、以 ‘nti’ 结尾者,变成 ‘re’ 或保持原样:即 pacīyare、pacīyanti、paccare、paccanti;pacīyasi、paccasi、pacīyatha、paccatha;pacīyāmi、paccāmi、pacīyāma、paccāma。再者:pacīyate、paccate;pacīyare、pacīyante、paccare、paccante;pacīyase、paccase、pacīyavhe、paccavhe;pacīye、pacce、pacīyāmhe、paccāmhe。在 bhāva(唯表状态)中,词根 bhū 用于“存在”义。由于 bhāva 的单一性,只有单数;而且它只出现在第三人称。例如:bhuyati devadattena,或 buyate——其含义为“Devadatta 当下的存在”。此等依规则广加规定。巴利
Gurupubbasmā rassā paresaṃ ante’ntinaṃ re vā hoti-pacīyare pacīyanti paccare paccanti, pacīyasi paccasi pacīyatha paccatha, pacīyāmi paccāmi pacīyāma paccāma-pacīyate, paccate pacīyare pacīyante paccare paccante, pacīyase paccase pacīyavhe paccavhe, pacīye pacce pacīyāmhe paccāmhe-bhāve-bhu sattāyaṃ-bhāvassekattā ekavacanameva-tañca paṭhamapuriseyeva sambhavati-bhuyati devadattena, buyate vā-devadattassa sampati bhavananti attho-nehiña bahulaṃ vidhānā.
以行为为义者(动词词根)在施事者、即主动语态(kattari)上带有‘ti’等现在时人称词尾;而及物动词(sakammaka)的这些词尾也用于受事者、即被动语态(kammasmiṃ)中。
在‘bhāva’(动作本身/状态)中,以及当不希望说出不及物动词的‘业’(kamma)时,则依其他(规则)。巴利
Kriyatthā kattari tyādi kammasmiñca sakammakā, Bhāve cā’kammakākakammā’vacanicchāyamaññato;
Bhavissati(将来时)的动词词尾为:ssati、ssanti、ssasi、ssatha、ssāmi、ssāma、ssate、ssante、ssase、ssavhe、ssaṃ、ssāmhe。巴利
Bhavissati ssati ssanti ssasi ssatha ssāmi ssāma ssate ssante ssase ssavhe ssaṃ ssāmhe.
在‘将发生(bhavissati)’这一尚未开始的意义中,表动作义的‘ssati’等词尾从现在时语干(vattamāna)产生。巴利
Bhavissati anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā ssatyādayo honti.
对 īssa 等(īssādi)而言,A 是“byañjanassiña”(辅音性的 iña)。巴利
A īssādinaṃ byañjanassiña.
在“kriyatthā paresaṃ aādīnaṃ īādīnaṃ ssādīnañca byañjanassiñhekā”等依“vā-vavatthītavibhāsā”所作的决定中,“ssa”即……;这里所取的是“ssa”等与“ssacca”等两类。即使依“ñi byañjanassa”(辅音后作ñi)已经成立,当“t”等成为后续成分时,这些也正相同——此一规则的施设正是为了作此限定。当“la”的“ā”音被省略时,[成] pacissati、pacissare、pacissanti;pacissasi、pacissatha;pacissāmi、pacissāma;[中间语态] pacissate、pacissare、pacissante;pacissase、pacissavhe;pacissaṃ、pacissāmhe;用于被动意义时是 paciyissati。巴利
Kriyatthā paresaṃ aādīnaṃ īādīnaṃssādīnañca byañjanassiñhekāti vā-vavatthītavibhāsāyaṃ sseti ssādīnaṃssaccādīnadvāvayo adhippeto-‘‘ñi byañjanassā’’ti siddhepi tyādisu parabhutesu ete samevāti niyamattoyamāramho-lassākārassa lope-pacissati pacissare pacissanti, pacissasi pacissatha, pacissāmi pacissāma-pacissate pacissare pacissante, pacissasepacissavhe, pacissaṃ pacissāmhe-kamme-paciyissati.
对于‘kya’,其(替代形式)为‘ssa’和‘e’。巴利
Kyassa sse.
在「sse」(即「ssa」词尾)之前,「kya」有时也发生省略(lopa):pacissati、paccissati;pacīyissare、pacayissanti、pacissare、pacassanti、paccissare、paccissanti 等。在施事者语态(kattu)中相同,唯「kya」为其差别;在状态语态(bhāva)中为:bhuyissati、bhavissati;bhuyissate、bhavissate。巴利
Kyassa vā lopo hoti sse-pacissati paccissati, pacīyissare pacayissanti pacissare pacassanti paccissare paccissanticcādi-kattusamaṃ-kyova viseso-bhāve-bhuyissati bhavissati, bhuyissate bhavissate.
在名词(nāma)中,当表示谴责和称呼(garahāvamhayesu)时。巴利
Nāme garahāvamhayesu.
当 ‘nāma’ 这一词(nāmasadda)作为不变词(nipāta)出现时,若〔句义〕被理解为责备(garahā)与惊讶(vimbhaye),则出现 ‘ssa’、‘ti’ 等〔语尾〕。责备的例子:‘sāpi nāma pacissati’(连她竟然也要煮)等。惊讶的例子:‘acchariyaṃ vata bho, abbhūtaṃ vata bho, andho nāma pacissati’(朋友啊,真稀奇!朋友啊,真不可思议!盲人竟然也要煮)等。巴利
Nāmasadde nipāte sati garahāyaṃ vimbhaye ca gamyamāne ssa tyādayo honti-garahāyaṃ-sāpi nāma pacissatīccādi-vimbaye-acchariyaṃ vata bho abbhūtaṃ vata bho andho nāma pacissaticcādi.
于过去时(bhute)中,词尾为:‘ī’、‘uṃ’、‘dha’、‘ttha’、‘iṃ’、‘mhā’;‘ā’、‘ū’、‘se’、‘vhaṃ’、‘a’、‘mhe’。巴利
Bhute ī uṃ dha ttha iṃ mhā ā ū sevhaṃ a mhe.
在已经发生、完全结束的意义上,动词词根(kriyatthā)由现在时(vattamāna)的形式而有“ī”等词尾;由于将在“bhūtānajjatana(过去非今日时)”中说明,这些词尾也就用于“bhūtānajjatana(过去非今日时)”和“bhūtasāmañña(一般过去)”。巴利
Bhute parisamatte atthe vattamānato kriyatthā ī ādayo honti-bhutānajjatane vakkhamānattā ime bhutanajjatane bhutasāmaññe ca bhavanti.
他们曾说(ahassu):从两方面而言,“aḍḍharattaṃ”(半夜)即“tadupaḍḍhakaṃ”(那半分)。
在词干内部(anto)处理之后,应知为“aho ajjano”。巴利
Ahassubhayato aḍḍharattaṃ vāva tadupaḍḍhakaṃ, Anto katvāna viññeyyo aho ajjano iti;
而另一个与那个不同的时间,则称为“非现在时”(anajjatana)。巴利
Tadañño pana yo kālo so’najjatanasaññito.
在‘ā’、‘ī’、‘ssa’等之后,‘sva’或‘ña’(词尾)皆可。巴利
Āīssādisvaña vā.
以‘ā’等、‘ī’等、以及‘ssā’等开头的(语尾),对于表动作意义者(kriyattha),或会成为另一种(形式)。巴利
Āādo īādo ssāādo ca kriyatthassa aña vā hoti,
在‘eyyātha’、‘sse’、‘a’、‘ā’、‘ī’的位置(thānaṃ)上,是‘o’、‘a’、‘aṃ’、‘ttha’、‘ttho’、‘vehāka’。巴利
Eyyātha sse a ā ī thānaṃ o a aṃ ttha ttho vehāka.
只有不与他音共存的“a”音才被取用;在完成时(parokkha)中并未规定这一“a”。然而,位于词尾所说明的“tha”,正因为与“tvā”等相连接,或依止于同一词根本身,才成为那种形式。作逐词注释(nissaya)也是论典作者们的惯常做法。对于“eyyātha”等词尾,其前面按次第可成为以“o”等开头的音,如“īssavāttho”、“apacittho”、“pacittho”、“apavattho”、“pacattho”。巴利
Āsahacaritova akāro gayhate-na parokkhe vihito-tho pana’nte niddesā tvādisambandhiyeva tasseva vā nissitattā-nissayakaraṇampi hi suttakārāciṇṇaṃ-eyyāthādīnaṃ oādayo vā honti yathākkamanti īssavāttho-apacittho pacittho apavattho pacattho.
或者,在‘ā’、‘ī’、‘ū’之后,[可有]‘mhā’、‘ssa’、‘ssa’、‘mhānaṃ’。巴利
Āīūmhāssāssamhānaṃ vā.
或者这些(元音)变为短音(rassa);若取短音的情形,则有 apaci、paci、apacī、pacī。巴利
Etesaṃ vā rasso hotīti pakkhe rasse ca-apaci paci apacī pacī.
词尾“uṃ”、“ssiṃ”、“svaṃ”、“su”。巴利
Uṃssiṃsvaṃsu.
对于‘uṃ’(Umiccassa)而言,有‘iṃsu’或‘aṃsu’词尾:apaviṃsu、paviṃsu、apacaṃsu、pacaṃsu、apavuṃ、pacuṃ。巴利
Umiccassa iṃsu aṃsu vā honti-apaviṃsu paviṃsu apacaṃsu pacaṃsu apavuṃ pacuṃ.
“ossa”,即“a”“i”“ttha”“ttho”。巴利
Ossa a i ttha ttho.
'Ossa' 的 a 等词尾也可出现——apaca、paca、apaci、paci、apacittha、pacittha、apavattha、pacattha、apacitthe、pacittho、apacattho、pacattho。巴利
Ossa aādayo vā honti-apaca paca apaci paci apacittha pacittha apavattha pacattha apacitthe pacittho apacattho pacattho.
「‘o-ssa’(‘o’后面的‘ssa’)或变为‘si’,即:apacisi、pacisi、apacasi、pacasi、apaco、paco。」巴利
Ossa si vā hoti-apacisi pacisi apacasi pacasi apaco paco.
Mhātthāna,释放吧(muña)。巴利
Mhātthāna muña.
mhā 位(mhā-ṭhāna)者,或成为 uñā;唯取与 ī 等(ī-ādi)相关的(形态)——(例如)apavuttha、pacuttha。巴利
Mhātthānamuña vā hoti-īādisambandhinameva gahaṇaṃ-apavuttha pacuttha.
又,‘iṃ’之后有‘siña’。巴利
Iṃssa ca siña.
对于此词根,以“siṃ”词尾时也出现;而在以“mhā”等结尾的词尾前,多数情况词首部位有“ñ”音:apacasittha pacasittha apacittha pacittha apacattha pacattha,apacisiṃ pacisiṃ apacasiṃ pacasiṃ apaciṃ paciṃ,apacumha pacumha apacumhā pacumhā apacamha pacamha apacamhā pacamhā apacasimha pacasimha apacasimhā pacasimhā apacimha pacimha apacimhā pacimhā apacamha pacamha apacamhā pacamhā。在为他(paracchakka)中:apavittha pacittha apavattha pavattha apaca paca apacā pacā,apacu pacu apacu pacu,apacise pacise apacase pacase,apacivhaṃ pacivhaṃ apacavhaṃ pacavhaṃ。在“assa”或“amā”的替代形式中:apacaṃ pacaṃ apaca paca apacimhe pacimhe apacamhe pacamhe。在被动(kamma)中:apacīyittho paciyittho apacīyattho pacīyattho apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacīyi pacīyi apacīyī paciyī apacci pacci apacci pacci,apacīyiṃsu paciyiṃsu apacciṃsu pacciṃsu apaciyaṃsu pacīyaṃsu apaccaṃsu paccaṃsu apacīyuṃ pacīyuṃ apaccuṃ paccuṃ 等等。在状态(bhāva)中:abhuyittho bhuyittho abhuyattho bhuyattho abhuyi bhuyi abhuyī bhūyī,abhuyittha bhuyittha abhuyattha bhuyattha abhuya bhuya abhayā bhuyā——“sambhāvanevā”(即于可能中亦然)云云;从此“或”云云,在现在时中。巴利
Imiccassa siña vā hoti mhātthānañca bahulaṃ-ñakāro ādyavaya vattho-apacasittha pacasittha apacittha pacittha apacattha pacattha, apacisiṃ pacisiṃ apacasiṃ pacasiṃ apaciṃ paciṃ, apacumha pacumha apacumhā pacumhā apacamha pacamha apacamhā pacamhā apacasimha pacasimha apacasimhā pacasimhā apacimha pacimha apacimhā pacimhā apacamha pacamha apacamhā pacamhā-paracchakke-apavittha pacittha apavattha pavattha apaca paca apacā pacā, apacu pacu apacu pacu, apacise pacise apacase pacase, apacivhaṃ pacivhaṃ apacavhaṃ pacavhaṃ-assa vā amādese-apacaṃ pacaṃ apaca paca apacimhe pacimhe apacamhe pacamhe-kamme-apacīyittho paciyittho apacīyattho pacīyattho apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacīyi pacīyi apacīyī paciyī apacci pacci apacci pacci, apacīyiṃsu paciyiṃsu apacciṃsu pacciṃsu apaciyaṃsu pacīyaṃsu apaccaṃsu paccaṃsu apacīyuṃ pacīyuṃ apaccuṃ paccumiccādi-bhāve-abhuyittho bhuyittho abhuyattho bhuyattho abhuyi bhuyi abhuyī bhūyī, abhuyittha bhuyittha abhuyattha bhuyattha abhuya bhuya abhayā bhuyā-‘‘sambhāvanevā’’ti ito veti vattamāne.
在与“mā”连用(māyoge)时,〔动词采用〕“ā”等(īāādi)词尾。巴利
Māyoge īāādi.
在 mā 连用的场合,以 ‘ī’ 为首的一类词尾与以 ‘ā’ 为首的一类词尾也可以出现;‘asakkāla’(非自时态)、以 ‘ttho’、‘yam’ 开头者——例如 mā bhavaṃ puna pi evarūpam apacittho 等;或者按照规则,以 ‘ssati’ 为首(未来时词尾)者、以 ‘eyya’ 为首(祈愿式词尾)者、以 ‘tu’ 为首(命令式词尾)者也出现——如 mā bhavaṃ pacissati、mā bhavaṃ paceyya、mā bhavaṃ pacatu 等。巴利
Māyoge sati īādayo āādayo ca vā honti-asakkāla tthoyamāramho-mā bhavaṃ punapi evarūpamapacittho iccādi-vāvi dhānato ssatyādi eyyādi tvādayopi honti-mābhavaṃ pacissati, mā bhavaṃ paceyya, mā bhavaṃ pacatu iccādi.
在“非今日时”(anajjatane,即过去时)中,词尾为:“ā”、“ū”、“o”、“ttha”、“a”、“mhā”、“ttha”、“tthuṃ”、“se”、“vhaṃ”、“iṃ”、“mhase”。巴利
Anajjatane ā ū o ttha a mhā ttha tthuṃ sevhaṃ iṃ mhase.
在非现在时(avijjamāna-ajjatana)、即表达过去义(bhūtattha)时,从现在时(vattamāna)[词干]产生表动作的“ā”等[词尾];在“vā”(可选)与短元音(rassa)的情形下也如此——[例:] apacattha、pavattha、apaca、paca、apacā、pacā;apacu、pacu、apacu、pacū——“o”[词尾]——apaca、paca、apaci、paci、apacattha、pacattha、apacattho、pacattho、apacasi、pacasi、apaco、paco;apavattha、pacattha、apacaṃ、pacaṃ、apacapaca;apacamha、pacamha、apacamhā、pacamhā——apacattha、pacattha,apacatthuṃ、pacatthuṃ,apacase、pacase,apacavhaṃ、pacavhaṃ。Apasiṃ、pacasiṃ、apaciṃ、paciṃ,apacamhase、pacamhase——于业(kamme)——apacīyattha、pacīyattha、apaccattha、paccattha、apacīya、pacīya、apacīyā、pacīyā、apacca、pacca、apaccā、paccā;apacīyu、pacīyu;apacīyu、pacīyu;apaccu、paccu、apaccū、paccū等(paccūccādi)——于自体(bhāve)——abhuyattha、bhuyattha、abhuya、bhuya、abhuyā、bhuyā——abhuyattha、bhuyattha——依据“māyoge īāādi”(在与 mā 相连的场合有“ī、ā”等[词尾])这一[规则],在与 mā 相连的场合也有“ā”等[词尾]——[如] mā bhavaṃ apacittha 等。巴利
Avijjamānajjatane bhutatthevattamānato kriyatthāāādayo honti-vātthe rasse ca-apacattha pavattha apaca paca apacā pacā, apacu pacu apacu pacū-o-apaca paca apaci paci apacattha pacattha apacattho pacattho apacasi pacasi apaco paco, apavattha pacattha apacaṃ pacaṃ apacapaca, apacamha pacamha apacamhā pacamhā-apacattha pacattha, apacatthuṃ pacatthuṃ, apacase pacase, apacavhaṃ pacavhaṃ. Apasiṃ pacasiṃ apaciṃ paciṃ, apacamhase pacamhase-kamme-apacīyattha pacīyattha apaccattha paccattha apacīya pacīya apacīyā pacīyā apacca pacca apaccā paccā, apacīyu pacīyu, apacīyu pacīyu, apaccu paccu apaccū paccūccādi-bhāve-abhuyattha bhuyattha abhuya bhuya abhuyā bhuyā-abhuyattha bhuyattha-‘‘māyoge īāādi’’ti iminā māyogepi āādayo honti-mā bhavaṃ apacittha iccādi.
在 parokkha 时态中,词尾为 “a”、“u”、“e”、“ttha”、“amha”、“tthare”、“ttho”、“vho”、“imhe”。巴利
Parokkhe a u e ttha amha tthare ttho vho imhe.
根据典籍所说:“于非现见之已食、今日等义,动词词根等成为现在时语基”,故不发生时态词尾变化。巴利
Apaccakkhe bhutānajjatanatthe vattamānato kriyatthā aādayo honti-aparokkhesūti vacanā na vikaraṇuppatti.
在‘完成时’(parokkhā)中亦如此。巴利
Parokkhāyañca.
在间接过去时中,单音节的第一个词形变为双音节。巴利
Parokkhāyaṃ paṭhamamekassaraṃ saddarūpaṃ dve bhavati.
非词首辅音(anādibyañjana)发生省略(lopa)。巴利
Lopo’nādibyañjanassa.
在二重(dvitta)时,前一部分中除起首之外的辅音被省略——papaca、ppacu、’papace、papacittha。在 iñ 变化(iñabhāva)的情形下,复辅音开头的音被省略:papacattha,papaca、papacimha,papacittha、papacattha、papacire,papacittho、papacattho、papacivho,pakapaci、papacimhe。在 kamma(业用)中也是如此;在 bhāva(状态)中,则为 bhusya、vuka。巴利
Dvitte pubbassādito’ññassa byañjanassa lopo hoti-papaca ppacu’papace papacittha-iñabhāvapakkhe saṃyogādi lopopapacattha, papaca papacimha, papacittha papacattha papacire, papacittho papacattho papacivho, pakapaci papacimhe-evaṃ kammepi-bhāve-bhusya vuka.
在‘ādi’等(词尾)前,bhū词根出现‘vuka’。巴利
Aādiyu bhussa vuka hoti.
前面的(Pubbassa)元音变为 a。巴利
Pubbassa a.
在“a”等(字母/词尾)之前,当发生重叠(dvatte)时,前面 bhū 的(元音)变成 a。巴利
Aādisu dvatte pubbassa bhussa a hoti.
第四、第二类(词根)的(语尾)是第三、第一类(的语尾)。巴利
Catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā.
Dvitte(二处)时,前面那些中的第四、第二依次成为第三、第一——在“ba”字母上:babhuva、babhuvittha。巴利
Dvitte pubbesaṃ catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā honti yathākkamanti bakāre-babhuva babhuvittha.
于‘eyya’等[词尾]或于‘atipatti’(过去时)中,[词尾为]:‘ssā’、‘sa’、‘saṃsu’、‘sse’、‘sasatha’、‘ssaṃ’、‘ssamhā’、‘ssatha’、‘ssiṃsu’、‘sasase’、‘ssavhe’、‘ssiṃ’、‘ssāmhase’。巴利
Eyyādo vā’tipattiyaṃ ssā sasaṃsusse sasathassaṃ ssamhā ssathassiṃsu sasase ssavhe ssiṃ ssāmhase.
在 eyya 等(语气词尾)的范围内,当表示动作不成就(kriyātipatti)时,出现 ssa 等词尾。由于相离之缘的现起,或因原因不足,动作不得成就,这就是“动作不成就”。这些 ssa 等词尾,依其本身的作用,只用于过去与未来;不用于现在时,因为现在时中没有动作不成就。遇到 ā、ī、cc 等时,元音变为短音:apacissa、pacissa、apacissā、pacissā、apacissaṃsu、pacissaṃsu。当 ssa 的 eyya、ātha 等中的元音变为 a 音时:apacissa、pacissa、apacisse、pacisse、apacissatha、pacissatha、apacissaṃ、pacissaṃ。apacissamha、pacissamha、apacissamhā、pacissamhā、apacissatha、pacissatha、apacissiṃsu、pacissiṃsu、apacissase、pacissase、apacissavhe、pacissavhe、apacissiṃ、pacissiṃ、apacissāmhaye、pacissāmhase。在被动语态中:apacīyissa、paciyissa、apacīyissā、paciyissā。当 ky 的 a 音省略时:apacissa、pacissa、apacissā、pacissā、apaccissa、paccissa、apaccissāna、paccissā、apaciyissaṃsu、pacīyissaṃsu、apacissaṃsu、pacissaṃsu。apaccissaṃsu、paccissaṃsu。在如此等的变化状态中:abhuyissa、bhuyissa、abhuyissā、bhuyissā、abhuyissatha、bhuyissatha。以上如是说。‘若他不从右侧而行,则将成为所谓 nāyakaṭaṃ pariyā(dakkhiṇena na ce gamissati nāyakaṭampariyā bhavissati)。’巴利
Eyyādo visaye kriyātipattiyaṃ ssādayo honti vibhāsā-vidhurappaccayopanipātato kāraṇavekallato vā kriyāyātipatti anipphatti kriyātipatti-etecassādayo sāmatthiyā tītānāgate svevahonti-na vattamānena tatra kriyātipattyasambhavā-āīi ccādināvā rasse-apacissa pacissa apacissā pacissā, apacissaṃsu pacissaṃsu-ssessa eyyāthādīnā vā akāre-apacissa pacissa apacisse pacisse,apacissatha pacissatha,apacissaṃ pacissaṃ. Apacissamha, pacissamha, apacissamhā pacissamhā, apacissatha pacissatha, apacissiṃsu pacissiṃsu, apacissase pacissase, apacissavhe pacissavhe, apacissiṃpacissiṃ, apacissāmhaye pacissāmhase-kamme-apacīyissa paciyissaapacīyissā paciyissā-kyassa vā lope-apacissa pacissa apacissā pacissā apaccissa paccissa apaccissāna paccissā, apaciyissaṃsu pacīyissaṃsuapacissaṃsu pacissaṃsu. Apaccissaṃsu paccissaṃsu, iccādibhāve-abhuyissa bhuyissa abhuyissā bhuyissā, abhuyissatha bhuyissatha-vāti vakiṃ, dakkhiṇenana ce gamissati nāyakaṭampariyā bhavissati.
在表示“因”(hetu)与“果”(phala)时,[使用这些词尾:]“eyya”“eyyuṃ”“eyyāsi”“eyyātha”“eyyāmi”“eyyāma”“etha”“eraṃ”“etho”“eyyavho”“eyyaṃ”“eyyāmhe”。巴利
Hetuphalesveyya eyyuṃ eyyāsi eyyātha eyyāmi eyyāma etha eraṃ etho eyyavho eyyaṃ eyyāmhe.
当动作(kriyā)作为因(hetubhūta)和作为果(phalabhūta)而处于现在时(vattamāna)时,表示动作义(kriyattha)的 eyya 等词尾也可使用。巴利
Hetubhutāyaṃ phalabhūtāyañca kriyāyaṃ vattamānato kriyattha eyyādayo vā honti.
凡以 eyya、eyyāse 结尾者,(其语尾)为 ṭe。巴利
Eyyeyyāsentaṃ ṭe.
eyya、eyyāsi、eyyam——这些(后缀)的位置(ṭe)上或成为(hoti):pace、paceyya。巴利
Eyya eyyāsi eyyamiccesaṃ ṭe vā hoti-pace paceyya.
其词尾为“eyyuṃ”“ssuṃ”。巴利
Eyyuṃssuṃ.
所谓“eyyuṃ”的词尾,其“uṃ”为可选替换:例如“pacuṃ”、“paceyyuṃ”;“pace”、“paceyyāsi”;——或者在“o”音的情况下——“paceyyātho”、“paceyyātha”、“paceyyāmi”。巴利
Eyyumiccassa uṃ vā hoti-pacuṃ paceyyuṃ,pace paceyyāsi,-vā okāre-paceyyātho paceyyātha, paceyyāmi.
以及“eyya”、“āma”、“sse”、“mu”。巴利
Eyyāmassemu ca
“eyyāma”的〔词尾〕替换为“emu”,或者也有“u”;例如:pacemu、paceyyāmu、paceyyāmaka;pacetha、paceraṃ、pacetho、paceyyavho;pace、paceyyaṃ、paceyyāmhe。在被动(kamme)中:pacīye、pacīyye、pacce、pacceyya;paciyuṃ、pacīyeyyuṃ、paccuṃ、pacceyyuṃ等等。在状态语态(bhāve)中:bhuye、bhuyeyya、bhuyetha。巴利
Eyyāmassa emu vā hoti u ca-pacemu paceyyāmu paceyyāmaka, pacetha paceraṃ pacetho paceyyavho, pace paceyyaṃ paceyyāmhe-kamme-pacīye pacīyye pacce pacceyya, paciyuṃ pacīyeyyuṃ paccuṃ pacceyyumiccādi-bhāve-bhuye bhuyeyya, bhuyetha.
“Pāto paceyya ce bhuñje”——若于早晨煮后而食,此处是指“煮”这一行为(pacanakriyā)。巴利
Pāto paceyya ce bhuñje iccettha pacanakriyā
所谓“hetubhūtā”(成为因者),应当被理解为“领受果性之行为”(phalanatvanubhavakriyā)。巴利
Hetubhutāti viññeyyā phalanatvanubhavakriyā.
诸如“sattya”、“rahe”、“sve”等。巴利
Sattya rahesveyyādi.
在能力(satti)义和适合(arahattha)义中,具有行为意义(kriyatthā)的 eyya 等词尾被使用——尊者确实可以煮饭(bhavaṃ khalu bhattaṃ paceyya)、尊者有能力(bhavaṃ samattho)、尊者适合开始(bhavaṃ arabho)。巴利
Sattiyaṃ arahattheva kriyatthā eyyādayo honti-bhavaṃ khalu bhattaṃ paceyya, bhavaṃ samattho, bhavaṃ arabho.
或者在表示可能性(sambhāvana)时。巴利
Sambhāvane vā.
在适当成就、行进以及称作“界所现”之时,也有“要做”的事;即便在新生的方言中也是如此。譬如“生”能熔化岩石,能从腹中生长,能使之丰满。我听闻“生”有所成就,必将成就。此“生”能令成熟。巴利
Sambhāvane gamyamāne dhātunā vuccamāne ca eyyādayo honti navibhāsā-api bhavaṃ gilitaṃ pāsāṇaṃ paceyya udaragginā-samhāvemi saddahāmi bhavaṃ paceyya,bhavaṃ pacissati. Bhavaṃ apaci.
Pañhapatthanāvidhisu(在疑问式、愿望式与命令式中)。巴利
Pañhapatthanāvidhisu.
在“pañha”等词中,因具有动词性(kriyatta),而有“eyya”等词尾。巴利
Pañhādisu kriyattato eyyādayo honti.
“pañho”(问题)、“sampucchanaṃ”(询问)、“iṭṭhā”(渴望)、“siṃsanaṃ”(希望)、“yācanaṃ”(请求)、“duve”(二)。
祈愿(patthanā)或恭敬(bhattiyā),又或并非新的作用(vyāpāraṇa)规则(vidhi)。巴利
Pañho sampucchanaṃ iṭṭhā siṃsanaṃ yācanaṃ duve Patthanā bhattiyā vātha na navā vyāpāraṇa vidhi;
在问句(pañhe)中:kiṃ so bhattaṃ paceyya udāhu byañjanaṃ vā——他是煮饭,还是煮菜?在愿望式(patthanāyaṃ)中:aho vata so paceyya me——啊,但愿他为我煮!在命令式(vidhimhi)中:bhavaṃ bhattaṃ paceyya——尊者,请煮饭。巴利
Pañhe, kiṃ so bhattaṃ paceyya udāhu byañjanaṃ vā-patthanāyaṃ, aho vata so paceyya me-vidhimhi, bhavaṃ bhattaṃ paceyya.
命令式词尾为:'tu'、'antu'、'hi'、'tha'、'mi'、'ma'、'taṃ'、'antaṃ'、'ssu'、'vho'、'e'、'āmase'。巴利
Tu antu hi tha mi ma taṃ antaṃ ssu vho e āmase.
在 Pañhapattanāvidhi(问句获得规则)中,这些从动词义(kriyatthato)而言是:pacatu(让他煮)、pacantu(让他们煮)。巴利
Pañhapattanāvidhisvete honti kriyatthato-pacatu pacantu.
在 hissa 之后的 ‘to’ 词尾被删除(lopa)。巴利
Hissa’to lopo.
在 a 之后,后面的“hi”有时发生省略(lopa):paca、pacāhi(煮,第二人称单数命令式)。对于“tha”,有时有“vehāka”(vho 一类词尾):pacavho(你们煮,为己语巴利
Ato parassa hissa vā lopo hoti-paca pacāhi-thassa vā vehāka-pacavho pacatha,pacāmi pacāma, pacataṃ pacantaṃ, pacassu pacavho, pace pacāmase-kamme-pacīyatu paccatu pacīyantu paccantu iccādi-bhāve, bhuyatu bhuyataṃ-pacituṃ payuttīti pacanicchāyaṃ.
在使役行为(payojakavyāpāre)中,也有“ṇapi”词缀。巴利
Payojakavyāpāre ṇapi ca.
使令施事者(kattāraṃ)的人,其行为(vyāpāra)上,动词词根(kriyatthā)通常带有“ṇi”“ṇpi”——此即“assāṇanubandhe”规则。因为在使令者行为(ā-payojakavyāpāra)上规定了“ṇi”与“ṇpi”(ṇiṇapinaṃ vidhānā),所以以它们结尾的(词干tadantassa)具有动词性(kriyatthatā);因此从“pāci”这样的词干(pācisadda)之后,有“ti”等语尾(tyādayo)。巴利
Kattāraṃ yo payojeti tassa vyāpāre kriyatthā ṇi ṇpi honti bahulaṃ-‘‘assāṇanubandhe’’ti ā-payojakavyāpāre ṇiṇapinaṃ vidhānā tadantassa kriyatthatāti pācisaddato tyādayo.
或在‘Ṇi’、‘ṇa’、‘pya’、‘āpi’、‘hi’这些词缀之前。巴利
Ṇiṇapyāpihi vā.
对于以 ṇya 等结尾、表示动作意义的〔词根〕,在现在时(aparokkhā)中,在由主动语态(kattu)所规定的 ti 等〔人称词尾〕中,lo 可以随宜出现:在依据“yuvaṇṇānaṃ e o ppaccaye”而作 e 替换时,以及在依据“ñonamayavā sare”而作 aya 替换时,例如 pācayati(他使煮);另一种是 pāceti(他使煮);pācayare(他们使煮)、pācayanti(他们使煮)、pācenti(他们使煮)等。在受动(kamma)中——巴利
Ṇyādyantehi kriyatthehi aparokkesukattuvihita kamānantatyādisu lo hoti vibhāsā-‘‘yuvaṇṇāname oppaccaye’’ti ekāre ‘‘ñonamayavā sare’’ti ayādese ca-pācayati-aññatra-pāceti-pācayare pācayanti pācenticcādi-kamme-
元音(sara)变为长音(dīgha)。巴利
Dīgho sarassa.
对正在进行的、具动作义的(词根元音)来说,在 kye(kya 后缀)前有长音;pācīyati、pācīyare、pācīyanti 等,应按照前面已说的方式理解。在使役行为方面,以 ṇi、ṇāpya 收尾者因为具有及物性(sakammakattā),所以在状态(bhāva)意义上没有形式构成规则。巴利
Sarantassa kriyatthassa dīgho hāti kye-pācīyati pācīyare pācīyanticcādi-vuttanayena ñeyyaṃ-payojakavyāpāre ṇiṇapyantānaṃ sakammakattā na nabhāve rūpanayo.
以“ṇi”“ṇapya”结尾的动词,即使原本是不及物的(akammaka),也一定成为及物的(sakammaka)。
作业者常与二重作业者共存,二重作业者又常与三重作业者共存。巴利
Akammakāpi honteva ṇiṇapyantā sakammakā, Sakammakā dvīkammāssu dvikammā ca tikammakā;
将来时(bhavissati):pācayissati、pācessati、pācayissare、pācayissanti、pācessare、pācessanti 等。于被动(kamme):pācīyissati;删除‘kya’(kyalopo)后为 pācissati 等。于过去时(bhūte):apācayittho、pācayatto、apācayattho、pācayattho、apācettho、pācettho、apācayi、pācayi。Apācayī、pācayī、apācayiṃsu、pācayiṃsu、apācayaṃsu、pācayaṃsu。巴利
Bhavissati-pācayissati pācessati pācayissare pācayissanti pācessare pācessanticcādi-kamme-pācīyissati-kyalopo-pācissatīccādi-bhute-apācayittho pācayatto apācayattho pācayattho apācettho pācettho apācayi pācayi. Apācayī pācayī apācayiṃsu pācayiṃsu apācayaṃsu pācayaṃsu.
“ñottā”、“suṃ”。巴利
Ñottā suṃ.
在“ñā替代”(ñādesa)与“o替代”(oādesa)之后,后面的以“um”结尾者,有“suṃ”或〔不用“suṃ”的情形〕:如 apācayasuṃ、pācayasuṃ、apācesuṃ、pācesuṃ、apācayuṃ、pācayum 等。对于“ussa”,其区别只在于“suṃ”。在被动(kamme)中:apācīyittho、pācīyittho、apācīyattho、pācīyattho、apāciyi、pācīyi、apāciyī、pācīyi 等。在非今日时(anajjatane)中:apācayattha、pācayattha、apācettha、kapācettha、apācaya、pācaya、apācayā、pācayā、apācayu、pācayu、apācayū、pācayū 等。在被动(kamme)中:apācīyattha、pācīyattha、apācīya、pācīya、apācīyā、pācīyā 等。在完成时(parokkha)中:巴利
Ñādesato oādesato ca parassa umiccassa suṃ vā hoti-apācayasuṃ pācayasuṃ apācesuṃ pācesuṃ apācayuṃ pācayumiccādi-ussa sumeva viseso-kamme-apācīyittho pācīyittho apācīyattho pācīyattho apāciyi pācīyi apāciyī pācīyi iccādi-anajjatane-apācayattha pācayattha apācettha kapācettha apācaya pācaya apācayā pācayā apācayu pācayu apācayū pācayū iccādi-kamme-apācīyattha pācīyattha apācīya pācīya apācīyā pācīyā iccādi-parokkhe-
前面的(元音)变短(Rasso pubbassa)。巴利
Rasso pubbassa.
在二重(dvitta)时,之前的元音变为短音:papācaya、papācayu、papācaye、papācayittha、papācettha 等。在被动语态(kamme)中,全部与主动语态(kattu)相同。在 atapattiyaṃ(中间语态)中,有 apācayissa、pācayissa、apācayissā、pācayissā、apācayissaṃsu、pācayissaṃsu 等。在被动语态(kamme)中,有 apāciyissa、pāciyissa、apācīyissā、pāciyissa、apācissa、pācissa、apācissā、pācissā 等。在因与果(hetuphalesu)中,有 pācaye、pācayeyya、pācayuṃ、pācayeyayuṃ 等。在被动语态(kamme)中,有 pācīye、pācīyeyayuṃ 等。在 tvādisu 中,有 pācayatu、pācetu、pācayantu、pācentu 等。在被动语态(kamme)中,有 pācīyatu、pācīyantu 等。在 ‘ṇapi’(双重使役)词缀中,有 pācāpayati、pācāpeti 等,与使役语干(nyanta)相同。‘pācayituṃ’(令煮)这一形式适用,所以从使役语干(ṇyanta)再附加 ‘ṇi’。巴利
Dvitte pubbassa saro rasso hoti-papācaya papācayu papācaye papācayittha papācettha iccādi-kamme-sabbaṃ kattusamaṃ-atapattiyaṃapācayissa pācayissa apācayissā pācayissā apācayissaṃsu pācayissaṃsu iccādi-kamme-apāciyissa pāciyissa apācīyissā pāciyissa apācissa pācissa apācissā pācissā iccādi-hetuphalesu-pācaye pācayeyya pācayuṃ pācayeyayumiccādi-kamme-pācīye pācīyeyayumiccādi-tvādisu-pācayatu pācetu pācayantu pācentu iccādi-kamme-pācīyatu pācīyantu iccādi-ṇapimhi-pācāpayati pācāpeticcādi nyantasamaṃ-pācayitumpayuttiti ṇyantatopi ṇi.
在这些(情况)中,[采用]“ṇi”“ṇa”“pi”“naṃ”。巴利
Ṇiṇapinaṃ tesu.
所谓“在 ṇī 与 ṇapi 中,对这些 ṇī、ṇapi 没有删除(lopa)”,是就前述的 ṇi 被删除时而说的:pācayati、pāceti 等,在一切处都应这样了知;ṇapi 也同样如此。巴利
Ṇī ṇapinaṃ lopo nahoti tesu ṇī ṇapisu’tika pubbaṇilope-pācayati pāceticcādi sabbatthañeyyaṃ-ṇapicevaṃ.
Bhuvādi 类的规则。巴利
Bhuvādi nayo.
现在,为了说明 vikaraṇa 的类别差别,对以八组(aṭṭha gaṇa)为首、从“rudha”等开始的每一个动词词根(kriyattha),举出其若干形式作为实例——例如“rudha āvaraṇe”(词根“rudha”,表“遮蔽、障碍”义)等。巴利
Adhunā vikaraṇappabhedappakāsanatthaṃ rudhādīnaṃ aṭāṭhagaṇanamādibhutassekekassa kriyatthassa kāni ci rūpāni udāhariyante-rudha āvaraṇe-tyādi.
又,在“rudh”等词根之后加“maṃ”。巴利
Mañca rudhādīnaṃ.
此即divādi类之法:以rudh等词根为首,于非目睹过去时(aparokkhā)中,为标示作者(kattā)而设立的māna、nta、tya等词尾之后,loh之替换规则得以成立。其中,从词根末一音之前的元音,乃至añca之间的所有元音,其后续诸元音皆依此规则而处理——例如rundhati、rundhare、rundhanti等。于业(kamma,即被动语态)之中,则依“maṃ vā rudhādīnaṃ”或“maṃ”之规则,生成rundhiyati、rujjhati等形式。此通则可比照paci等词根,于一切情形中加以理解运用。巴利
Rudhādito aparokkhesukattuvihitamānantatyādisu lohoti mañcāntasarā paro-rundhati rundhare rundhanticcādi-kamme-‘‘maṃ vā rudhādīna’’nti vā maṃ-rundhiyati rujjhatīcacādi-paciviya sabbattha ñeyyaṃ.
这是“rudh”类(rudhādi)的规则。巴利
Rudhādi nayo.
词根‘diva’用于表示游戏(kīḷā)、求胜(vijigiṃsā)、交易(vohāra)、光辉(juti)、称赞(thuti)、去(gati)这些意义。巴利
Diva kīḷā vijigiṃsā vohārajjuti thuti gatīsu.
应于 divādi 类词根之后加 ‘yaka’ 词缀。巴利
Divādīhi yaka.
对于 Divādi 类词根,在涉及“la”的范围时,出现“yaka”;字母 k 是“k-anubandha”(k 标记音),其作用是为了引起变化。如此在后文也相同:例如 dibbati、dibbare、dibbanti 等。在表示受事(kamme)时:kivīyati;又如 dibbati、divīyare、diviyanti、dibbare、dibbanti 等。巴利
Divādīhi lavisaye yaka hoti-kakāro kānubandhakāriyattho-evamuparica-dibbati dibbare dibbanticcādi-kamme-kivīyati dibbati divīyare diviyanti dibbare dibbanticcādi.
Divādi 类(以“div”等词根开头的一类)的规则。巴利
Divādi nayo.
词根“tuda”,义为“vyathana”(痛苦、折磨)。巴利
Tuda vyathane.
Tudādi类(tudādi)词根之后,加‘ko’词缀。巴利
Tudādīhi ko.
对于‘tud’类词根,在‘la’(l-词缀,即时态/语气范畴)领域(lavisaye)中会变成什么?——如 tudati、tudanti 等;在表受事/被动(kamme)时,则有 tudīyati、tujjati、tudīyare、tudiyanti、tujjare、tudyanti 等。巴利
Tudādīhi lavisaye ko hoti-tudati tudanticcādi-kamme-tudīyati tujjati tudīyaretudiyanti tujjare tudyanticcādi.
“tud”类等(tudādi)的规则。巴利
Tudādi nayo.
以‘jyā’为首的一类词根,其后使用‘ktā’词缀。巴利
Jyādīhi ktā.
对于 ji 等词根,在时态范畴(kalavisaye)中,出现 “nā” 词缀,构成 jināti(他征服)、jinanti(他们征服)等;在被动(kamme)中,构成 jiyati(被征服)、jiyare(被征服)、jiyanti(被征服)等。巴利
Jiādīhi kalavisaye knā hoti-jināti jinanticcādi-kamme-jiyati jiyare jiyanticcādi.
以‘jyā’等(词根)的类推规则。巴利
Jyādi nayo.
词根‘kī’用于物品交换(dabbavinīmaye)。巴利
Kī dabbavinīmaye.
在“kyādi”类词根之后,加“kṇā”词缀。巴利
Kyādīhi kṇā.
以‘kī’(Kī)等开头的(词根组),在‘lavisaya’(‘la’的范围)中,出现‘kaṇā’。巴利
Kīādīhī lavisaye kaṇā hoti.
在‘Nāṇasu’(即‘ñāṇa’后接‘su’而成的处格复数形式)中,元音为短音(rassa)。巴利
Nāṇasu rasso.
在‘nāṇa’等后缀前,具有动作意义(kriyattha)的(词根元音)变为短音——例如 kiṇati、kiṇanti 等;在被动态(kamme)中,则为 kīyati、kīyare、kīyanti 等。巴利
Nāṇasu kriyatthassa rasso hoti-kiṇati kiṇanticcādi-kamme-kīyati kīyare kīyanticcādī.
Kyādi(kī类)规则(nayo)。巴利
Kyādi nayo.
“su”词根,意义为“听闻”(savaṇa)。巴利
Su savaṇe.
在 svādi 等(词根)之后,加 keṇa(词缀)。巴利
Svādīhi keṇā.
对“svādi”等词根来说,在现在时(laṭi)的范围内,出现“keṇā”(即“ṇā”后缀)——例如 suṇeti、suṇanti 等。在被动语态(kamme)中,则为 sūyati、sūyare、sūyanti 等。巴利
Svādīhi lavisaye keṇā hoti-suṇeti suṇanticcādi. Kamme-sūyati sūyare sūyanticcādi.
su 类(Svādi)的规则。巴利
Svādi nayo.
即由展开、详细说明所生起的状态。巴利
Tana vitthāre.
以‘tan’为首的词根组(tanādi)加‘tvo’后缀。巴利
Tanāditvo.
对于 tan 等词根,在时态词尾“la”的范围中,出现 o——如 tanoti、tanonti 等。在 parassapada 的六种词尾中(paracchakke)。巴利
Tanādīhi lavisaye o hoti-tanoti tanonticcādi. Paracchakke.
在后六类动词(paracchakka)中,o 是变位标志(vikaraṇa)。巴利
Ovikaraṇassu paracchakke.
在后六时中,o 类变位标记变为 u。巴利
Ovikaraṇassa u hoti paracchakkavisaye-tanute tatvante iccādi-kamme-
词根‘tan’的[尾元音]也可变为‘ā’。巴利
Tanassā vā.
tana 词根在 ‘kya’ 之前,可有选择地变为 ‘ā’;例如:tāyati、taññāti、tāyare、tāyanti、taññare、taññanti 等等。巴利
Tanassa ā hoti vā kye-tāyati taññāti tāyare tāyanti taññare taññanticcāndi.
‘tan’类等(tanādi)的规则(naya)。巴利
Tanādi nayo.
‘伍拉’,即‘偷盗’之义。巴利
Vūra theyye.
在‘伍拉’等词根之后,加上词缀‘尼’。巴利
Curādito ṇi.
于『伍拉』等动词词根之后,以『尼』为附缀,表自身意义,此例颇多——主动态如:『他偷窃(反复)』、『他偷窃』、『他们偷窃(反复)』、『他们偷窃』等;被动态如:『被偷窃』、『被偷窃(复数)』、『被偷窃(复数进行)』等。巴利
Curādīhi kriyattehi sakatthe ṇi paro hoti bahulaṃ-corayati corati corayare corayanticorenticcādi-kamme-coriyati corīyare corīyanticcādi.
『伍拉』等词根的变化规则——以下所示诸例,皆依此类推。巴利
Curādi nayo-tyādayo.
我依禅定功德,证得究竟利益。
以敬意、以行道相应、以净信,尊奉如来。
以恒常无缺的精进之火,焚尽一切微细的恶法。
以名为正法的狮子油,安奉于金盘之中。
居于安乐的阿努拉德哈城。
出身圣洁的家族,具足智慧。
受持彼如来所依止的修行法门者,信根坚固。
犹如执持恒久不灭的火焰,烈火烧尽无量恶业,悉皆熄灭。
凭借对法的净信,如同猛狮的脂油,润泽其心,令之坚固不退。
以种种正见破除邪见,善巧运用新法,正如同新鲜竹叶的譬喻。
师者于林间奉持净食,法脉相传,行如来之道,
比丘长老安住于净舍,身佩无上印记。
此位上座以寂静心著称,名为摩迦罗延之舅;
乃是因为他即阿迦移·毗耶达悉,是那种脱离痛苦、获得快乐的圣贤;
此论由那位受用所说之句的女子【不确定,sakāya 或作“自己的”】——
即乳房丰满、以林河为侍从者、
Ramhāvihāra 寺的新娘或女子【不确定】,如额痣般无比、
以及名为 Kappiṇa 的 Santa 舅父【不确定】而著成;巴利
Paratthāya mayā laddhaṃ katvāna padasādhanaṃ Puññena tena loko’yaṃ sādhetu padamaccunaṃ; Suddhāsayena parisuddhaguṇeditena Sārena sārayatisaṅghanisevitena Ramme’nurādhanagare vasatambujena Vidvālitaṃ nijavisuddha kuladdhajena; Mānentena tathāgataṃ paṭipadāyogena saddhālunā Niccākhaṇḍatapo’nalehi nikhilappāpārisantāpitā Saddhammavhayasīhatelaṭhatiyā cāmīkaratthālinā Nānāvādikudiṭṭhibhedapaṭunā navāṇi kanavadhū sāminā; Satthānaṃ karuṇavatā gatavatā kapāramparaṃ dhīmatā Therenātumapādapañjaragato yo saddasattādisu Moggallāyanavissutetiha suvacchāpo vinīto kayathā So’kāsī piyadassi nāma yatidaṃ byattaṃ sukhappattiyā; Vuttova vuttamupabhoginiyā sakāya Pinappayodharavanāpagasevikāya Ramhāvihāravadhuyā tilakātulena Santena kappiṇasamavhayamātulena;