2. 劫坏品
2. Kappavināsakaṇḍo
世尊出世难遇之语
Idāni buddhuppādadullabhakathā
世尊于世极为难遇,听闻正法亦复如是,
僧团于世极为难遇,诸圣贤亦极难逢。”
‘‘Buddho ca dullabho loke, saddhammasavanampi ca; Saṅgho ca dullabho loke, sappurisāti dullabhā’’ti.
通过这首偈颂已达成阐说之目的。其中在此七界或空间界内,具足无上正觉智慧者同样难得,故此世界为造作之所、众生之所,七界、空界划分不同,他们的成败兴衰亦当如此知悉。所谓世界一词此处应以“众生界”理解。以众生集结之义即为空界范畴。如此众生群集即有各自依止之地区,依止之地称为空,即四界如地狱界、畜生界、饿鬼界、阿修罗界。此四为苦之堕落界。人界则为四大王天界、忉利天、兜率天、化乐天以及他化自在天共七种,是欲乐所在界,其恣意横行渴爱现象名为欲界。梵天戒净为初禅天,为火赖之地;无量光明等为第二禅天,为水赖之地;无量福德等为第三禅天,为风赖之地。第四禅天色界众多,约十六种,其中微细者五种为无漏净土。空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处四色界,四种精神无形界。至此如此共三十一界显现,此就是众生界。所谓空界亦即众生。此间八大恶趣为地狱等,四苦趣名,分别为地狱、畜生、饿鬼、阿修罗。此四即恶趣。余界多为天界及人界。人界居所由某些村落及森林等组成。人界宽广度量为二万一千由旬,四大王天界相连其上,为五万由旬,再高为忉利天二万一千由旬,兜率天两万一千由旬,诸天长住之地达十万由旬。因由此推断人界延续至天界,度量尺数极大,故有如此名称。
Imissā gāthāya saṃvaṇṇanākkamo sampatto. Tattha imasmiṃ sattaloke okāsaloke vā sabbaññusammāsambuddho dullabhova tathā hesa loko saṅkhāraloko, sattaloko, okāsalokoti tippabhedo hoti tesaṃ sampattivipatti ca evaṃ veditabbā tattha lujjati palujjatīti lokoti vacanatthena sattaloko veditabbo. Lokiyanti patiṭṭhahanti ettha sattanikāyāti vacanatthena okāsaloko veditabbo. Tathā hesa sattā avakasanti etthātiokāsoti vuccati so bhūmivasena apāyabhūmi, kāmasugatibhūmi, rūpāvacarabhūmi, arūpāvacarabhūmiceti catubbidhā hoti. Tattha nirayaṃ, tiracchānayoni, pettivisayo, asurakāyo, ti catasso apāyabhūmi nāma. Manussā, cātumahārājikā, tāvatiṃsā, yāmā, tusitā, nimmānarati, paranimmitavasavattī ceti sattavidhā hoti kāmasugatibhūmi sāpanāyaṃ ekādasavidhāpi kāmataṇhā avacarati etthāti vacanatthena kāmāvacarabhūmi nāma. Brahmapārisajjā, brahmapurohitā, mahābrahmā ca paṭhamajjhānabhūmi idaṃ agginā pariggahitaṭṭhānaṃ. Parittābhā, appamāṇābhā, ābhassarā ca dutiyajjhānabhūmi idaṃ āpena pariggahitaṭṭhānaṃ. Parittasubhā, appamāṇasubhā, subhakiṇhā ca tatiyajjhānabhūmi idaṃ vātena pariggahitaṭṭhānaṃ, tesaṃ vipattiṃ parato vaṇṇayissāma. Vehapphalā, asaññasattā, suddhāvāsā ca catutthajjhānabhūmiceti rūpāvacarabhūmi soḷasavidhā hoti. Avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhāceti suddhāvāsabhūmi pañcavidhā hoti. Ākāsānañcāyatanabhūmi, viññāṇañcāyatanabhūmi, ākiñcaññāyatanabhūmi, nevasaññānāsaññāyatanabhūmiceti catubbidhā hoti arūpabhūmi. Ettāvatā ekatiṃsappabhedāpi bhūmi avakasanti ettha sattanikāyāti vacanatthena okāsoti vuccati. Tattha aṭṭha mahānirayāni apāyabhūmi nāma. Tiracchānaṃ pettivisayo asurakāyoti imesaṃ visuṃ bhūmi nāma natthi, manussabhūmiyaṃyeva yattha katthaci araññavanapatthādīsu nibaddhavāsaṃ vasanti soyeva padeso tesaṃ bhūmi. Manussabhūmito dvitālīsasahassayojano yugandharappamāṇo sineruno pañcamāḷindho cātumahārājikabhūmi. Tatupari dvitālīsasahassayojanaṃ sinerumatthakaṃ tāvatiṃsānaṃ bhūmi. Tatupari dvetālīsasahassayojanaṃ ṭhānaṃ yāmānaṃ bhūmi. Iminā nayena yāva vasavattibhūmi dvitālīsasahassayojane tiṭṭhati, tasmā manussabhūmito yāva vasavattibhūmi dvesahassānipañcana hutāni duvesatasahassāni yojanāni honti, tenetaṃ vuccati.
从人界到他化自在天界之间,
有二十万由旬,再加五千由旬。
又逾二千之数,以由旬计其量;
此即名为‘诸地之计数’,其数字如此阐明。
‘‘Manussabhūmito yāva, bhūmi vasavattantarā; Duve satasahassāni, pañcanahutameva ca. Dvesahassañca madhikaṃ, yojanānaṃ pamāṇato; Gaṇanā nāma bhūmīsu, saṅkhyā evaṃ pakāsitā’’ti.
其上,梵辅天等三类梵天,住于五十五万八千由旬的平坦处;第二、第三地梵天亦住于同等量的平坦处;第四地,广果天与无想有情住于同等量的平坦处;其上,净居地诸天各各住于相应之量处。
Tatupari brahmapārisajjādayo tayo brahmuno pañcapaññāsasatasahassa aṭṭhasahassayojane samatale ṭhāne tiṭṭhanti. Dutiyatatiyabhūmībrahmunopi tappamāṇesu samatalesu tiṭṭhanti. Catutthabhūmiyaṃ pana vehapphalaasaññasattā tappamāṇe samatale ṭhāne tiṭṭhanti. Tatuparisuddhāvāsabhūmiyo taṃtaṃ pamāṇe ṭhāne uparūpari tiṭṭhanti. Catassopi arūpabhūmiyo tappamāṇe ṭhāne uparūpari tiṭṭhanti. Ettāvatā ca manussabhūmito yāva bhavaggā yojanānaṃ sattakoṭi ca aṭṭhārasalakkhā ca pañcanahutāni ca chasahassāni ca honti tenetaṃ vuccati porāṇehi.
从最下方的梵天世界,有一块巨大的岩石坠落;
它在一昼夜间坠落,一上一下之间,达四十八由旬。
自此,更有十万与七万五千,
以及六万,已依纵向量度明示。
它们守护诸方,光芒遍照,只要这般照耀着,
那么在世间的千重世界,它们的威力在此运行。
‘‘Heṭṭhimā brahmalokamhā, patitā mahatī silā; Ahorattena ekena, uggatā aṭṭhatālīsaṃ. Yojanānaṃ sahassāni, cātumāsehi bhūmi; Evaṃ vuttappamāṇena, sāyaṃ heṭṭhimabhūmi. Ito satasahassāni, sattapaññāsa cāparaṃ; Saṭṭhi ceva sahassāni, ubbedhena pakāsitā. Yojanesupi vuttesu, hitvā kāmappamāṇakaṃ; Sesāni vasavattīnaṃ, pārisajjāna mantaraṃ. Tañca pañcahi paññāsa, satasahassāni cāparaṃ; Aṭṭha ceva sahassāni, yojanāni pavuccare. Ito parāsu sabbāsu, brahmabhūmīsu yojanā; Tappamāṇāva daṭṭhabbā, nayaggāhena dhīmatā. Bhūmito ābhavaggamhā, sattakoṭi aṭṭhārasa; Lakkhā pañca nahutāni, chasahassāni sabbadāti. Esā ca vicāraṇā ṭīkā cariyamatena katā; Idameva sandhāya, yāvatā candimasūriyā. Pariharanti disā bhanti, virocamānā yāvatā; Tāva sahassadhā loke, ettha te vattatī vaso’’ti.
已说。在此期间,众生安住。若欲详加叙述,其详无量,无法穷尽,故不宣说。于此有情世间与器世间中,唯有正自觉者极为稀有。如是,有四种觉者:随觉者、声闻觉者、缘觉者、正自觉者。若在称赞多闻比丘之时……
Vuttaṃ. Etthantare sattā tiṭṭhanti, tesaṃ vitthāro apubbaṃ katvā kathetuṃ asakkuṇeyyattā na vakkhāma imasmiṃ sattaloke okāsaloke ca sabbaññusammāsambuddhova dullabho, tathā hi cattāro buddhā anubuddho, sāvakabuddho, paccekabuddho, sammāsambuddhoti. Tattha bahussutaṃ bhikkhuṃ pasaṃsantena ca na so tumhākaṃ sāvako nāma, buddhonāmesa cundāti bahussutassa bhikkhuno buddhabhāvaṃ anujānantena ca.
导师即是法身,是故法被视为导师之身;
以法为喜的僧团,亦可计入导师之数。
Dhammakāyo yato satthā, dhammo satthukāyo mato; Dhammāsikoso saṅgho ca, satthusaṅkhyampi gacchatīti.
若说“凡夫”,亦因随顺教法而悟入,故得“随觉”之名。圣弟子则依他者教导之力觉悟四谛,或仅具觉悟之性,故称“声闻觉”。又如犀牛独角,以自生智不待他教而自觉,故称“独觉”——独觉佛。上述诸名亦适用于正自觉者。所谓正自觉者,即于一切有为与无为、总摄诸法之生起,皆如实了知其本来流转之相;圆满具足一切智、一切德,显发如日般的光明德辉,开显无漏菩提、波罗蜜,以自觉而非由他教而觉悟,彻底断除众生烦恼习气,为无上调御、无上士,故称“正觉者”、“世尊”。世尊出现于世极为难遇,纵有百千独觉相聚,他们仍依缘而成,非无因自觉;如来则无所依止,本自随觉,更为稀有难得。此为世间最胜之殊妙境界,善哉。
Vutte puthujjanopi upacāravasena vācanāmaggassa bodhattā anubuddho nāma. Ariyasāvako pana parato yosavasena cattāri saccāni bujjhati bujjhanamattameva vāti vacanatthena bujjhanasabhāvattā sāvakabuddho nāma. Yo pana khaggavisāṇakappo sayambhūñāṇena anaññabodhako hutvā sāmaṃ bujjhanatthena paccekabujjhattā paccekabuddho nāma. Sambuddhotipi etasseva nāmaṃ. Yo pana saṅkhatāsaṅkhatappabhedaṃ sakalampi dhammajātaṃ yāthāvasarasalakkhaṇappaṭivedhavasena sammā pakārena sayaṃ pacitupāramitāsayambhūtena sayambhūñāṇena sayameva anaññabodhito hutvā savāsanasammohaniddāya accantaṃ vigato dinakarakiraṇasamāgamena paramarucirasirīsobhaggappattiyā vikasitamiva padumaṃ aggamaggañāṇasamāgamena aparimitaguṇagaṇālaṅkatasabbaññutaññāṇappattiyā sabbadhamme bujjhi abujjhi aññāsīti sammāsambuddho, bhagavā, sova loke dullabho paccekasambuddhānampi hi ekasmiṃ kāle satasahassādivasena ekato pavattattā te dullabhāpi anacchariyajātattā paresaṃ maggaphalādhigamāya upanissayarahitattā ca sammāsambuddhova loke dullabho, ayaṃ lokasampattivicāraṇā.
又如何了知世间的毁灭?当此世界毁灭时,或以火、或以水、或以风而灭。此事详见于《清净道论》等,然因一些人持错误见解,纵以梵天寿命计量亦不一致,于毁坏之界限亦相互矛盾,故今舍他们说,依典据融会而述。此中有四种阿僧祇劫:坏劫、坏住劫、成劫、成住劫。其中火、水、风三者为坏劫。三种坏劫与三种住劫相应,即光净、清净、水润。此言“坏劫”即俱灭之时,“坏住劫”即持续坏灭之时;“成劫”即世界生成、扩张之时,“成住劫”即生成后持续之时。当火劫来时,火焰从下至上焚烧初禅天界;水劫来时,清净之水由下浸没至第二禅天界;风劫来时,湿润之风由下吹坏至第三禅天界。如是广说生处、力处、境处。三佛土中之生处被毁,生处周围约十万轮围世界范围内,诸佛入般涅槃之地,并与诸天及善缘相应,轮围动荡。生处之外,力处广大,能显现护咒、幢幡,令道场不坏;境处则无边无际,无有限量。生处与外围世界相连而坏,一世界相连,众多集聚,其毁坏与集聚亦当了知。焚烧之时,如日轮隐没……
Kathaṃ lokassa vipatti veditabbā tathā hesa loko vinassamāno tejenapi āpenapi vāyunāpi vinassati. Tassa vitthāro visuddhimaggādīsu vuccamānopi kesañci puggalānaṃ matena micchāgāhattā brahmūnaṃ āyunā minitepi asamānaṃ saṃvaṭṭasīmāpi viruddhā, tasmā tesaṃ vādaṃ apanetvā ganthato samānetvā vakkhāma. Tattha cattāri asaṅkhyeyyāni. Katamāni cattāri asaṅkhyeyyāni saṃvaṭṭo, saṃvaṭṭaṭṭhāyī, vivaṭṭo, vaṭṭaṭṭhāyīti. Tayo saṃvaṭṭā āposaṃvaṭṭo, tejosaṃvaṭṭo, vāyosaṃvaṭṭo. Tisso saṃvaṭṭasīmā ābhassarā, subhakiṇhā, vehapphalāti. Ayamettha uddeso. Tattha saṃvaṭṭo nāma parihāyamāno kappo. Tena saṃvaṭṭaṭṭhāyīpi gahito hoti, taṃ mūlakattā. Vaḍḍhayamāno vivaṭṭakappo nāma. Tena vivaṭṭaṭṭhāyīpi gahito taṃ mūlakattā. Tattha saṃvaṭṭoti vināso. Yadā kappo vinassamāno tejena saṃvaṭṭati, ābhassarato heṭṭhā paṭhamajjhānabhūmi agginā dayhati. Yadā āpena saṃvaṭṭati, subhakiṇhato heṭṭhā yāva dutiyajjhānabhūmi udakena vilīyati. Yadā vāyunā saṃvaṭṭati, vehapphalato heṭṭhā yāva tatiyajjhānabhūmi vātena saṃvaṭṭati. Vitthārato pana jātikhetta āṇākhettavisayakhettavasena tiṇṇaṃ buddhakhettānaṃ āṇākhettaṃ vinassati. Tasmiṃ vinaṭṭhe jātikhettampi vinassateva. Tattha jātikhettaṃ dasasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti. Taṃ tathāgatassa paṭisandhiggahaṇaāyusaṅkhārossajjanādikālesupi kampati. Āṇākhettaṃ koṭisatasahassacakkavāḷapariyantaṃ. Yattha ratanasuttaṃ khandhaparittaṃ dhajaggaparittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ moraparittanti imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo pavattati. Visayakhettaṃ anantaṃ aparimāṇaṃ. Tattha jātikhettaāṇākhettāvasena dve khettāni ekato vinassanti. Saṇṭhahantampi ekato saṇṭhahati. Tassa vināsoca saṇṭhahantañca evaṃ veditabbaṃ yasmiṃ samaye kappo agginā nassati, tadā ādito kappavināsakamahāmegho vuṭṭhahitvā koṭisatasahassacakkavāḷaṃ ekameghavassaṃ vasi, tuṭṭhā manussā bījāni vappenti, sassesu gokhāyitamattesu jātesu gadrabharavaṃ viravanto ekabindupi na patati. Yadā pacchinnameva hoti tadā vassūpajīvino sattā kālaṃ katvā parittābhesu brahmabhūmīsu uppajjanti puññaphalūpajīvinopi devatā tattheva brahmaloke uppajjanti, evaṃ dīghassa addhuno accayena tattha tattha udakaṃ parikkhayaṃ gacchati, macchakacchapādi udakanissitā pāṇā kālaṃ katvā manussadevalokesu nibbattitvā jhānaṃ uppādetvā brahmaloke nibbattanti. Nerayikasattāpi sattamasūriyapātubhāvā vinassanti, tepi devaloke paṭiladdhajjhānavasena brahmaloke uppajjanti, tadā hi lokabyūhā nāma kāmāvacaradevā ukkhittasirā vikiṇṇakesā rudamukhā assūni hatthehi muñcamānā rattavatthanivatthā ativiya virūpavesadhārino hutvā manussapathe vicarantā evaṃ ārocenti ‘‘mārisā bho ito vassasata sahassaccayena kappavuṭṭhānaṃ bhavissati ayaṃ loko vinassissati mahāsamuddopisussissati ayañca mahāpathavī sinerupabbatarājā ḍayhissati vinassissati yāvabrahmalokā vināso bhavissati mettaṃ mārisā bhāvetha. Karuṇaṃ, muditaṃ, upekkhaṃ mārisā bhāvetha mātaraṃ upaṭṭhahatha, pitaraṃ upaṭṭhahatha, kule jeṭṭhāpacāyino hothā’’ti. Tesaṃ vacanaṃ sutvā yebhuyyena manussā ca bhummadevatā ca saṃvegajātā aññamaññaṃ muducittā hutvā mettādīni puññāni karitvā devaloke nibbattanti. Tattha sudhābhojanaṃ bhuñjitvā vāyo parikammaṃ katvā jhānaṃ paṭilabhanti, evaṃ nerayikasattāpi aparāpariyakammena devalokaṃ nibbattanti. Ye pana niyatamicchādiṭṭhikā tesaṃ kammassa aparikkhayā aññacakkavāḷesu attano kammānurūpaṃ vipākamanubhonti. Teneva ahosikamme micchādiṭṭhivasena akattabbaṃ nāma pāpaṃ natthi, yato saṃsārakhāṇubhāvova nāma hotīti āha ‘‘diṭṭhi paramāni bhikkhave vajjānī’’ti. ‘‘Aparāpariyavedanīyakammarahitopi saṃsaranto satto nāma natthī’’ti vuttattā. ‘‘Aparāpariyakammavasena yato micchādiṭṭhisamādānato sappurisūpanissayavasena virājetvā bhavato vuṭṭhānaṃ nāma bhaveyyāti amhākaṃ khanti. Evaṃ devaloke paṭiladdhajjhānavasena sabbepi brahmaloke nibbattanti. Vassupacchedato pana uddhaṃ dīghassa addhuno accayena dutiyo sūriyo pātubhavati. Pātubhūte ca tasmiṃ neva rattiparicchedo, na divā paricchedo paññāyati, eko sūriyo uṭṭheti, eko sūriyo atthaṃ gacchati. Avicchinnasūriyasantāpova loko hoti.
在常恒日照之时,有日天子存在;然在坏劫之日出现时,则无日天子。常日之光照耀空中,云霞与烟柱游走;而坏劫日光照彻,除彼云烟,虚空澄净如镜面圆轮。彼时,除恒河、阎牟那河、萨罗补河、阿致罗筏底河、摩醯河──此五大河之外,其余小水悉皆干涸。次第间隔,第三太阳出现时,五大河亦皆枯竭。再经间隔,第四太阳出现时,雪山中诸大江河乃至雪湖亦涸尽无遗。此后第五太阳出现,大海之水亦渐消减。第六太阳出现,整个轮围世界遍覆烟霭,犹如无数轮围世界被灰烟罩顶。第七太阳出现,满布轮围世界如罩火网,贯连无数轮围,绵延天际,仿佛一张炽燃的火网。火网上升至四王天宫,宝阁金楼皆被覆盖,乃至达于忉利天宫;迦楼罗天等处亦随之八十八度焚烧。火网随积聚业尽而息灭,犹如炉火息灭。下空与上空合为一暗,冥无光亮。如是坏劫之大云网覆无数轮围世界,其后,初降微细雨,普润千万轮围,渐次消没。水为风所吹扬,聚集成云,云层如莲瓣重叠。当火网息灭,乃至一切轮围世界悉被湿润,此称“水网之坏”第二阶段。云何而成?因风吹水气,云层逐渐积聚。昔日梵天所居之处,亦终出现第一太阳,复次……
Pakatisūriye sūriyadevaputto atthi kappavināsakasūriye pana natthi. Pakatisūriyobhāsena ākāse valāhakā dhūmasikhāpi caranti. Kappavināsakasūriyobhāsena vigatadhūmavalāhakaṃ ādāsamaṇḍalaṃ viya nimmalaṃ hoti nabhaṃ ṭhapetvā gaṅgā, yamunā, sarabhū, aciravatī, mahīti, imā pañca mahānadiyo ṭhapetvā avasesapañcasatakunnadīādīsu udakaṃ sussati tato dīghassa addhuno accayena tatiyo sūriyo pātubhavati tasmiṃ pātubhūte pañca mahānadiyopi sussanti. Tato dīghassa addhuno accayena catuttho sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā himavatī mahānadīnaṃ pabhavā sīhapatano, haṃsapatano, mandākinī, kaṇṇamuṇḍako, rathakāradaho, anotattadaho, chaddantadaho, kuṇāladahoti ime satta mahāsarā sussanti. Tato dīghassa addhuno accayena pañcamo sūriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā anupubbena mahāsamuddo aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ na saṇṭhāti. Tato dīghassa addhuno accayena chaṭṭho sūriyo pātubhavati, yasmiṃ pātubhāve sakalacakkavāḷaṃ ekadhūmaṃ hoti, pariyādinnasinehadhūmena yathā ca evaṃ koṭisatasahassacakkavāḷampi. Tatopi dīghassa addhuno accayena sattamo sūriyo pātubhavati, yassa pātubhāvā sakalacakkavāḷaṃ ekajālaṃ hoti saddhiṃ koṭisatasahassacakkavāḷehi yojanasatikādibhedā sinerukūṭāni palujjitvā ākāseyeva antaradhāyanti. Sāpi aggijālā uṭṭhahitvā cātumahārājike gaṇhāti, tattha kanakavimānaratanavimānāni jhāpetvā tāvatiṃsabhavanaṃ gaṇhāti etenūpāyena yāva paṭhamajjhānabhūmi gaṇhāti. Tattha tayopi brahmaloke jhāpetvā ābhassare āhacca aṭṭhāsi. Sā yāva aṇumattampi saṅkhāragataṃ atthi, tāva nanibbāyi. Sabbasaṅkhāraparikkhayā pana sappitelajhāpanaaggisikhā viya chārikampi anavasesetvā nibbāyi. Heṭṭhā ākāsena saha upari ākāso eko hoti mahandhakāro. Evaṃ kappavināsakamahāmeghato yāvajālaparicchedā saṃvaṭṭo nāma ekamasaṅkhyeyyaṃ nāma. Atha dīghassa addhuno accayena mahāmegho vuṭṭhahitvā paṭhamaṃ sukhumaṃ vassati. Anupubbena kumudanāḷayaṭṭhimusalatālakkhandhādippamāṇāhi dhārāhi vassanto koṭisatasahassacakkavāḷesu sabbaḍaḍḍhaṭṭhānaṃ pūretvā antaradhāyati. Taṃ udakaṃ heṭṭhā ca tiriyañca vāto samuṭṭhahitvā ghanaṃ karoti. Parivaṭumaṃ paduminipatte udakabindusadisaṃ. Evaṃ aggijālanibbāyanato yāva koṭisatasahassacakkavāḷaparipūrato sampattimahāmegho, idaṃ saṃvaṭṭaṭṭhāyī nāma, dutiyamasaṅkhyeyyaṃ nāma. Kathaṃ tāva mahantaṃ udakarāsiṃ vāto ghanaṃ karotīti ce. Vivarasampadānato taṃ vā tena piṇḍiyamānaṃ ghanaṃ kariyamānaṃ parikkhayamānaṃ anupubbena heṭṭhā otarati. Otiṇṇotiṇṇe udake pubbe brahmalokaṭṭhāne brahmapāri sajja-brahmapurohitamahābrahmāvasena paṭhamajjhānabhūmi paṭhamaṃ pātubhavati. Tato otiṇṇotiṇṇe udake catukāmāvacaradevalokaṭṭhāne anukkamena paranimmitavasavattī, nimmānaratī, tusitā, yāmāti cattāro kāmāvacaradevalokā pātubhavanti. Tato purimapathaviṭṭhānaṃ otiṇṇe pana udake balavavātā uppajjanti. Te taṃ pidahitadvāre dhamakaraṇe ṭhitaudakamiva nirussāsaṃ katvā nirujjhanti. Madhurodakaṃ parikkhayaṃ gacchamānaṃ upari rasapathaviṃ samuṭṭhāpeti sā vaṇṇasampannāceva hoti gandharasasampannā ca, nirudakapāyāsassa upari paṭalaṃ viya tadā ca ābhassarabrahmaloke paṭhamatarābhinibbattā sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā tato cavitvā idhūpapajjanti. ‘‘Puññakkhayā vā’’ti iminā brahmūnaṃ āyuparicchedaṃ appatvāva kammakkhayena maraṇaṃ viññāyati. Te honti sayaṃpabhā antalikkhacarā. Te aggaññasutte vuttanayena taṃ rasapathaviṃ sāyitvā taṇhābhibhūtā āluppakāraṃ paribhuñjituṃ upakkamanti. Atha nesaṃ sayaṃ pabhā antaradhāyati, andhakāro hoti te andhakāraṃ disvā bhāyanti. Tato nesaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janayantaṃ paripuṇṇapaṇṇāsayojanaṃ sūriyamaṇḍalaṃ vā pātubhavati. Te taṃ disvā ‘‘ālokaṃ paṭilabhimhā’’ti haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘amhākaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janayanto uṭṭhito, tasmā sūriyo hotū’’ti sūriyo tvevassa nāmaṃ karonti. Atha sūriye divasaṃ ālokaṃ katvā atthaṅgate ‘‘yampi ālokaṃ labhimhā, sopi no naṭṭho’’ti puna bhītā honti. Tesaṃ evaṃ hoti ‘‘sādhuvatassa aññaṃ ālokaṃ labheyyāmā’’ti. Tesaṃ cittaṃ ñatvā viya ekūnapaññāsayojanaṃ candamaṇḍalaṃ pātubhavati . Te taṃ disvā bhiyyosomattāya haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘amhākaṃ chandaṃ ñatvā viya uṭṭhito, tasmā cando hotū’’ti candotvevassa nāmaṃ karonti. Tato pabhuti rattidivā paññāyanti. Anukkamena ca māsaddhamāsautusaṃvaccharā. Candimasūriyānaṃ pana pātubhūtadivaseyeva sinerucakkavāḷahimavantapabbatā pātubhavanti, te ca kho apubbaṃ acarimaṃ phagguṇapuṇṇamadivaseyeva pātubhavanti. Kathaṃ yathānāma kaṅgubhatte paccamāne ekappahāreneva bubbuḷakāni uṭṭhahanti. Eke padesā thūpathūpā honti, eke ninnaninnā, eke samasamā evameva thūpathūpaṭṭhāne pabbatā honti, ninnaninnaṭṭhāne samuddā, samasamaṭṭhāne dīpāti evaṃ manussaloke saṇṭhite cātumahārājikā, tāvatiṃsāti dve kāmāvacaradevalokā pacchato pātubhavanti. Bhūmanissitā nāma hete dve devalokā. Evaṃ sampattimahāmeghato yāva candimasūriyapātubhāvo, idaṃ vivaṭṭo nāma tatiyamasaṅkhyeyyaṃ nāma. Atha tesaṃ sattānaṃ rasapathaviṃ paribhuñjantānaṃ kammena ekacce vaṇṇavanto, ekacce dubbaṇṇā honti tattha vaṇṇavanto dubbaṇṇe atimaññanti. Tesaṃ mānātimānapaccayā sāpi rasapathavī antaradhāyati. Bhūmipappaṭako pātubhavati atha nesaṃ teneva nayena sopi antaradhāyati, patālatā pātubhavati, teneva nayena sāpi antaradhāyati. Akaṭṭhapāko sāli pātubhavati akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo. Tato nesaṃ bhājanāni uppajjanti te sālī bhājane ṭhapetvā pāsāṇapiṭṭhiyā ṭhapenti, sayameva jālasikhā uṭṭhahitvā pacati. So hoti odano sumanajātipupphasadiso, na tassa sūpena vā byañjanena vā karaṇīyaṃ atthi. Yaṃyaṃ rasaṃ bhuñjitukāmā honti, taṃtaṃ rasova hoti. Tesaṃ taṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āharataṃ tato pabhuti muttakarīsaṃ sañjāyati. Atha nesaṃ tassa nikkhamanatthāya vaṇamukhāni pabhijjanti. Purisassa purisabhāvo, itthiyā itthibhāvo pātubhavati. Tatrasudaṃ itthī purisaṃ, puriso ca itthiṃ ativelaṃ upanijjhāyati. Tesaṃ ativelaṃ upanijjhāyanabhāvā kāmapariḷāho uppajjati. Tato methunadhammaṃ paṭisevanti. Te asaddhammapaṭisevanapaccayā viññūhi garahiyamānā viheṭhiyamānā tassa asaddhammassa paṭicchādanahetu agārāni karonti.
这些恶人聚居养地,安步妄行侵犯他,遂致争端纷争不断。依阿阇世经详细述之。随后立规约戒条。有恶者窃取他物,初犯两次受鞭打,三犯则由刑连枷罚。如此争斗互相挑衅,议论纷纷,遂生「我们集结共守一宿七日,谁能正断谁能责怪,谁能教诲谁能遣退,若有人损害,吾等剥夺其份额」。时正觉菩萨观此七族,最为美善、最有观察力、最尊贵、智慧充足、修行功德圆满,遂亲前往,诚恳乞求他们。众人皆大欢喜,顶礼尊贵,以法调伏,安住善法,该地成为王城,佛法盛行。此七族乃初期诸婆罗门与其他族群共集。自此至月亮、太阳灾难发生,称为第四无量大劫。此所谓云覆盖,云状覆盖,云中之轮状覆盖,及依此类推。四劫被称为大劫。于此无量劫间,诸佛、独觉佛、及弟子旋转不断,而非三无量劫之一。所谓无劫为空劫,无空劫为空劫。诸诸有功德者称为空劫,而凡夫不空劫。空劫又分五类,称为沙劫、满劫、净劫、沙满劫及善劫。其中一佛出现,名为沙劫;二佛出现,为满劫;三佛为净劫;四佛为沙满劫;五佛为善劫。此五劫循序而出,缘起时出现。
Te agāraṃ ajjhāvasamānā anukkamena aññatarassa alasajātikassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjantā sannidhiṃ karonti. Tato pabhuti kaṇopi thusopi taṇḍulaṃ pariyonaddhanti, lāyitaṭṭhānampi nappaṭivirūhati. Te sannipatitvā anuṭṭhunanti ‘‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, mayaṃ pubbe manomayā ahumhā’’ti. Aggaññasutte vuttanayena vittharetabbaṃ. Tato mariyādaṃ ṭhapenti. Athaññataro satto aññassa bhāgaṃ adinnaṃ ādiyati. Taṃ dvikkhattuṃ paribhāsitvā tatiyavāre leḍḍudaṇḍehi paharanti. Te evaṃ adinnādānakalahamusāvādadaṇḍadānesu uppannesu sannipatitvā cintayanti, ‘‘yaṃnūna mayaṃ ekaṃ sattaṃ sammanneyyāma, yo no sammā khiyitabbaṃ khiyeyya, garahitabbaṃ garaheyya, pabbājetabbaṃ pabbājeyya, mayaṃ panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anupadassāmā’’ti. Evaṃ katasanniṭṭhānesu pana sattesu imasmiṃ tāva kappe ayameva bhagavā bodhisattabhūto tena samayena tesu sattesu abhirūpataro ca dassanīyataro ca mahesakkhataro ca buddhisampanno paṭibalo niggahapaggahaṃ kātuṃ te taṃ upasaṅkamitvā yācitvā sammaniṃsu. So tena mahājanena sammatotipi mahāsammato, khettānaṃ adhipatīti khattiyo, dhammena samena paresaṃ rañjetīti rājāti, tīhi nāmehi paññāyittha. Yañhi loke acchariyaṃ ṭhānaṃ bodhisattova tattha ādi purisoti evaṃ bodhisattaṃ ādiṃ katvā khattiyamaṇḍale saṇṭhite anupubbena brāhmaṇādayopi vaṇṇā saṇṭhahiṃsu. Evaṃ candimasūriyapātu bhāvato yāva puna kappavināsakamahāmegho, idaṃ vivaṭṭaṭṭhāyī nāma catutthamasaṅkhyeyyaṃ nāma. Tenetaṃ vuccati megho jālaparicchinno saṃvaṭṭoti jālā meghaparicchinno saṃvaṭṭaṭṭhāyīti vuccati. Meghā sūriyaparicchinno vivaṭṭoti vuccati. Sūriyā meghaparicchinno vivaṭṭaṭṭhāyīti vuccati. Cattāri imāni kappāni mahākappoti vuccati. Vivaṭṭaṭṭhāyikappeyeva uppajjanti buddhādayoti. Tathā hi imasmiṃyeva vivaṭṭaṭṭhāyiasaṅkhyayyakappe buddhapacceka buddhasāvakacakkavattino uppajjanti, na tīsu asaṅkhyeyyakappesu. Tañca kho asuññakappeyeva, na suññakappe. Tattha buddhapaccekabuddhasāvakacakkavattīhi puññavantapuggalehi asuññattā asuññakappo nāma. Tabbigamena suññakappo veditabbo. Tesupi asuññakappo pañcavidho hoti sārakappo , maṇḍakappo, varakappo, sāramaṇḍakappo, bhaddakappoti, tesu yasmiṃ kappe ekova buddho uppajjati, so sārakappo nāma. Yasmiṃ kappe dve buddhā uppajjanti, so maṇḍakappo nāma. Yasmiṃ kappe tayo uppajjanti, so varakappo nāma. Yasmiṃ kappe cattāro buddhā uppajjanti, so sāramaṇḍakappo nāma. Yasmiṃ kappe pañca buddhā uppajjanti, so bhaddakapponāma. Imāni pañcakappāniyeva saheva samodhānetvā jātattakīsotattakiyā nidāne.
欢喜、善欢喜、地、精华、大地、海洋;
白莲,此七者被称为不可计数。
四万四千,于莲花劫与无数劫中;
于七不可计劫中,此数如是称说。
‘‘Nando sunando pathavī, maṇḍo dharaṇī sāgaro; Puṇḍarīko ime satta, asaṅkhyeyyā pakāsitā. Pañca buddhasahassāni, honti nande asaṅkhyeyye; Nava buddhasahassāni, sunandamhi asaṅkhyeyye. Dasa buddhasahassāni, pathavimhi asaṅkhyeyye; Ekādasa sahassāni, tamhi maṇḍe asaṅkhyeyye. Vīsati buddhasahassāni, dharaṇimhi asaṅkhyeyye; Tiṃsa buddhasahassāni, sāgaramhi asaṅkhyeyye. Cattālīsa sahassāni, puṇḍarīke asaṅkhyeyye; Asaṅkhyeyyesu sattasu, ettakāti pavuccati. Ekaṃsatasahassāni, vīsati ca sahassañca; Sesā pañcasahassāni, sabbabuddhehi maṇḍitā’’ti.
吉祥者,具一切花,一切宝,有牛王肩;
受尊崇的吉祥莲花,乃是牛王、最胜忍辱者;
一切光明皆不可称计,是名第九。
一万佛陀,于无量劫中,出现于优钵罗花间;
五千佛陀,于无量劫中,出现于最胜忍辱间。
有三十七万佛世尊,以及七万八千佛世尊;
诸佛之数,由一切佛所庄严。
‘‘Bhaddo sabbaphullo, sabbaratano usabhakkhandho; Mānitabhaddo ca padumo, usabhakkhantuttameva ca; Sabbabhāso asaṅkhyeyyo, navamoti pavuccati. Paṇṇāsa buddhasahassāni, sabbabhadde asaṅkhyeyye; Saṭṭhi buddhasahassāni, sabbaphulle asaṅkhyeyye. Sattati buddhasahassāni, sabbaratane asaṅkhyeyye; Asīti buddhasahassāni, usabhakkhandhe asaṅkhyeyye. Navuti buddhasahassāni, mānitabhadde asaṅkhyeyye; Vīsati buddhasahassāni, padumamhi asaṅkhyeyye. Dasa buddhasahassāni usabhamhi asaṅkhyeyye; Pañca buddhasahassāni, khantuttame asaṅkhyeyye. Dve ca buddhasahassāni, sabbabhāse asaṅkhyeyye; Aṅkhyeye navasmiṃ, ettakāti pavuccati. Tīṇi satasahassāni, sattāsītisahassañca; Gaṇanānañca buddhānaṃ, sabbabuddhehi maṇḍitā’’ti.
他们一切正自觉佛,乃至慈氏弥勒,皆总摄其中。
Te sabbepi sammāsambuddhe yāva arimetteyyā samodhānetvā
正自觉佛,二十八尊,复有一万二千尊;
我俯首顶礼,向那五百千之尊;
亦以至诚,顶礼彼法僧二宝;
藉由礼敬之威神,灭除一切灾障。
‘‘Sambuddhe aṭṭhavīsañca, dvādasañca sahassake; Pañcasatasahassāni, namāmi sirasā mahaṃ; Tesaṃ dhammañca saṅghañca, ādarena namāmahaṃ. Namakkārānubhāvena, hitvā sabbe upaddave; Anekaantarāyāpi, vinassantu asesato’’ti.
若将礼赞偈颂展开,应知此乃依略计而说。正如是:我们的世尊,从古梵天佛开始,至古释迦乔达摩佛为止,以心意所成,历经七无数劫;从古释迦乔达摩佛开始,至中燃灯佛为止,以言语所成,历经九无数劫;从中燃灯佛至莲华上佛,以身语意四遍行,历经四无数劫;从莲华上佛至迦叶佛,超越一无数劫。如此,在二十无数劫中,古梵天佛至古释迦乔达摩佛之间,合计七无数余,总数超过一亿二千万;古释迦乔达摩佛至中燃灯佛之间,合计九无数余,超过三亿七千万;从中燃灯佛至弥勒佛,合共计算二十八无数,含十二万五千八百。是故应知此为略计,亦可视为圆满无数。此种计数思择的道理,已于因缘中阐明。
Namassanagāthā pavattā sā ūnasaṅkhyāvaseneva katāva bhavitabbaṃ, tathā hi amhākaṃ bhagavā porāṇabrahmadevabuddhaṃ ādiṃ katvā yāva porāṇasakyagotamā manasāva cintentassa sattaasaṅkhyeyyāni vītivattāni porāṇasakyagotamabuddhaṃ ādiṃ katvā yāva majjhimadīpaṅkarā vācāmattena nava asaṅkhyeyyāni vītivattāni. Majjhimadīpaṅkarato paṭṭhāya yāva padumuttarabuddhā kāyaṅgavācaṅgavasena cattāri asaṅkhyeyyāni vītivattāni. Padumuttarabuddhato yāva kakusandhā ekamasaṅkhyeyyaṃ vītivattaṃ. Evamimesu vīsatiasaṅkhyeyyesu brahmadevaporāṇasakyagotamabuddhānamantare satta asaṅkhyeyye sabbaṃ sampiṇḍetvā ekasatasahassañca vīsati sahassañca pañcasahassāni ca honti. Porāṇasakyagotamamajjhimadīpaṅkarānamantare nava asaṅkhyeyye sabbaṃ sampiṇḍetvā tīṇisatasahassāni sattāsītisahassāni ca honti. Majjhimadīpaṅkarato yāva metteyyā aṭṭhavīsāti sabbaṃ samodhānetvā aṭṭhavīsañca dvādasasahassañca pañcasatasahassāni ca honti tasmā ūnasaṅkhyāti veditabbā. Paripuṇṇasaṅkhyāvasena icchamānehi cintetabbāva. Esā ca saṅkhyāvicāraṇā nidāne vuttāva.
如是:‘思惟七无数,言语九无数’;
身语业历经四不可数劫,方证佛陀果位。
Evaṃ ‘‘cintitaṃ sattasaṅkhyeyyaṃ, navasaṅkhyeyyavācakaṃ; Kāyavācā catusaṅkhyeyyaṃ, buddhattaṃsamupāgamī’’ti.
这些是在所说的二十不可数劫之中,依据已存在之不可数劫的方式而完成的。但依义理而言,应知有五种劫:核心劫、杖劫、胜劫、核心杖劫与贤劫。这五种名称只有在佛出世的劫中才得到,在无佛出世的劫中,则只得到“空劫”一名。恰如在劫初确立之时,首先有佛陀如同生于大莲花台。其时,生起一尊佛后,又次第有八朵莲花伴随而生。天人们见此情形,心生欢喜,便取来八朵莲花,升至梵天世界而宣告:“佛出世间即将来临,此即是其预兆。”就这样,两尊、三尊、四尊、五尊佛次第出现,八朵莲花也随即周匝围绕而现。一时之间,唯有以莲花梗相互连结而住立,亦即在佛出世之劫得其名称的状况。如此,当知这五种名称。在这已过的不可数劫中,诸佛、转轮圣王及大梵天等随应而出,同样,在人类寿命的劫中也是如此。所谓人类的寿命,即是众生寿量的度量。其间之劫,指的是佛未出世之劫,以及瘟疫、饥馑、刀兵等灾患频仍之时。随着这些破坏,人类寿命递减至十岁,如此,在这般间劫中,又由于造作低劣恶业,寿量损减至十岁为止。那时,疾病等破坏因众生损减故,渐次止息,此即间劫之终。四十个间劫合为一不可数劫,即一大劫。于彼劫中,劫火猛烈燃烧,有时为火所坏,有时为水所坏。往昔所记,如先后二日并出及火焚等事。如今,彼劫火灭尽之后,有厚重盐水之云生起。此云先降微雨,继而经连日滂沱大雨而不断增多。
Vuttesu vīsatiasaṅkhyeyyesu pavattaasaṅkhyeyyakappavaseneva katā. Atthato pana sārakappamaṇḍakappavarakappasāramaṇḍakappabhaddakappavasena pañcavidhāti veditabbā. Imāni pañcanāmāni buddhuppādakappeyeva labbhanti, anuppannakappe pana suññakappotveva nāmaṃ labbhati tathā hi kappasaṇṭhahanakāle sabbapaṭhamaṃ mahābodhipallaṅkaṭṭhāneyeva paduminigabbhā uppajjati. Sā yasmiṃ kāle eko buddho uppajjissati, eko paduminigabbho aṭṭhaparikkhārehi saha uppajjati. Taṃ disvā suddhāvāsabrahmuno nemittapāṭhakā arahanto imasmiṃ kappe eko buddho uppajjissatīti sañjātapītisomanassā hutvā aṭṭhaparikkhāre gahetvā brahmaloke ṭhapenti ‘‘yadā buddho uppajjissati, tadā dassāmā’’ti. Evaṃ dve tayo cattāro pañca buddhā uppajjissanti, tadā dve tīṇi cattāri pañca paduminigabbhā aṭṭhaparikkhārehi saha uppajjanti. Tañca kho ekasmiṃ yeva nāḷekeka baddhā hutvā uppajjanti. Evaṃ kappasaṇṭhahanakālato paṭṭhāyeva imāni pañca nāmāni labbhantīti veditabbāni. Ettāvatā imasmiṃyeva vivaṭṭaṭṭhāyīasaṅkhyeyyakappe buddhādayo mahesakkhā puññavanto cakkavattirājāno uppajjanti, tathā āyukappantarakappānipi. Tattha āyukappo nāma tesaṃ tesaṃ sattānaṃ āyuparicchedo. Antarakappo nāma tattha sattharogadubbhikkhānaṃ aññatarasaṃvaṭṭanena bahūsu vināsamupagatesu avasiṭṭhasattasantā nappavattakusalakammānubhāvena dasavassato paṭṭhāya anukkamena asaṅkhyeyyāyukappappamāṇesu sattesu pana adhammasamādānavasena kamena parihāyitvā dasavassāyukesu jātesu rogādīnamaññatarasaṃvaṭṭanena sattānaṃ vināsappatti yāva ayameko antarakappo. Evaṃ paricchinnaantarakappavasena catusaṭṭhiantarakappo eko asaṅkhyeyyakappo vīsati antarakappappamāṇoti apare vadanti. Imāni cattāri asaṅkhyeyyakappāni eko mahākappo nāma. Evaṃ tejo saṃvaṭṭavasena tāva mahākappānaṃ antaraṃ aggināva vinassati. Yasmiṃ pana samaye kappo udakena nassati, tadā āditova kappavināsakamahāmegho vuṭṭhahitvāti pubbe vuttanayeneva vitthāretabbaṃ ayaṃ pana viseso yathā tattha dutiyasūriyo, evamidhapi kappavināsako khārudakamahāmegho vuṭṭhāti so ādito sukhumaṃ vassanto anukkamena mahādhārāhi koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pūrento vassati. Khārudakena phuṭṭhaphuṭṭhā pathavīpabbatādayo vilīyanti taṃ udakaṃ vātena samantato dhāritaṃ pathavito yāva parittābhā appamāṇābhā ābhassarāti tayopi dutiyajjhānabhūmi udakaṃ gaṇhāti. Tattha tayopi brahmaloke vilīyāpetvā subha kiṇhe āhacca tiṭṭhati yāva aṇumattaṃ saṅkhāragataṃ atthi, tāva na vūpasamati. Udakānugataṃ pana sabbasaṅkhāragataṃ abhibhavitvā sahasā vūpasamati antaradhānaṃ gacchati, heṭṭhā ākāsena saha upari ākāso eko hoti mahandhakāroti sabbaṃ vuttasadisameva. Kevalaṃ panidha otiṇṇotiṇṇe udake ābhassarabrahmalokaṃ ādiṃ katvā lokapātubhāvo veditabbo. Subhakiṇhato cavitvā ābhassaraṭṭhānādīsu sattā nibbattanti etthāpi kappavināsakamahāmeghato yāva kappavināsakaudakaparicchedo saṃvaṭṭo nāma paṭhamamasaṅkhyeyyakappo nāmāti cattāriasaṅkhyeyyakappāni vuttasadisāni evaṃ satta mahākappāni sattakkhattuṃ agginā vilīyitvā aṭṭhame mahākappe udakenapi vināso ca saṇṭhahanañca veditabbaṃ, evaṃ sattasattamahākappo sattasattavāraṃ agginā vilīyitvā aṭṭhame aṭṭhame vāre āpena vilīyitvā anukkamena tesaṭṭhimahākappāni paripuṇṇāni tadā āpavāraṃ paṭibāhitvā catusaṭṭhime mahākappe vātena vinassati tadā ādito kappavināsakamahāvāto vuṭṭhahitvāti sabbaṃ pubbe vuttanayameva. Ayaṃ pana viseso yathā agginā vināsakappe dutiyasūriyo, evamidhāpi kappavināsanatthaṃ vāto samuṭṭhāti so paṭhamaṃ sukhumarajaṃ uṭṭhāpeti, tato thūlarajaṃ saṇharajaṃ sukhumavālikaṃ sakkharapāsāṇādayoti yāva kūṭāgāramatte pāsāṇepi visamaṭṭhāne ṭhitamahārukkheca uṭṭhāpeti, te pathavito nabhamuggatā na puna patanti, tattheva cuṇṇavicuṇṇā hutvā abhāvaṃ gacchanti. Yathānukkamena heṭṭhā mahāpathaviyā vāto samuṭṭhahitvā pathaviṃ parivattetvā uddhaṃmūlaṃ katvā ākāse khipati yojanasatappamāṇāpi pathavippadesā dviyojanatiyojanacatuyojanapañcayojanachayojanasattayojanappamāṇāpi bhijjitvā te vegakkhittā ākāseyeva cuṇṇavicuṇṇā hutvā abhāvaṃ gacchanti cakkavāḷapabbatampi vāto ukkhipitvā ākāse khipati te aññamaññaṃ ghaṭṭayantā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassanti eteneva bhūmaṭṭhakavimānāni ākāsaṭṭhakavimānāni ca vināsento chakāmāvacaradevaloke nāsetvā koṭisatasahassacakkavāḷāni vināseti. Tattha cakkavāḷā cakkavāḷehi, himavantā himavantehi, sinerū sinerūhi aññamaññaṃ samāgantvā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassanti. Pathavito yāva parittasubhā, appamāṇasubhā, subhaṇiṇhāti tayopi tatiyajjhānabhūmī vāto gaṇhāti tattha tayopi brahmaloke vināsetvā vehapphalaṃ āhacca aṭṭhāsi. Evaṃ sabbaṃ saṅkhāragataṃ vināsetvā sayaṃ vinassati, heṭṭhā ākāsena saha upari ākāso eko hoti mahandhakāroti sabbaṃ vuttasadisaṃ. Idha pana subhakiṇhabrahmalokaṃ ādiṃ katvā loko pātubhavati. Vehapphalato cavitvā subhakiṇhādīsu sattā nibbattanti, tatthakappavinā sakamahāmeghato yāva kappavināsakavātupacchedo, idaṃ saṃvaṭṭo nāma, paṭhamamasaṅkhyeyyaṃ nāmāti cattāri asaṅkhyeyyakappāni eko mahākappo nāmāti sabbaṃ tejosaṃvaṭṭe vuttanayameva.
火劫七次复七次地生起,于第八次,水劫第八度现前;
当六十四满时,有一种风类寿命。
由火至光音天以下,由水至遍净天以下;
由风至广果天,世间如是毁灭。
‘‘Satta satta gginā vārā, aṭṭhame aṭṭhame dakā; Catusaṭṭhi yadā puṇṇā, eko vāyuvaro siyā. Agginā’bhassarā heṭṭhā, āpena subhakiṇhato; Vehapphalato vātena, evaṃ loko vinassatī’’ti.
因此,即使于成劫之期,三处初禅天亦不致全然毁坏;但于一切劫中,彼处亦不可能存在恒常。故而,其寿量当视为依无数劫而计。自第二禅天以上,寿量则当依满大劫而计,非依无数劫。若自第二禅天以上,其寿量便依满大劫而圆满,则经八大劫之火、水、风诸梵天,其寿量亦应如此圆满。然实际上,初禅天于七年之际为劫火烧尽,复于八年之际为劫水所毁;如是,初禅天每七年遭火坏,第二禅天每八年遭水坏,交替反复,直至四十六年圆满时,方为劫风所灭。依此例而观,下依于水之“水遍”梵天寿量,应视为依无数劫而计。于四十六劫中,具最上寿者共计七十大劫;即八满劫后,水遍梵天寿终。而此四十六劫中,具最上寿者——四十六位水遍梵天寿量之总和,即依此得见。此为古说。
Tasmā tiṇṇampi paṭhamajjhānatalānaṃ ekakappepi avināsābhāvato sakalakappe tesaṃ sambhavo natthīti asaṅkhyeyya kappavasena tesaṃ āyuparicchedo daṭṭhabbo. Dutiyajjhānatalato paṭṭhāya pana paripuṇṇamahākappavasena āyuparicchedo daṭṭhabbo, na asaṅkhyeyyakappavasena. Yadi dutiyajjhānatalato paṭṭhāya paripuṇṇamahākappavasena āyuparicchedo siyā, kathaṃ ābhassarādīsu brahmūnaṃ aṭṭhamahākappādivasena āyu paripuṇṇaṃ siyā, tathā hi paṭhamajjhānatalaṃ sattasu vāresu agginā vinassati. Aṭṭhame vāre yāva ābhassarā udakena vinassati puna sattavāresu agginā paṭhamajjhānatalaṃ, puna aṭṭhamevāre udakena dutiyajjhānatalaṃ vinassatīti evaṃ aṭṭhame vāre āpavāraṃ paṭibāhitvā yāva subhakiṇhā vātena vinassati evaṃ catusaṭṭhi paripuṇṇā hotīti saccaṃ , heṭṭhāvivaṭṭaṭṭhāyī asaṅkhyeyyakappavasena eko satta mahākappāni cāti aṭṭha kappāni ābhassarabrahmūnaṃ āyuppamāṇaṃ hoti. Catusaṭṭhikappesupi vivaṭṭaṭṭhāyīasaṅkhyeyyakappavasena eko te saṭṭhimahākappāni cāti catusaṭṭhikappāni subhakiṇhānaṃ brahmūnaṃ āyuppamāṇaṃ hoti tena vuttaṃ porāṇehi.
每七番遭劫火,每八番遭劫水;
待四十六番圆满时,有一劫风轮转起。
Satta satta’gginā vārā, aṭṭhame aṭṭhame dakā; Catusaṭṭhi yadā puṇṇā, eko vāyuvaro siyā’ti.
所谓“火”者,即由火而光明炽盛,自身犹如燃烧般明亮;
‘‘Agginā’bhassarā heṭṭhā, āpena subhakiṇhato;
Vehapphalato vātena, evaṃ loko vinassatī’’ti.
对于此颂中的“光音天”、“少净天”与“广果天”,有人误以为是以遍满的方式而说,并误以为即便是平等状态,也是以最胜地的方式而说,进而执取为如同在净居天中那样,依次第层层递上而理解诸地。
Imissā gāthāya ‘‘ābhassarāti’’ca ‘‘subhakiṇhato’’ti ca ‘‘vehapphalato’’ti ca abhividhivasena vuttabhāvañca samatalabhāvepi seṭṭhabhūmittā paṭṭhānavasena vuttabhāvañca amaññitvā suddhāvāsabhūmīsu viya uparūparivasena bhūmikkamoti maññitvā.
『五地已灭,火已不存;『,』86『:』八地已尽,风亦不存;『,』87『:』九地已灭时,世亦不存在。
初地火有三十二,第二地火有十六;
第二地中为第八,即有五十六天。
光音天中为第四,少净天中有二水;
无量净天唯一处,此被称为第七水。
‘‘Pañcabhūmi naṭṭhā aggi, aṭṭha bhūmi naṭṭhā dakā; Navabhūmi naṭṭhā vātā, lokanaṭṭhā tadā siyuṃ. Paṭhame aggi dvattiṃsa, dutiye ādi soḷasa; Dutiyabhūme majjhe aṭṭhamaṃ, taṃ chappaññāsa vārakaṃ. Ābhassaramhi catutthaṃ, parittasubhamhi dve jalaṃ; Appamāṇasubhaṃ ekavāraṃ, mataṃ udakasattama’’nti.
在他们的教说中如是宣说:光明天以下的五地,依火坏灭;从遍净天以下的八地,依水坏灭。为了说明世界的平复,也为了断除疑惑,才如是受持此说,并说“以至一生为尽”的结生有等等。因有人以错误的理解去领会此义,将结生有与有分混同起来……
Vadanti tesaṃ vāde ābhassarato heṭṭhā pañcabhūmi agginaṭṭhā, subhakiṇhato heṭṭhā aṭṭhabhūmi udakanaṭṭhāti vadanti. Samataladīpanatthaṃ sandehacchedanatthaṃ evaṃ gahitāti ekabhavapariyosānaṃ sandhāya paṭisandhibhavañcāti ādi vuttanti. Imissāpi atthaṃ duggahitena gahetvā paṭisandhibhavaṅgavasena sadisabhāvameva sandhāya vuttanti parikappenti so ayuttarūpo viya dissati ativiya micchāgāho ca hoti aggaññasuttavisuddhimaggādīhi virujjhanato saṃvaṭṭasīmāpi viruddhā tattha paṭhamajjhānatalaṃ upādāya agginā, dutiyajjhānatalaṃ upādāya udakena, catutthajjhānatalaṃ upādāya vātena vinassatīti vuttavacanenāpi virujjhateva tasmā ‘‘ābhassarā’’ti ca ‘‘subhakiṇhato’’ti ca ‘‘vehapphalato’’ti ca etthābhividhivasena attho gahetabbo. Aññathā ‘‘upari pabbatā devo vassatī’’ti ettha viya ābhassarasubhakiṇhavehapphalānaṃ tena tena saṃvaṭṭena vināsopi na bhaveyya. Ayaṃ lokavipattiparicchedo. Evaṃ buddho ca dullabho loke ti imassa attho vuttoyeva.