第三:功德觉知分显示巴利原文
3. Guṇāvabodhapariccheda
连贯关系的解释显示巴利原文
Anusandhivaṇṇanā
由于功德由此生起,
正是在过失被超越之时;
因此,现在我当为你们开示
那些于音声中成就庄严的功德。
显示巴利原文 Sambhavanti guṇā yasmā, Dosāne’va’matikkame; Dassessaṃ te tato dāni, Sadde sambhūsayanti ye.
116 如此开示了去除过失的方法之后,现在为显示由去除了过失所具足的功德,造论者说“sambhavanti”等。当如上所述的字句过失等诸过失,依前文所说方式被超越时,称为“声音庄严”的功德法——即明净等——由什么因缘而生起、成就,应依“明净由远离杂染等而生起”等随宜了知。因此,基于这个道理,那些在音声中庄严、美化的功德,即所谓“声音庄严”,我现在将开示、教导。显示巴利原文
116. Evaṃ dosaparihāropadesaṃ dassetvā idāni dosaparihārā samupagataguṇaṃ upadassitumadhikāraṃ viracayanto āha ‘‘sambhavanti’’iccādi. Dosānaṃ yathāvuttānaṃ padadosādīnaṃ evaṃ yathāvuttanayena atikkame sati guṇā dhammā saddālaṅkārasabhāvā pasādādayo yasmā kāraṇā sambhavanti sijjhanti, tañca ‘‘pasādo kiliṭṭhādīnaṃ vajjanā sambhavatī’’tyādinā yathāyogaṃ viññeyyaṃ, tato tasmā kāraṇā ye guṇā sadde sambhūsayanti alaṅkaronti, te saddālaṅkārasaṅkhāte guṇe idāni dassessaṃ upadisissāmi.
116 如此开示了去除过失的入门方法之后,为显示“这些功德依于联结”,通过去除如上所述的过失,连接前后章节的关系,而说“sambhavanti”等颂。当已指出的字句过失等诸过失,依下一章节所示次第被超越时,称为“声音庄严”的功德——即明净等声音法——由何因而生起;因此,那些在音声中庄严、依附的声音法,我将予以开示阐明。其中,由去除杂染过失与混杂过失,成就明净庄严,其余也可依此理了知。显示巴利原文
116. Evaṃ dosaparihārapavesopāyaṃ dassetvā idāni yathāvuttadosānaṃ parihārena ‘‘bandhanissitaguṇā ete’’ti dassetuṃ pubbāparaparicchedānaṃ sambandhaṃ ghaṭento ‘‘sambhavanti’’ccādigāthamāha. Dosānaṃ niddiṭṭhapadadosādīnaṃ evaṃ anantaraparicchede niddiṭṭhakkamena atikkame sati guṇā pasādādisaddālaṅkārasaṅkhātā pasādādayo saddadhammā yasmā sambhavanti, tato ye saddadhammā sadde sambhūsayanti sajjanti, te saddadhamme dassessaṃ pakāsissāmīti. Ettha kiliṭṭhadosabyākiṇṇadosaparihārehi pasādālaṅkāro sijjhati, sesāpi yathālābhato ñātabbā.
声音庄严总说的解释显示巴利原文
Saddālaṅkārauddesavaṇṇanā
明净、活力、甘美,
均等、柔和;
融合、崇高、端丽,
意义明了与等持。
显示巴利原文 Pasādo’jo madhuratā, Samatā sukhumālatā; Sileso’dāratā kanti, Atthabyattisamādhayo.
117 117. 现在,以“明净”等来分别它们:明净,即称赞、清净、显明性;力量,是复合词与惯用语的丰富,以及意义的成熟;甜美,是音声之有滋味性;均等——就诗行而言,是四足同一种类的关联,就散文而言,则是诸词的关联;柔和,是无粗涩音节的丰富;紧密,是连接、结缚的庄重;崇高,是卓越,即由某种意义而充实,以及具有殊胜的修饰;光彩,是令一切世间悦意;意义明了,是以已成就的理趣或正理而把握所诠;等持,是随顺世间通行的主要意义性。其中,力量与崇高是音声与意义的功德,等持是意义的功德,此处诸音声是随义而行者,其余则是纯粹的音声功德。显示巴利原文
117. Idāni te vibhajati ‘‘pasādo’’iccādinā pasatthi pasādo pakāsatthatā, ojo samāsavuttibāhullaṃ atthapāriṇatyañca, madhuratā saddānaṃ rasavantatā, samatā pajjāpekkhāya catunnaṃ pādānamekajātiyasambandhatā, gajjāpekkhāya tu padānaṃ, sukhumālatā apharusakkharabāhullaṃ, silesanaṃ sileso bandhagāravaṃ, udāratā ukkaṃsatā kenaci atthena sanāthatā visiṭṭhavisesanayuttatā ca, kanti sabbalokamanoharatā, atthabyatti siddhena ñāyena vā abhidheyyassa gahaṇaṃ, samādhi lokappatītyanusāriamukhyatthatā, tesu ojaudāratā saddatthaguṇā, samādhi atthaguṇo, atthānugāmittā ettha saddānaṃ, aññe tu saddaguṇāva.
117 117. 现在,以“明净、力量”等开始,依次列举这些音声庄严以作分别。明净,如同由红毛线串起的明净水晶珠串戴在身上,是使音声之义清净的庄严,称为“明净庄严”。力量,是由复合词与惯用语的丰富、意义的成熟所构成的音声与意义的功德。甜美,是音声之有滋味性,即所谓悦耳之甜美。均等:就诗行而言,与所听闻的足相似;就散文而言,诸词也同样相似——如此,诸足与诸词具有同等功德。柔和,是音声远离极粗涩与极松散,具有恰如其分的柔和功德。紧密,是由发音部位与发音方式等所产生的同类音声,在听闻时无有间隙的庄重功德。崇高,是以某种卓越的意义使作品成为庄严,以及具有殊胜的修饰词。光彩,是令一切人喜爱的功德。意义明了,是所欲表达的意义以已成就的理趣或正理的方式极为清晰。等持,是不超越世间通行、不增益其他法的非主要意义性。如是,这些音声与意义的功德有十种。“等持”一词表明其有多种。在这十种中,力量与崇高是两种音声与意义的功德,等持是意义的功德,辗转也是阐明彼义之音声功德,其余七种唯是音声功德。所有这些都是以语句庄严作品,故名为庄严。显示巴利原文
117. Idāni ‘‘pasādojo’’iccādinā te saddālaṅkāre kamena vibhajituṃ uddisati. Pasādo pasannaphaḷikāvali attani āvunitarattakambalasuttamiva saddānaṃ atthassa pasādanasaṅkhāto pasādālaṅkāro ca, ojo samāsavuttibāhulyaatthapāriṇatyasaṅkhato saddatthānaṃ guṇo ca, madhuratā saddānaṃ rasavantabhāvasaṅkhātakaṇṇamadhuratā ca, samatā pajje pādassa sutito sadisatā ca, gajje padānaṃ tatheva sadisatāti evaṃ pādānaṃ padānañca tulyaguṇatā ca, sukhumālatā vaṇṇānaṃ atipharusaatisithilabhāvaṃ vinā samappamāṇamuduguṇo ca, sileso ṭhānakaraṇādisambhūtasabhāgavaṇṇasutīhi acchiddaguruguṇo ca, udāratā ukkaṭṭhena kenaci atthena bandhassa sajjitabhāvo ca, visiṭṭhavisesanapadena yuttatā ca, kanti sabbesaṃ piyaguṇatā ca, atthabyatti icchitatthassa siddhena vā nyāyena vā supākaṭabhāvo ca, samādhayo lokappatītianatikkantaaññadhammāropanena amukhyatthatā cāti ime saddatthaguṇā dasa honti. ‘‘Samādhayo’’ti tasseva bahuttaṃ dīpeti, imesu dasasu ojodāratāti dve saddatthaguṇā, samādhi atthaguṇo pariyāyena tadatthajotakasaddaguṇopi, sesā satta saddaguṇā eva, ete sabbepi alaṅkaronti bandhamanenāti vākyena alaṅkārā nāma.
词音庄严功用的解释显示巴利原文
Saddālaṅkārapayojanavaṇṇanā
Guṇehe’tehi sampanno, bandho kavimanoharo; Sampādayati kattūnaṃ, kittimaccantanimmalaṃ.
118 118. “由功德”等。正是具足、具备或圆满成就了上述十种功德法——即具足音声庄严——的作品,能夺诗人之心,令其自在随转,故为“夺诗人心者”,能令诗人心生喜悦。这样的作品,为那些创作的诗人们,成就绝对无垢、极其清净、不为丝毫过失所染的名声,即是功德的传扬。显示巴利原文
118.‘‘Guṇehi’’ccādi. Etehiyeva vuttehi dasahi guṇehi dhammehi saddālaṅkārasabbhāvehi sampanno yutto samiddho vā kavīnaṃ mano harati savase vattetīti kavimanoharo kavihadayahilādakārī bandho kattūnaṃ bandhantānaṃ kavīnaṃ accantanimmalaṃ atisayaparisuddhaṃ aguṇalesenāpa’nālimpattā kittiṃ guṇaghosaṃ sampādayati nipphādeti.
118 ‘由功德’等。由这些功德——即名为音声庄严的十种音声法——具足、具备或圆满成就的作品,如诗颂等,是‘夺诗人心者’。它因自身无过失而令诗人心生欢喜,为作者们,也就是创作者,成就绝对无垢、丝毫不杂过失而极其清净的名声,即以创作为境的名声之聚。因此,应当精勤地使作品具备如上所述的十种功德,这是此处的意趣所在。‘夺心’即夺心者,‘诗人之夺心者’即‘夺诗人心者’,作如是分解。显示巴利原文
118.‘‘Guṇe’’ccādi. Etehi guṇehi imehi saddālaṅkārasaṅkhātadasavidhasaddadhammehi sampanno samannāgato samiddho vā bandho pajjādibandho kavimanoharo attano niravajjattā kavīnaṃ cittaṃ pīṇento kattūnaṃ racayantānaṃ accantanimmalaṃ appakadosenāpi asammissattā atiparisuddhaṃ kittiṃ bandhanavisayabhūtayasorāsiṃ sampādayati nipphādetīti. Iminā kāraṇena bandhassa yathāvuttadasavidhaguṇapariggaho saussāhaṃ kātabboti adhippāyo. Mano haratīti manoharo, kavīnaṃ manoharo kavimanoharoti viggaho.
词音庄严详说的解释显示巴利原文
Saddālaṅkāraniddesavaṇṇanā
词句的排列,其关联被置于不远处,由此优美;
它所诠表的意义极为明确,如此能生起明净。
显示巴利原文 Adūrāhitasambandha-subhagā yā padāvali; Supasiddhābhidheyyā’yaṃ, pasādaṃ janaye yathā.
119 今为如上所列各项开示,并举其例,故说“不远”等。“不远”即近;或以“不远”为缘,将动作、作者、业等词安立、建立、作成“不远”之关联,亦即句法关系。由此,它便优美、悦意。其所示之义极清晰、极善明、极易解,如此说之。然,此非就本质义而言,盖本质义自性甚深。如偈云:显示巴利原文
119. Idāni yathoddesānamesaṃ niddesaṃ sodāharaṇaṃ karonto āha ‘‘adūra’’iccādi. Adūre āsanne adūrena vā adūrāhitakriyākattukammādipadavasena āhito ṭhapito kato sambandho anvayo, tena subhagā manoharā supasiddho suppakāso sugammo abhidheyyo attho yassā sāti tathā, na tu bhāvattho tassa sabhāvagambhīrattā. Vuttañhi –
诗人的寄意,非音声所能及;
唯在柔和词句中,独自闪耀。
那些善于声义者,通过领悟字句的意义而契入种种状态,
而如是的种种形态,便得以彰显。
显示巴利原文 ‘‘Kavīna’dhippāya’masaddagocaraṃ, Pade phurantaṃ mudukamhi kevalaṃ; Visanti bhāvāvagamā katassamā, Pakāsayantyā’katiyo tu tādisā’’ti.
如此,这字句的序列、这语脉,能生起称为“明净”的功德。以上便是举例说明。显示巴利原文
Tādisā yā padāvali padapanti ayaṃ pasādaṃ tannāmakaṃ guṇaṃ janaye uppādayati. Yathāti tamudāharati.
119 今依列举次第,解说这些音庄严等并举例显示,故说“adūrāhite”等。“adūre āhito”者,谓置于近处:或于邻近词位,或由转喻而置于附近;其关联已得施用,即由已生效之作者、业等词而成立,非唯依排列方式安立;其关联为依次领悟所欲义,具有相互期盼的作者与所作之结合。由此而优美悦意。“supasiddho”即极善成立,于所成立义中,由音声之施用而极为显了,其音声义即是所诠。此语脉、此字句排列,能生起名为“明净”之功德。是为显示例证。又“adūre āhito”义为:由转喻故,既是非远,又是所置;此即是关联;由此而优美;“su”为极善成立;此是其义。如是成句。此中,“极善成立”乃是音声义,而所欲诠之义本性甚深。如所云——显示巴利原文
119. Idāni uddesakkamena etesaṃ saddālaṅkārādīnaṃ niddesaṃ sodāharaṇaṃ dassento āha ‘‘adūrāhite’’ccādi. Adūre āsannapadese tadupacārena āsanne vā āhito kriyāya, laddhakriyāyogakattukammādipadānaṃ vasena ca kato, no ce vinyāsavasena ṭhapito vā sambandho icchitatthapatītikkamena aññamaññāpekkhalakkhaṇakriyākārakayogo tena subhagā manoharā, supasiddho pasiddhatthavisaye saddapayogato atipākaṭo abhidheyyo saddattho yassā sā ayaṃ padāvali padapanti pasādaṃ pasādanāmakaṃ guṇaṃ janaye uppādayati. Yathāti lakkhiyaṃ dasseti. Adūre āhitoti vā, upacaritattā adūro ca so āhito cāti vā, so ca so sambandho ceti ca, tena subhagāti ca, su atisayena pasiddhoti ca, so abhidheyyo asseti ca vākyaṃ. Ettha supasiddho nāma saddattho, adhippāyattho pana pakatigambhīro. Vuttañhi –
诗人意趣,非音声所行境,
唯于柔和句身中,独耀其辉;
于音声与义理领域已得善巧者,经由通达字句义趣,而契入种种境界,
而如此种种形态,则令其显明。
显示巴利原文 ‘‘Kavīna’dhippāya’masaddagocaraṃ, Pade phurantaṃ mudukamhi kevalaṃ; Visanti bhāvāvagamā katassamā, Pakāsayantyā’katiyo tu tādisā’’ti.
其含义为:诗人们的心意与意乐,不在声音的范围内,非音声之境;它在柔和字句中独自、分别地闪耀与颤动。于音声与义理领域已得善巧的智者,由了悟字句之义,而契入种种境界。而如此种种形态——音声与音声义的种种相貌,则令所意图的意义彰显、照耀。显示巴利原文
Tassattho – asaddagocaraṃ saddassa avisayaṃ hutvā mudukamhi pade kevalaṃ visuṃ phurantaṃ cāpentaṃ kavīnadhippāyaṃ kavīnamajjhāsayaṃ katassamā saddatthavisaye kataparicayā paṇḍitā bhāvāvagamā padatthāvabodhena visanti pavisanti, tādisā ākatiyo tu saddasaddatthānaṃ ākārā pakāsayanti adhippāyatthaṃ jotentīti.
牟尼的唇间光芒,装点着他的面庞;
如同红霞般闪耀,流布于莲花之腹中。
显示巴利原文 Alaṅkarontā vadanaṃ, munino’dhararaṃsiyo; Sobhante’ruṇaraṃsī’va, sampatantā’mbujodare.
120 第120节。“装饰”等语。牟尼——正自觉者——的面庞,本性甜美光洁。装饰、打扮此面庞并令其美丽者,乃是唇间光芒;这些光芒从犹如熟透频婆果般的双唇散发,涌出众多美丽光辉。由听闻经文故,得知此为“牟尼”。那些光芒流布运行于莲花腹中——亦即恰逢其时、如半开花蕊般可爱的莲花内部——如同红霞光芒、如同幼阳光芒,闪耀辉煌。显示巴利原文
120.‘‘Alaṅkarontā’’iccādi. Munino sammāsambuddhassa vadanaṃ sabhāvamadhurapakatimukhaṃ alaṅkarontā sajjantā sobhayamānā adharānaṃ raṃsiyo supakkabimbaphalopamaoṭṭhayugaḷavinissaṭabahutarakanticchitābhā muninoti viññāyati sutattā. Ambujodare tā kālopanatapupphakāsaramaṇīye padumabbhantare sampatantā pavattamānā aruṇaraṃsīva bālasūriyaraṃsiyo viya sobhante virājanti.
120 第120节。“装饰”等语。装饰、打扮牟尼那本性美丽面庞的唇间光芒——即从此牟尼双唇发出的光辉之聚——在莲花腹中流布运行。所谓莲花之腹,即朝向适合绽放之时、处于半开状态的花苞。这些光芒运行展开,如同红霞光芒、如同幼阳光芒,闪耀、放射光辉。此处,依邻近关系与公认之义,明喻的功德显而易见。唇间光芒与牟尼的关联,在由听闻而成的串联与由推理而成的串联中,以听闻串联更为有力而成立;或者也可依“乌鸦眼珠”之理而得。“唇上光芒”与“莲花之腹”各自为一句。显示巴利原文
120.‘‘Alaṅkaronte’’ccādi. Munino vadanaṃ pakatisundaramukhaṃ alaṅkarontā sajjantā adhararaṃsiyo tasseva munino oṭṭhadvayato nikkhantakantisamūhā ambujodare vikasanānurūpakālābhimukhe padumagabbhe upaḍḍhavikasiteti vuttaṃ hoti. Sampatantā pavattamānā aruṇaraṃsī iva bālasūriyaraṃsīva sobhante dibbantīti. Ettha adūrasambandhaṃ pasiddhatthañca nissāya pasādaguṇo pākaṭo. Adhararaṃsīnaṃ munisambandho sutānumitasambandhesu sutasambandhassa balavattā , kākakkhigoḷakanayena vā labbhatīti. Adhare raṃsīti ca, ambujassa udaranti ca vākyaṃ.
这便是散文体的生命;
此Ojo不杂乱,
可爱,犹如对可爱者之渴求。
显示巴利原文 Ojo samāsabāhulya- Meso gajjassa jīvitaṃ; Pajjepya’nākulo so’yaṃ, Kanto kāmīyate yathā.
121 第121节。“Ojo”等语。先说复合词在单一意义运用上的丰富性,即“众多”之义,再确立Ojo:此Ojo以复合词丰富为特征,是散文体——亦即所述文体——的生命、心脏与精华,因为散文体以它为主,而非偈颂体。这样的Ojo不杂乱、不晦涩,因此可爱、深入人心;在偈颂中,它也不只限于散文才被喜爱与运用。接着以“如”等语举例说明。显示巴利原文
121.‘‘Ojo’’iccādi. Samāsassa ekatthavuttiyā bāhulyaṃ bhiyyobhāvo ityanuvaditvā puna ojo vidhīyate, eso ojo samāsabāhullalakkhaṇo gajjassa vuttirūpassa jīvitaṃ hadayaṃ sāraṃ tappadhānattā gajjassa, na pajjassa, soyaṃ ojo anākulo agahano atoyeva kanto hadayaṅgamo, pajjepi na kevalaṃ gajje kāmīyate payujjate. Yathetyudāharati.
121 第121节。现在显示Ojo功德:“Ojo”等语。所谓Ojo,即是复合词的丰富运用。原本在不同意义上使用的词语,以单一意义来运用的复合词,这种广泛的运用,便是Ojo。此Ojo是散文体、散文作品的生命与心脏。应知这是以“生命”为首来说名为“心”的思。这样的Ojo不杂乱、不纷乱,可爱,因此为智者所喜爱;在偈颂、偈颂作品中,也被诗人们所渴求与运用。丰富之状态即是丰富性,即复合词的丰富性,如是解析。但以散文作品为主,故此处也显示在偈颂领域Ojo功德的实例:“如”等语。显示巴利原文
121. Idāni ojaguṇaṃ dasseti ‘‘ojo’’ccādinā. Ojo nāma samāsabāhulyaṃ bhinnatthesu pavattasaddānaṃ ekatthapavattilakkhaṇassa samāsassa bahulatā, eso ojo gajjassa gajjabandhassa jīvitaṃ hadayaṃ, jīvitasīsena hadayasaṅkhataṃ cittaṃ vuttanti veditabbaṃ. So ayaṃ ojo anākulo nibyākulo kanto tatoyeva viññūnaṃ piyabhūto pajjepi pajjabandhepi kāmīyate kavīhi payujjateti. Bahulassa bhāvo bāhulyaṃ, samāsassa bāhulyanti viggaho. Gajjabandhādhikārassābhāvā pajjavisayassa ojaguṇassa lakkhiyaṃ dasseti ‘‘yathe’’ccādinā.
由牟尼王所生微笑之月光所涂抹,
彼诸嫩芽皆洁白,即是下唇之嫩芽。
显示巴利原文 Munindamandasañjāta-hāsacandanalimpitā; Pallavā dhavalā tasse-vekonā’dharapallavo.
122 “Muninda”等:Muninda,牟尼主,其微笑微弱、稍许生起、转起,因具有彼自性故。世尊之微笑即是微笑本身,犹如檀香,以其极白之色,涂抹、敷洽诸嫩叶。一切烦恼垢“即此”,因无决定故,成为白色——以舍弃原本之色而成为白色,以证得如是具德、殊胜之所得故。虽则如此,然唯牟尼主一人,因无有其他如是者故,下唇嫩叶本不白,并非不白。即使极为亲近者,亦当多思惟此中之威力。显示巴利原文
122. ‘‘Muninda’’iccādi. Munindassa mandaṃ īsakaṃ sañjāto pavatto taṃsabhāvattā bhagavato hāsassa hāso hasitaṃ sova candanamiva candanaṃ dhavalattarūpattā, tena limpitā upadehitā pallavā sabbāni kilasayāni ‘‘idameve’’ti niyamābhāvato, dhavalā pakativaṇṇapariccāgena sukkā ahesuṃ gāhāpitattā saguṇassa tādisavisiṭṭhassa paṭilābhato, evaṃ santepi tassa munindasseva eko aññassa tādisassābhāvā adharapallavo na dhavalo dhavalo nāhosi. Accāsannadesiyopi bahumantabbo’ya’massānubhāvoti.
于以慈爱系缚之心、具悲悯者、胜者面前,
你们对他,为何心怀恶意、不生净信?
难道他不曾为你们施设利益,于难行险途、
以度越生死大海为究竟?
显示巴利原文 ‘‘Pemāvabandhahadaye sadaye jinasmiṃ, Tasmiṃ nu kiṃ kumatayo bhavatha’ppasannā; Kiṃ tena vo na vihitaṃ hita’muggadugga- Saṃsārasāgarasamuttaraṇāvasānaṃ’’.
以上是殊胜的举例。如是,当知此为无混乱、可爱、具威力者。难道不是 ya 与 ta 诸词常有固定关联,而此处“唯彼一人,非下唇嫩叶”中为何没有 ya 词?确实如此,然而当 ta 词指示已离之境、通达之境、已证之境时,便不期待 ya 词。譬如:显示巴利原文
Iccaparamudāharaṇaṃ. Evametādiso anākulo kanto ojo jānitabboti. Nanu ca ya-tasaddānaṃ nicco sambandho, tasmā kathaṃ ‘‘tasseveko nādharapallavo’’ti ettha yasaddābhāvoti? Saccaṃ, kintu pakkantavisayo, tathā pasiddhavisayo, anubhūtavisayo ca tasaddo yasaddaṃ nāpekkhate. Yathā –
彼已摧灭一切烦恼与习气,
成为极清净的相续者,且恒常堪受供养。”
显示巴利原文 ‘‘Savāsane kilese so, eko sabbe nighātiya; Ahu susuddhasantāno, pūjānañca sadāraho’’.
如这些等。在此处,“以佛随念为始”是指佛陀(以此)作为修习的起步。显示巴利原文
Iccādi. Ettha buddho ‘‘buddhānussatimādito’’ti pakkanto.
所通达的境界,即如——显示巴利原文
Pasiddhavisayo yathā –
“纵身跳入火中”,或者“从山顶纵身跳下”;
若彼胜者将说应行之事,此即知恩者之所为。
显示巴利原文 ‘‘Aggiṃ pakkhanda’ atha vā, ‘pabbataggā pate’ti vā; Yadi vakkhati kattabbaṃ, ñātakārīhi so jino’’.
所经历之境界如下——显示巴利原文
Anubhūtavisayo yathā –
已逝者我不追悔,未来者我不渴求;
依现在而度日,因此容色明净。
显示巴利原文 ‘‘Atītaṃ nānusocāmi, nappajappāma’nāgataṃ; Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdati’’.
‘ya’字取其后续句之义,指向前句中的‘ta’(彼)。例如——显示巴利原文
Yasaddo tuttaravākyaṭṭho pubbavākye tasaddameva gamayati. Yathā –
我顶礼菩提——那不死之赐予者,
造功德者,世间轮环之吉祥;
他具足眼、耳、念之行境
破除嗔恚与骄慢,正是诸觉者的一味。
显示巴利原文 ‘‘Bodhiṃ namāmi natibhājanamaccuḷāraṃ, Puññākaraṃ bhuvanamaṇḍalasotthibhūtaṃ; Yo cakkhusotasatigocarataṃ sameto, Dosāridappamathane’karaso budhānaṃ’’.
然而,先句所取之‘ya’字,若后句无‘ta’字与之呼应,便会令句子产生缺漏或悬念。此处,所说之境即是那个‘ta’字。显示巴利原文
Pubbavākyopātto tu yasaddo uttaravākyetasaddopādānaṃ vinā sākaṅkhe vākyassa ūnattaṃ janeti. Ettha pakkantavisayo tasaddo.
122 牟尼之尊那微弱、轻轻生起并展露的微笑——即所谓‘微笑’,犹如檀香粉末,以此涂抹、敷着,令树木藤蔓等的嫩叶——那些原本红色的新芽——因舍离其本色而变为洁白;然而,正是那位如来,其无与伦比、独一无二的下唇嫩叶,亦即名为‘齿覆’的嫩叶,虽未被光芒所染,亦不近于光芒,却并不因此成为白色、并非白净。此处便阐明了无结复句的种种情况。显示巴利原文
122. Munindassa mandaṃ īsakaṃ sañjāto pavatto hāsoyeva sitaṃ candanacuṇṇamiva tena limpitā ālepitā pallavā rukkhalatādīnaṃ pakatirattāni kisalayāni dhavalā saguṇapariccāgena setā ahesuṃ, tathāpi tasseva tathāgatassa eko atulo asahāyo vā adharapallavo dantāvaraṇasaṅkhātapallavo na raṃsisaṃsaṭṭhopi samīpaṭṭhopi dhavalo seto nāhosi. Evamettha agahanasamāsabāhulyaṃ dīpitaṃ hoti.
于那位以慈爱系缚其心、心怀悲悯的胜者,
为何你们对他心怀恶念、不生净信?
难道他为你们所作的,不是那渡越轮回大海、抵达彼岸的究竟利益吗?
显示巴利原文 ‘‘Pemāvabandhahadaye sadaye jinasmiṃ, Tasmiṃ nu kiṃ kumatayo bhavatha’ppasannā; Kiṃ tena vo na vihitaṃ hita’muggadugga- Saṃsārasāgarasamuttaraṇāvasāna’’nti.
再举另一例。其义为:嗟哉,心怀恶念的无知之人!你们众人心中,恒常为坚固的慈爱所系缚,由此心怀悲悯,对于那位悲悯为怀、作为所缘的胜者,你们为何不生净信?诚然,那轮回大海——险峻可怖、难以通行、无法到达——已由彼胜者渡越,其渡越之究竟利益,即到达边际,难道不是他为你们所作、所成办的吗?绝非未作。此处复合词之义昭然若揭,故文辞优美,功德令人悦乐。显示巴利原文
Aparamudāharaṇaṃ. Tassattho – kumatayo he aññāṇā! Pemāvabandhahadaye sabbesu tumhesu niccaṃ pavattitadaḷhapemānubandhacitte sadaye tatoyeva dayāsahite tasmiṃ jinasmiṃ visayabhūte kiṃ nu kasmā appasannā bhavatha, tathā hi vo tumhākaṃ tena jinena uggo dāruṇo ca, duggo gantumasakkuṇeyyo ca, soyeva saṃsārasāgaro tassa samuttaraṇaṃ pariyantappattiyeva avasānaṃ yassa taṃ na vihitaṃ akataṃ hitaṃ vuddhi nāma kiṃ hoti, na hoteva. Etthāpi samāsassa pākaṭattā ojo guṇo kanto hotīti.
难道‘ya’与‘ta’二字不是常相系属的吗?为何在‘tasseveko’、‘tasmiṃ nu kiṃ kumatayo’等句中,不见前文所述之‘ya’字呢?诚然。然而,当‘ta’字所指的意义为已逝之境、已成就之境、或已亲受之境时,便无需‘ya’字。例如——显示巴利原文
Nanu ya-tasaddānaṃ niccasambandhoti kathaṃ ‘‘tasseveko’’ti ca ‘‘tasmiṃ nu kiṃ kumatayo’’ti ca iccādīsu heṭṭhā vuttayasaddo natthīti? Saccaṃ, tathāpi pakkantatthavisayo, pasiddhatthavisayo, anubhūtatthavisayo vā tasaddo yasaddaṃ nāpekkhati. Tathā hi –
他独自摧灭了连同习气的一切烦恼,
他相续极为清净,恒堪受供养。
显示巴利原文 ‘‘Savāsane kilese so, eko sabbe nighātiya; Ahu susuddhasantāno, pūjānañca sadāraho’’ti.
在诸如“他”等已指明的词中,于“从忆念诸佛等开始”此句,其所表之境由过去时的“佛”字来表达。显示巴利原文
Evamādīsu ‘‘so’’ti niddiṭṭhatasaddo ‘‘buddhānussatimādito’’ti ettha atītena buddhasaddena vacanīyavisayo hoti.
“投身火中”或“从山巅坠下”——
若他将宣说应行之事,那位胜者即是知恩者所应行之人。
显示巴利原文 ‘‘Aggiṃ pakkhanda’ athavā, ‘pabbataggā pate’ti vā; Yadi vakkhati kattabbaṃ, ñātakārīhi so jino’’ti.
在如是等处,‘彼’(ta)一词以众所周知的佛陀之词义为所缘,因是由知恩者所应行之故。显示巴利原文
Evamādīsu tasaddo ñātakārīhi kattabbattā pasiddhabuddhapadatthavisayo.
我不追悔过去,不期盼未来;
我依现在而活,由此容色清净。
显示巴利原文 ‘‘Atītaṃ nānusocāmi, nappajappāma’nāgataṃ; Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdatī’’ti.
在如是等场合,tasaddo(“彼”词)以所谓不追悔、不期盼、依现而活之智为门,取其境为已体验之义,因此在这三处中,tasaddo 并不期待 yasaddo(“此”词)。然而,此处所指的乃是境已离去的 tasaddo。再者,即使前句没有 tasaddo,位于后句的 yasaddo 也能令其显了。正如——显示巴利原文
Evamādīsu tasaddo ananusocananappajappanayāpanasaṅkhātavijānanavasena anubhūtatthavisayo, tasmā tīsupi ṭhānesu tasaddo yasaddaṃ nāpekkhate. Ettha pana pakkantavisayo tasaddo adhippeto. Apica uttaravākye ṭhito yasaddo pubbavākye tasadde asatipi tameva dīpeti. Tathā hi –
作福德者,为世间的祥瑞;
他圆满具足眼、耳、念的所行境,
在摧折诸嗔敌骄慢之中,诸佛同一味。
显示巴利原文 Bodhiṃ namāmi natibhājanamaccuḷāraṃ, Puññākaraṃ bhuvanamaṇḍalasotthibhūtaṃ; Yo cakkhusotasatigocarataṃ sameto, Dosāridappamathane’karaso budhānanti.
他——即诸佛之眼、耳、念——已具足并通达其行境与对象性;在摧伏、粉碎那些具嗔的烦恼怨敌之骄慢中,他是一味,以精勤为要务,或具足成就。我礼敬那样的菩提——此即句子的联结。前句中所用的“此”词,若后句未采用“彼”词,便会生起疑惑,令句子有所缺漏,但例子是明显的。显示巴利原文
Yo budhānaṃ cakkhusotasatīnaṃ gocarataṃ visayabhāvaṃ sameto patto, tesaṃyeva dosārīnaṃ kilesapaccatthikānaṃ dappamathane dappamaddane ekaraso padhānakicco samiddhivanto vā hoti, taṃ bodhiṃ namāmīti sambandho. Pubbavākye payojito yasaddo uttaravākye tasaddopādāne asati saṃsayamuppādayamāno vākyassa ūnattaṃ karoti. Udāharaṇaṃ pana pākaṭaṃ.
以词(pada)为所诠之境(abhidheyya-visaya),
由离合(samāsa)与分解(byāsa)而生;
凡于此成为成熟(pāriṇatya)者,
那个(力量)也是如此。
显示巴利原文 Padābhidheyyavisayaṃ, Samāsabyāsasambhavaṃ; Yaṃ pāriṇatyaṃ hoti’ha, Sopi ojova taṃ yathā.
123 123. “词”等。词所表达的意义,即是它的领域。若以简略之词表达广多言辞之义,名为合释(samāsa);若以众多之词表达少量词义,名为广释(byāsa)。由彼合释与广释而生起的,那种成熟——即成熟的状态——在此也被确定为如同力量一般。并以“它也同样如此”来例示二者。显示巴利原文
123.‘‘Padi’’ccādi. Padassa abhidheyyo attho so visayo yassa. Yattha pacurasaddābhidheyyo attho saṃkhittapadehi vuccate, so samāso. Yatthappakehi padehi abhidheyyattho pacurapadehi vuccate, so byāso. Tato samāsabyāsato sambhavo yassa. Taṃ tathāvidhaṃ yaṃ pāriṇatyaṃ pariṇatabhāvo hotīti anuvaditvā sopi iha sasatthe ojovāti vidhīyate. Taṃ yathetyubhayampi udāharati.
123 “词”等。无论词多词少,其所表达的对象为领域——即具有广略意义的领域。依略释与广释二种方式,次第成就,或本自具足成就;这种成熟,即作者在著作领域中显示成熟的音声法、意义法,也就是所说的音声功德、意义功德。在此《善觉庄严》中,此亦名为“力”——即音声功德与意义功德。以“那如同那样”来显示二者的实例。词的表达对象是领域,即属于那种成熟;合释与广释;由此而生起;由此而有生起;成熟作者,或著作本身的状态,如此作为离释。若就作者成熟的角度,以其意义而成就并显示该成熟的著作之成熟。显示巴利原文
123.‘‘Pade’’ccādi. Padānaṃ bahūnaṃ appakānaṃ vā padānaṃ abhidheyyavisayaṃ vitthārasaṃkhittatthavisayavantaṃ samāsabyāsasambhavaṃ yathākkamaṃ saṅkhepavitthāradvayena nipphannaṃ nipphattivantaṃ vā yaṃ pāriṇatyaṃ kattūnaṃ ganthavisaye pariṇatippakāsako yo saddadhammo atthadhammo hoti, saddaguṇo atthaguṇoti vuttaṃ hoti, sopi iha subodhālaṅkāre ojo nāma saddaguṇo atthaguṇo. Taṃ yathāti dvīsu lakkhiyaṃ dasseti, padānaṃ abhidheyyo visayo yassa pāriṇatyasseti ca, samāso ca byāso cāti ca, tato sambhavanti ca, tato sambhavo assāti ca, pariṇatassa kattuno ganthassa eva vā bhāvoti ca viggaho. Kattu pāriṇatyapakkhe tappakāsakaganthassa tadatthena pāriṇatyaṃ siddhaṃ.
照亮正法,
令诸天及世间得渡
犹如炽燃的火焰聚
他与弟子众一同寂灭
显示巴利原文 Jotayitvāna saddhammaṃ, Santāretvā sadevake; Jalitvā aggikhandho’va, Nibbuto so sasāvako.
124 “点燃”等等。以此,前文以众多词句所阐述的佛史,在此以简略方式加以说明。显示巴利原文
124.‘‘Jotayitvāne’’ccādi. Iminā heṭṭhā pacurapadābhihito buddhavaṃso saṅkheparūpena vutto.
124 “点燃”等等。那位如来,将正法——含摄教法的九种出世间正法——点燃,以智慧之光照明之后,令含诸天在内的众生渡过,到达轮回海的边际之后,如同大火聚,以巨大威光如火聚般燃烧,以无与伦比的色身成就而炽燃之后,最后与弟子众一同寂灭,即以蕴无余涅槃而般涅槃。以此,将整部《佛史》中以众多词句阐述的义理,以简略次第加以说明。善逝之法,或存在之圣法;与诸天共住;与弟子众共住——如此作分别解释。显示巴利原文
124.‘‘Jotayi’’ccādi. So tathāgato saddhammaṃ sapariyattikaṃ navalokuttarasaddhammaṃ jotayitvāna ñāṇālokena obhāsetvā sadevake satte santāretvā saṃsārasāgarapariyantamupanetvā aggikhandhova mahātejena aggikkhandho viya jalitvā anaññasādhāraṇarūpakāyasampattiyā pajjalitvā ante sasāvako sāvakehi saha nibbuto khandhaparinibbānena parinibbutoti. Iminā sakalabuddhavaṃse bahūhi padehi vuttattho saṅkhepakkamena vutto. Sataṃ dhammo, santo saṃvijjamāno vā dhammoti ca, saha devehi vattamānāti ca, saha sāvakehi vattamānoti ca viggaho.
Matthakaṭṭhī matassāpi, rajobhāvaṃ vajantu me; Yato puññena te senti , jenapādambujadvaye.
125 “头骨”等词:即使我已死,或临命终,愿我头顶之骨成为尘状,化为微尘。何以故?因为凭借善业、善行的因缘,那些尘垢便安住流转于胜者如莲的双足之间。是否如此且不论,他仅是出于礼敬的渴望而如此说。此处详细表达了“我如何恒常以头顶礼世尊之足”的意愿。显示巴利原文
125.‘‘Matthakaṭṭhī’’iccādi. Matassāpi maraṇamāpannassāpi me matthake muddhani aṭṭhī rajobhāvaṃ dhūlittaṃ vajantu pāpuṇantu. Kasmāti ce? Yato yasmā kāraṇā puññena kusalena kammena hetunā te rajā jinassa ime jenā, pādā, teyeva ambujāniva ambujāni, tesaṃ dvaye senti pavattanti, tathā hotu vā mā vā, paṇatigedheneva vadati. Ettha ‘‘kathamahaṃ bhagavato pāde niccaṃ sirasā paṇamāmī’’tyadhippāyo vitthārena vutto.
125 “头骨”等词:愿我的头骨——即头顶之骨——成为尘状,化作极微细的尘埃。何以如此祈愿?因为凭借我那般的善业、善行的因缘,那些尘垢便安住流转于胜者如莲的双足——胜者所依的莲花双足——之上。尽管佛陀的圣足上实无任何尘垢可染,他仍出于礼敬的渴望而如此说。此处详细表达了“我如何恒常以头顶礼世尊圣足”的渴望。“头骨”即头顶骨,“尘状”即尘埃之相,“胜者的这些”即胜者的双足,“那些如同莲花”即那双足如同莲花,“它们的双者”即此二者的解析。显示巴利原文
125.‘‘Matthaki’’ccādi, matassāpi me mayhaṃ matthakaṭṭhī muddhani aṭṭhīni rajobhāvaṃ atisukhumarajattaṃ vajantu pāpuṇantu. Kasmā āsīsanaṃ karotīti ce? Yato yasmā kāraṇā puññena mayhaṃ tathāvidhena kusalakammena hetunā te rajā jenapādambujadvaye jinapaṭibaddhacaraṇapadumayugaḷe senti pavattanti, buddhassa siripāde kiñcipi rajojallaṃ na upalimpateva, tathāpi vandanābhilāsena evaṃ vuttaṃ. Ettha ‘‘kathamahaṃ bhagavato siripāde muddhanā niccaṃ paṇamāmī’’tyabhilāso vitthārena vutto. Matthake aṭṭhīti ca, rajaso bhāvoti ca, jinassa imeti ca, jenā ca te pādā ceti ca, teyeva ambujānīti ca, tesaṃ dvayanti ca viggaho.
Iccatra niccaṃpaṇati-gedho sādhu padissati; Jāyate’yaṃ guṇo tikkha-paññāna’mabhiyogato.
126 第126节。他以“iccatra”等语句阐明其义。如是,在此偈颂中,于礼敬、于合掌的渴望——那强烈的意欲,善妙地显现、被了知。此即如前所说的功德,名为成熟境界之精华;即便是利根、具有卓越智慧者,亦须经由修习,依一再行持、数数熟悉之力,方得生起。显示巴利原文
126. Byāsattamevassa vivarati ‘‘iccatri’’ccādinā. Iccevaṃ atra gāthāyaṃ paṇatiyaṃ paṇāme gedho adhikacchando sādhu sundaraṃ padissati viññāyate, ayaṃ yathāvutto ojo guṇo pariṇatabhāvasaṅkhāto tikkhapaññānaṃ sātisayamatīnaṃ evaṃ santepi abhiyogato punappunappavattitaparicayabalena jāyate uppajjati.
126 第126节。今以“iccatra”等语,指出所略说之义已详为开显。如是,循前颂所说次第,于此颂中,恒常礼敬的渴求——即于无间礼敬中的增上欲作之善欲——善妙而明显、或明显地呈现、即被了知。此功德如前所说,乃是称为成熟状态的精要,谓声义功德,为锐利智慧者——即具有微细智慧者——因修习、即以经典为所缘的无间修习而生起并成就。盖唯由成熟而存在,故非任何人随意可得成就。“恒常进行之礼敬”即常行礼敬;“于彼之渴望”即渴仰;“锐利之智慧为其所有”者,乃锐利智人;“abhi”即再三,“yogo”即结合、修习,此为解析。显示巴利原文
126. Idāni saṃkhittassatthassa vitthārena pakāsitabhāvaṃ ‘‘iccatra’’iccādinā niddisati. Iti iminā anantaragāthāyaṃ vuttakkamena atra imissaṃ gāthāyaṃ niccaṃpaṇatigedho nirantarapaṇāme adhikakattukāmatākusalacchando sādhu vibhūto vibhūtaṃ vā padissati paññāyati, ayaṃguṇo yathāvutto ayaṃ pariṇatabhāvasaṅkhāto ojo nāma saddatthaguṇo tikkhapaññānaṃ sukhumabuddhimantānaṃ abhiyogato ganthavisayabhūtena nirantarābhyāseneva jāyate sijjhati, vattu pāriṇatyeneva bhavanato yesaṃ kesañci yena kenaci pakārena na sijjhatīti. Niccaṃ pavattā paṇatīti ca, tassaṃ gedhoti ca, tikkhā paññā yesanti ca, abhi punappunaṃ yogo yuñjananti ca viggaho.
甜美性依词语衔接与尾韵重复而为二种;
前一类应为同音相续,后一类则为音韵复现。
显示巴利原文 Madhurattaṃ padāsatti-ranuppāsavasā dvidhā; Siyā samasuti pubbā, vaṇṇāvutti paro yathā.
127 确定了甜美性之后,便指出“madhuratta”等词。甜美性即因可听闻而令人悦意。词语,即句子的庄严修饰,与上下词语相同,它们的连接——通过位置等以某种方式使同音的词语彼此邻近,即是“词语连接”;先前所发音节在之后投入、插入,即是“尾音重复”。由词语连接与尾音重复,便有了这两种。若问“它们是怎样的”,则说“siyā”等。前者,即先说的词语连接,应是同音,也就是仅通过位置等某种方式,使与另一词语具有相同声音和音韵的结合;后者,即尾音重复,则是音韵的重复,也就是对具足元音、辅音特征的音韵加以反复诵念。如此,某些作品中有词语连接,某些中有尾音重复,某些中则二者兼具。缺少二者的作品,诗人不觉其有味。指出这两种甜美性应当实行,具有谐音、均等、极柔和者方为美妙,显示此特征后,便以“yathā”等词举例说明二者,如“yade”等及“munindi”等。显示巴利原文
127. Mādhuriyamavadhārayamāha ‘‘madhuratta’’miccādi. Savanīyattena manoharattaṃ madhurattaṃ. Taṃ padāni vākyālaṅkārāni samānāni uttaruttarehi, tesaṃ āsatti ṭhānādināyathākathañci samasutīnaṃ āsannatā padāsatti, paṭhamappayuttassakkharassa pacchā pāso pakkhepo anuppāso, padāsatti ca anuppāso ca, tesaṃ vasena dvidhā hoti. ‘‘Kīdisā te’’ti āha ‘‘siyā’’tiādi. Pubbā paṭhamābhihitā padāsatti samā yena kenaci ṭhānamattāsaṃyogādinā padantarena suti vaṇṇo yassā sā siyā bhaveyya, paro pacchimo anuppāso tu vaṇṇassa sarabyañjanalakkhaṇassa āvutti punappunuccāraṇaṃ siyāti. Evaṃ katthaci bandhe samānapadāsatti katthaci anuppāso katthaci tadubhayaṃ, dvayena rahito viraso bandho nassādīyate kavīhi, tādisaṃ madhurattaṃ duvidhaṃ paṭipajjitabbaṃ, silesasamatānvitantuccantameva ramaṇīyaṃ siyāti lakkhaṇaṃ dassetvā ‘‘yathe’’ti lakkhiyamubhayatthodāharati ‘‘yade’’ccādinā, ‘‘munindi’’ccādinā ca.
127 现在以“madhuri”等词显示甜美功德。因可听闻而令人悦意,即是甜美功德。词语,即称为句子部分的、带格尾等的词语,与上下词语相同,它们的连接——通过位置、发音处等,以某种方式彼此邻近,即是词语连接;尾音重复,即对先前已发音韵的再次投入。依此二者的分类,而有二种。其中,前者词语连接应是同音,即前后音韵仅通过位置相同、发音处等,而有相近音韵的表现;后者尾音重复则是音韵重复,即对具足元音、辅音自性的先前所发音韵,加以反复诵念。“yathā”即举例说明二者。如此,某些作品中有词语连接,某些中有尾音重复,某些中二者兼具。然而,缺少二者的作品,智者不觉其有味。与后面将说的谐音、均等相结合的甜美性,则特别有味。“甜美作品之性”即甜美性,“词语的连接”即词语连接,“anu”即随后,“pāso”即投入,“词语连接与尾音重复”即词语连接与尾音重复,“它们的分类”即它们的分类,“同音”即具有相同声音、音韵者,“音韵的重复”即音韵重复,此为解析。显示巴利原文
127. Idāni madhuraguṇaṃ dasseti ‘‘madhuri’’ccādinā. Madhurattaṃ savanīyabhāvato manoharattaṃ madhuraguṇaṃ, padānaṃ vākyāvayavasaṅkhātānaṃ syādyantādīnaṃ uparūparipadehi samānānaṃ āsatti ṭhānakaraṇādinā yena kenaci pakārena aññamaññaṃ āsannatā, anuppāso pubbuccāritavaṇṇānaṃ puna pakkhipanañcāti dvinnaṃ vasā vibhāgena dvidhā hoti. Tattha pubbā padāsatti samasuti siyā, pubbāparavaṇṇānaṃ ṭhānamattākaraṇādīhi āsannasutisaṅkhatavaṇṇavutti hoti, paro anuppāso pana vaṇṇāvutti sarabyañjanasabhāvānaṃ pubbuccāritavaṇṇānaṃ punappunuccāraṇaṃ siyāti. Yathāti dvīsu udāharaṇamādisati. Evaṃ katthaci bandhe padāsatti katthaci anuppāso katthaci tadubhayaṃ, dvīhi vinimutto pana bandho viññūhi assādanīyo na hoti. Upari vakkhamānāhi silesasamatāhi yuttaṃ madhurattaṃ pana visesato assādanīyaṃ hotīti. Madhurassa bandhassa bhāvoti ca, padānaṃ āsattīti ca, anu pacchā pāso pakkhepoti ca, padāsatti ca anuppāso cāti ca, tesaṃ vaso bhedoti ca, samā suti vaṇṇo yassāti ca, vaṇṇassa āvuttīti ca viggaho.
当这位圣者证得正自觉时,
无上圣者已证究竟圆满;
自那时起,法之光明现于世间,
世间生起了盛大的庆典。
显示巴利原文 Yadā eso’bhisambodhiṃ, Sampatto munipuṅgavo; Tadā pabhuti dhammassa, Loke jāto mahussavo.
128 当这位牟尼牛王自从成就圆满觉悟、证得一切知智之时起,从那时开始,法——也就是分为四念处等、称为三十七菩提分法的法——便作为大盛典、大兴盛,无有敌对地在世间三类世间中转起。此处,有些因长音而相似,有些因位置而相似,有些因结合而相似,有些则不同,因此说“可能前有同音”。显示巴利原文
128. Eso munipuṅgavo yadā yato pabhuti abhisambodhiṃ sabbaññutaññāṇaṃ sampatto samadhigato, tadā pabhuti tato ārabbha dhammassa catusatipaṭṭhānādibhedassa sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātassa mahussavo mahanto abbhudayo nippaṭipakkhā pavatti loke tividhe jāto ahosīti. Iha kvaci dīghatākataṃ sadisattaṃ, kvaci ṭhānakataṃ, kvaci saṃyogakataṃ, kvaci aññathā, tenāha ‘‘siyā samasuti pubbā’’ti.
128 “若”等起首。当这位牟尼牛王成就圆满觉悟即一切知智,以在自相续中生起的方式证得时,从那时开始,法——即分为身随观念处等、称为三十七菩提分法的法——的大盛典、大兴盛,便在世间,即欲界等三界世间中生起。此处,“yadā eso”因长时而相近,“tato”因位置而相近,“abhisambodhiṃ”因结合而相近,“bhi dhi”因浊音而相近,应如观察词句连接那样理解。又,“abhisambodhi”意为由此而现等觉;“go”为雄性,又为牛王;“munipuṅgava”即诸牟尼中的牛王;“mahussava”即大而又为盛典:如此作词释。显示巴利原文
128.‘‘Yadi’’ccādi. Eso munipuṅgavo yadā abhisambodhiṃ sabbaññutaṃ sampatto sasantāne uppādanavasena sampāpuṇi, tadā pabhuti tato paṭṭhāya dhammassa kāyānupassanāsatipaṭṭhānādipabhedassa sattatiṃsabodhipakkhiyadhammassa mahussavo mahābhivuddhi loke kāmādilokattaye jātoti. Iha ‘‘yadā eso’’ti dīghakālavasena āsannatā, ‘‘ya e’’ti ṭhānavasena āsannatā, ‘‘abhisambodhiṃ sampatto’’ti saṃyogavasena āsannatā, ‘‘bhi dhi’’nti dhanitato āsannatāti iccādinā padāsatti daṭṭhabbā. Abhisambujjhati etāyāti ca, pumā ca so goceti ca, munīnaṃ puṅgavoti ca, mahanto ca so ussavo cāti ca viggaho.
那些牟尼王的柔和微笑,有素馨花丛般的优美;
它们嘲弄着月亮的光辉,奔向远处。
显示巴利原文 Munindamandahāsā te, kundasandohavibbhamā; Disanta’manudhāvanti, hasantā candakantiyo.
129 129. 素馨花丛,即素馨花朵的聚集,它们所具的优美——牟尼之王的温婉微笑、那可意的微笑,嘲弄并胜过了月亮的光辉,驰骋四方、遍游各处。此处,应注意带鼻音的d音与t音的随转。显示巴利原文
129.Kundānaṃ kusumānaṃ sandoho samūho, tassa vibbhamo yesaṃ te, munindassa mandahāsā manuññā hasitāni candassa kantiyo sobhāyo hasantā viḍambayantā disantamanudhāvanti anuvicaranti. Iccatra nakārasahitassa dakārassa, takārassa cānuvattanaṃ.
靛蓝叶瓣双双相对,美丽而吉祥的居所;
牟尼之王的双目,得获青莲般的光辉。
显示巴利原文 ‘‘Indanīladaladvanda-sundaraṃ sirimandiraṃ; Munindanayanadvandaṃ, vindati’ndīvarajjutiṃ’’.
此即前引偈颂的举例说明。显示巴利原文
Iccaparamudāharaṇaṃ.
129 “牟尼之王”等:佛陀那些可意的微笑——牟尼之王的柔和微笑,它们具有如盛开的素馨花丛般的优美,既似在嘲笑无垢的月光,又流向各方、乃至方所边际,周遍而行。此处,带鼻音的d音与带鼻音的t音当理解为重复。又,他们微笑柔和,故称“mandahāsā”;牟尼之王的柔和微笑,故称“munindamandahāsā”;素馨花之聚集,故名“kundasandoha”;具彼优美者,故为“kundasandohavibbhamā”;方向即“disanta”,或诸方向的边际,故称“disanta”——如是作词解。显示巴利原文
129.‘‘Munindi’’ccādi. Kundasandohavibbhamā supupphitakundakusumarāsisadisalīlāvantā te munindamandahāsā buddhassa manuññā hasitā candakantiyo nimmalacandakiraṇe hasantā nindantā disantaṃ taṃ taṃ disaṃ, disāpariyantaṃ vā anudhāvanti vidhāvantīti. Ettha nakārasahitadakārassa, nakārasahitatakārassa ca āvutti daṭṭhabbā. Mandā ca te hāsā ceti ca, munindassa mandahāsāti ca, kundānaṃ sandohoti ca, tassa vibbhamo yesanti ca, disāyeva disantaṃ, disānaṃ vā antanti ca viggaho.
如同两瓣靛蓝宝石般庄严的吉祥殿堂;
牟尼王的双目,得获蓝莲之光华。
显示巴利原文 ‘‘Indanīladaladvanda-sundaraṃ sirimandiraṃ; Munindanayanadvandaṃ, vindati’ndīvarajjuti’’nti.
这也是藉由带 na 音的 da 音进行音色修饰的又一例证。显示巴利原文
Idampi nakārasahitadakāravaṇṇāvuttiyā aparamudāharaṇaṃ.
其中,牟尼之王的双目,犹如蓝宝石花瓣双瓣般美丽,又如一对蓝宝石蓓蕾般悦意,是吉祥之居,是光辉的安住处;它获得蓝莲的光泽、青莲的华彩,意指:与蓝莲之光泽等同。显示巴利原文
Tattha indanīladaladvandasundaraṃ indanīlamaṇisakalikāyugaḷamiva manoharaṃ sirimandiraṃ tatoyeva sobhāya nivāsaṭṭhānabhūtaṃ munindanayanadvandaṃ indīvarajjutiṃ nīluppalakantiṃ vindati anubhoti, indīvarajjutisamānāti adhippāyo.
以一切柔美的音色,不谐韵则不足称颂;
正如这茉莉花环,为流连贪恋的蜜蜂所环绕。
显示巴利原文 Sabbakomalavaṇṇehi, nā’nuppāso pasaṃsiyo; Yathā’yaṃ mālatīmālā, linalolālimālinī.
130 若问:“是否以任何音色组成的不谐韵都不被称赞?”答:“并非如此。”因此说“一切”等。以全然柔和、细软的字母所成的不谐韵,由于与诗律庄严相违,并不值得称赞与赞叹。所谓“正如”,正是举例。这茉莉花环,即以天然之花编成的花串,是那些停驻、忙碌、贪恋、渴求花蜜的蜜蜂的花环;也就是说,它拥有这些蜜蜂的行列。显示巴利原文
130. Yehi kehici āvuttito anuppāsoti ce? Netyāha ‘‘sabba’’iccādi. Sabbehi komalehi sukumārehi vaṇṇehi akkharehi anuppāso na pasaṃsiyo silāghanīyo na hoti silesavirodhittā. ‘‘Yathe’’ti taṃ udāharati. Ayaṃ mālatīmālā jātikusumadāmaṃ linānaṃ byādhitānaṃ lolānaṃ kusumarasārabbha lolupānaṃ alīnaṃ bhamarānaṃ mālā panti sā assā atthīti linalolālimālinī.
130 为说明“即使由一切柔和音色组成的不谐韵也不被称赞”,故说“以一切柔和音色”等。以一切柔和、细软的字母所造的不谐韵,作为音色修饰的一种,由于与诗律庄严相违,并不可称赞,故不被赞叹。“正如”一词是举例。这茉莉花环,这素馨花串,是那些停驻、忙碌、飞落、贪恋、渴求香气的蜜蜂的花环,亦即与蜜蜂的行列相连。在此,通过反复使用 la 音,成就了柔和的音色修饰。其词释为:茉莉花的花环;贪恋的蜜蜂;停驻的贪恋蜜蜂;它们的花环;它拥有这些。显示巴利原文
130. Vuttānuppāsopi sabbakomalavaṇṇehi viracito na pasaṃsiyoti dassetuṃ ‘‘sabbakomalavaṇṇehī’’tiādimāha. Sabbakomalavaṇṇehi sabbehi sukumārakkharehi kato anuppāso vaṇṇāvuttilakkhaṇo na pasaṃsiyo silesālaṅkāraviruddhattā pasattho na hoti. ‘‘Yathā’’ti tamudāharati. Ayaṃ mālatīmālā esā jātisumanamālikā linānaṃ byāvaṭānaṃ patantānaṃ lolānaṃ gandhaluddhānaṃ alīnaṃ bhamarānaṃ mālinī pantiyuttāti. Ettha lakārasseva punappunappayogena komalavaṇṇāvutti. Mālatīnaṃ mālāti ca, lolā ca te alayo cāti ca, linā ca te lolālayo cāti ca, tesaṃ mālāti ca, sā assa atthīti ca viggaho.
温和的,或纯粹的,
或单纯而显著;
或混合,如是成三种,
犹如诸色调和般均匀相称。
显示巴利原文 Mudūhi vā kevalehi, Kevalehi phuṭehi vā; Missehi vā tidhā hoti, Vaṇṇehi samatā yathā.
131 以“柔和”等说明均匀性。以纯粹的柔和音——即未掺杂显著等状态、完整的柔和音,或在四句中为同类、非粗重的柔和音,如 k 类字母等;或以纯粹的显著音,即音势强的,如 bh 类字母等,因粗重与柔和相违;或以混合音,即与柔和音相杂的中等音——以这些字母为工具,在散文与偈颂中,均匀性有三种。此是举出三种例证。显示巴利原文
131. Samataṃ sambhāveti ‘‘mudūhi’’ccādinā. Kevalehi kevalaphuṭādibhāvāpavattehi sakalehi mudūhi catūsupi pādesu sajātiyehi asithilakomalehi vā kakārādīhi vā sithilakomalassa silesapaṭipakkhattā kevalehi phuṭehi vā adhimattasutīhi bhakārādīhi vā akicchavacanīye kicchavacanīyassa sukhumālavipariyayattā missehi vā majjhimasutīhi mudubhūtasaṃsaṭṭhehi vā vaṇṇehi akkharehi karaṇabhūtehi samatā tidhā hoti gajje pajje vā. ‘‘Yathe’’ti tividhamudāharati.
131 现在为说明均匀,他说了“柔和”等。以纯粹的显著音——即整体粗显、全无柔和之音,如 k 等字母;或以纯粹的柔和音——即松软、温和的音;或以如上所述柔和与显著相混合的音作为能作因,在散文与偈颂中,均匀有三种。若以松软温和的音来修饰,便与岩石之饰相违;若以艰涩粗显的音来修饰,便与精巧之饰相违。他举出三种例证。显示巴利原文
131. Idāni samataṃ vibhāvetuṃ ‘‘mudūhi’’ccādimāha. Kevalehi phuṭamissehi aññattā sakalehi mudūhi sithilakomalehi vaṇṇehi kakārādīhi vā kevalehi phuṭehi kevalakomalavaṇṇarahitattā sakalehi akicchuccāraṇīyehi adhimattasutīhi bhakārādīhi vaṇṇehi vā missehi yathāvuttamuduphuṭasammissehi vaṇṇehi vā karaṇabhūtehi samatā gajje vā pajje vā tidhā hotīti. Yadi sithilakomalavaṇṇehi vicaritaṃ silesālaṅkārassa, kicchuccāraṇīyehi phuṭavaṇṇehi kataṃ sukhumālālaṅkārassa ca virujjhatīti. ‘‘Yathā’’ti tividhamudāharati.
仅柔软的均匀显示巴利原文
Kevalamudusamatā
与杜鹃的鸣唱相和,
牟尼尊者的音声流转
达到入心之境
并赐予善士寂灭
显示巴利原文 Kokilālāpasaṃvādī, Munindālāpavibbhamo; Hadayaṅgamataṃ yāti, Sataṃ deti ca nibbutiṃ.
132 一三二.“杜鹃”等。杜鹃与迦陵频伽鸟的啼鸣,能与之相合、令戒显现,故称“与杜鹃鸣叫相合”,意即与彼音声相似。牟尼尊者的语声,是具足舒展等八支的妙音,其音声流韵能令善士悦意入心、随顺心意、甘美可意,并给予他们寂灭与涅槃。显示巴利原文
132.‘‘Kokile’’ccādi. Kokilānaṃ karavīkasakuṇānaṃ ālāpo kūjitaṃ, taṃ saṃvadati pakāsati sīlenāti kokilālāpasaṃvādī, taṃsadisoti attho, munindassa ālāpo visaṭṭhādiaṭṭhaṅgiko saro tassa vibbhamo vilāso sataṃ sappurisānaṃ hadayaṅgamataṃ manonusāritaṃ madhurabhāvaṃ yāti, nibbutiṃ nibbānañca tesaṃ deti.
132 一三二.“杜鹃”等。杜鹃与迦陵频伽鸟的鸣叫,是声与妙韵;与之相合,即有彰显之性,此是意旨。一切智牟尼尊者的语声,是具足舒展等八支的音声,其流韵妙致能令善士悦意入心、心生欢喜,并藉由听闻之缘,施予彼诸善士寂灭与涅槃——他正是施予者。此处,由“杜鹃鸣叫”之声,依于所依的表达方式,妙韵被执取。显示巴利原文
132.‘‘Kokili’’ccādi. Kokilānaṃ karavīkasakuṇānaṃ ālāpaṃ nādalīlaṃ saṃvādī pakāsanasīlo, taṃsadisoti adhippāyo, munindassa sabbaññuno ālāpassa visaṭṭhādiaṭṭhaṅgikanādassa vibbhamo vilāso sataṃ sappurisānaṃ hadayaṅgamataṃ cittārādhitabhāvaṃ yāti ca, nibbutiṃ sutasambandhena tesaṃyeva sādhūnaṃ nibbānaṃ deti ca dentopi hotīti. Ettha kokilālāpasaddena nissite nissayavohārena līlā gahitā.
仅粗显的均匀显示巴利原文
Kevalaphuṭasamatā
可崇敬者的崇敬状态
世尊即是具足吉祥者;
期望成就具吉祥者,
谁会不恭敬那位遍胜者呢?
显示巴利原文 Sambhāvanīyasambhāvaṃ, Bhagavantaṃ bhavantaguṃ; Bhavantasādhanākaṅkhī, Ko na sambhāvaye vibhuṃ.
133 “可崇敬者”等:可崇敬者,即应受尊敬之人。于天世间中,他具足善妙的意图。已证涅槃者名为“有终者”,他是遍胜者、世尊、正自觉者。“有”即轮回,其终结、尽头为涅槃;期望以戒成就其圆满者,称为“期望有终之成就者”。轮回中的众生,哪一个会不尊敬、不恭敬他呢?必定恭敬。这便是其义。显示巴利原文
133.‘‘Sambhāvanīye’’ccādi. Sambhāvanīyo ādaraṇīyo. Sadevake loke santo sobhano bhāvo adhippāyo yassa taṃ. Bhavantaṃ nibbānaṃ gatoti bhavantagu, taṃ vibhuṃ. Bhagavantaṃ sammāsambuddhaṃ. Bhavassa saṃsārassa anto avasānaṃ nibbānaṃ, tassa sādhanaṃ sampādanamākaṅkhati sīlenāti bhavantasādhanākaṅkhī, ko nāma saṃsāravattijano. Na sambhāvaye ādaraṃ na kareyya, karotyevāti attho.
133 “可崇敬者”等:“可崇敬者”即具有可崇敬之状态,为天世间所尊敬、具善妙意图的、已证涅槃(有终)的遍胜者、主宰者、世尊、正自觉者。“期望有终之成就者”即渴望涅槃成就者。哪一个轮回有情不会尊敬、不会恭敬呢?必定恭敬。复次,以“善妙且是状态”故、以“可崇敬之状态为其所有”故、“有之终结”故、“已证有终”故、“彼之成就”故、“期望彼以戒”故,作此分解。显示巴利原文
133.‘‘Sambhāvanīyi’’ccādi. Sambhāvanīyasambhāvaṃ sadevakena lokena ādaraṇīyasobhanādhippāyaṃ bhavantaguṃ bhavassa antasaṅkhātaṃ nibbānaṃ gataṃ vibhuṃ pabhuṃ bhagavantaṃ sammāsambuddhaṃ bhavantasādhanākaṅkhī nibbānasādhanābhilāsī ko katamo saṃsāravattijano na sambhāvaye ādaraṃ na kareyya, karotyeva. Santo ca so bhāvo cāti ca, sambhāvanīyo sambhāvo yasseti ca, bhavassa antanti ca, bhavantaṃ gatoti ca, tassa sādhananti ca, taṃ ākaṅkhati sīlenāti ca viggaho.
Laddhacandanasaṃsagga-sugandhimalayānilo; Manda’māyāti bhītova, munindamukhamārutā.
134 134.“得”等。获得与檀香树的接触、亲近,由此具足妙香,故为芬芳的摩罗耶风,即南风。此风从牟尼王面前之风而来,却仿佛恐惧一般,因自身不具足那样的殊胜清凉与芬芳,所以从远处缓缓追随而来。“缓慢地”是形容其来势的特征。显示巴利原文
134.‘‘Laddhi’’ccādi. Laddho candanatarūnaṃ saṃsaggo paricayo tena sobhano gandho assāti sugandhī surabhi malayānilodakkhiṇapavamāno munindassa mukhamārutā bhītova tādisamuduttasītalattasugandhasampattiyā attano dūratarattā āyāti anuvattati. Mandanti āgamanakriyāvisesanaṃ.
134 134.“得”等。已得檀香接触的芬芳摩罗耶风,即因获得与檀香树心材的结合而具足妙香、从摩罗耶地方吹来的风。此风从牟尼王面前之风——即从佛陀面前为香气所熏的风——而来,却仿佛恐惧一般,因自身不具足那样的殊胜芬芳与清凉,所以如同恐惧般地缓慢、徐徐迎面吹来。“檀香之接触”故,“已得彼檀香接触”故,“具有妙香”故,“由得檀香接触而芬芳”故,“从摩罗耶吹来的风”故,“从牟尼王面前吹出的风”故,如此分解。“缓慢地”是动作的特征。在此,于三种平等性中,如“杜鹃鸣声相应”等所示的三种所标,及如“唯以柔和”等所示的三种特征,其平等性甚为明显。显示巴利原文
134.‘‘Laddhi’’ccādi. Laddhacandanasaṃsaggasugandhimalayānilo paṭiladdhacandanatarusārasamavāyena sobhanagandhasamannāgato malayadesato āgacchamānamāluto munindamukhamārutā buddhassa mukhasurabhivāsitapavanato bhīto iva tādisamudusurabhisītalattassa attani asambhavato bhītova mandaṃ saṇikaṃ yāti abhimukhametīti. Candanānaṃ saṃsaggoti ca, laddho ca so candanasaṃsaggoti ca, sobhano gandho yassāti ca, laddhacandanasaṃsaggena sugandhīti ca, malayato āgato aniloti ca, munindamukhato nikkhanto mārutoti ca viggaho. Mandanti kriyāvisesanaṃ. Ettha tividhasamatāyaṃ ‘‘kokilālāpasaṃvādi’’ccāditividhalakkhiyassāpi ‘‘mudūhi vā kevalehi’’ccādinā dassitalakkhaṇattayena tulyatā supākaṭāvāti.
多含不粗之字,纯由柔软所成;
远离难发音之字母,这便是柔和性。
显示巴利原文 Aniṭṭhurakkharappāyā, sabbakomalanissaṭā; Kicchamuccāraṇāpeta-byañjanā sukhumālatā.
135 135. “以不粗之字”等语,是说明柔和性。不粗即不粗糙、不刺耳的字与音,这些字音在此中占多数,故说如此。“粗者少”即由“多含”一词所暗示。正因如此,它由一切纯粹柔软、松弛、轻巧的字所发出。难发音之字母远离,即发音困难的字母已离去。如此解释后,便确立了柔和性。显示巴利原文
135. Sukhumālatā kathīyati ‘‘aniṭṭhurakkhare’’ccādinā. Aniṭṭhurāni apharusāni akkharāni vaṇṇāni pāyāni bahūni yassā sā tathā, ‘‘niṭṭhurāni appakānī’’ti pāyaggahaṇena sūcitaṃ, tatoyeva sabbehi kevalehi komalehi sithilehi laghūhi akkharehi nissaṭā niggatā kicchena dukkhena uccāraṇā tato apetāni apagatāni byañjanāni yassā sāti anuvaditvā sukhumālatā vidhīyate.
135 今以“不粗”等词显示柔和性。所谓“多含不粗之字”,即多含不刺耳之音;“脱离一切柔软”,即因多取不粗之字,故完全不含柔软之音;“远离难发音之字母”,即具足远离难发音之字,这称为柔和性。“多含不粗之字”故,“一切柔软”故,“脱离”故,“难发音”故,“远离”故,“具足字母”故,如是分解。有随韵插入。显示巴利原文
135. Idāni sukhumālataṃ dasseti ‘‘aniṭṭhure’’ccādinā. Aniṭṭhurakkharappāyā akakkasavaṇṇabahulā sabbakomalanissaṭā aniṭṭhurakkharānaṃ yebhuyyaggahaṇatoyeva sakalasithilavaṇṇavirahitā kicchamuccāraṇāpetabyañjanā dukkhuccāraṇīyavaṇṇehi vigataakkharasamannāgatā sukhumālatā nāmāti. Aniṭṭhurāni akkharāni pāyāni bahūni yassanti ca, sabbe ca te komalā ceti ca, tehi nissaṭāti ca, kicchena uccāraṇāti ca, tehi apetānīti ca, tāni byañjanāni yassāti ca viggaho. Niggahītāgamo.
眼见色相殊胜,耳闻甘美音声;
善士于正自觉者之世,远离嬉戏而游行。
显示巴利原文 Passantā rūpavibhavaṃ, suṇantā madhuraṃ giraṃ; Caranti sādhū sambuddha-kāle keḷiparammukhā.
136 第136条。以‘眼见’等语为例说明。眼见色之成就,耳听甜美之语,善士们远离嬉戏、不乐玩耍而游行——这是句义上的关联。发生在何处?说为‘在正自觉者出世之时’。显示巴利原文
136. Udāharati ‘‘passantā’’iccādi. Rūpavibhavaṃ rūpasampattiṃ passantā madhuraṃ giraṃ vācaṃ suṇantā sādhavo keḷiparammukhā kīḷāya nicchantā carantīti sambandho. Katthāti āha ‘‘sambuddhakāle’’ti.
136 第136条。以‘眼见’等语举出所说明的特征,其内涵即如前文所述。显示巴利原文
136.‘‘Passanti’’ccādinā lakkhiyamudāharati, taṃ vuttatthameva.
纵使不具庄严修饰,亦如是在善士们面前呈现;
它特别地升进,因此光辉明亮,极其可爱。
显示巴利原文 Alaṅkāravihīnāpi, sataṃ sammukhate’disī; Ārohati visesena, ramaṇīyā tadujjalā.
137 关于“即使没有庄严”等句:即使没有庄严修饰,这样的柔和性也能升达智者面前,成为他们言谈的对境,更何况以义庄严而庄严呢?“pi”字表此义。而以本性庄严等庄严而光辉明亮者,则特别可爱,极为令人愉悦。显示巴利原文
137. Visiṭṭhassāññadhammassa abhāvepimināvopādeyo bandhoti āha ‘‘alaṅkāre’’ccādi. Alaṅkārehi vihīnāpi edisī sukhumālatā sataṃ paṇḍitajanānaṃ sammukhataṃ abhimukhabhāvaṃ vācāgocarattaṃ ārohati upagacchati, kimutaatthālaṅkārālaṅkitetyapisaddo. Tena sabhāvavutyādinā alaṅkārena ujjalā dittā pana visesenātisayena ramaṇīyā manuññāti.
137 “即使没有庄严”等句:这样的柔和性,即使没有庄严修饰、没有义庄严,也能升达智者面前,成为他们言谈的对境——这是其含义。它因由本性庄严与曲折庄严所产生的义庄严而辉耀,特别可爱,极为可意。“即使没有庄严”与“因此光辉”是分开的解说。显示巴利原文
137.‘‘Alaṅkāre’’ccādi. Edisī evaṃvidhā sukhumālatā alaṅkāravihīnāpi atthālaṅkāravirahitāpi sataṃ paññavantānaṃ sammukhataṃ abhimukhabhāvaṃ tesaṃ vacanavisayabhāvanti attho ārohati pāpuṇāti. Tadujjalā tena sabhāvavuttivaṅkavuttisambhūtena atthālaṅkārena jotamānā visesena atisayena ramaṇīyā manuññā hoti. Alaṅkārehi vihīnāti ca, tena ujjalāti ca viggaho.
Romañcapiñcharacanā, sādhuvādāhitaddhanī; Laḷanti’me munīmeghu-mmadā sādhu sikhāvalā.
138 138. 此处以“竖毛”等句举例说明。“竖毛”,即如身毛竖立,或即竖毛本身。“羽毛”即孔雀翎,其排列呈伞盖状。“善言”即善妙之语,或与善言相似;其中具足名为“鸣声”的孔雀叫声。“因如牟尼般的云”——与牟尼相似、或可称为牟尼的水云——而陶醉、迷醉。如善士般的孔雀,或善士本身嬉戏,即具足优雅地漫步,彼此娱乐。这是其含义。显示巴利原文
138. Tamudāharati ‘‘romañce’’ccādinā. Romañcā lomahaṃsā iva romañcā eva vā, piñchāni barihāni tesaṃ racanā chattākārena vidhānaṃ yesaṃ te tathā, ‘‘sādhū’’ti vādo vacanaṃ taṃsadisoyeva vā, āhito dhani kekāsaṅkhāto yesaṃ te tathā, munimeghena munisadisena munisaṅkhātena vā vāridena ummadā mattā sādhusadisā sādhu eva vā sikhāvalā mayūrā laḷanti līlopetā vicaranti, aññamaññaṃ ramantīti attho.
138 以“竖毛”等语,说明具足义庄严的柔和性。“具有如竖毛般的羽毛排列”:谓如身毛竖立般的毛,或竖毛即是羽毛的排列,如伞盖般扩展;“具足善言般的鸣声”:即具足类似“善哉”之语的鸣声,或具足由善言所起的孔雀鸣声;“因如牟尼般的云而陶醉”:即因类似牟尼或称为牟尼的云而生起陶醉;这些孔雀“如善士”,即类似善士的孔雀,或善士本身嬉戏,具足优雅。此乃以整体为对象的略说譬喻:于次要方面,应解为“如竖毛、如善言、如牟尼、如善士”;于主要方面,应解为“如羽毛排列、如具足鸣声、如云、如孔雀”。词句分解为:“竖毛即是羽毛”、“其排列”、“善言”、“具足鸣声”、“具足善言鸣声”、“牟尼即是云”、“因此陶醉”、“善士即是孔雀”。其中“munīmegho”的长音是为保护韵律。显示巴利原文
138. Atthālaṅkārayuttasukhumālatamudāharati ‘‘rome’’ccādinā. Romañcapiñcharacanā lomahaṃsasadisā romā eva vā piñchānaṃ barihānaṃ racanā chattākārena vitthāravantā sādhuvādāhitaddhanī ‘‘sādhū’’ti vacanasadisehi sādhuvādehi vā pavattakekāninnādehi samannāgatā munimeghummadā munisadisena munisaṅkhātena vā meghena sañjātamadā ime sādhusikhāvalā sajjanasadisā sādhuno eva vā mayūrā laḷanti līlopetā bhavantīti. Idaṃ asesavatthuvisayaṃ samāsarūpakaṃ amukhyapakkhe ‘‘romañcā viya sādhuvādo viya muni viya sādhavo viyā’’ti ca, mukhyapakkhe ‘‘piñcharacanā viya āhitaddhanī viya megho viya sikhāvalā viyā’’ti upacaritabbaṃ. Romañcā eva piñchānīti ca, tesaṃ racanā yesanti ca, ‘‘sādhu’’iti vādoti ca, āhito ca so dhani ceti ca, sādhuvādo āhitaddhani yesanti ca, muni eva meghoti ca, tena ummadāti ca, sādhavo eva sikhāvalāti ca vākyaṃ. ‘‘Munīmegho’’ti ettha dīghattaṃ chandānurakkhaṇatthaṃ.
微妙与柔和,不仅在词,亦在词义与所诠之境;
犹如于“已死”等词中,有“称赞”等义之说。
显示巴利原文 Sukhumālattamattheva, padatthavisayampi ca; Yathā matādisaddesu, kittisesādikittanaṃ.
139 为了显示微妙柔软不仅体现在声音上,也体现在意义上,故说“微妙柔软”等。所谓“也在于意义”,是指意义确实存在,这是由避免不合宜、粗俗与过患而成就的。用“如同”来举例。在应说“已死”等词语时,而有“称赞”等措辞的说法。显示巴利原文
139. Na kevalaṃ sukhumālatā saddeva, atthepīti dassetumāha ‘‘sukhumālatta’’miccādi. Atthevāti vijjateva, taṃ tu anocityagāmmādivajjanā sambhavati. ‘‘Yathe’’ti tamudāharati. Matādisaddesu vattabbesu kittisesādīnaṃ saddānaṃ kittanaṃ kathanaṃ.
139 为了显示此微妙柔软并不只在声音上,也在于意义上,故说“微妙柔软”等。微妙柔软不仅在词音上,也在词义以及词所表诠的境域上,也就是说,微妙柔软同样存在于意义中;这是通过避免不合宜、低劣与粗俗的过失而成就的。用“如同”来举例。在应说“已死”等词语时,而有“称赞”等词的说法。“已死”等指“寿命已尽”等词,“称赞”等指“已生天界,庄严天身”等词,这就是释义。显示巴利原文
139. Ayaṃ sukhumālatā na kevalaṃ saddeva, atthepīti dassetuṃ āha ‘‘sukhumālatta’’miccādi. Sukhumālattamattheva padatthavisayampi ca padābhidheyyagocarampi sukhumālattaṃ attheva, tañca ocityahīnagāmmadosaparihārena sijjhati. ‘‘Yathā’’ti tamudāharati. Matādisaddesu vattabbesu kittisesādisaddānaṃ kittanaṃ kathananti. Mato itiādi yesaṃ ‘‘jīvitakkhayaṃ patto’’ iccādīnamiti ca, kittiseso itiādiyesaṃ ‘‘devattaṃ gato, saggakāyamalaṅkarī’’tyādīnamiti ca viggaho.
流畅词句的交织——
令人愉悦之功德依处;
带关联之庄重,此即
名为‘双关’,正如彼例。
显示巴利原文 Siliṭṭhapadasaṃsagga- Ramaṇīyaguṇālayo; Sabandhagāravo so’yaṃ, Sileso nāma taṃ yathā.
140 以“紧密”等语显示双关。所谓“紧密”,是指词与词之间没有松散的连结,彼此紧密相扣;如此交织,便能成就令人愉悦、可意的功德,而这种功德的依处,即是它生起之处。结构的庄重在于组织之不松散,此庄重性与之俱起,故称“具足结构之庄重”。由此确立:此即名为双关。接着以“正如彼例”举例说明。正如这一双关的例子,其他类似的情况也应如此理解,并非只有这一例,这便是“正如彼例”一语的含义。显示巴利原文
140. Silesaṃ dasseti ‘‘siliṭṭhe’’ccādinā. Siliṭṭhānaṃ bandhalāghavābhāvena aññamaññaṃ siliṭṭhānaṃ padānaṃ saṃsaggena ramaṇīyo manuñño guṇo tassa ālayo pavattiṭṭhānaṃ. Bandhassa racanāya gāravo asithilatā, saha tena vattatīti sabandhagāravoti anuvaditvā soyaṃ sileso nāmāti vidhīyate. ‘‘Taṃ yathe’’tyudāharati. Yathā ayaṃ sileso, tathā aññopi tādiso daṭṭhabbo, na tvayameveti ‘‘taṃ yathā’’ saddassattho.
140 现在,以“紧密”等语说明双关。由位置、作用等相近之音声排列为因,那些彼此相依之词相结合,形成紧密之词的交织,令人愉悦的功德便依此而生;具足结构之庄重,即与称为结构庄重之组织的不松散性一起生起——此结构即名为双关。所谓双关,就是结构的庄重;而成就这种庄重的结构,在此也称作双关。“紧密”、“他们为词”、“他们之交织”、“以此而令人愉悦”、“那便是功德”、“其依处”、“结构之庄重性”、“与之俱起”——这便是释句。正如彼例:“bālindu”等。显示巴利原文
140. Idāni silesaṃ niddisati ‘‘siliṭṭhe’’ccādinā. Siliṭṭhapadasaṃsaggaramaṇīyaguṇālayo ṭhānakaraṇādīhi āsannavaṇṇānaṃ vinyāsahetu aññamaññanissitānaṃ padānaṃ samavāyena manuññaguṇassa pavattiṭṭhānabhūto sabandhagāravo bandhagāravasaṅkhātaracanāya asithilabhāvena saha pavatto so ayaṃ bandho sileso nāmāti. Sileso nāma bandhagāravo, tappaṭipādakabandhopyettha silesoti vuccati. Siliṭṭhā ca te padā ceti ca, tesaṃ saṃsaggoti ca, tena ramaṇīyoti ca, so eva guṇoti ca, tassa ālayoti ca, bandhassa guruno bhāvoti ca, tena saha pavattatīti ca vākyaṃ. Taṃ yathā ‘‘bālindu’’iccādi.
以截断幼月娇媚的指甲光芒之华彩;
愿彼牟尼主足莲之光辉,守护汝等。
显示巴利原文 Bālinduvibbhamacchedi-nakharāvalikantibhi; Sā munindapadambhoja-kanti vo valitā’vataṃ.
141 141.「如新月」等。「新月」指月之第五日(初五之月)的妩媚,即可爱之态,由戒而断除,故称「断除新月妩媚者」。诸指甲行列的光彩,与那如同第五日月辉的指甲行列光彩相伴共俱——此即牟尼主的足,正是莲花;这便是他们莲足的光辉。「汝等」是通称。愿此光辉守护你们。显示巴利原文
141.‘‘Bālindu’’iccādi. Bālinduno pañcamī pañcadasakalassa vibbhamo manoharattaṃ, taṃ chindati sīlenāti bālinduvibbhamacchediyo pañcamīcandassa kalāsannibhānaṃ nakharānaṃ nakhānaṃ āvaliyo tāsaṃ kantibhi sobhāhi saha valitā saṃyuttā sā, munindassa padāniyeva ambhojāni padumāni tesaṃ kanti. Vo tumhe sāmaññena vadati. Avataṃ pālayatu.
141 141.「新月」等……与那些本性足以令新月妩媚黯然无光的指甲行列光彩相伴共俱者——此即牟尼主足莲之光辉,正自觉者足莲之庄严,愿彼守护你们。此处作逐词分解:「新月」中,「新」为愚痴、幼稚之义;「月」为因陀罗(即月神)之义。「其妩媚」,即其摇曳可爱之态。「断除」,以戒而断除之义。「诸甲之列」,即指甲行列。「他们之光彩」,即这些指甲之光辉。「断除新月妩媚者」,即指甲行列的光彩。「牟尼主之诸足」,即他们莲花。「他们之光彩」,即这些莲足之庄严。显示巴利原文
141.Bālindu…pe… kantibhi taruṇacandavilāsavināsanasabhāvasamannāgatanakhapantisobhāhi saha valitā saṃyuttā sā munindapadambhojakanti sā sambuddhapādapadumasobhā vo tumhe avataṃ rakkhatūti. Bālo ca so indu cāti ca, tassa vibbhamoti ca, taṃ chindati sīlenāti ca, nakhānaṃ āvaliyoti ca, tāsaṃ kantīti ca, bālinduvibbhamacchediyo ca tā nakharāvalikantiyo cāti ca, munindassa padānīti ca, tāniyeva ambhojānīti ca, tesaṃ kantīti ca viggaho.
若有具足才能者,
且其德行为人所知悉,
他便依此成为宽弘者。
显示巴利原文 Ukkaṃsavanto yo koci, Guṇo yadi patīyate; Udāro’yaṃ bhave tena, Sanāthā bandhapaddhati.
142 142. 为了确定“宽弘”之义,而说“ukkaṃsavanto”(具有最胜者)等。任何一位——因为没有“唯此”的限定——其功德,即舍离之殊胜等,若为最胜、殊胜者,被了知、被识别,则在“纽带”中被了知,因为将要说“bandhapaddhati”(维系之途径),此人便应成为“宽弘者”,这是法则。“愿此人成为宽弘者,由此会有何结果?”故而说“tena”(以此)等。以此最胜功德,那维系之途径,即安排之次第,与作为依怙的宽弘功德俱行,故而为有依怙者,也就是具有成就的意思。显示巴利原文
142. Udārattamavadhārayamāha ‘‘ukkaṃsavanto’’iccādi. Yo koci ‘‘idameve’’ti niyamābhāvā guṇo cāgātisayādiko ukkaṃsavanto adhimatto yadi patīyate viññāyate bandheti viññāyati ‘‘bandhapaddhatī’’ti vakkhamānattā, ayaṃ udāro bhaveti vidhi. Udāroyaṃ hotu, kiṃ tato siyāti āha ‘‘teni’’ccādi. Tena ukkaṃsavatā guṇena bandhapaddhati racanakkamo nāthabhūtena udāraguṇena saha vattatīti sanāthā, sampadāvāti vuttaṃ hoti.
142 142. 现在以“ukkaṃse”等来阐明“宽弘”之义。任何具有最胜、殊胜的功德,即舍离之殊胜等,那种应通过语词系列而令成就的影响力,若被认知,若在某处、在维系中被了知,那么此如前所述的功德,便应名为“宽弘”。若问:“以此有何用处?”——语词系列以此最胜功德而为有依怙、有安立处。作词释:“彼有最胜(ukkaṃso assa atthīti),故为有最胜者”;“与依怙俱行(nāthena saha vattatīti)”;“维系之途径(bandhassa paddhatīti)”。显示巴利原文
142. Idāni udārattamuddisati ‘‘ukkaṃse’’ccādinā. Ukkaṃsavanto atisayavā yokoci guṇo cāgātisayādiko saddāvaliyā paṭipādanīyo ānubhāvo yadi patīyate sace katthaci bandhe viññāyate, ayaṃ yathāvuttaguṇo udāro nāma bhave. Tena kiṃ payojananti ce? Bandhabandhati padāvali tena ukkaṃsavatā guṇena sanāthā sappatiṭṭhā hoti. Ukkaṃso assa atthīti ca, nāthena saha vattatīti ca, bandhassa paddhatīti ca viggaho.
乔达摩啊,那些身体为您的足莲之尘所涂染的众生,
啊,那些众生毕竟达至无尘之境。
显示巴利原文 Pādambhojarajolitta-gattā yetava gotama; Aho te jantavo yanti, sabbathā nirajattanaṃ.
143 143. 此处以“足”等偈颂来说明。“乔达摩”是以族姓称呼世尊。词语分解:您的、世尊的足莲之尘,即微尘;那些身体被此尘所涂染者。那些众生、有情,以一切方式,因不被尘——即所谓烦恼之尘——所染着,故从尘中出离,成为无尘者;他们之状态为无尘之状态,亦即无烦恼之状态,他们达到、证得此。啊,真是奇妙!因为被尘涂染者本该是染污的,然而尊者却以足尘之涂染,令众生成为无尘者。这正是尊者的奇妙之处,这是义理所在。显示巴利原文
143. Tamudāharati ‘‘pāde’’ccādinā. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Tava bhagavato pādambhojānaṃ rajāni reṇavo, tehi littāni upadehitāni gattāni yesanti viggaho. Ye janā te jantavo sabbappakārena rajolavenāpyanupalittattā rajehi kilesasaṅkhātehi niggatā nirajā, tesaṃ bhāvo nirajattanaṃ nikkilesabhāvaṃ yanti pāpuṇanti. Aho acchariyaṃ yato rajasā littā nāma saṃkiliṭṭhāyeva siyuṃ, bhavaṃ pana pādarajasā vilepane jane niraje karoti. Acchariyaṃ bhavato idanti attho.
143 143. 今以“足迹所沾之尘”等语举示。乔达摩尊者,那些有情的身体——头顶、前额等身分,为您的足莲之尘所涂染——这些有情竟以一切方式完全不染著名为烦恼的尘垢,而全然达到无尘、离烦恼尘的状态,啊,真是稀有!被尘涂染者本应是染污的,您却令被足尘所染的众生也成为无尘者,这便是此处之义。世尊的卓越德行于此彰显。释词如下:“足即莲花”“他们之尘”“他们之尘所涂染的身体”“从名为烦恼的尘中出离者”“他们之状态”。显示巴利原文
143. Idāni udāharati ‘‘pādambhoje’’ccādinā. Bho gotama ye sattā tava tuyhaṃ pādambhojarajolittagattā pādapadumareṇulittamatthakanalāṭādisarīrāvayavayuttā te jantavo sattā sabbathā kilesasaṅkhātarajojallehi anupalittattā sabbappakārena nirajattanaṃ vigatakilesarajobhāvaṃ yanti pāpuṇanti, aho acchariyaṃ. Rajolittā nāma saṃkiliṭṭhā siyuṃ, tvaṃ pana pādarajasā upalittepi satte niraje karosīti bhāvo. Iha bhagavato ukkaṃsaguṇo dīpito hoti. Pādāniyeva ambhojānīti ca, tesaṃ rajānīti ca, tehi littāni gattāni yesanti ca, rajehi kilesehi niggatāti ca, tesaṃ bhāvoti ca vākyaṃ.
Evaṃ jinānubhāvassa, samukkaṃso’tradissati; Paññavā vidhinā’nena, cintaye paramīdisaṃ.
144 若问:此处,哪一种最殊胜的功德,能令结合有所依怙?答:“如是”等。所谓“如是”,即胜利者之威力、正自觉者之威力中最殊胜、最卓越者,于此结合中可见、可显现。因此,依此胜利者之威力这一最殊胜功德,结合便有所依怙。为显示其余义趣,他说“有智者”等。“有智者”即具足智慧者,应以此方法、此次第,思惟其余、另外的含义。显示巴利原文
144. Ko panettha ukkaṃsavanto guṇo yena bandho sanātho siyāti ce? Āha ‘‘eva’’miccādi. Evamiti jinānubhāvassa sammāsambuddhapabhāvassa samukkaṃso atisayo dissati padissate atra bandhe, tasmā jinānubhāvena ukkaṃsavatā guṇena bandho sanātho siyāti. Pakāramimamaññatrapiatidisanto āha ‘‘paññavā’’tiādi. Paññavā paññāsampanno anena vidhinā iminā pakārena edisaṃ evarūpaṃ paraṃ aññaṃ cintaye vitakkeyya.
144 为显示前述功德之实例及对弟子的教诫,他说“如是”等。于此随后的偈颂中,依前述次第,胜利者之威力、如来之威力的殊胜性与增上性可见、可显现。因此,依此名为胜利者之威力的最殊胜功德,结合应有所依怙。“有智者”即具有殊胜智慧者,应以此方法、此次第,思惟、观想其余类似的含义。显示巴利原文
144. Idāni yathāvuttaguṇanidassanañca sissānusāsanañca dasseti ‘‘eva’’miccādinā. Atra imissaṃ anantaragāthāyaṃ evaṃ yathāvuttakkamena jinānubhāvassa tathāgatappabhāvassa samukkaṃso ādhikkaṃ dissati padissate, tasmā jinānubhāvasaṅkhātena ukkaṃsavatā guṇena bandho sanātho bhaveyya. Paññavā pasatthañāṇavanto anena vidhinā iminā kamena īdisaṃ paraṃ aññaṃ cintaye kappeyya.
彼亦当知是崇高的,
凡是殊胜、值得称赞的特质
犹如嬉戏的湖、优美的
雅笑、金臂钏等。
显示巴利原文 Udāro sopi viññeyyo, Yaṃ pasatthavisesanaṃ; Yathā kīḷāsaro līlā- Hāsahemaṅgadādayo.
145 为了显示另一种崇高,他说“崇高的”等。凡殊胜的、可赞美的特质被执取,那也应知为崇高,而非仅如前面所说的那样。他以“如同”举例。嬉戏之湖,即为了嬉戏而作的湖;游戏之欢笑,即与游戏相应的欢笑;金制的、黄金所成的臂钏,这是复合词,以这些为首,是就其外在意义而言。“等”字则涵盖了花鬘、宝珠、腰带等。然而,此处的崇高,是由舍离结缚的粗野、村俗而生起的。显示巴利原文
145. Aparamudārappakāraṃ dassetumāha ‘‘udāro’’iccādi. Yaṃ pasatthaṃ silāghanīyaṃ visesanaṃ upādiyati, sopi na pana yathāvuttova udāro viññeyyo. ‘‘Yathe’’tyudāharati. Kīḷāya kīḷatthaṃ saro, līlāya yutto hāso, hemaṃ hemamayamaṅgadanti samāso, taṃ ādi yesanti bāhirattho. Ādisaddena kusumadāmamaṇimekhalādīnaṃ saṅgaho. Ayaṃ tu bandhapharusagāmmapariccāgā sambhavati.
145 又以“崇高的”等显示另一种崇高。凡是殊胜的、可赞美的特质,也应知为崇高。他以“如同”举例:嬉戏之湖,即为了嬉戏而作的湖;游戏之欢笑,即与游戏相应的欢笑;金臂钏等,即金制手镯等。“为了嬉戏的湖”“与游戏相应的欢笑”“金制的、黄金所成的臂钏”——以这些为首,包含了花鬘、宝珠、腰带等,这是词释。这样的崇高,是由于舍离结缚的粗野、村俗等过失而成就的。显示巴利原文
145. Aññamapi udāraṃ dasseti ‘‘udāro’’ccādinā. Yaṃ pasatthavisesanaṃ pasaṃsanīyavisesanaṃ hoti, sopi udāroti viññeyyo. ‘‘Yathā’’ti tamudāharati. Kīḷāsaro kīḷāya kato saro. Līlāhāso līlāya yutto hāso. Hemaṅgadādayo suvaṇṇakeyūrāiccādayoti. Kīḷatthāya saroti ca, līlāya yutto hāsoti ca, hemaṃ hemamayaṃ aṅgadanti ca, līlāhāso ca hemaṅgadañcāti ca, tāni ādīni yesaṃ kusumadāmamaṇimekhalādīnanti ca viggaho. Ayamudāro bandhapharusagāmmādidosapariccāgena sijjhati.
Lokiyatthānatikkantā, Kantā sabbajanānapi;
所谓“光辉”,是针对未超越(世间)者而说的。显示巴利原文
Kanti nāmā’tivuttassa,
如“muninda”(牟尼之王)等。显示巴利原文
Yathā ‘‘muninda’’iccādi.
146 以“lokiya”(世俗的)等说明“光辉”。所谓“lokiya”,意为在世间(loke)被知晓,即未超越、未偏离世俗的意义与所指,为一切诗人及其他人所喜爱、悦意,这便称为光辉。而这一音声功德,是由舍弃“过度言说”这一语病而成就的,故有“过度言说”等说;其例已如前所述。显示巴利原文
146. Kantiṃ kathayati ‘‘lokiyi’’ccādinā. Loke vidito lokiyo, taṃ lokiyaṃ atthaṃ abhidheyyaṃ anatikkantā anatītā sabbesaṃ kavīnamitaresaṃ vā janānaṃ eva kantā manoharā kanti nāmāti vuccati. Ayaṃ pana saddaguṇo ativuttassa vākyadosassa pariccāgena sambhavati. Tenāha ‘‘ativuttassā’’tiādi. Udāharaṇattho heṭṭhā vuttoyeva.
146 现在以“lokiya”等显示“光辉”。所谓光辉,是指未超越世俗意义、未偏离世间通用词义,为一切人、一切诗人所喜爱、悦意者。它是在舍弃“过度言说”——即舍除过度言说之过失——的情况下所说的,属于排除过失的章节中已解说过的内容。正因为光辉是由舍弃过度言说过失而得以成立,所以那(过度言说)正是它得以彰显的特征所在,这便是要点。“在世间被知晓”解释为:那个(世间)与那个意义。而“如”等显示光辉的示例,即“muninda”等,也正是前文已述的。显示巴利原文
146. Idāni kantiṃ dasseti ‘‘lokiyi’’ccādinā. Lokiyatthānatikkantā loke pasiddhasaddatthamanatikkantā sabbajanānaṃ sakalakavīnaṃ kantā manuññā kanti nāma vuccate, sā ativuttassa ativuttadosassa parihārato vuttā dosaparihāraparicchede kathitā hoti. Ativuttadosaparihārato eva kantiyā siddhattā tassa lakkhiyo eva etissā hotīti adhippāyo. Loke viditoti ca, so ca so attho ceti ca viggaho. ‘‘Yathā’’ti kantiyā udāharaṇaṃ dasseti ‘‘muninda’’iccādi. Taṃ vuttameva.
所谓“意义的明了”,是指所表达之义——显示巴利原文
Atthabyattā’bhidheyyassā-
无论是从音声还是从意义上,都毫无含混;
此无含混性,正是由那二者(音声与意义)和合而成就的。
显示巴利原文 Neyyatā saddato’tthato; Sā’yaṃ tadubhayā neyya- Parihāre padassitā.
例如“阳焰”等,以及“令心喜悦”等。显示巴利原文
Yathā ‘‘marīci’’ccādi ca, ‘‘manonurañjano’’ccādi ca.
147 以“意义明了”等语句来解释“意义明了”。所谓意义明了,是指所指之义,无论依音声、依意义还是依其内在的语义功能,皆不具有含糊性(neyyatā),亦即没有其他的理解途径,因为不存在其他通达方式;正如所说:“难以获得超越音声与语义功能的(其他)理解。”依此而确立“意义明了”。而此意义明了,是通过避免混杂、含糊等过失而形成的。由那两者(音声与意义)所产生的此一无含糊性,即意义明了,于“舍弃”章中被阐明。第一、第二示例的意义已予说明。显示巴利原文
147. Atthabyattiṃ byañjayati ‘‘atthabyattābhidheyyi’’ccādinā. Abhidheyyassa sambandhaatthassa saddato atthato vā sāmatthiyato vā aneyyatā patīti aññathā vagamo gatyantarābhāvā, yato vuttaṃ ‘‘dullabhāvagatī sadda-sāmatthiyavilaṅghinī’’ti. Tamanuvaditvā atthabyatti vidhīyate. Sā pana byākiṇṇaneyyādidosavajjanāya jāyate. Tadubhayā jātā sāyaṃ aneyyatā neyyaparihāre padassitā pakāsitā. Paṭhamadutiyodāharaṇassattho vutto.
147 现在以“意义明了”等语显示“意义明了”。所谓“意义明了”,是指所表达的意义,从音声、从意义、从语义功能各方面都无有含混;因为意义本就安立其中,无需再引出声或义来加以说明,这便称为“意义明了”。由音声与意义这两者所产生的这种无含混性所构成的意义明了,是在“舍弃含混”——即舍弃含混过失的章节中加以阐明的。由于有“难以获得超越音声与语义功能的理解”的说法,因此若离开音声与语义功能,便无法以其他方式了知意义,所以此处说“从音声、从意义”。“意义的明了”即是理解,“没有需要引出的含混之义”是指所指之义没有含混,“其状态”就是意义明了,“那两者”即音声与意义,“它们是其组成部分”即意义明了由它们构成,“舍弃含混”即是语句。现在,以“如”等,依次提示两种意义明了的示例,即“marīci”等二颂,这正是前文已述之义。显示巴利原文
147. Idāni atthabyattiṃ dasseti ‘‘atthabyatti’’ccādinā. Abhidheyyassa atthassa saddato atthato atthasāmatthiyato ca aneyyatā tattheva vijjamānattā saddassa atthassa vā āharitvā vattabbassa abhāvo atthabyatti nāma, tadubhayā tehi dvīhi jātā sā ayaṃ aneyyatāsaṅkhatā atthabyatti neyyaparihāre neyyadosaparihārapadese padassitā pakāsitāti. ‘‘Dullabhāvagatī sadda-sāmatthiyavilaṅghinī’’ti vuttattā atthapatīti pana vinā saddañca sāmatthiyañca aññathānupalabbhatīti iha ‘‘saddato atthato’’ti vuttaṃ. Atthassa byatti patītīti ca, natthi neyyaṃ āharitabbaṃ assa abhidheyyassāti ca, tassa bhāvoti ca, te ca te ubho saddatthā cāti ca, te avayavā etissāti ca, neyyassa parihāroti ca vākyaṃ. Idāni ‘‘yathe’’ccādinā dvippakārāya atthabyattiyā yathākkamaṃ udāharaṇamanussāreti ‘‘mari’’ccādigāthādvayena, taṃ heṭṭhā vuttameva.
Sabhāvāmalatā dhīra, Mudhā pādanakhesu te; Yato te’vanatānanta- Moḷicchāyā jahanti no.
148 再者,第二处的“智者啊”是呼唤。你脚趾甲上的本性清净,即天然的纯净,却是徒劳无益的。何以故?因为你的脚趾甲不舍弃低垂、鞠躬的无量龙王顶髻的光影与表皮,也不舍弃低垂、无量的诸人诸天顶髻的光影与表皮。在这里,脚趾甲上的表皮即指脚趾甲的顶髻光影;由于没有持续鞠躬的过失,诸人天等得以顶礼世尊足莲的能力,由此而得以明了。显示巴利原文
148. Puna dutiye tu dhīrāti āmantanaṃ. Te tava pādanakhesu sabhāvāmalatā pakatiparisuddhatā mudhā tucchā. Kasmāti ce? Yato yasmā kāraṇā te pādanakhā avanatassa sannatassa anantassa nāgarājassa moḷino kirīṭassa avanatānaṃ vā naramarānaṃ anantānaṃ moḷīnaṃ chāyā chaviyo no jahanti na pariccajanti, sañchaviyo pana jahantīti. Ettha nakhesu sañchavittā pādanakhassa moḷīnaṃ nirantarappaṇāmābyabhicārānaramarādīnaṃ bhagavato pādāravindavandanaṃ sāmatthiyā phuṭaṃ gamyate.
148 “再者,依义理,‘如其本性’等。(意谓:)智者啊,你脚趾甲的本性清净,即自然遍净,其实徒然无用。何以故?因为在你行走时,脚趾甲上低垂的无量顶髻光影——无论属于低垂敬拜的无量龙王之顶冠,还是低垂的无量天人之顶髻——这些光影都不舍不弃,舍去自身的本色而具有如顶冠般的光彩。因此,在如月光般的指甲光辉旁,那些顶髻获得了不被指甲光辉压制的光彩;由于没有持续鞠躬之失,刹帝利等顶礼牟尼尊足莲的能力便得以明了。其中,‘其本性’‘故清净’‘他们之本性’属初分,‘低垂’‘无量’‘其顶髻’‘其光影’亦属初分;第二分则为‘无量’‘他们顶髻’‘低垂之无量顶髻’‘他们光影’,此即句义。”},{显示巴利原文
148.‘‘Puna atthena yathā sabhāvi’’ccādi. Dhīra te tava pādanakhesu sabhāvāmalatā pakatiparisuddhatā mudhā tucchā. Kasmāti ce? Yato yasmā te caraṇanakhā avanatānantamoḷicchāyā pādānatassa anantanāgarājassa kirīṭassa sambandhinī, avanatānaṃ vā anantānaṃ devamanussānaṃ moḷīnaṃ chāyā kantiyo no jahanti na vijahanti, pakativaṇṇaṃ pahāya kirīṭakantisadisā te honti, tasmā ettha candakiraṇasannibhānaṃ nakharaṃsīnaṃ samīpe moḷīnaṃ nakharaṃsīhi amadditasakakantiyuttabhāvamāpajjanaṃ tādisānaṃ nirantarappaṇāmābhāvābhāvato khattiyādīnaṃ munindapādāravindadvande nirantarappaṇāmo sāmatthiyā vibhūtaṃ gamyate. Sassa bhāvoti ca, tena amalāti ca, tesaṃ bhāvoti ca, paṭhamapakkhe avanato ca so ananto cāti ca, tassa moḷīti ca, tassa chāyāyoti ca, dutiyapakkhe anantā ca te moḷī ceti ca, avanatānaṃ anantamoḷīti ca, tesaṃ chāyāyoti ca vākyaṃ.
『束缚之精髓』,即便诸智者齐聚亦作是想;
这名为定的功德,已获得被观见的时机。
显示巴利原文 ‘‘Bandhasāro’’ti maññanti, yaṃ samaggāpi viññuno; Dassanāvasaraṃ patto, samādhi nāma’yaṃ guṇo.
149 说了定的果之后,即说“束缚”等。纵使所有智者齐聚,连同一切诗人,也都思惟、寻思、了知:此定即是“束缚之精髓”——所谓束缚的生命,因为一切生命皆依止于定。这个名为定的功德,已随所宣说的次第,获得了观见的机缘与明了的时机,以其无上故。显示巴利原文
149. Samādhiphalaṃ kiccāha ‘‘bandhe’’ccādi. Yanti yaṃ samādhiṃ bandhassa gajjapajjamissabhāvassa sāroti sabbassa jīvitaṃ tapparāyattā bandhassa samaggāpi viññuno sabbepi kavino maññanti cintenti jānanti, ayaṃ samādhi nāma samādhikhyo guṇo dassane pakāsane avasaraṃ okāsaṃ anottarattā parassa sampatto uddiṭṭhānukkamenāti.
149 现在以“束缚”等来显示定。纵使所有智者齐聚,连同一切诗人,也都思惟:此定即是“束缚之精髓”——所谓由诗律与散文和合而成的束缚之生命。这个名为定的功德,已随所宣说的次第,获得了观见的机缘。“束缚之精髓”、“观见之机缘”及“已得此”,这是对字词的解析。显示巴利原文
149. Idāni samādhayo niddisati ‘‘bandhi’’ccādinā. Samaggā api viññuno sabbepi kavayo yaṃ samādhiṃ ‘‘bandhasāro’’ti pajjagajjavimissasaṅkhātassa bandhassa jīvitamiti maññanti, ayaṃ samādhi nāma guṇo dassanāvasaraṃ patto uddiṭṭhānukkamena dassanokāsaṃ patto hoti. Bandhassa sāroti ca, dassane avasaranti ca, taṃ pattoti ca viggaho.
Aññadhammo tato’ññattha, Lokasīmānurodhato; Sammā ādhīyate’cce’so, Samādhīti niruccati.
150 150. 为了说明“专注”这一词语如何在句中成立——即为何称为“专注”,而说“他”等。某一法的功德,是依其本性而确立的;因此,从主要对象转用于非主要对象时,依随世间界限,即随顺世间惯例,便善巧地、正确地安立了——在此,正是这种随顺世间界限被视为善巧。以此因由,这种特质的法便被称为“专注”。其中,“正确地被安立”是经过如此推导而说的,这就是它的含义。显示巴利原文
150. Kathamayaṃ saddavohāro bandhe ‘‘samādhī’’ti vuccatītyāha ‘‘aññe’’ccādi. Aññassa vatthuno pakatāpekkhāya dhammo guṇo pasiddho, tato tasmā mukhyavisayā aññattha amukhye visaye lokasīmānurodhato lokappatītyanuvattanena sammā sādhu lokasīmānuvattanameveha sādhuttaṃ ādhīyate āropyate, iti iminā kāraṇena eso evaṃvidho dhammo ‘‘samādhī’’ti niruccatītidha sammā ādhīyatīti evaṃ nīharitvā vuccatīti attho.
150 150. 对于“专注”这一词语如何在句中运用生起疑惑,为了首先显示其词源解释,而说“他”等。因为某一法作为专注的对象,从非主要方面而言,是另一主要事物的公认功德;因此,从主要对象转用于其他非主要对象时,依随世间界限——也就是不违背世间言说的界限,随顺世间惯例而正确地安立、确立。以此因由,这种如前所述的功德便被称为“专注”,也就是被言说。其中,“他法”指另一法,“世间界限”指世间的界限,“依随”指随顺,这是其分解。显示巴利原文
150. ‘‘Samādhī’’ti ayaṃ vohāro bandhavisaye kathaṃ pavattatīti āsaṅkāyaṃ paṭhamaṃ nibbacanaṃ dassetuṃ āha ‘‘aññi’’ccādi. Yasmā aññadhammo samādhānassa visayabhūtaamukhyato aññassa mukhyavatthuno pasiddhaguṇo, tato mukhyavisayato aññattha amukhyavisaye lokasīmānurodhato lokavohāramariyādāvirodhabhāvena lokappatītyanuvattaneneva sammā ādhīyati ṭhapīyati, iti iminā kāraṇena eso yathāvuttaguṇo ‘‘samādhī’’ti niruccati vuccatīti. Aññassa dhammoti ca, lokassa sīmāti ca, tassā anurodhoti ca viggaho.
将属于有情的法,善巧地安立于无情之中;
有色者的法,安立于无色之中;有味者的法,安立于无味之中。
显示巴利原文 Apāṇe pāṇinaṃ dhammo, sammā ādhīyate kvaci; Nirūpe rūpayuttassa, nirase sarasassa ca.
有流动者的法,安立于无流动之中;作者性亦安立于非作者之中;
坚硬者的法,亦安立于无身体之中。这些定相,当依如是次第而呈现。
显示巴利原文 Adrave dravayuttassa, akattaripi kattutā; Kaṭhinassā’sarīrepi, rūpaṃ tesaṃ kamā siyā.
151-152 151-152. 为了显示定的对象,而说“于非有情中”等。在某些情况下,有情的功德——即有生命者的功德,依世间惯例如实安立并转用于无命的、非有情的事物上。以下可比照类推。“于无色中”指在无色的、没有物质的事物上,“某处”一词贯摄一切情况。于无身的、非坚固的、非聚集的事物上,安立坚硬者、坚固者的法。这些如前所述的定的例证,应依其次第,即依所列举的次第而存有。显示巴利原文
151-152. Samādhānavisayamāha ‘‘apāṇe’’iccādi. Kvaci ṭhāne pāṇinaṃ pāṇavantānaṃ padatthānaṃ dhammo guṇo apāṇe pāṇavirahite vatthuni sammā lokapatītyanuvattanena ādhīyate āropyate, evamuparipi yathānurūpaṃ. Nirūpeti rūpavirahite vatthuni, kvacīti sabbattha anuvattati. Asarīre aghane asaṃhate vatthuni kaṭhinassa daḷhassa, tesaṃ yathāvuttānaṃ samādhīnaṃ rūpaṃ udāharaṇaṃ kamā uddiṭṭhānukkamena.
151-152 151-152. 在略说中,以复数形式所说的“诸定”,其对象通过“于非有情中”等来显示。在某处,即于某种情况下,有情的功德——诸根所系者的功德,依世间惯例如实安立并转用于非有情的、无命的事物上。在某处,具色者的、有色事物的法,安立于无色的、无色的事物上。在某处,有味者的、有味事物的法,安立于无味的、非味的事物上。在某处,流动者的、具流动的事物的法,安立于非流动的、无流动的事物上。在某处,作者性——即作者的功德,也可安立于非作者之上。在某处,坚硬者的、坚固的事物的法,也可安立于无身的、非身的事物上。这六种定的例证,应依次第,即依“于非有情中,有情的功德”等所列举的次第而存有。其中,“非有情”指没有生命,“无色”指离开了色,“具色者”指与色结合,“非味”指离开了味,“有味者”指与味共存,“无流动”指不同于流动,“具流动者”指与流动、流动性结合,“非作者”指不同于作者,“作者性”指作者的状态,“非身”指没有身体。此是其分解。显示巴利原文
151-152. Uddese ‘‘samādhayo’’ti bahuvacanena niddiṭṭhānaṃ samādhīnaṃ visayamupadasseti ‘‘apāṇe’’ccādinā. Kvaci kismiñci ṭhāne pāṇinaṃ dhammo indriyabaddhānaṃ guṇo apāṇe pāṇarahitavatthumhi sammā lokapatītianusārena ādhīyate āropyate, kvaci rūpayuttassa rūpavantavatthuno dhammo nirūpe rūparahitavatthumhi, kvaci sarasassa rasavantassa vatthuno dhammo nirase rasarahite ca, kvaci dravayuttassa dravavantavatthuno dhammo adrave dravarahite ca, kvaci kattutā kattuguṇo akattaripi, kvaci kaṭhinassa thaddhassa vatthuno dhammo asarīrepi sarīrarahitepi sammā ādhīyate. Tesaṃ channaṃ samādhīnaṃ rūpaṃ udāharaṇaṃ kamā ‘‘apāṇe pāṇina’’nti uddiṭṭhānukkamena siyā bhaveyyāti. Na santi pāṇā asseti ca, rūpā niggatoti ca, rūpena yuttoti ca, rasā niggatoti ca, rasena saha vattamānoti ca, dravāaññoti ca, dravena dravabhāvena yuttoti ca, kattuto aññoti ca, kattuno bhāvoti ca, natthi sarīraṃ assāti ca viggaho.
Uṇṇāpuṇṇindunā nātha, divāpi saha saṅgamā; Viniddā sampamodanti, maññe kumudinī tava.
153 153.“白毫”等。“依怙”:因是世间三界唯一的皈依处,故称呼世尊。与您的名为白毫毛界的满月相合、相应,睡莲——亦即诸睡莲、睡莲丛——纵在白昼,也无睡眠、离睡眠而喜悦;我想——即我推测——它们确实全然欢悦。在此,有命者的法——也就是美妙色法的和合,以及无眠、充满喜悦,被安立在无命者上:男性状态安立在白毫满月,女性状态安立在诸睡莲,这是随顺世间惯例而确立的,因此这一已知的法被称为“定”。而表示此义的词语,因随顺义理,依于近喻,显示了世间共许的言说;如是,以下各处也都随宜而说。显示巴利原文
153.‘‘Uṇṇā’’iccādi. Nāthāti lokattayekapaṭisaraṇabhūtatāya bhagavantaṃ ālapati. Tava uṇṇāromadhātusaṅkhātena puṇṇindunā saha saṅgamā saṃyogena kumudinī kumudiniyo kumudākarā divāpi viniddā vigatasoppā sampamodanti maññe suṭṭhuyeva pamodantīti parikappemīti. Ettha pāṇidhammassa suratarūpassa saṅgamassa viniddāya sampīṇanassa ca apāṇini āropitapumbhāve uṇṇāpuṇṇindumhi, tathā āropitaitthibhāvāsu kumudinīsu lokasīmānurodhena samādhānato soyaṃ pasiddho dhammo ‘‘samādhī’’ti vuccati. Tadabhidhāyī saddo ca upacārato atthānugāmittā saddikavohāraṃ dasseti, evamuparipi yathāyogaṃ.
153 153. 其中,他以“白毫”等开始举示有命者法之定的例子。“依怙,您的”:与您的白毫满月——也就是名为白毫毛圈的满月——和合,以相互聚合为因,名为睡莲丛的睡莲们,纵在白昼也无眠、绽放而喜悦;我想——即我推测——它们极为满足,如此以“与”字表示月亮与喜悦。在此,名为有命者法的美妙和合、睡眠的离去以及喜悦,这三者,在不超越世间言说的情况下,以智慧投射于名为白毫满月与睡莲的无命者上,因此从有命者法而周知的三个意义,在此称为“定”;而阐述此的典籍,也因随顺义理,依其近喻,应视为“定”。又,“满”且“月”,“白毫”即是“满月”,“那些无睡眠者”——如此作词释。显示巴利原文
153. Tesu pāṇidhammasamādhino udāharaṇamādisati ‘‘uṇṇā’’iccādinā. Nātha tava tuyhaṃ uṇṇāpuṇṇindunā uṇṇāromamaṇḍalasaṅkhātapuṇṇacandena saha saṅgamā aññamaññasamavāyahetunā kumudinī keravākarasaṅkhātā kumudiniyo divāpi viniddā vikasitā sampamodanti maññe atisantuṭṭhā hontīti kappemīti indusampamodo sahasaddena ñāyate. Ettha pāṇidhammasaṅkhāto suratasaṅgamo ca niddāpagamo ca sampamodanañcāti tiṇṇaṃ uṇṇāpuṇṇindukumudinīsaṅkhātesu apāṇesu lokavohārānatikkamma buddhiyā āropanena pāṇidhammato pasiddhā tayo atthā idha samādhayo nāma, tappaṭipādakaganthopi atthānugāmittā tadupacārena samādhīti daṭṭhabbo. Puṇṇo ca so indu ceti ca, uṇṇā eva puṇṇindu cāti ca, vigatā niddā yehīti ca viggaho.
沉溺于悲悯之味的人们,犹如沉溺于不死之味;
依怙啊,那些礼敬你莲足的人,已得安乐,已除过失。
显示巴利原文 Dayārasesu mujjantā, janā’matarasesvi’va; Sukhitā hatadosā te, nātha pādambujānatā.
154 154.「悲悯」等:「依怙」——那些礼敬你莲足的人,以礼拜的缘故,便是流转于三界之中的众生,他们犹如沉溺于不死之味、甘露之味中,沉溺于悲悯之味、悲悯的功德中。据词典所说:「味」一词,用于爱欲等、毒、勇猛、功德、贪染、液体之中。「沉溺」:正在沉没。「已除过失」:在不死(涅槃)的方面,风等过失已被除去、已消失;在其他方面,贪等过失已被除去、已消失——这是词释。「已得安乐」:即已获得、已达到身心的安乐——这是它的义。显示巴利原文
154.‘‘Dayā’’iccādi. Nātha te pādambujesu ānatā paṇāmavasena janā tilokakuharapavattino sattā amatarasesviva pīyūsarasesu viya dayārasesu karuṇārasesu guṇesu. ‘‘Siṅgārādo vise vīriye, guṇe rāge drave raso’’ti hi nighaṇṭu. Mujjantā nimujjamānā hatā naṭṭhā dosā vātādayo amatapakkhe, aññattha tu hatā naṭṭhā dosā rāgādayo yesanti viggaho, tatoyeva sukhitā sukhaṃ kāyikacetasikasukhaṃ itā pattā gatāti attho.
154 现在,他以“悲悯”等词举示色法定的例子。‘依怙,你的’:那些礼敬你莲足——即礼敬你足莲——的天与人,犹如沉浸于不死之味、甘露之水中,沉浸于悲悯之味、那不与世间共的悲悯功德中;当他们沉浸其中时,便除去了过失——即除去了风、胆汁等过失,或除去了贪等过失,获得了安乐,即由此获得了名为不老不死的安乐。在这里,将能以有色之水而发生的沉没,投射于无色的悲悯功德上。又,‘悲悯’即是‘味’、即是‘功德’,‘不死’即是‘味’,‘那些已除风等或贪等过失者’,‘足’即是‘莲’,‘礼敬那些者’——如此作词释。显示巴利原文
154. Idāni rūpadhammasamādhino udāharaṇaṃ uddisati ‘‘dayā’’iccādinā. Nātha te tava pādambujānatā caraṇapadume paṇatā janā devamanussā amatarasesu iva sudhājalesu viya dayārasesu anaññasādhāraṇakaruṇāguṇesu mujjantā nimujjamānā hatadosā vinaṭṭhavātapittādayo vinaṭṭharāgādidosā vā sukhitā tatoyeva ajarāmarasaṅkhātasukhaṃ itā pattāti. Ettha rūpayuttajale labbhamānaṃ mujjanaṃ nirūpe dayāguṇe āropitaṃ hoti. Dayā eva rasā guṇāti ca, amatā eva rasāti ca, hatā vātādayo rāgādayo vā dosā yesanti ca, pādāni eva ambujānīti ca, tesu ānatāti ca viggaho.
“于爱欲、毒、勇猛、功德、贪染、液体中,为味”——在此,味一词用于功德与水。显示巴利原文
‘‘Siṅgārādovise vīriye, guṇe rāge draveraso’’ti ettha rasasaddo guṇajalesu vattati.
贤者啊,有些人对于你那甜美、愉悦的功德,也不生净信。
显示巴利原文 Madhurepi guṇe dhīra, nappasīdanti ye tava; Kīdisīmanaso vutti, tesaṃ khāraguṇānabho.
155 一五五.「甜美」等。依智慧而行,故称贤者。贤者,即便是您那些甜美、悦意的功德——如慈悲之类,若有人不生净信、不起净信,那么这些具足苦涩德性、全无甜美德性的人,他们心的状态、心念的转起,究竟像什么呢?那无法了知为「如此这般」。因为他们背离了对如是功德的觉了,与无明之暗相应。显示巴利原文
155.‘‘Madhure’’ccādi. Dhiyā īratīti dhīro, bho dhīra tava madhurepi manoharepi guṇe karuṇādike ye nappasīdanti pasādaṃ na karonti, khāraguṇānaṃ amadhuraguṇānaṃ tesaṃ janānaṃ manaso vutti cittappavatti kīdisīti kimiva dissati, na viññāyate ‘‘īdisī’’ti. Yato tādisaguṇāvabodhaparammukhā mohandhakārasambandhitāti.
155 一五五.现在以「甜美」等句,开示与味相应之定的譬喻。贤者,即便是您那些甜美、本性美好的功德——如慈悲与智慧之德,那些志向低劣的人亦不生净信。那些具足苦涩德性、无甜美德性的人,他们心的状态、心念的转起,究竟如何?如何生起?又,依智慧而行、而转起,它看起来像什么?又,「那些具足苦涩德性者」——此为词语分解。在此处,「定」正是将甜美与苦涩两种德性,安立于无味者之上,成为与味相应之法。显示巴利原文
155. Idāni sarasadhammasamādhino udāharaṇamuddisati ‘‘madhuri’’ccādinā. Bho dhīra tava te madhure api guṇe pakatisundare karuṇāpaññāguṇepi ye hīnādhimuttikā janā nappasīdanti, khāraguṇānaṃ amadhuraguṇānaṃ tesaṃ janānaṃ manaso vutti cittappavatti kīdisī kathaṃ ruhati. Dhiyā īrati pavattatīti ca, kā viya sā dissatīti ca, khārā guṇā yesanti ca viggaho. Ettha samādhi nāma rasahīne āropitarasayuttadhammabhūtaṃ madhurakhāraguṇadvayaṃ.
一切处成就者啊,有如微细之器可饮的广大功德,
具白莲花般光辉之相,向四面八方奔流。
显示巴利原文 Sabbatthasiddha cūḷaka-puṭapeyyā mahāguṇā; Disā samantā dhāvanti, kundasobhāsalakkhaṇā.
156 一五六.「一切处成就」等。一切处成就的大牟尼,其广大功德于微细之器中即可饮用,具白莲花般光辉之相,具白莲花之光泽,光芒闪耀,向四周、向一切方位与边际奔流。显示巴利原文
156.‘‘Sabbatthasiddhi’’ccādi. Sabbatthasiddhassa mahāmunino cūḷakapuṭena peyyā pātabbā kundasobhāsalakkhaṇā kundakusumassa sobhāsavantā jutivijambhino mahāguṇā samantā parito disā disantāni dhāvanti.
156 一五六 今以“一切处”等文,开示与流相应之定的例证。“一切处成就者”,即于一切事皆已成就,或具足一切已成就之义者。如来啊,您那如小壳可饮、具白莲花光辉之相、与白莲花光辉相等或相似的广大功德——以其数量之多、威力之大故称“大”,如阿罗汉等功德——遍满于四面八方、十方世界。在此,与流相应之功德状态,即小壳可饮性,被安立于无流功德之上,此即名为“定”。复次,“一切”即一切义皆成就;“成就”即彼已成就一切义;“小壳”即是壳;“可饮”即以此而可饮;“广大”即他们功德广大;“白莲花光辉”即白莲花之光耀;“其相”即彼相等之相——此为分解。显示巴利原文
156. Idāni dravayuttasamādhino udāharaṇamuddisati ‘‘sabbatthi’’ccādinā. Sabbatthasiddha sabbakicce parinipphanna, nipphannehi sabbatthehi vā samannāgata he tathāgata tava cūḷakapuṭapeyyā cūḷakapuṭena pātabbā kundasobhāsalakkhaṇā kundasobhāhi samānalakkhaṇā kundasobhāsadisā vā mahāguṇā saṅkhyāmahantattā ānubhāvamahantattā vā mahantā vā arahattādayo guṇā samantā samantato disā dasadisāsu dhāvantīti. Ettha dravayuttaguṇabhūto cūḷakapuṭapeyyabhāvo dravarahite guṇe āropito samādhi nāma hoti. Sabbe ca te atthā ceti ca, te siddhā yasseti ca, cūḷakameva puṭamiti ca, tena peyyāti ca, mahantā ca te guṇā ceti ca, kundānaṃ sobhāti ca, tāhi samānaṃ lakkhaṇaṃ yesanti ca viggaho.
从魔敌之力中释放,种种兵刃悉皆钝折;
因羞惭而改易他形,向胜利者您的双足俯首。
显示巴利原文 Mārāribalavissaṭṭhā, kuṇṭhā nānāvidhā’yudhā; Lajjamānā’ññavesena, jina pādānatā tava.
157 “魔军”等词。魔即是敌,故称魔敌;凭彼之力——即凭自身威力,或凭其军队之力——所释放的、迎面掷来的种种武器,如叉、矛等,皆变钝失锋。因变得迟钝,这些武器羞愧地想:“我们这些世间公认具大威德者,竟也落到这般地步!”于是羞惭,便转作他种形态,思忖:“怎样才能不被人认出?”便舍去武器形态,转变为花鬘形态。啊,胜者!在你的双足前俯首——即在你足前低头。显示巴利原文
157.‘‘Mārā’’iccādi. Māroyeva ari sattūti mārārī, tena, balena attano sattiyā, tassa vā balena senāya vissaṭṭhā abhimukhaṃ chaḍḍitā nānāvidhā anekappakārā āyudhā bhindivāḷādayo kuṇṭhā pariccattatikhiṇabhāvā tāyeva kuṇṭhabhāvappattiyā lajjamānā ‘‘lokappatītānubhāvānamamhākampi evarūpaṃ jāta’’nti lajjantā aññavesena ‘‘kathaṃ nāma pare amhe na jāneyyu’’nti attano āvudhavesaṃ parivattitvā kusumavesena, jināti āmantanaṃ, tava pādānatā pādesu sannatā.
157 现在,以“魔敌”等句举出关于作者法之等引的例证。胜者啊!魔敌之力所释放的——即魔敌以自身威力释放的,或魔敌之军队释放的——迎面投来的种种武器,诸如叉、矛、剑、枪、镖等多种,变得迟钝而不再锋利,因而羞惭,心想:“为何我们这些世间公认具大威德者,竟遭遇如此反常之事?”于是羞愧,便转作他种形态,心想:“怎样才不被人认出?”便舍弃武器形态,以与之不同的花鬘形态,在你的双足前俯首,即在你足前低头。在此,作为作者法的羞愧、以他种形态转变及俯首,即是将羞愧等安立于非作者境上的等引。“魔即是敌”,“凭力释放”:魔敌凭力释放,魔敌之力即军队,凭彼释放。“种种”:即多种类型。“他种形态”:既是“他种”又是“形态”。“向双足俯首”:此为词语分解。显示巴利原文
157. Idāni kattudhammasamādhino udāharaṇamuddisati ‘‘mārāri’’ccādinā. He jina mārāribalavissaṭṭhā mārasattunā attano sattiyā vissaṭṭhā, mārārino vā senāya vissaṭṭhā abhimukhe pātitā nānāvidhāyudhā anekappakārabhindivāḷaususattitomarādayo āvudhā kuṇṭhā atikhiṇā lajjamānā ‘‘kasmā evaṃ lokapasiddhānubhāvānamamhākampi īdisaṃ vippakāramahosī’’ti lajjantā aññavesena ‘‘kathamamhe pare na jāneyyu’’nti āvudhavesaṃ hitvā tadaññabhūtena pupphavesena tava pādānatā pādasamīpe natā ahesunti. Ettha kattudhammabhūtaṃ lajjanañca aññavesena parivattanañca ānatañceti ime lajjanādīnaṃ akattubhūtesu visayesu āropitā samādhayo nāma honti. Māro eva arīti ca, balena vissaṭṭhāti ca, mārārinā balavissaṭṭhāti ca mārārino balaṃ senāti ca, tena vissaṭṭhāti ca, nānā anekavidhā pakārā yesanti ca, aññesaṃ vesoti ca, añño ca so veso cāti ca, pādesu ānatāti ca viggaho.
牟尼主犹如太阳,于时节
觉悟旭日,升于东山;
正法光芒,照耀十方,
彻破世间,无明长夜。
显示巴利原文 Munindabhāṇumā kālo- Dito bodhodayācale; Saddhammaraṃsinā bhāti, Indamandhatamaṃ paraṃ.
158 “牟尼主”等。觉悟即如同一切知智,或即是旭日山、升起的山峰。在那夜尽、出离时分,牟尼主如太阳般升现;那太阳或与牟尼主相似,或即是具光者本身。他以正法之光——与正法相似或由正法所成之光——彻底破除、摧坏最极的黑暗与愚痴,辉耀闪耀。显示巴利原文
158.‘‘Muninda’’iccādi. Bodho sabbaññutaññāṇasadiso soyeva vā udayācalo udayapabbato tasmiṃ kāle rattipariyante abhinikkhantasamaye udito pātubhūto munindo munindasadiso soyeva vā bhāṇumā sūriyo andhatamaṃ andhakāraṃ mohaṃ vā paraṃ accantameva saddhammaraṃsinā saddhammasadisena saddhammasaṅkhatena vā raṃsinā bhindaṃ padālento bhāti sobhatīti.
158 现在以“牟尼主”等句,举示关于坚固法之等引的譬喻。在觉悟的旭日山——即与一切知智相似、或称为一切知智的升起的山——于夜尽或降魔之时分,牟尼主如太阳般升起、显现;那太阳或是与牟尼主相似,或是牟尼主本身。以正法之光——即与正法相似、或即是正法的光芒——彻底破除、摧毁那本性的浓厚黑暗、厚重的无明黑暗,闪耀、辉耀。此处,坚固法的摧破被安立于无物质的黑暗之上,依智慧而生,此即是等引。牟尼主即具光者,觉悟即旭日山,正法即光明。这是此处词语的分解。显示巴利原文
158. Idāni kaṭhinadhammasamādhino udāharaṇamuddisati ‘‘munindi’’ccādinā. Bodhodayācale sabbaññutaññāṇasadise sabbaññutaññāṇasaṅkhāte vā udayapabbate kālodito rattikkhaye māraparājitasamaye vā udito pātubhūto munindabhānumā munindasadiso munindoyeva vā sūriyo andhatamaṃ pakatighanandhakāraṃ bahalamohandhakāraṃ saddhammaraṃsinā saddhammasadisena saddhammabhūtena vā kiraṇena paramatisayena bhindaṃ padālento bhāti sobhatīti. Ettha thaddhadhammabhūtaṃ bhedanaṃ asarīrabhūte andhakāre buddhiyā āropitaṃ samādhi nāma hoti. Munīnaṃ indoti ca, soyeva bhānumāti ca, bodho eva udayācaloti ca, saddhammo eva raṃsīti ca viggaho.
呕吐、喷出等此类,已脱离功德与行仪;
然而,极其美丽者,确实获得了世俗性。
显示巴利原文 Vamanuggiranādye’taṃ, guṇavutyapariccutaṃ; Atisundaramaññaṃ tu, kāmaṃ vindati gāmmataṃ.
159 为了说明某一法在非主要境中焕发光彩,而在主要境中却不如此,所以说“呕吐”等。呕吐与吐出,以“等”字包含了泻下等。此即如前所说:功德(次要义)区别于主要义,以在通行的境中把握其他境为相,是应用的形式;由此而不脱离、不散失,作为非主要义,极为美丽、极为悦意,因为是庄严的形式。而另一种则属主要义。爱欲则绝对属于粗俗、非圣洁的性质,在作品中因与它不相应而遭受、承受、生起过失。显示巴利原文
159. Koci dhammo amukhyavisaye bandhe sobhate, na mukhyavisayeti dassanto āha ‘‘vamanaṃ’’iccādi. Vamanañca uggiranañca, ādisaddena virecanādipariggaho. Etaṃ yathāvuttaṃ guṇā padhānetarā pasiddhavisayā visayantarapariggahalakkhaṇā vutti payogarūpā, tato apariccutaṃ aparigaḷitaṃ santaṃ amukhyabhūtaṃ atisundaraṃ accantamanoharamalaṅkārarūpattā, aññaṃ tu itaraṃ pana mukhyanti vuttaṃ hoti. Kāmaṃ ekantena gāmmataṃ asabbhasabhāvaṃ bandhe tassānucitabhāvato vindati paṭilabhati pasavatīti attho.
159 现在,为了说明在这些‘手之法’等之中,某一法用于非主要境时是善美的,用于主要境时则是不善美的,所以说“呕吐、吐出”等。此呕吐、吐出等,即呕吐、吐出、泻下等,已脱离功德之说,因用于非主要义而未散失,作为非主要义,极其美丽,为一切人所极爱;而另一种,即与此相反的、用于主要境的呕吐、吐出等,则绝对属于粗俗,获得、依止于非圣洁、不可爱的粗俗过失之性。‘呕吐与吐出’、‘以他们为始者’、‘功德非主要之说’、‘由此未脱离’,是分别的解释。显示巴利原文
159. Idāni imesuyeva pāṇidhammādīsu koci dhammo amukhyavisaye payutto pasattho, mukhyavisaye payutto apasatthoti dassento ‘‘vamanuggi’’ccādimāha. Etaṃ vamanuggiranādi vamanauggiranavirecanādikaṃ guṇavutyapariccutaṃ amukhyapayogato agaḷitaṃ amukhyabhūtaṃ atisundaraṃ sabbesaṃ atipiyaṃ hoti, aññaṃ tu uttato byatirekaṃ mukhyavisaye payuttaṃ vamanuggiranādikaṃ pana kāmaṃ ekantena gāmmataṃ sabhāvaappiyagāmmadosataṃ vindati sevatīti. Vamanañca uggiranañceti ca, tāni ādīni yasseti ca, guṇā appadhānā vuttīti ca, tato apariccutanti ca viggaho.
牟尼足甲的行列,以光芒的呕吐为假象;
仿佛在啜饮月色,令彼月轮黯然无光。
显示巴利原文 Kantīnaṃ vamanabyājā, munipādanakhāvalī; Candakantī pivantīva, nippabhaṃ taṃ karontiyo.
160 他举出“诸光辉”等语。牟尼、正自觉者的足甲行列,自体中连续放射出种种殊胜光明;这些足甲将放射光明假托为“呕吐”的样貌;而它们遍满一切处,仿佛在啜饮月色的光华——我作如是推想。为说明似何所喻,他点出譬喻的种子:“令无光”;也就是说,令那月亮黯然无光。这便是譬喻的种子:因为见到足甲的光彩拥抱月亮,致使月亮的光彩变得黯淡,而足甲行列的光彩更为殊胜,由此推测:足甲行列在啜饮月光,而对自身的光明则现为呕吐的假象。显示巴利原文
160. Udāharati ‘‘kantīna’’miccādi. Munino sammāsambuddhassa pādanakhānaṃ āvalī seṇiyo kantīnaṃ attano nirantaraṃ nissarantīnaṃ sobhāvisesānaṃ vamanabyājā uggiranalesena candakantī candacchaviyo sabbattha patthaṭattā pivantīva pānaṃ karontīti takkemi. Kīdisī viyāti parikappanābījamāha ‘‘nippabha’’ntiādi. Taṃ candaṃ nippabhaṃ pabhāvirahitaṃ karontiyo vidahamānā. Idañhi kappanābījaṃ yato nakhasobhāliṅganena candassa sobhāvato nippabhattaṃ passitvā mahattañca tassā nakhāvaliyo candakantī pivantīti parikappeti kantīnañca vamanabyājaṃ.
160 指出适用于可爱境的“呕吐”“吐出”等例证,即“诸光辉”等。牟尼的足甲行列——也就是牟尼足甲的排列——以自身那如月光明耀的光彩,假借呕吐、假托吐出,令无垢的月亮失去光辉;因其光明遍满一切处,而使月亮黯然无光,仿佛在汲取月光,也就是月的光线。因为足甲光线遍满一切处,见到本来有光的月亮也变得无光,并且足甲光线更为殊胜,所以说“仿佛在汲取月光”。然而足甲行列汲取月光、及其自身光彩的呕吐并非实有,只是诗人的假托。于此应知:呕吐用于与饭粒等主要对象不同的、以光彩为体的非主要对象,属于功德的描述。“呕吐即是假象”“牟尼的足”“那些中的甲”“那些的系列”“月亮的光彩”“光发出者”,是分别释。显示巴利原文
160. Iṭṭhavisaye payuttavamanuggiranādīnamudāharaṇamuddisati ‘‘kantīna’’miccādinā. Munipādanakhāvalī munipādanakhaseṇiyo kantīnaṃ attano candamarīcisadisasobhānaṃ vamanabyājā uggiranalesena taṃ nimmalacandaṃ nippabhaṃ karontiyo attano sabbattha patthaṭattā nippabhaṃ karontiyo candakantī candaraṃsiyo pivanti maññe. Nakharaṃsīnaṃ sabbattha patthaṭattā sappabhassāpi candassa nippabhattañca nakharaṃsīnaṃ adhikattañca disvā candakantī pivanti iveti nakhāvalīnaṃ candakantipivanañca sakakantivamanañca pakati na hoti, byājamiti kavinā parikappitaṃ hoti. Ettha bhattasitthādimukhyavisayato aññakantisaṅkhataamukhyavisaye payuttaṃ vamanaṃ guṇavuttīti ñātabbaṃ. Vamanameva byājamiti ca, munino pādāti ca, tesu nakhāti ca, tesaṃ āvaliyoti ca, candassa kantiyoti ca, niggato pabhāhīti ca viggaho.
那无心作者、功德为业者,是适宜之物;
而这有心作者、功德为业者,则是殊胜的。
显示巴利原文 Acittakattukaṃ rujha-miccevaṃ guṇakamma taṃ; Sacittakattukaṃ pe’taṃ, guṇakammaṃ yadu’ttamaṃ.
161 总结如前所云,即“无心”等。如此,无心为作者者,名无心作者。功德为业者,名功德业。而彼呕吐等,因合于创作故,是适宜而极可悦意的。何以故?爪甲之列是无心作者,光彩是功德业,故此处呕吐极为美妙。并非唯此为适宜,故说“有心”等。此呕吐等,若是以有心为作者、以功德为业,则殊胜、最上,因合于创作故。显示巴利原文
161. Yathāvuttaṃ nigameti ‘‘acitta’’iccādinā. Iccevaṃ acitto kattā yassa taṃ acittakattukaṃ. Guṇo kammaṃ yassa taṃ guṇakammaṃ. Tañca vamanādi rujhamatimanoharaṃ bhavati bandhocitattā. Nakhāvaliyo hi acittakattāro, kantiyo guṇakammanti vamanamatrātisundaraṃ. Nedameva rujhanti āha ‘‘sacitta’’iccādi. Etaṃ vamanādikaṃ sacittakattukampiyadiguṇakammaṃ, uttamaṃ seṭṭhaṃ bandhocitattā.
161 为了说明紧接着的譬喻是善美的,以及当功德为业时,以有心为作者的呕吐等也是可取的,故说“无心作者”等。以此方式,无心作者,即具足名为爪甲之列的无心作者;功德业,即具足名为爪甲光辉的非主要业;那呕吐等因合于创作故,是适切的,令人喜悦。这呕吐等,即便是有心作者,即具足有心之作者,若为功德业、非主要业,亦成为殊胜、特别。在“诸光辉”中,纵有表示状态关系的第六格,亦不超越呕吐动作的业格。‘那些无心者’、‘无心是他们之作者’、‘功德是他们之业’、‘有心俱行者’,是释句。如此,在譬喻中,“如是”是方式质词;或者,在总结言说与所言的初始,是质词之集合。显示巴利原文
161. Anantarodāharaṇassa pasatthattañca kammani guṇe sati sacittakattukavamanādikañca iṭṭhamiti dassento ‘‘acittakattuka’’miccādimāha. Iccevaṃ iminā pakārena acittakattukaṃ nakhāvalisaṅkhātaaviññāṇakakattuvantaṃ guṇakammaṃ nakhakantisaṅkhātaappadhānakammavantaṃ vamanādikaṃ rujhaṃ racanāya ucitattā rucijanakaṃ hoti, etaṃ vamanādikaṃ sacittakattukampi saviññāṇakakattuvantampi yadi guṇakammaṃ amukhyakammaṃ ce, uttamaṃ visiṭṭhameva, ‘‘kantīna’’nti bhāvasambandhe chaṭṭhiyā satipi vamanakriyāya kammattaṃ nātivattati. Natthi cittaṃ yesanti ca, acittā kattāro yassāti ca, guṇo kammaṃ yasseti ca, saha cittena vattamānoti ca vākyaṃ. Iti nidassane evaṃ pakāre nipāto, atha vā vacanavacanīyānaṃ nigamārambhe nipātasamudāyo.
犹如胜者于众人中,倾吐慈爱之味;
宣说如此甜美之法,怎能不令一切众生满足?
显示巴利原文 Uggirantova sa sneha-rasaṃ jinavaro jane; Bhāsanto madhuraṃ dhammaṃ, kaṃ na sampīṇaye janaṃ.
162 此处引用“犹如吐出者”等句为例。那位胜者(佛陀)对一切众生、于一切有情群体,将自己内心名为爱意的慈爱之味,犹如吐出、如同呕出一般,宣说极为甜美的殊胜之法,怎会不令人满足?他令一切众生悉皆满足。在此句中,胜者是具心识的行为主体,慈爱之味是其行为属性。显示巴利原文
162. Tadudāharati ‘‘uggirantovā’’tiādinā. So jinavaro jane sakalasattanikāye sneharasaṃ attano pemasaṅkhātaṃ anurāgaṃ uggirantova vamanto viya madhuraṃ atipaṇītaṃ dhammaṃ bhāsanto kaṃ janaṃ na sampīṇaye, sabbameva sampīṇeti. Ettha jinavaro kattā sacitto, sneharaso guṇakammaṃ.
162 现在,就具心识的行为主体这一方面,举出“犹如吐出者”等例。那位胜者(佛陀)对一切众生、于一切有情群体,将自己内心名为爱意的慈爱之味,如同吐出、如同呕出一般,宣说、开示、随宜演说那初善、中善、后善的殊胜正法,怎会不令任何种类的众生满足呢?他确实令其满足。在此句中,“吐出”这一行为,虽属于以胜者为体的具心识主体,但因与名为慈爱之味的非主要行为属性相结合,故而是殊胜的。“慈爱即是味,即是情感”,这是对词义的分析。显示巴利原文
162. Idāni sacittakakattupakkhe udāharaṇamuddisati ‘‘uggiranto’’ccādinā. So jinavaro jane sakalasattanikāye sneharasaṃ attano pemasaṅkhātaanurāgaṃ uggiranto iva vamanto viya madhuraṃ ādikalyāṇādibhāvena paṇītaṃ dhammaṃ saddhammaṃ bhāsanto desento yathāsayaṃ vadanto kaṃ janaṃ kīdisaṃ puggalaṃ na sampīṇaye, pīṇeti evāti. Ettha uggiranaṃ jinavarasaṅkhatasacittakakattuvantampi sneharasasaṅkhātaamukhyakammayuttattā pasatthaṃ hoti. Sneho eva raso anurāgoti viggaho.
他精通音义之学,于词典之事亦善巧明达;
又专心致力于韵律、辞藻的修饰与连缀,
纵使诗才有所不足,也得以置身于诗人之间。
显示巴利原文 Yo saddasatthakusalo kusalo nighaṇṭu- Chandoalaṅkatisu niccakatābhiyogo; So’yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhya- Mogayha vindati hi kitti’mamandarūpaṃ.
163 纵然没有他论熏习的余势,亦无随其而起的无碍辩才,唯凭听闻与精勤之力,仍可获得诗才及随之而来的名声——为开示此理,故说“谁”等句。彼于声明中,以无一事可定言“唯此而已”而善巧;于辞书中亦善巧;于开显韵律品类广略的韵律学中亦善巧;于庄严论中亦善巧。不仅于声明,若更日夜无间于创作之地精勤努力,付出精进,则此人纵无诗才——即缺了名为创作力的诗人德性——亦能在具诗人德性者之中占得一席,获得广大、非微小的名声,亦即以清净创作结构为相,由此所生的称誉,他实能获得。显示巴利原文
163. Ganthantarāhitavāsanāya, tadanubandhapaṭibhāne cāvijjamānepi sutena abhiyogabalena kavitā kitti ca tadanugatā samupalabbhatīti samanusāsati ‘‘yo’’iccādinā. Saddasatthe byākaraṇe kismiñci ‘‘idameve’’ti niyamābhāvā kusalo cheko nighaṇṭumhi abhidhānasatthe ca chandasi vuttijātippapañcapakāsakachandovicitisatthe ca alaṅkatisu alaṅkārasatthe ca kusalo na kevalaṃ saddasattheyeva, atha ca pana niccamanavarataṃ divā ca ratto ca kato abhiyogo vāyāmo racanāvisaye yassa soyaṃ kavittavikalopi bandhakaraṇasaṅkhātakaviguṇaparihīnopi kavīsu kaviguṇopetesu saṅkhyaṃ gaṇanaṃ ogayha paṭilabhitvā amandarūpaṃ atibahuṃ kittiṃ parisuddhabandharacanālakkhaṇaṃ tappabhavaṃ khyātaṃ vindati paṭilabhatevāti.
163 如是,依诵出次第开示声庄严已,于此由语法、词汇、诗律所围绕的论典中,无间断的修习正是此世等大成就之因,以此训诲弟子而说:“凡精通语法者”等。凡于长老、新学、中等之中,若有精通语法者,于声教、语法领域,以安立本性、缘等差别而善巧;于词汇、诗律、庄严及义理词汇、庄严论典中亦善巧;由修习各各差别的智而善巧;且以恒常修习、受持、作意而恒常精进。此不放逸者,纵使缺少诗才,纵无本性成就的创作功德,也能在诗人中入其计数,在作诗者中获其名次,以作诗、造疏等方式精勤投入,取得名次后,便获得非小、非少、极广大、无过失,具足论典创作特相的福德聚,及由此所生的称誉,或说他获得此称誉。如上所言,于此论,修习是创作的决定因。由此故说:显示巴利原文
163. Idāni uddesakkamena saddālaṅkāre niddisitvā byākaraṇanighaṇṭuchandoparivārite imasmiṃ nirantarābhiyogo ihalokiyādimahantayasassa kāraṇamiti sissānamanusāsanto ‘‘yo saddasatthakusalo’’ccādimāha. Yo theranavamajjhimesu koci saddasatthakusalo saddānusāsanabyākaraṇavisaye pakatipaccayādivibhāgakappanāya cheko nighaṇṭuchandoalaṅkatīsu abhidhānachandoalaṅkārasatthesupi kusalo taṃtaṃvibhāgabuddhīnaṃ paṭipādanena cheko niccakatābhiyogo dhāraṇamanasikāravasena niccaṃ katussāho hoti. So ayaṃ appamādī kavittavikalopi pakatisiddhakabbaracanaguṇarahitopi kavīsu saṅkhyaṃ kabbakattūsu gaṇanaṃ ogayha kabbakaraṇaṭīkākaraṇādipakārena ogāhetvā taṃ gaṇanaṃ pāpuṇitvā amandarūpaṃ anappakasabhāvaṃ atibahuṃ kittiṃ niddosaṃ sattharacanalakkhaṇaṃ puññasañcayaṃ, tappabhavaṃ pasiddhiṃ vā vindati labhatevāti. Yathāvuttasatthesu abhiyogo bandhassa ekantakāraṇameva. Vuttaṃ hi–
自性成就的慧,
广博清净的闻;
与充足不息的修习,
是此处造作之因。
显示巴利原文 ‘‘Sābhāvikī ca paṭibhā, Sutañca bahunimmalaṃ; Amando cābhiyogo’yaṃ, Hetu hoti’ha bandhane’’ti .
其中,“本性成就”即本性具足的智慧;“不少且无染”即广大清净的闻;“不小的修习”即不懈的精进——这一切皆是此处结撰之因。“Saddasattha”应知为语法,“saddasatthe kusalo”即精通语法,“nighaṇṭu”是词汇,“chando”是诗律,“alaṅkati”是庄严,此处“alaṅkati”一词,据论典之说为中性;“恒常所作的修习”;“诗人的状态”;“因此为变异”;“其本性为不小之相”——此为句义。显示巴利原文
Tattha sābhāvikī sabhāvasiddhā paṭibhā ca paññā ca bahu nimmalaṃ anappakaṃ nijjaṭaṃ sutañca amando abhiyogo ca anappako abhyāso ceti ayameso sabbopi iha bandhane imissaṃ kabbaracanāyaṃ hetu hoti kāraṇaṃ bhavatīti. Sadde sāsati ettha etenāti imasmiṃ atthe tappaccayañca tassa thādesañca katvā saddasatthanti ñātabbaṃ, saddasatthe kusaloti ca, nighaṇṭu ca chando ca alaṅkati alaṅkārañceti ca viggaho, ettha alaṅkatisaddo satthāpekkhāya napuṃsako hoti, niccaṃ kato abhiyogo asseti ca, kavino bhāvoti ca, tena vikaloti ca, amandaṃ rūpaṃ sabhāvo yasseti ca vākyaṃ.