礼敬法与僧已,
一切世间之导师;
应三钳叭长老所请,
及明智的学童,
Dhamma-saṅghaṃ vanditvāna, Sabba-lokassa nāyakaṃ; Yācito tikakrapa-therena, Māṇavena ca dhīmatā.
为种种论藏所善持,
我将撰此令人明了之论,
愿智者与诸信奉者得见。
Uttānameva saṅkhepaṃ, Nānā-sattha-sudhāritaṃ; Nara-dakkhaṃ likhissami, Passantu dhīra-māmakā.
Kosajjaṃ bhayato disvā, Vīriyañjāpi khemato; Āraddhavīriyā hotha; Esā buddhānusāsanī.
诸比丘,精进的圣弟子,
断除不善法,修习善法;
断除有过失的,修习无过失的,
使自身清净无垢。
人的努力作为,不会就此灭去,
我知它立足于安乐之上。
Vīriyavā kho bhikkhave ariyasāvako, Akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti; Sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti, Suddhamattānaṃ pariharatīti. Vīriyavato kiṃ nāma kammaṃ na sijjhati; Purisakāro nāma na nassati, Sukhe patiṭṭhāpetīti jānāmi.
犹如抛向空中的土块,
必然坠落于地
如是,诸佛圣者的
教法恒常永固
Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, Dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ; Tatheva buddha-seṭṭhānaṃ, Vacanaṃ dhuva-sassataṃ.
A-dvejjhavacanā buddhā, A-moghavacanā jinā.
Sussusā labhate paññaṃ, Uṭṭhātā vindate dhanaṃ; Tasmā pāḷiṃ guruṃ katvā, Imaṃ passāhi sobhaṇaṃ.
乐闻而得闻慧者,
听闻由智慧而增长;
以智慧通达其义理,
所了知的义理带来安乐。
Sussusā suta-buddhinī, Sutaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ; Paññāya atthaṃ jānāti, Ñāto attho sukhāvaho.
常行禅那之思惟、
观察他人之过失;
及对一切欲界众生的供养与侍奉,
智慧与思惟是功德的来源。
Satataṃjjhāyanaṃ vāda, Para-tantavalokanaṃ; Sabbijjācera-sevāca, Buddhi-mati-karo guṇo.
Ati-dīghova nīgho hi, Kusīto hīna-vīriyo; Tasmā vīriyaṃ katvāna, Vijjaṃ esantu sādhavo.
贤善之人当先通晓技艺,
继而善学他人所积之财,
其后应求取正理与谋略,
应当宣说真实之语。
Suporiso tāva sippaṃ, Uggaṇheyya paraṃ dhanaṃ; Gaveseyya tato mantaṃ, Katheyya sacca-bhāsitaṃ.
Pathamaṃ na parājaye sippaṃ, Dutīyaṃ na parājaye dhanaṃ; Tatīyaṃ na parājaye dhanaṃ, Catutthamatthaṃ kiṃ karissati.
不凋谢者,光彩照人
如花堪作妆饰;
少年儿女亦光彩照人,
青春年华正宜求学。
Sobhanti a-milātāni, Pupphāniva pilandhituṃ; Tathā sobhanti dārakā, Yobbaneyeva sikkhituṃ.
因此,品德实为根基,
增长智慧最为殊胜;
智者应当修学。
Tasmā have guṇādhāraṃ, Paññā-vaḍḍhanamuttamaṃ; Sikkheyya matimā poso, Patthento hitamattano.
想要在技艺上尽力而为,
具有利益意乐的人,
了知‘所作已办’,此即属于智慧。
Alaṃ vāyamituṃ sippe, Attha-kāmena jantunā; Kataṃ vijaññā vijjādi, Vayo te mā upajjhagā.
与智者同住;
积聚财富,行正当业;
说和悦之语,善于言谈。
Vijjaṃ sikkhe, care sīlaṃ, Dhīrena saha saṃvase; Dhanācaye, kare kammaṃ, Piyaṃ vācañca saṃvade.
却不能真正入眠,
夜晚以星辰为花鬘;
正是为了照料它,
觉知者们,这便是夜。
Na tveva supituṃ hoti, Ratti nakkhatta-mālinī; Paṭijaggitumevesā, Ratti hoti vijānataṃ.
Uṭṭhāhatha nisīdatha, Ko attho supitena vo; Sādhu kho sippa-vijjāhvā, Vijjaṃ sikkhatha santataṃ.
Ārabbhatha sadā puttā, Bahussutaṃ gavesituṃ; Yasmā loke sippavantā, Sabbā-disāsu pākaṭā.
昔日身为释迦子
我未曾修学技艺
无技艺者谋生艰难
事后,他心生懊悔。
Sakyarūpaṃ pure santaṃ, Mayā sippaṃ na sikkhitaṃ; Kicchā vutti a-sippassa, Iti pacchā nutappati.
为世间的利益与世间的事务,
渴望寻求;
恒常精进勇猛。
Lokatthaṃ loka-kammantaṃ, Icchanto pariyesituṃ; Niccameva vīriyañca, Atthaṃ mantañja cintaye.
世间有财有德者,
一切方所,悉皆显著;
持戒具慧之人,
为一切世间所尊敬。
Dhanavā guṇavā loke, Sabbā-disāya pākaṭo; Sīlavā paññavā macco, Sabba-lokehi pūjito.
Sajīvati yaso yassa, Kitti yassa sajīvati; Yasa-kitti vihīnassa, Jīvantopi matopamā.
Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ, Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti.
Satimato sadā bhaddaṃ, Satimā sukhamedhati; Satimato suve seyyo, Verā ca parimuccati.
你们切莫错失良机,
因为那些错过时机的人,便会陷于忧愁;
你们应当精进于自身的真舍利益。
Mā vo khaṇaṃ virādhetha, Khaṇātītā hi socare; Sadatthe vāyameyyātha, Khaṇo vo paṭipādito.
‘非智者亦非无智者’,指既非纯粹的智者,亦非全然愚昧之辈,处于二者之间。
“正如是,于此应以精进而行”,即应当以适当的精进继续修行,不可懈怠。
Yathicchitaṃ na pappoti, A-phiyo nāvikoṇṇave; Tathevāvīriyopettha, Tasmārabheyya sāsanaṃ.
直到真实义圆满成就;
真实义得以成就庄严,
于忍辱之上,更无他法可得。
Vāyametheva puriso, Yāva atthassa nipphadā; Nipphannasobhaṇo attho, Khantā bhiyyo na vijjati.
此亦如是:于智慧精勤之中,
带来安乐、至为吉祥;
于所依者中,他们亦复如是。
Sameva ñāṇa-vāyāme, Sukhāvaho su-maṅgalo; Ñunedhike tathā no hi, Dvayena sādhu sampadā.
身业得以成就,
语业精进;
事业并非仅凭思虑便能成就,
应于此处奋力精进。
Kāya-kammāni sijjhanti, Vacī-kammāni vīriyaṃ; Na hi kiccāni cintāhi, Kareyyāthīdha vāyamaṃ.
应当预先去做,
应了知那于己为益;
非如货车夫之思虑,
愚者于精进则怯弱。
Paṭikacceva kareyya, Taṃ jaññā hitamattano; Na sākaṭikacintāya, Mandā dhīro parakkame.
以坚稳自业,
其果必定增长,
以懈怠不坚,
无有作者,无有作业,亦无果报。
Thirena saka-kammena, Vaḍḍhatiyeva saṃ phalaṃ; A-thirena alasena, Kara-kammaṃ phalañca no.
Āsīsetheva puriso, Na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, Yathā icchiṃ tathā ahu.
Aṇaṇo ñātīnaṃ hoti, Devānaṃ pitunañca so; Karaṃ purisa-kiccāni, Na ca pacchānutappati.
所谓“昨日”,即是被消逝所夺之人;
Hiyyoti hiyyati poso,
若作此念“我当为他人而为”;
今日当行的功课,却推至明日。
Karissāmi pareti yo; Ajja kattabba kammaṃ sve, So tato parihāyati.
此人不放逸、不瞋怒,
儿啊,当行应办之事;
应于所应作之事中精勤努力,
懈怠者不能得安乐。
So a-ppamatto a-kuddho, Tāta kiccāni kāraya; Vāyāmassu sa-kiccesu, Nālaso vindate sukhaṃ.
纵使出身低微,
奋起而意志坚定之人;
具足正行与戒律,
于暗夜中如火般照耀。
Hīna-jaccopi ce hoti, Uṭṭhātā dhitimā naro; Ācāra-sīla-sampanno, Nise aggīva bhāsati.
该先做的事,
他后来才想做;
如同那折断的树枝一般,
事后,他便懊悔。
Yo pubbe karaṇīyāni, Pacchā so kātumicchati; Varuṇakaṭṭhabhañjova, Sa pacchā anutappati.
起身之时,他仍不起,
年轻力壮,却耽于懈怠;
思惟未得圆满,懈怠放逸,
懈怠者不能证得智慧之道。
Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno, Yuvā balī ālasiyaṃ upeto; A-puṇṇasaṅkappamano kusīto, Paññāya maggaṃ alaso na vindati.
世间愚痴之人,
懈怠懒散,缺乏精进
少闻寡学,行不端正
则从进步中退堕
Dummedho puriso loke, Kusīto hīna-vīriyo; Appassuto anācāro, Parihāyati vuḍḍhiyā.
此少闻之人,
如同公牛般衰老;
他的肉却在增长,
他的智慧便不增长。
Appassutāyaṃ puriso, Balībaddova jīrati; Maṃsāni tassa vaḍḍhanti, Paññā tassa na vaḍḍhati.
对于已得人身者,
既无财富亦无技艺,
那么,这人身又能带来何等利益?
Yassa manussa-bhūtassa, Natthi bhogā ca sippakaṃ; Kiṃphalaṃ tassa mānussaṃ, Dvipādaṭṭho hi so migo.
若有人能活至百岁,
懈怠而缺乏精进者;
一日之命更为殊胜;
若能精进努力、坚定不移。
Yo ca vassasataṃ jīve, Kusīto hīna-vīriyo; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, Vīriyārabbhato daḷaṃ.
了知法之分别者,
适时而起,不懈怠者;
随时而起,不违时节。
Yo ca dhamma-vibhaṅgaññū, Kāluṭṭhāyī a-tandito; Anuṭṭhahati kālena, Phalaṃ tassa samijjhati.
‘老鹳掠过’:比喻年老体衰,犹如老鹳飞翔时摇摆不定。
A-caritvā brahmacariyaṃ, A-laddhā yobbane dhanaṃ; Jiṇṇakoñcāva jhāyanti, Khīṇamaccheva pallale.
A-caritvā brahmacariyaṃ, A-laddhā yobbane dhanaṃ; Sentti cāpātikhīṇāva, Purāṇāni anutthunaṃ.
纵使才具有限,智慧者
于清晨时分明智
振奋自我
犹如微风吹拂的微小火苗。
Appakenāpi medhāvī, Pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.
Vāyāmetheva puriso, Na nibbindeyya paṇḍito; Vāyāmassa phalaṃ passa, Bhuttā ambā anītihaṃ.
Anuṭṭhahaṃ a-vāyāmaṃ, Sukhaṃ yatrādhi gacchati; Suvira tattha gacchāhi, Mañca tattheva pāpaya.
懈怠者沉溺懈怠,
却全然安享安乐;
善勇者,你当往彼处!
Yatthālaso anuṭṭhātā, Accantaṃ sukhamedhati; Suvira tattha gacchāhi, Mañca ttattheva pāpaya.
世间中的主宰果报,
于智者得以成就;
唯当力行精进,
此事为诸佛所称叹。
Adhippāya-phalaṃ loke, Dhītimanttassa sijjhati; Vīriyameva kattabbaṃ, Etaṃ buddhehi vaṇṇitaṃ.