为了阐明其义,此为次第说。
Tadatthadīpanatthaṃ ayamanupubbakathā
15十五、据说,天爱帝须王有个弟弟,即副王大那迦。彼时,王后欲令己子承继王位,趁副王修建多罗差池之时,在芒果中掺毒,置于芒果堆顶端,命人送与王子。副王与王子一同前来,打开容器后,副王亲手取了芒果吃下,当下便命终。国王心生恐惧,当即携王后同乘战车,前往阿努拉德普勒的寺院,拜见大长老,并请求出家……后来,王后在那里生下一子,名为帝萨,即其弟。
15. Devānampiyatissa rañño kira dutiyabhātiko uparājā mahānāgo nāma ahosi. Atha rañño devī attano puttassa rajjaṃ icchanti taracchanāvā vāpiṃ karontassa uparājassavisena ambaṃ yojetvā ambamatthake ṭhapetvā pesesi deviyi putte, uparājena saddhiṃ gato bhājane vivaṭe sayameva amabaṃ gahetvā khāditvā kālamakāsi uparājā taṃ kāraṇaṃ ñatvā deviyā bhīto tatoyeva attano deviñca balavāhanañca gahetvā rohaṇaṃ agamāsi. Tassa aggamahesi antarāmagge yaṭṭālavihāre nāma puttaṃ vijāyi tassa tissoti bhātunāma’makaṃsi.
他由此前往大村居住,在罗哈那治理国政。在他之后,其子阿陀拉帝萨同样在大村继承王位。阿陀拉帝萨之后,其子戈陀婆吠也在这里继位。戈陀婆吠的儿子名为卡伐那帝萨,同样在此为王。这位卡伐那帝萨王,便是迦利耶尼帝萨王的……(缺失),他的女儿名为毗阇罗摩忒,是国王的至爱与喜悦。国王与她共住,一同修行善法。有一天,王后在王宫中对僧团作大布施,傍晚时分佩戴芳香花环前往闻法堂,见到一位濒死却仍有年少样貌的沙弥,便以花环致敬,赞叹其福德圆满,并恳请接受她为法上的母亲。
So tato gantvā mahāgāme vasanto rohaṇe rajjaṃ kāresi tassa accayena tassa putto yaṭṭālatisso mahāgāmeyeva rajjaṃ kāresi. Tassa accayena tassāpi putto goṭhābhayo nāma tattheva rajjaṃ kāresi. Goṭhābhayassa putto kākavaṇṇatisso nāma tattheva rajjaṃ kāresi. Kākavaṇṇatissa rañño kira kalyāṇitissa rañño dhītā vihāramahādevī nāma aggamahesi ahosi sā rañño piyā ahosi manāpā. Rājā tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasanto puññāni karonto vihāsi. Athekadivasaṃ devī rājageheyeva bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sāyaṇhasamaye gaṇdhamālādīni gāhāpetvā dhammaṃ sotuṃ vihāraṃgatā, tattha nipannaṃ bāḷhagilānaṃ āsannamaraṇaṃ sīlavantaṃ sāmaṇeraṃ disvā gaṇdhamālādīhi pūjetvā attano sampattiṃ vaṇṇetvā mama puttabhāvaṃ patthetha bhanteti yāci.
沙弥并未同意,但她再三恳求。沙弥心中思忖:“既然如此,尚可借此利益圣教”,便应允了。他舍弃了因往昔业相而现前的天界,依著对王后的爱著,在她乘坐金色轿子经过时,入于母胎。
So na icchi, yāpi punappuna yāciyeva. Sāmaṇeropi evaṃ sante sāsanānuggahaṃ kātuṃ sakkātisampaṭicchitvā gatinimittavasena upaṭṭhitampi devalokaṃ chaḍḍetvā nikantivasena suvaṇṇa sivikāya gacchantiyā deviyā kucchimhi paṭisaṇdhiṃ gaṇhi.
十个月后,王后生下一子,众人为他取名“阿巴约”。此后又有人称他为“帝萨”。阿巴约王子渐次长大,至十六岁时,双手稳健,精通诸技艺,具足威德、力量与勇猛。于是卡伐那帝萨王安排十位大勇士随侍于王子左右,以为辅佐。
Sā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi. Tassa gāmaṇi abhayoti nāmaṃ kariṃsu. Aparabhāge aparampi tassa tissoti nāmaṃ kariṃsu. Gāmaṇi kumāro kamena vaḍḍhento soḷasa vassiko hutvā hatthassa tharā sippesu kovido tejobala parakkama sampanno ahosi. Atha kho kākavaṇṇatissa rājā naṇdhimitto-suranimmalo-mahāseno-goṭhayimbaro-theraputtābha- yo-bharaṇo-veḷusumano-khañcadevo-phussadevo-labhiyyavasabhoti ime dasāmahāyodhe puttassa santike ṭhapetvā vāsesi.
这十位英雄的出身,应取自《大史》。国王对这十位大英雄极为尊崇。为了守护国土,他将帝萨王子安置在长池边。一日,伽弥尼王子见自己兵强马壮,便向国王请求与达米勒人交战。国王出于爱子之心,予以阻止,平息了蛇流之患。直到第三次请求时,国王给他戴上铁链,发誓要保护他。伽弥尼的父亲因国王不悦而逃往麻喇,国王心怀怨忿,与士兵立誓,由此为讨伐这些王子埋下了战端。
Tesaṃ uppattikathā mahāvaṃsato gahetabbā rājā dasamahāyodhānaṃ puttassa sakkārasamaṃsakkāraṃ kāresi tissakumāraṃ janapada rakkhanatthāya dīghavāpiyaṃ ṭhapesi athekadivasaṃ gāmiṇī kumāro attano balavāhana sampattiṃ disvā damiḷehi saddhiṃ yujjhassāmīti rañño kathāpesi. Rājā puttaṃ anurakkhanto alaṃ oragaṅganti nivāresi. So yāva tatiyaṃ kathāpesi rājā kujjhitvā hemasaṅkhalikaṃ karotha baṇdhitvā rakkhissāmīti. Abhayo pitu rañño kujjhitvā palāyitvā malayaṃ agamāsi tato paṭṭhāya pitari duṭṭhattā duṭṭhagāmaṇīti paññāto rājā puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ āgamanatthāya yodhehi sapathaṃ kāresi.
此后,卡伐那帝萨王兴建了六十座寺院,并住世六十年后辞世。帝萨王子得知父王去世,从长池返回,为父亲办妥后事,便带着母亲与康杜拉象,因害怕兄长而返回长池。大臣们聚集一起,将此事禀报杜塔伽摩尼。双方兄弟皆知对方求战,遂各自备战,两兄弟之间展开了殊死决战。
Atha kākavaṇṇatissa rājā catusaṭṭhivihāre kāretvā catusaṭṭhi saṃvaccharāneva ṭhatvā kālamakāsi tissakumāro pitukālakatabhāvaṃ sutvā dīghavāpito āgantvā pitu sarīrakiccaṃ kāretvā mātaraṃ - kaṇḍula hatthiñca gahetvā bhātu bhayā dīghavāpiṃ agamāsi. Amaccā sannipatitvā taṃ pavattiṃ vatvā duṭṭhagāmaṇitissa santikaṃ pesesuṃ. So taṃ sāsanaṃ sutvā bhuttasālaṃ āgamma bhātu santikaṃ dūte pesetvā tato mahāgāmaṃ āgantvā abhisekaṃ patvā mātaraṃ kaṇḍulahatthiñca pesetūti yāva tatiyaṃ bhātu santikaṃ lekhā pesetvā apesana bhāvaṃ ñatvā yuddhāya nikkhami. Kumāropi yuddhasajjohutvānikkhami. Cuḷaṅgaṇiya piṭṭhiyaṃ dvinnaṃ bhātūnaṃ mahāyuddhaṃ ahosi.
这些战士因曾立誓,在战中未能相助。当时,国王一方有数千人战死。国王大败,带着长袍与战杖逃走。王子们紧追其后。中途有比丘前往山中避难。王子看见后,知道是比丘僧团所作,便退了回去。国王逃脱后,到了迦帕诃那迦达水边的马拉鹿场,便说:‘安静下来吧。’国王便以金条供养僧团。
Te kira yodhā sapathassa katattā tesaṃ yuddhe sahāyā na bhaviṃsu. Tadā rañño anekasahassa manussā mariṃsu. Rājā parajjitvā tissāmaccaṃ dighatuṇikaṃ vaḷavañca gahetvā palāyi. Kumāro pacchato pacchato anubaṇdhi. Antare bhikkhu pabbataṃ māpesuṃ. Taṃ disvā kumāro bhikkhusaṅghassa kammanti ñatvā nivatti rājā palāyitvā kappaṇdakara nadiyā jalamālatitthaṃ nāma gantvaṃ chātomhiti āha. Amacco suvaṇṇasarake pakkhittabhattā niharitvā adāsi.
国王观察时宜后,心想:“供养僧团后我再进食。”于是将食物分作四份——僧团、大臣、母马与自己,并击鼓宣告时限。那时,从毕扬古提帕远道而来的富绅提舍长老,来到国王面前站立。国王见长老,心生净信,便将为僧团预留的那份以及自己的那份放入长老钵中。
Rājā kālaṃ sallakkhetvā saṅghassa datvā bhuñjāmiti saṅghassa-amaccassa-vaḷavāya-attano cāti catubhāgaṃ katvā kālā ghosāpesi tadā piyaṅgudipato kuṭumbiyatissatthero nāma āgantvā purato aṭṭhāsi. Rājā theraṃ disvā pasannamānaso saṅghassa ṭhapitabhāgaṃ attano bhāgañca therassa patte pakkhipiṃ amaccopi attano bhāgaṃ pakkhipi vaḷavāpi dātukāmā ahosi. Tassābhippāyaṃ ñatvā amacco tassāpi bhāgaṃ patte pakkhipi.
于是,国王将满满一钵食物给予那位长老。长老接过钵,离去后转交给名为乔达摩的长老。乔达摩长老以此供养了五百位比丘,随后又以从比丘们处所得的份额重新盛满一钵,掷向空中;那钵自行飞至国王面前停住。提舍长老取过钵,先奉请国王受用,然后自己进食,再拿去喂了母马。随后,国王招集军兵列阵。长老放下钵,亲手安置妥当。国王又返回大城,率领六万余众重整军阵,与将吏一同出战。那时,数以千计的人众协助王子击溃了敌军。
Iti so rājā therassa paripuṇṇa bhattapattaṃ adāsi. Thero pattaṃ gahetvā gantvā gotamattherassa nāma adāsi. So pañcasata bhikkhu bhojetvā puna tato laddhehi bhāgehi pattapūretvā ākāse khipi patto gantvā rañño purato aṭṭhāsi tisso pattaṃ gahetvā rājānaṃ bhojetvā tato sayaṃ bhuñjitvā vaḷavaṃ bhojesi. Tato rājā sannāhaṃ cumbaṭakaṃ katvā pattaṃ vissajjesi. Tato gantvā therassa hatthe patiṭṭhāsi, rājā puna mahāgāmaṃ āgantvā senaṃ saṅkaḍḍivo saṭṭhisahassabalā gahetvā puna bhātarā saddhiṃ yujjhi tadā kumārassa aneka sahassaṃ manussā patiṃsu.
王子逃走后,进入寺院,又走进大长老的住所。
Kumāro palāyitvā vihāraṃ pavisitvā mahātherassa gehaṃ pāvisi.
国王从后面紧随,得知他们进入寺院后,便转身返回。其后,那两位长老兄弟互相请求宽恕。那时,国王为操办农事,将帝沙王子派往长池,自己则击鼓传令,亲自料理农务。随后,他集合大众,将舍利安置于矛中,势力强盛。
Rājā pacchato pacchato anubaṇdhanto vihāraṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā nivatti pacchā therā te ubho bhātaro aññamaññaṃ khamāpesuṃ. Tadā rājā sassakammāni kāretuṃ tissakumāraṃ dīghavāpimeva pahiṇitvā sayampi bheraṃ carāpetvā sassakammāni kāresi. Atha mahājanassa saṅgahaṃkatvā kunte dhātuṃ nidhāpetvā balavāhana parivuto tissārāmaṃ gantvā saṅghaṃ vaṇditvā bhante sāsanaṃ jotetuṃ pāragaṅgaṃ gamissāmi sakkāretuṃ amhehi sahagāmino bhikkhu dethāti āha.
僧团提供了五百位比丘。国王带领比丘僧团,骑上名为甘杜拉的大象,在战士的围绕下,率领大军出城作战。他抵达摩诃央伽那,在那里与达米拉人交战,并于摩诃央伽那建造了衣塔。为阐明此塔的由来,作如下次第叙述。
Saṅgho pañcasatabhikkhu adāsi. Rājā bhikkhusaṅghaṃ gahetvā kaṇḍulahatthimāruyha yodhehi parivuto mahatā balakāyena yuddhāya nikkhamitvā mahiyaṅgaṇaṃ āganantvā tattha damiḷehi saddhiṃ yujjhanto mahiyaṅgaṇe kañcuka thūpaṃ kāresi. Tassa thūpassa vibhāvanatthaṃ ayamānupubbakathā.
16据说,世尊于成道后第九个月来到这座岛上,在恒河岸边长三由旬、宽一由旬的大龙林御苑中,降临夜叉的集会。他在那些夜叉的上方,即摩诃央伽那塔所在之处,住于空中,以暴雨、狂风、黑暗等手段令夜叉惊惧。夜叉们向他乞求无畏,世尊说:“我赐予你们无畏,你们……”
16. Bhagavā kira bodhite navame māse imaṃ dīpamāgantvā gaṅgātīre tiyojanāyate yojanavitthate mahānāgavanuyyāne yakkhasamāgamaṃ āgantvā tesaṃ yakkhānaṃ uparibhāge mahiyaṅgaṇa thūpassa ṭhāne vehāsayaṃ ṭhito vuṭṭhi vātaṇdhakārādīhi yakkhe santāsetvā tehi abhayaṃ yācito tumhākaṃ abhayaṃ dassāmi tumhe samaggā mayhaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ dethāti āha.
夜叉们说:“朋友,我们将这整座岛屿赠与你。请赐予我们无畏。”世尊驱除了他们的恐惧,在他们所赠的土地上铺开一张皮革,坐于其上,入火遍禅定,将皮革四周点燃并使它扩展。这皮革覆盖的区域,四周以大海为界,形成一座岛屿。
Yakkhā, mārisa te imaṃ sakaladīpaṃ demi. Abhayaṃ no dehīti āhaṃsu. Tato bhagavā tesaṃ bhayaṃ apanuditvā tehi dinnabhabhūmiyaṃ cammakhaṇḍaṃ pattharitvā tattha nisinno tejokasiṇaṃ samāpajjitvā cammakhaṇḍaṃ samantato jāletvā vaḍḍhesi. Te cammakhaṇḍena abhibhūnā samantato sāgara pariyante rāsibhūtā ahesuṃ bhagavā iddhibalena giridīpaṃ nāma idhānetvā tattha yakkhe pavesetvā dīpaṃ yathāṭṭhāne ṭhapetvā cammakhaṇḍaṃ saṅkhipi tadā devatā samāgamo ahosi. Tasmiṃ samāgame bhagavā dhammaṃ desesi-tadā.
无量无数的众生证悟了法,
安住于皈依与戒者,更是不可计数;
他们已证预流果,住于善美之峰,
大善天王,敬奉请问,
以手抚头,触于青黑洁净之发,
胜者将发置于掌中,
‘‘Nekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ-dhammābhisamayo ahū, Saraṇesu ca sīlesu-ṭhitā āsuṃ asaṅkhiyā; Sotāpattiphalaṃ patvā-sele sumanakūṭake, Mahāsumana deviṇdo-pūjiyaṃ yāci pūchiyaṃ; Siraṃ parāmasitvāna-nilāmalasiroruhe, Pāṇimatte adā kese tassa pāṇihito jino;
他手捧那金匣,来到导师的座位处——种种珍宝所聚之处。
So taṃ suvaṇṇicaṅgoṭaṃ-carenādāya satthuno, nisinnaṭṭhāna racite-nānāratanasañcaye.
高高地将发安奉于七宝塔中,
以靛蓝宝石塔覆护,恭敬礼敬。
Uccato sattaratane-ṭhapetvāna siroruhe, Taṃ iṇdanīla thūpena-pidahesi namassi ca’’;
世尊般涅槃后,法将舍利弗长老有一位名叫萨拉婆的弟子,这位长老从荼毗堆中取来颈骨舍利,由比丘众围绕而来,安奉于那座塔中,并以云色石覆盖其上,建造了十二肘高的塔,然后离去。后来,天爱帝须王的弟弟小无畏见此奇特佛塔,重建了一座三十肘高的塔。再后来,杜达伽摩尼王与无畏王亦在此建造了一座四十四肘高的笠形塔,以此供养礼敬。
Parinibbute pana bhagavati dhammasenāpati sāri puttattherassa antevāsiko sarabhū nāmeko thero citakato gīvaṭṭhidhātu gahetvā bhikkhu saṅghaparivuto āgantvā tasmiṃyeva cetiye patiṭṭhāpetvā meghavaṇṇapāsāṇehi chādetvā dvādasa hatthubbedhaṃ thūpaṃ kāretvā pakkāmi. Atha devānampiyatissa rañño bhātā cūḷābhayo nāma taṃ abbhutaṃ cetiyaṃ disvā tiṃsahatthubbedhaṃ cetiyaṃ kāresi. Idāni duṭṭhagāmaṇīpi abhayarājā mahiyaṅgaṇaṃ āgantvā tattha damiḷe maddanto asitihatthubbedhaṃ kañcukacetiyaṃ kāretvā pūjamakāsi.
即使从事紧要之务,具足功德者仍恒修福德;他们具足智慧,于轮回之苦深怀畏敬。
Evamaccāyikaṃ kammaṃ-karontāpi guṇākarā, karonti puññaṃ sappaññā-saṃsārabhasa bhīrukāti.