礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
诗镜
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Kavidappaṇanīti
84 段
犹如依法而治的诸王,其臣属与祭司;
善依正理之论,坚心确立裁决。
四吠陀及其支分,弥曼差与正理的广说;
法论与往事书,这些是十四种明。
寿命明、人兽明、干闼婆明,此三种。
以此义利益、义教、第四种,合为十八明。
Yathādhammikarājūnaṃ, amaccā ca purohitā; Nītisatthaṃ sunissāya, nicchayanti vinicchayaṃ. Aṅgāni vedā cattāro, mīmaṃsānyāya vitthāro; Dhammasatthaṃ purāṇañca, vijjā hetā catuddasa. Āyubbedo manubbedo, gandhabbo ceti te tayo; Atthasatthaṃ catutthañca, vijjāhyāṭṭharasa matā.
所谓“Sutisamutisaṅkhyā”,即是诸多疾病的总名;因其病类繁多、相状各别,故以显著差别而立此称。
Sutisamutisaṅkhyā ca, rogānīti visesakā;
干闼婆乐、妓艺,以及射箭术,此为古传之学。
医方明、历史传说,以及天文星象与韵律诗学;
征兆之学、声明语法,这些便是十八种技艺。
调御与刑罚,即所谓的‘调伏’;国王所执持的刑杖,
依此而立的治国之道,称为杖罚之道,也称为统御之道。
或以杖罚统领此人,或反过来统领杖罚;
杖罚之道,顾名思义,即是普遍的统治与引导。
Gandhabbā gaṇikā ceva, dhanubbedā ca pūraṇā. Tikicchā itihāso ca, jotimāyā ca chandati; Ketumantā ca saddā ca, sippāṭṭhārasakā ime. Damo daṇḍo itikhyāto, taṭṭhādaṇḍo mahīpati; Tassa nīti daṇḍanīti, nayanānīti vuccati. Daṇḍena nīyate cedaṃ, daṇḍaṃ nayati vā puna; Daṇḍanīti itikhyāto, tilokā nati vattate.
所谓“王政论”,是汇集了种种教义的集要。
Nānāsatthoddhataṃ vakkhe, rājanīti samuccayaṃ;
这部涵摄一切种子的教典,便是宰相恰纳卡的要义总集。
我将宣说此根本经,正如宰相恰纳卡所说。
仅凭了知此义,愚者即成智者。
“朋友”指友善的关系,“亲密无间”表示志趣相投,“合契”则如胶似漆。
因此,五种束缚也被称为“结”。
Sabbabījamiduṃ satthaṃ, cāṇakya sārasaṅgahaṃ. Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, cāṇakyena yathoditaṃ; Yassaṃ viññātamattena, mūḷho bhavati paṇḍito. Mittalābho suhadabhedo, viggaho sandhireva ca; Pañcatandrā tathāññasmā, ganthā kassiyalikhyate.
(一)智者品,(二)善人品,(三)愚人恶人品,(四)友品,(五)女品,(六)王品,(七)杂品。
(1) Paṇḍitakaṇḍa. (2) Sujanakaṇḍa. (3) Bāladujjana kaṇḍa. (4) Mittakaṇḍa. (5) Itthikaṇḍa. (6) Rājakaṇḍa. (7) Pakiṇṇaka kaṇḍa-
贤者与善人属于‘结’的范畴,愚者、朋友及女性亦同在其中。
至于‘王城内围’,则在七重庄严城垣之中。
经天眼观察,已于迦尸城净治完毕。
正如第二个月的满月之日,黑七月的开端之时,
我今将宣说世间之道,集诸论典义理之精要,
以摩揭陀语略作概述,先礼敬三宝之尊。
正道,是世间人的根本依归。
母亲、父亲、师长、朋友;
因此,人应当了知正道。
方能成为智者、多闻者。
Paṇḍito sujano kaṇḍo, dujjano mittaitthī ca; Rājapakiṇṇako cāti, sattakaṇḍe vibhūsino. Cakkindābhisirināyaṃ, sodhito kāsike sāke; Chanotyaṃ dutiyāsaḷhe, kāḷasattama ādihe. Lokanītiṃ pavakkhāmi, nānāsatthasamuddhaṭaṃ; Māgadheneva saṅkhepaṃ, vanditvā ratanattayaṃ. Nīti loke purisassa sāro, Mātā pitā ācariyo mitto; Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā, Ñāṇīmahā hoti bahussuto.
所谓“大阿拉汉”,
Mahārahanīti –
有五义:(一)智者之论,(二)辨别之论,(三)友伴之论,(四)导师之论,(五)女人之论。
(1) Paṇḍitakathā. (2) Sambhedakathā. (3) Mittakathā. (4) Nāyaka kathā. (5) Itthikathā
大阿拉汉,隐修释迦牟尼,已无盖障与渴爱;
我得礼敬那解脱者、清净者、善见者——最上的菩提、最上的觉者。
道德是众生的精髓,是朋友、导师,亦是父亲。
具足德行者,智慧卓越,广学多闻,善见义理。
Mahāraha rahaṃsakya-muniṃ nīvaraṇā taṇhā; Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ varaṃ. Nītidha jantūnaṃ sāro, mittācariyā ca pitaro; Nītimā subuddhibyatto, sutavā atthadassimā.
(一)师论,(二)技艺论,(三)智慧论,(四)多闻论,(五)讲述论,(六)财富论,(七)宣说论,(八)依止论,(九)友论,(十)恶人论,(十一)善人论,(十二)力论,(十三)女人论,(十四)适宜论,(十五)奴仆论,(十六)居家论,(十七)应作论,(十八)不应作论,(十九)知事论,(二十)庄严论,(二十一)王法论,(二十二)侍从论,(二十三)知苦等论,(二十四)杂论。
(1) Ācariyakathā (2) sippakathā (3) paññākathā (4) sutakathā (5) kathānakathā (6) dhanakathā (7) desakathā (8) nissayakathā (9) mittakathā (10) dujjanakathā (11) sujanakathā (12) balakathā (13) itthikathā (14) yuttakathā (15) dāsakathā (16) gharāvāsakathā (17) kātabbakathā (18) akātabbakathā (19) ñātabbakathā (20) alaṅkārakathā (21) rājadhammakathā (22) upasevakakathā (23) dukkhādimissakakathā (24) pakiṇṇakakathā
轮中最胜之轮、轮王,天中最胜之天、天主,
梵中最胜之梵、梵主,愿胜利者满摄我之存在。
愿此世界长久存立,毁灭一切众生者。
战胜了巨大的愚痴黑暗,令胜者的教法辉耀。
顶礼最胜之宝,依止往昔诸师;
我将宣说能引一切世间安乐的正道法。
师与技艺,慧、闻、说之财;
地、依止、友,恶人、善人、力。
女、子、奴,居家之所在;
亲族与庄严,以及奉行王法者;
与苦等相杂者,及种种杂类之总称。
Cakkāticakkacakkindo, devātidevādevindo, Brahmāti brahmabrahmindo, jino pūretu me bhāvaṃ. Ciraṃ tiṭṭhatu lokamhi, dhaṃsakaṃ sabbapāṇinaṃ; Mahāmohatamaṃ jayaṃ, jotantaṃ jinasāsanaṃ. Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ, nissāya pubbake garu; Nītidhammaṃ pavakkhāmi, sabbaloka sukhāvahaṃ. Ācariyo ca sippañca, paññāsutakathādhanaṃ; Desañca nissayo mittaṃ, dujjano sujano balaṃ. Itthī putto ca dāso ca, gharāvāso katākato; Ñātabbo ca alaṅkāro, rājadhammā pasevako; Dukkhādimissako ceva, pakiṇṇakāti mātikā.
一只狮子,一只苍鹭,四只学艺的公鸡;
五只乌鸦,一头名叫拉贾的,六条狗,三头驴。
Sīhā ekaṃ bakā ekaṃ, sikkhe cattāri kukkuṭā; Pañca kākā rājā nāma, cha sunakkhā tīṇi gadrabhā.
无论大业还是小业,凡是想要造作之业;
一切事业应当全力而为,犹如狮子一击即可成办。
Mahākammaṃ khuddakaṃ vā, yaṃ kammaṃ kātumicchati; Sabbārambhena kātabbaṃ, sīhā ekaṃ tadā bhave.
诸根应当善加调伏,如同白鹤那样,方为智者;
教导者若能克服令人毛发竖立的恐惧,便能成就一切事业。
Indriyāni susaṃyama, bakova paṇḍito bhave; Desaka lomapannāni, sabbakammāni sādhaye.
早起、战斗、分享,以及顾念亲族。
不侵犯雌性,共享食物,应当学习鸡的这四种品德。
Pubbaṭṭhānañca yuddhañca, saṃvibhāgañca bandhu hi; Thiyā akkamma bhuttañca, sikkhe cattāri kukkuṭo.
虽见隐处交合,仍能觅食并护持亲族。
以审视与观察对治懈怠,当精勤修习五种学处。
Guyhe methunaṃ pekkhitvā, bhojanaṃ ñātisaṅgaho; Vilokā pekkhanālasyaṃ, pañca sikkheyya vāyasā.
无懈怠者断除烦恼,睡眠安稳,觉醒明彻;
坚固的敬爱与勇猛——这是第六种功德。
Anālassaṃtisavantāso, suniddhā suppabodhanā; Daḷhabhatti ca sūrañca, cha etesvānato guṇo.
犹如疲惫者肩负重担,不计较冷热,心不动摇。
恒常知足,如驴修学三学。
Khinnova vahate bhāraṃ, sītuṇhañca na cintayī; Santuṭṭho ca bhave niccaṃ, tīṇi sikkheyya gadrabhā.
智者于此世间,应修持那二十种功德。
若能战胜一切敌,他将具足威光。
Vīsati tāni guṇāni, careyya iha paṇḍito; Vijeyya ripū sabbepi, tejassī so bhavissati.
(一)智者品,(二)善人品,(三)愚恶品,(四)友伴品,(五)王品,(六)领袖品,(七)子品,(八)医师品,(九)奴仆品,(十)女人品,(十一)杂品。
(1) Paṇḍitakaṇḍa (2) sujanakaṇḍa (3) bāladujjanakaṇḍa (4) mittakaṇḍa (5) rājakaṇḍa (6) nāyakakaṇḍa (7) puttakaṇḍa (8) vejjācariyakaṇḍa (9) dāsakakaṇḍa (10) itthikaṇḍa (11) pakiṇṇakakaṇḍa
善辩者若能发言得体,
此人实为世间之中的智者,出自贤智之族姓。
Kavidappaṇanītiṃyo, vācuggataṃ karoti ce; Bhuvanamajjhe eso hi, viññū paṇḍitajātiko.