第五章·目犍连子帝须长老等人
第五章解释 · 592 段
目犍连子帝须长老等人
Moggaliputtatissatherādayo
第二次结集时,长老们洞观未来,
预见教法将于彼王在位之年遭逢灾祸。
Dutiye saṅgahe therā, pekkhantā’nāgatehi te; Sāsanopaddavaṃ tassa, rañño kālamhi addasuṃ.
遍观整个世间的观者们,
看见了能灭彼灾的帝沙梵天神,其寿命已不久住。
Pekkhāntā sakale loke, tadupaddavaghātakaṃ; Tissabrahmānamaddakkhuṃ, aciraṭṭhāyi jīvitaṃ.
他们走上前去,向那位大尊主恳求;
投生到人间后,要消除那些灾祸。
Tesaṃ samupasaṅkamma, āyāciṃsu mahāpatiṃ; Manussesu’papajjitvā, tadupaddavaghātanaṃ.
他答应了他们的请求,一心为了让教法发扬光大。
他们对西格瓦和旃达瓦吉两位年少出家者这样说道。
Adā paṭiññaṃ tesaṃ so, sāsanujjotanatthiko; Siggavaṃ caṇḍavajjiñca avocuṃ dahare yati.
一百一十八年以上将会过去;
这是教法的灾难,我们将活不到那时候。
Aṭṭhārasādikā vassa-satā upari hessati; Upaddavo sāsanassa, na sambhossāma taṃ mayaṃ.
比丘们,你们没有参与这场争执。
因此,你们应受惩罚,这就是给你们的惩罚条款。
Imaṃ tumhā’dhikaraṇaṃ, nopagañchittha bhikkhavo; Daṇḍakammārahā tasmā, daṇḍakammapadañhi vo.
为了阐明教法,大梵天神提萨大主人;
他将在目犍连婆罗门的家中结生。
Sāsanujjotanatthāya, tissabrahmā mahāpati; Moggalibrāhmaṇaghare, paṭisandhiṃ gahessati.
到了合适的时候,你们当中要有一个人让这孩子出家。
应该由一个人好好地使他学习佛陀的教法。
Kāle tumhesu eko taṃ, pabbājetu kumārakaṃ; Eko taṃ buddhavacanaṃ, uggaṇhāpetu sādhukaṃ.
优波离长老有一位共住弟子
长老的共住弟子。
他的弟子是达萨卡和索那卡。
有两位长老:索那卡的这两位。
Ahu upālitherassa, Thero saddhivihāriko; Dāsako soṇako tassa, Dve therā soṇakassime.
从前在毗舍离,有一个名叫陀萨迦的博学婆罗门。
他是三百名弟子中最年长的一位,安住在老师身边。
Ahu vesāliyaṃ pubbe-dāsako nāma sotthiyo; Tisissasatajeṭṭho so, vasaṃ ācariyantike.
年方十二即通达吠陀,游方而行;
与弟子俱,住于瓦利卡拉玛园,受诸摄护。
Dvādasavassikoyeva, vedapāragato caraṃ; Sasisso vālikārāme, vasantaṃ katasaṅgahaṃ.
见优波离长老已,即于其侧而坐;
就吠陀中疑难处,向长老启问,彼一一开解。
Upālitheraṃ passitvā, nisīditvā tadantike; Vedesu gaṇṭhiṭhānāni, pucchi so tāni byākari.
随顺一切法的一法,青年啊;
一切诸法皆趣入,那究竟是何一法?
Sabbadhammānupatito, ekadhammo hi māṇava; Sabbe dhammā osaranti, ekadhammo hi ko nu so.
长老如是说,为指彼名字;少年被问时,
不识佛咒语,而彼所说为佛咒。
Iccāha nāmaṃ sandhāya, thero māṇavako tu so; Nā’ññāsi pucchito manto, buddhamantoti bhāsito.
他说“传授吧!”那个人就说:“我们只传授给穿着我们装束的人。”
他向导师请示了,为了咒语之故,也同样向母亲和父亲请示了。
Dehīti āha so āha, dema no vesadhārino; Guruṃ āpucchi mantatthaṃ, mātaraṃ pitaraṃ tathā.
他和三百名婆罗门青年一起,在长老面前;
他出家后,在适当的时候受了具足戒。
Māṇavānaṃ satehe’sa, tīhi therassa santike; Pabbajitvāna kālena, upasampajji māṇavo.
优波离长老教授了以达萨卡长老为上首的千位漏尽者
全部三藏。
Khīṇāsavasahassaṃ so, dāsakattherajeṭṭhakaṃ; Upālithero vācesi, sakalaṃ piṭakattayaṃ.
其余圣凡之众,皆已超越计数。
凡在长老座下受持三藏者
Gaṇanā vītivattā te, sesā’riya puthujjanā; Piṭakānuggahitāni, yehi therassa santike.
在迦尸国,有个憍萨罗人,是商队首领的儿子。
他为了做生意,和父母一起去了王舍城。
Kāsīsu kosalo nāma, satthavāhasuto ahu; Giribbajaṃ vaṇijjāya, gato mātāpitūhi so.
他来到竹林时,还是个十五岁的少年。
五十五个年轻人围绕着他,一起前去。
Agā veḷuvanaṃ pañca-dasavaso kumārako; Māṇavaṃ pañcapaññāsa, parivāriya taṃ gatā.
在那里看见达萨卡长老和他的随从,生起了净信。
他请求出家,那人就说:你先去问问你的老师。
Sagaṇaṃ dāsakaṃ theraṃ, tattha disvā pasīdiya; Pabbajjaṃ yāci so āha, tavā’puccha guruṃ iti.
索那童子未曾进食三饭,
父母许其出家,持允而来。
Bhattattayamabhuñjitvā , soṇako so kumārako; Mātāpitūhi kāretvā, pabbajjānuññamāgato.
他和那些少年一起,在达萨卡长老身边;
出家并受具足戒后,又学习了三藏。
Saddhiṃ tehi kumārehi, dāsakattherasantike; Pabbajjaṃ upasampajja, uggaṇhi piṭakattayaṃ.
有一千位漏尽者的长老僧团,他是
精通三藏者中的上首——这位索纳沙门。
Khīṇāsavasahassassa, therasissa gaṇassa so; Ahosi piṭakaññussa, jeṭṭhako soṇako yati.
昔有悉伽婆,原名波咤离;
聪慧大臣子,彼为第十八。
Ahosi siggavo nāma, pure pāṭalināmako; Paññavā’maccatanayo, aṭṭhārasasamo tu so.
于三座宫殿中居住,六季之半(三季)皆宜;
携大臣之子,与旃陀跋耆为伴。
Pāsādesu vasaṃ tīsu, chaḷaḍḍhautusādhusu; Amaccaputtaṃ ādāya, caṇḍavajjiṃ sahāyakaṃ.
被五百个男人簇拥着
到了鸡园,他见到了索那长老。
Purisānaṃ dasaddhehi, satehi parivārito; Gantvāna kukkuṭārāmaṃ, soṇakattheramaddasa.
入定安坐、诸根收摄、默然不答之彼,他向之顶礼;
既已了知,乃问僧团之事。
Samāpattisamāpannaṃ, nisinnaṃ saṃvutindriyaṃ; Vandi tenālapantaṃ taṃ, ñatvā saṅghamapucchitaṃ.
他们已进入等至,人们说他们并不交谈。
诸比丘被问到“他们怎样出定?”之后,这样回答。
Samāpattisamāpannā, nālapantī’ti āhu te; Kathannu vuṭṭhahantīti, vuttā āhaṃsu bhikkhavo.
因导师召唤,因僧团召唤,
依所定时限,因寿命耗尽。
Pakkosanāya satthussa, saṅghapakkosanāya ca; Yathā kālaparicchedā, āyukkhayavasena ca.
说“他们当出定”后,观见彼等的得度因缘;
他们传去僧团之语,他出定后即赴彼处。
Vuṭṭhahantīti vatvāna, tesaṃ disvo’panissayaṃ; Pāhesuṃ saṅghavacanaṃ, vuṭṭhāya sa tahiṃ agā.
少年问:“尊者,你们为什么不说话?”他这样说。
我们吃了该吃的东西,他说,也请让我们吃吧。
Kumāro pucchi kiṃ bhante, nālapitthāti āha so; Bhuñjimha bhuñjitabbanti, āha bhojetha no api.
他说:像我这样的人,是可以供养的。
得到父母同意后,那位少年尸迦婆。
Āha amhādise jāhe, sakkā bhojayituṃ iti; Mātāpitu anuññāya, so kumārotha siggavo.
旃陀跋阇,以及那些五百名男子;
他们出家后,在首那长老面前受了具足戒。
Caṇḍavajjī ca tepañca-satāni purisāpi ca; Pabbajjitvo’pasampajjuṃ, soṇattherassa santike.
他们两人就在戒师跟前,学通了全部三藏。
他们在适当的时候习得,并证得了六种神通。
Upajjhāyantikeyeva, te duve piṭakattayaṃ; Uggahesuñca kālena, chaḷabhiññaṃ labhiṃsu ca.
明白了提舍的结生之后,尸迦婆从那时起;
那位长老在七年里,一直去那户人家。
Ñatvā tissa paṭisandhiṃ, tato pabhuti siggavo; Thero so sattavassāni, taṃ gharaṃ upasaṅkami.
连一句“去吧”都没能得到,整整七年。
到了第八年,他才终于在那里得到了“去”这句话。
Gacchāti vācāmattampi, sattavassāni nālabhi; Alattha aṭṭhame vasse, gacchāti vacanaṃ tahiṃ.
目伽利婆罗门进去时,看见他正出来;
问道:“家里有得到什么吗?”他答:“有。”
Taṃ nikkhamantaṃ pavisanto, disvā moggalibrāhmaṇo; Kiñci laddhaṃ ghare noti, pucchi āmāti so’bravi.
Gharaṃ gantvāna pucchitvā, dutiye divase tato; Musāvādena niggaṇhi, theraṃ gharamupāgataṃ.
那位婆罗门听了长老的话,心里生起清净的信心;
他按照自己的习惯,始终施行乞食。
Therassa vacanaṃ sutvā, so pasannamano dvijo; Attano pakatena’ssa, niccaṃ bhikkhaṃ pavattayi.
渐渐地,家里所有人也都对他生起了净信。
这位婆罗门总是请他吃饭,也请他坐在家里。
Kamena’ssa pasīdiṃsu, sabbe’pi gharamānusā; Bhojāpesi dijo niccaṃ, nisīdāpiya taṃ ghare.
就这样一步步走来,他到了十六岁那年。
他那时是提萨童子,已渡尽三吠陀之海到达彼岸。
Evaṃ kamena gacchanto, kāle soḷasavassiko; Ahu tissakumāro so, tivedodadhipārago.
长老心想:“这件事的起因,一定会发生在家里。”
他没有摆出其他座位,只留下了那个学生的座位。
Thero kathāsamuṭṭhānaṃ, hessate’va ghare iti; Āsanāni na dassesi, ṭhapetvā māṇavāsanaṃ.
他因为是从梵天界转生而来,所以成了追求清净的人。
因此,他坐的那张坐具被熏过之后,就悬挂在那里。
Brahmalokagatattāva, sucikāmo ahosi so; Tasmā so tassa pallaṅko, vāsayitvā lagīyati.
他看不到别的座位,当长老还站在那里时,他就慌了起来。
家里的众人就为他铺好了那个座位。
Aññāsanaṃ apassanto, ṭhite there sasambhamo; Tassa taṃ āsanaṃ tassa, paññapesi ghare jano.
从老师身边回来后,看见他坐在那里;
那个年轻人发怒之后,说出了不中听的话。
Disvā tattha nisinnaṃ taṃ, āgammā’cariyantikā; Kujjhitvā māṇavo vācaṃ, amanāpaṃ udīrayi.
长老对青年说:“你知道什么咒语?”
那位年轻人后来才认可了长老问他的那个问题。
Thero māṇava kiṃ mantaṃ, jānāsīti tamabravi; Tameva pucchaṃ therassa, pacchā rocesi māṇavo.
他承认说“我已知晓”,便向那位长老提问;
长老于是为他解说了吠陀中的疑难之处。
Jānāmīti paṭiññāya, there theraṃ apucchiso; Gaṇṭhiṭhānāni vedesu, tassa thero’tha byākari.
那位长老就是在家人,
他已经到达吠陀的彼岸。
已通达无碍解者,
已通达无碍解者。
其心生起而未灭,
彼心将灭不复生。
或者,又有些人的心将会灭去,不再生起;
他的心会生起,但不会灭去。
Gahaṭṭhoyeva thero so, Vedapāragato ahu; Na byākareyya kiṃ tassa, Pabhinnapaṭisambhido. Yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati, Tassa cittaṃ nirujjhissati; Na uppajjissati, Yassa vā pana cittaṃ nirujjhisati na uppajjissati; Tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatīti.
那位无畏的长老询问了那个心双论的问题。
就像黑暗降临了一样,他对他说了那句话。
Taṃ cittayamake pañhaṃ, pucchi thero visārado; Andhakāro viya ahu, tassa so tamavoca so.
比丘,什么叫作咒?他回答说:佛咒。
当有人对没有“我所有”这种执著的人说“请布施”时,那布施者就说“我布施给你”。
Bhikkhuko nāma mantoti, buddha mantoti so bravi; Dehīti vutte novesa-dhārino dammi taṃ iti.
他得到父母同意后,为了学习咒术而出家。
长老先让他出家,然后根据情况授予他禅修业处。
Mātāpitūhi’nuññāto, mantatthāya sa pabbajji; Kammaṭṭhānamadā thero, pabbājetvā yathārahaṃ.
大智者勤修禅修,不久证得入流果;
长老了知彼如是。
Bhāvanaṃ anuyuñjanto, acirena mahāmatī; Sotāphattiphalaṃ patto, thero ñatvāna taṃ tathā.
为闻法故,遣往旃陀跋耆长老处求学受持;
令难解之经与阿毗达摩,皆得闻持无有错失。
Pesesi caṇḍavajjissa, therassantikamuggahaṃ; Kātuṃ suttābhidhammānaṃ, sotatthā’kātaduggahaṃ.
从那以后,那位帝沙小长老就开始修观。
他在那个时节获得了六神通,也达到了长老的身份。
Tato so tissadaharo, ārabhitvā vipassanaṃ; Chaḷabhiñño ahu kāle, therabhāvañca pāpuṇi.
他极其有名,就像太阳和月亮一样。
世间人都把他的话语当成正觉者的话语一样敬重。
Atīva pākaṭo āsi, cando’va sūriyo’vaso; Loko tassa vaco’maññī, sambuddhassa vacopiya.
一日,副王外出猎鹿,看见了;
见鹿在林间嬉戏,他这样想。
Ekāhaṃ uparājā so, adakkhi migavaṃ gato; Kīḷamāne mige’raññe, disvā etaṃ vicintayi.
林中鹿群食草,如是嬉游;
比丘以乐为食而住,何有疲恼?
Migāpi evaṃ kiḷanti, araññe tiṇagocarā; Na kiḷissanti kiṃ bhikkhū, sukhāhāravihārino.
他把自己的想法禀告了国王,然后回到家中。
为了说服他,那人给了他王位,为期整整七天。
Attano cintitaṃ rañño, ārocesi gharaṃ gato; Saññāpetuṃ tu sattāhaṃ, rajjaṃ tassa adāsi so.
王子,你享受这王位七天吧。
国王说道:“那我就把你杀掉。”
Anubhohi ime rajjaṃ, sattāhaṃ tvaṃ kumāraka; Tato taṃ ghātayissāmi, icca’voca mahīpati.
在那七日里,
他问:你为何这般清瘦?
“因畏死故”,
彼言已,国王复向彼说:
Āhā’ti tamhi sattāhe, Tvaṃ kenā’si kiso iti; Maraṇassa bhayenāti, Vutte rājā’ha taṃ puna.
想着“我七天后就会死”,你尚且没有嬉戏,这些人又怎会嬉戏呢?
亲爱的孩子,若时刻忆念死亡,他们岂会嬉戏?
Sattāhā’haṃ marissaṃti, tvaṃ na kīḷi ime kathaṃ; Kīḷissanti yati tāta, sadā maraṇasaññino.
听了他这番话,他便对教法生起了净信。
到了合适的时候,他去了猎区,见到了那位克制自律的长老。
Iccevaṃ bhākarā vutto, sāsanasmiṃ pasīdi so; Kālena migavaṃ gantvā, theramadakkhi saññataṃ.
坐在树根下的大法护,
那头象用沙罗树枝为这位无漏者扇风。
Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, so mahādhammarakkhitaṃ; Sālasākhāya nāgena, bījayanta manāsavaṃ.
我也要像这位长老一样,在胜者的教法中出家;
有慧者这样想:我什么时候才能住在树林里呢?
Ayaṃ thero viyā’hampi, pabbajja jina sāsane; Viharissaṃ kadā raññe, iti cintayi paññavā.
长老为令彼人净信生,
腾身而起,凌于虚空。
到了无忧林之后,
站在莲花池的水里。
Thero tassa pasādatthaṃ, Upatitvā vihāyasā; Gantvā asokārāmassa, Pokkharañño jale ṭhito.
他把上等的袈裟放置在空中,
在莲池中沐浴后,冲洗身体。
Ākāse ṭhapayitvāna, cīvarāni varāni so; Ogāhitvā pokkharaṇī, gattāni parisiñcatha.
副王见彼神通已,极生净信;
“我今即当出家”,智者作是念。
Taṃ iddhiṃ uparājā so, disvā’tīva pasīdiya; Ajjeva pabbajissaṃti, buddhiṃcā’kāsi buddhimā.
他走到国王面前,恭敬地请求出家。
国王没办法拦住他,只好亲自陪他一起去。
Upasaṅkamma rājānaṃ, pabbajjaṃ yāci sādaro; Nivāretumasakkonto, tamādāya mahīpati.
他亲自带着庞大的随从队伍,前往寺院。
他在大法护长老面前出家了。
Mahatā parivārena, vihāramagamā sayaṃ; Pabbaji so mahādhamma-rakkhitattherasantike.
和他一起出家的,还有四十万名男子;
随他出家的人,数量根本算不过来。
Saddhiṃ tena catusata-sahassāni narāpi ca; Anupabbajitānantu, gaṇanā ca na vajjati.
他是国王的外甥,以“火梵天神”之名广为人知。
他是国王的女儿僧伽蜜多的丈夫。
Bhāgineyyo narindassa, aggi brahmāti vissuto; Ahosi rañño dhītāya, saṅghamittāya sāmiko.
她与他的儿子也,
名叫须摩那。
他也向国王请求之后,
他与副王一起出家了。
Tassā tassa suto cāpi, Sumano nāma nāmaso; Yācitvā so’pi rājānaṃ, Uparājena pabbaji.
副王出家,在阿育王治下第四年;
此乃为大众福祉而兴起。
Uparājassa pabbajjā, tassā’sokassa rājino; Catutthe āsivassesā, mahājanahitodayā.
就在那里受具足戒,具足圆满的依止条件。
副王他努力修行,最终证得了六种神通,成为一位阿拉汉。
Tattheva upasampanno, sampannaupanissayo; Ghaṭento uparājā so, chaḷa’bhiñño’rahā ahu.
于诸城中彼等所肇建之一切精舍,
皆以三年善巧圆成,令人欢喜。
Vihāre tesamāraddhe, sabbe sabbapuresupi; Sādhukaṃ tīhi vassehi, niṭṭhāpesuṃ manorame.
还有因达古塔长老,那位工程总监;
那座园凭借神通之力建成,名叫无忧园。
Therassa indaguttassa, kammādiṭṭhāyakassa tu; Iddhiyā cā’su niṭṭhāsi, asokārāmasavhayo.
在众人常去受用的那些地方,以及各处各地;
国王让人建起了许多可爱的塔庙。
Janena paribhuttesu, ṭhānesu ca tahiṃ tahiṃ; Cetiyāni akāresi, ramaṇīyāni bhūpati.
八万四千座城邑从四面八方,
在同一天送来书信:精舍已落成。
Purehi caturāsīti-sahassehi samantato; Lekhe ekāhamānesuṃ, vihārā niṭṭhitā iti.
大王听了那封信后,这位威势、神通与英勇广大的君主;
想一次性为所有园林办一场大盛会。
Lekhe sutvā mahārājā, mahātejiddhi vikkamo; Kātukāmo sakiṃyeva, sabbārāma mahāmahaṃ.
他先前让人击鼓传告,从那天算起的第七天。
愿一切园林都举行盛大庆典,愿各处同时如此。
Pure bheriṃ carāpesi, sattame divase ito; Sabbārāmamaho hotu, sabbadesesu ekadā.
愿他们在大地之上,每一由旬之处都布施盛大的布施;
愿他们装饰村庄、园林和道路。
Yojane yojane dentu, mahādānaṃ mahītale; Karontu gāmārāmānaṃ, maggānañca vibhūsanaṃ.
在所有的住处,也以一切方式,为比丘僧团;
愿他们随顺时机、尽己所能,广行大布施。
Vihāresu ca sabbesu, bhikkhusaṅghassa sabbathā; Mahādānāni vattentu, yathākālaṃ yathābalaṃ.
用灯串、花环等装饰物,在那里处处点缀庄严;
还用各种乐器,以多种方式作供养。
Dīpamālā pumphamālā-laṅkārehi tahiṃ tahiṃ; Tūriyehi ca sabbehi, upahāraṃ anekadhā.
受持布萨支后,也愿一切人听闻正法;
以殊胜的供养,也请众多人在当天就去做吧。
Uposathaṅgānā’dāya, sabbe dhammaṃ suṇantu ca; Pūjāvisesena’neke ca, karontu tadahepi ca.
众人于一切处、以一切方式,随所教令乃至更胜,
备办如天界般悦意之妙供。
Sabbe sabbattha sabbathā, yathāṇattādhikāpi ca; Pūjā sampaṭiyādesuṃ, devalokamanoramā.
就在那一天,大王穿戴好一切装饰,
带着后宫眷属和大臣,被浩浩荡荡的军队簇拥着。
Tasmiṃ dine mahārājā, sabbālaṅkāra bhūsito; Sahorodho sahāmacco, balogha parivārito.
他就像要把大地劈开一样,朝自己的园林走去。
他礼敬了无上的僧团之后,站在僧团中间。
Agamāsi sakārāmaṃ, bhindanto viya mediniṃ; Saṅghamajjhamhi aṭṭhāsi, vanditvā saṅghamuttamaṃ.
在那次集会中,有八亿比丘。
其中有十万位诸漏尽的沙门。
Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asīti bhikkhukoṭi yo; Ahesuṃ satasahassaṃ, tesu khīṇāsavā yati.
那里有九万名比丘,那里有比丘尼;
诸漏已尽之比丘尼,于其中有一千位。
Navuti bhikkhusahassāni, ahū bhikkhuniyo tahiṃ; Khiṇāsavā bhikkhuniyo, sahassaṃ āsu tāsu tu.
诸漏已尽之圣众,示现名为开显世间之神变;
为令法阿育王生净信。
Lokavivaraṇaṃ nāma, pāṭihīraṃ akaṃsu te; Khīṇāsavā pasādatthaṃ, dhammāsokassa rājino.
他因为过去造下的恶业,而被称为“暴恶阿育”。
后来因为善业,他被人们称为“法阿育”。
Caṇḍāsokoti ñāyittha, pubbe pāpena kammunā; Dhammāsokoti ñāyittha, pacchā puññena kammunā.
他四面八方看遍了以大海为边界的整个赡部洲洲,
他看见了所有那些以种种供养装饰得庄严的精舍。
Samuddapariyantaṃ so, jambudīpaṃ samantato; Passi sabbe vihāre ca, nānāpūjā vibhūsite.
他看到他们后非常高兴,坐下就向僧团提问。
尊者,在善逝的教法中,是谁的布施呢?
Atīva tuṭṭho te disvā, saṅghaṃ pucchi nisīdiya; Kassa bhante pariccāgo, mahāsugata sāsane.
那位长老目犍连子,为国王解答了问题。
即使善逝还在世时,也没有哪个施主能比得上你。
Thero so moggaliputto, rañño pañhaṃ viyākari; Dharamāne’pi sugate, natthi cāgī tayāsamo.
国王听了这话,更加欢喜,就问他:
像我这样的人,是佛陀教法的继承者吗?
Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo, tuṭṭho rājā apucchi taṃ; Buddhasāsana dāyādo, hoti kho mādiso iti.
这位长老又观察了王子玛欣德的因缘。
同样,也观察了王女僧伽蜜多。
Thero tu rājaputtassa, mahindassū’panissayaṃ; Tatheva rājadhītāya, saṅghamittāya pekkhiya.
见教法兴盛,并察其因缘;
彼荷教法重任者,答于王。
Sāsanassā’bhi vuddhiñca, taṃ hetukama vekkhiya; Paccābhāsatha rājānaṃ, so sāsanadhurandharo.
就算他是那样的大施主,也还不是教法的继承者;
人主啊!他只被称为资具的施与者。
Tādiso’pi mahācāgī, dāyādo sāsanassa na; Paccayadāyako’cceva, vuccate manujādhīpa.
若人令其子或女,
于教法中而出家。
他就成了教法的继承人。
他确实也是我们的施主。
Yo tu puttaṃ dhītaraṃ vā, Pabbajjāpeti sāsane; So sāsanassa dāyādo, Hoti no dāyako api.
这时,那位国王渴望成为教法的继承人,
国王向站在那里的玛欣德和僧伽蜜多询问。
Atha sāsana dāyāda-bhāvamicchaṃ mahīpati; Mahindaṃ saṅghamittañca, ṭhite tatra apucchatha.
孩子们,你们会出家吗?出家可是一件了不起的大事。
听了父亲的话,他们便对父亲说:
Pabbajissatha kiṃ tātā, pabbajjā mahatī matā; Pituno vacanaṃ sutvā, pitaraṃ te abhāsisuṃ.
我们今天就要出家,大王,如果您愿意的话。
通过出家,我们和您都将获得利益。
Ajjeva pabbajissāma, sace tvaṃ deva icchasi; Amhañca lābho tumhañca, pabbajjāya bhavissati.
从副王出家之时起,他即以此为始;
她阿耆梵亦复如是,其出家乃矢志已决。
Uparājassa pabbajja-kālabho pabhutīhi so; Sā cāpi aggibrahmassa, pabbajjā katanicchayā.
国王虽欲授玛欣德副王之位,
然以出家更胜于彼,遂独欣许出家。
Uparajjaṃ mahīndassa, dātukāmo’pi bhūpati; Tato’pi adhikāsā’ti, pabbajjaṃyeva rocayi.
我爱子玛欣德,智慧、容貌与力俱足;
我令其出家,亦遣女儿僧伽蜜多。
Piyaṃ puttaṃ mahindañca, buddhirūpabaloditaṃ; Pabbajjā pesi samahaṃ, saṅgha mittañca dhītaraṃ.
那时,国王的儿子马欣德二十岁;
僧伽蜜多公主,那时十八岁。
Tadā vīsativasso so, mahindo rājanandano; Saṅghamittā rājadhītā, aṭṭhārasasamā tadā.
就在当天,他出了家,受了具足戒。
她就在同一天出家并受戒。
Tadaheva ahu tassa, pabbajjā upasampadā; Pabbajjā sikkhādānañca, tassā ca tadahu ahu.
王子的戒师名叫莫伽梨。
大天长老为他剃度,而末阐提长老则是他的羯磨师。
Upajjhāyo kumārassa, ahu moggalisavhayo; Pabbājesi mahādeva-tthero majjhantiko pana.
于受具戒之坛场中,彼诵羯磨语;
玛欣德证阿拉汉果,具四无碍解。
Kammavācaṃ akā tasmiṃ, so’pasampadamaṇḍale; Arahattaṃ mahindo so, patto sapaṭisambhidaṃ.
僧伽蜜多的亲教师,是广为人知的护法。
她的老师是阿育波罗,那时她已经证得漏尽。
Saṅghamittā’hu’pajjhāyā , dhammapālāti vissutā; Ācariyā āyupāli, kāle sā’si anāsavā.
两人都是教法的明灯,为兰卡岛带来利益;
他们在法阿育王在位的第六年出家。
Ubho sāsanapajjotā, laṃkādīpopakārino; Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu, dhammāsokassa rājino.
大玛欣德是令岛屿净信者,三年间……
他在亲教师面前受持了三藏。
Mahāmahindo vassehi, tīhi dīpappasādako; Piṭakattayaṃ muggaṇhi, upajjhāyassa santike.
那位比丘尼是旃陀罗基哈,马欣德是苏利耶比丘;
那时,他们永远庄严正自觉者的教法虚空。
Sā bhikkhunī candalekhā, mahindo bhikkhū sūriyo; Sambuddha sāsanākāsaṃ, te sadā sobhayuṃ tadā.
从华氏城入林中,林居者行于林间;
据说与紧那罗女昆塔,共住同居。
Vane pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ; Kuntakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kappayī kira.
因为和他一起住,
她生下了两个儿子。
帝须为兄长,
其弟名苏密陀。
Tena saṃvāsamanvāya, Sā putte janayī duve; Tisso jeṭṭho kaṇiṭṭho tu, Sumitto nāma nāmato.
在大瓦鲁纳长老在世时,在他跟前出家。
两人都证得了阿拉汉果,具足六种神通的功德。
Mahāvaruṇattherassa, kāle pabbajja santike; Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññaṃ guṇaṃ ubho.
足为虫毒所触,长兄有受;
幼弟问之,答曰:药乃一捧酥油。
Pāde kīṭavisenā’si, phuṭṭho jeṭṭho savedano; Āha puṭṭho kaṇiṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghaṭaṃ.
长老拒却向国王禀报,虽病者常例亦拒;
酥油、行脚及食后之游,一概却之。
Rañño nivedanaṃ thero, gilānavattato’pi so; Sappisatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi.
如果你去托钵乞食,得到了酥油,就把它带回来。
那位提萨长老向最胜的善喜长老如是说。
Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara; Icchāha tissathero so, sumittaṃ theramuttamaṃ.
他为了乞食而四处行走时,没有得到一捧酥油。
就算用一百罐酥油,生了病也治不好。
Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ; Sappikumbhasatenāpi, byādhijāto asādhiyo.
那位长老正是因为这场病,走到了寿命的尽头;
他劝诫(众人)要不放逸,并让心趋向涅槃。
Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ; Ovaditvāppamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā.
他坐在虚空中,凭借火界的力量;
按照自己的意愿决意之后,身体就入了般涅槃。
Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so; Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto.
火焰从身体喷出,烧尽了无肉的骸骨;
大火烧遍了长老的整个身体,却没有烧掉骨头。
Jālāsarīrā nikkhamma, nimmaṃsachārikaṃ ḍahi; Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikānituno ḍahi.
国王听说这位帝沙长老已经涅槃之后,
他在一大群人的簇拥下,前往自己的园林。
Sutvā nibbūtimetassa, tissatherassa bhūpati; Agamāsi sakārāmaṃ, janogha parivārito.
国王坐在象背上,把那些骨头取了下来;
供养了舍利之后,又向僧团询问病情。
Hattikkhandhagato rājā, tānaṭṭhina’varopiya; Kāretvā dhātusakkāraṃ, saṅghaṃ byādhimapucchitaṃ.
闻已生惊惧,于城门作事;
石灰涂莲池,令满诸药。
Taṃ sutvā jātasaṃvego, puradvāresu kāriya; Sudhācitā pokkharaṇī, bhesajjānañca pūriya.
他日日以诸药供奉比丘僧团,
愿药于比丘僧团常不难得。
Pāpesi bhikkhusaṅghassa, bhesajjāni dine dine; Mā hotu bhikkhusaṅghassa, bhesajjaṃ dullabhaṃ iti.
苏密塔长老经行之际即般涅槃,
大众亦由是于教法生起极大净信。
Sumittathero nibbāyi, caṅkamanto’va caṅkame; Pasīdi sāsane’tīva, tenāpi ca mahājano.
两位昆提子长老,
他们是为世间谋福祉的人;
无忧王八年,
在国王在位的第八年,他们般涅槃了。
Kuntiputtā duve therā, Te lokahitakārino; Nibbāyiṃsu asokassa, Rañño vassamhi aṭṭhame.
从那时起,僧团得到的利养变得极其丰厚。
后来,那些生起净信的人们,因此让利养增长起来。
Tato pabhuti saṅghassa, lābho’tīva mahā ahu; Pacchā pasannā ca janā, yasmā lābhaṃ pavattayuṃ.
外道们失去了利养和恭敬,他们是为了利养的缘故。
他们自己披上袈裟,和比丘们住在一起。
Pahīnalābhasakkārā, titthiyā lābhakāraṇā; Sayaṃ kāsāyamādāya, vasiṃsu saha bhikkhūhi.
他们各自把自己的主张说成是佛说;
他们各自按照自己的仪规随心所欲而行。
Yathāsakañca te vādaṃ, buddhavādo’ti dīpayuṃ; Yathāsakañca kiriyā, akariṃsu yathāruci.
自此长老目犍连子,
坚住而众德涌生。
在佛陀的教法中生出疮痈
看见那(教难/疮痈)极其严重。
Tato moggaliputto so, Thero thira guṇodayo; Sāsanabbudamuppannaṃ, Disvā tamatikakkhalaṃ.
那位有远见的人,观察了它平息的时候。
把属于自己的大比丘僧团交给了马欣德长老。
Tasso’pasamane kālaṃ, dīghadassī avekkhiya; Datvā mahindatherassa, mahābhikkhugaṇaṃ sakaṃ.
在恒河上游,阿霍恒伽山中,只有他一个人;
他住了七年,努力修习远离。
Uddhaṃ gaṅgāya eko’va, ahogaṅgamhi pabbate; Vihāsi sattavassāni, viveka manubrūhayaṃ.
由于外道人数众多且刚愎难教,诸比丘……
他们没能如法地制止那些人。
Titthiyānaṃ bahucattā ca, dubbaccattā ca bhikkhavo; Tesaṃ kātuṃ na sakkhiṃsu, dhammena paṭisedhanaṃ.
正因为这样,在赡部洲的所有僧园里,诸比丘;
七年间,他们没有举行布萨,也没有举行自恣。
Teneva jambudīpamhi, sabbārāmesu bhikkhavo; Sattavassāni nākaṃsu, uposatha pavāraṇaṃ.
法阿育大王听了这话,他声名显赫,
他派了一位大臣去阿育园,那是一座最胜的园林。
Taṃ sutvā mahārājā, dhammāsoko mahāyaso; Ekaṃ amaccaṃ pesesi, asokārāma muttamaṃ.
往赴平息此诤事,于巴玛拉园中;
汝当令比丘僧团,共行布萨。
Gantvā’dhikaraṇaṃ etaṃ, vupasamma uposathaṃ; Kārehi bhikkhusaṅghena, pamā’rāme tuvaṃ iti.
恶念者前往,召集比丘僧众,
传达王命:“你们应举行布萨。”
Gantvāna sannipātetvā, bhikkhusaṅghaṃ sadummati; Uposathaṃ karothāti, sāvesi rājasāsanaṃ.
我们不与外道一起举行布萨。
比丘僧团又对那位心智迷乱的大臣这样说:
Uposathaṃ tittiyehi, na karoma mayaṃ iti; Avo ca bhikkhusaṅgho taṃ, amaccaṃ mūḷhamānasaṃ.
那位大臣依次走到几位长老面前,
他用剑砍下了头,说道:我来令举行布萨。
So’macco katipayānaṃ, therānaṃ paṭipāṭiyā; Acchindi asinā sīsaṃ, kāremīti uposathaṃ.
王弟帝须长老,见其速行已,
前往彼近处,坐于座上。
Rājabhātā tissatthero, taṃ disvā kiriyaṃ lahuṃ; Gantvāna tassa āsanne, sāsanamhi nisidi so.
那位大臣见到长老后,就去禀告了国王;
国王听完这一切经过,顿时心急如焚。
Theraṃ disvā amacco so, gantvā rañño nivedayi; Sabbaṃ pavattiṃ taṃ sutvā, jātadāho mahīpati.
他快步走到比丘僧团那里,心里充满不安,问道:
做了这样的业之后,恶会落到谁身上呢?
Sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ, pucchi ubbiggamānaso; Evaṃ katena kammena, kassa pāpaṃ siyā iti.
愚者中,或说“罪业是你的”,或说“是双方的”;
智者则说:“罪业非你所有。”
Tesaṃ apaṇḍitā keci, pāpaṃ tuyhanti keci tu; Ubhinnaṃcā’ti āhaṃsu, natthi tuyhanti paṇḍitā.
大王闻此已,我比丘众中,
有能断我疑、作教法护持者否?
Taṃ sutvā’ha mahārājā, samattho atthi bhikkhuna; Vimatiṃ me vinodetvā, kātuṃ sāsanapaggahaṃ.
有一位目犍连子存在,
帝须长老啊,车骑之王!
僧团对国王说及愿望,
国王在那里是恭敬的。
Atthi moggaliputto so, Tissatthero rathesabha; Icchāha saṅgho rājānaṃ, Rāja tatthā’si sādaro.
四位(长老)各由千僧围绕,
长老由千人随从,四位大臣亦复如是。
Visuṃ bhikkhusahassena, caturo parivārite; Thero narasahassena, amacce caturo tathā.
就在当天,他就用自己的话把他派去了。
让他们把长老带到我这里来,这样说了之后,他没有来。
Tadaheyeva pesesi, attano vacanena so; Theraṃ ānetu me tehi, tathā vutte sanāgami.
听了这话之后,他又派出了八位长老和八位大臣。
各自带着一千人,像先前一样,他没有来。
Taṃ sutvā puna aṭṭha’ttha, there’macce ca pesayi; Visuṃ sahassapurise, pubbe viya sanāgami.
王问:“长老如何而来?”
诸比丘向王禀白长老前来之因。
Rājā pucchi kathaṃ thero, āgaccheyya nu kho iti; Bhikkhū āhaṃsu therassa, tassa’gamanakāraṇaṃ.
尊者,有了支持,就能护持教法;
大王,当这样说的时候,那位长老就会来。
Hoti bhante upatthambho, kātuṃ sāsanapaggahaṃ; Iti vutte mahārāja, thero essati so iti.
国王又把长老和大臣们,每十六人分成一组。
他这样说完之后,分别派出一千个人。
Punāpi thero’macce ca, rājā soḷasa soḷasa; Visuṃ sahassa purise, tathā vatvāna pesayi.
这位长老虽然年纪很大,也不坐车乘。
国王又吩咐道:用船把长老从恒河上带过来吧。
Thero mahallatte’pi, nārohissati yānakaṃ; Theraṃ gaṅgāya nāvāya, ānethā’ti ca abravi.
他们到了那里,就那样对他说:
他一听就站了起来。
他们用船把长老送了过来。
国王亲自到那里迎接。
Gantvā te taṃ tathā’vocuṃ, So taṃ sutvā’va uṭṭhahi; Nāvāya theraṃ ānesuṃ, Rājā paccuggamī tahiṃ.
国王踏入齐膝深的水中,就伸出右手;
正在渡海的长老受到了恭敬。
Jāṇumattaṃ jalaṃ rājo’gahetvā dakkhiṇaṃ karaṃ; Nāvāya otarantassa, therassā’dāsi gāravo.
彼是应供者,怜王行布施;
长老以悲心,扶右手下船。
Dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyyo so, karaṃ rañño’nukampako; Ālambitvā’nukampāya, thero nāvāya otari.
国王带着长老去了那座让人越待越开心的园林。
给长老洗了脚、涂了油之后,就坐到一边。
Rājā theraṃ nayitvāna, uyyānaṃ rativaḍḍhanaṃ; Therassa pāde dhovitvā, makkhetvā ca nisīdiya.
为测长老之堪能,国王启白:
尊者,我愿亲见神通。
Samatthabhāvaṃ therassa, vīmaṃsanto mahīpati; Daṭṭhukāmo ahaṃ bhante, pāṭihīranti abravi.
当被问“要见什么”时,他回答“大地震动”。国王又悄声问道:
你想见整个大地震动,还是只在一处?
Kanti vutte mahīkampaṃ, āha taṃ puna rāhaso; Sakalāye’ka desāya, kataraṃ daṭṭhumicchasi.
问“谁行难行之事”已,一处(身心)即战栗;
闻说“难行”已,便说出那想做坏事的欲望。
Ko dukkaroti pucchitvā, eka desāya kampanaṃ; Dukkaranti suṇitvāna, taṃ duṭṭhukāmataṃ bravī.
车、马和人,还有装满水的钵;
长老在由旬范围的四方中间。
Rathaṃ assaṃ manussañca, pātiñcodaka pūritaṃ; Thero yojana sīmāya, antaramhi catuddise.
安置了那些半由旬之地后,
他以神通力震动了那一由旬大地,并让坐在那里的人看见。
Ṭhapāpetvā tadaḍḍhehi, saha taṃ yojanaṃ mahiṃ; Cālesi iddhiyā tatra, nisinnassa ca dassayi.
那位大臣令比丘们丧命,也令自己(造罪);
国王问长老:恶业是有是无?
Tenā’maccena bhikkhūnaṃ, maraṇena’ttanopi ca; Pāpassa’tthitta natthittaṃ, theraṃ pucchi mahīpati.
若无染污之思,则无缘起之业。
长老讲完《鹧鸪本生》后,让国王觉悟了。
Paṭicca kammaṃ natthīti, kiliṭṭhaṃ cetanaṃ vinā; Thero bodhesi rājānaṃ, vatvā tittirajātakaṃ.
他在那座令人心旷神怡的御苑里住了整整七天,
他教导那位国土的守护者,正自觉者的善妙教法。
Vasanto tattha sattāhaṃ, rājuyyāne manorame; Sikkhāpesi mahīpālaṃ, sambuddhasamayaṃ subhaṃ.
即于第七日,王遣二夜叉;
遍召诸比丘,悉集于大地。
Tasmiṃyeva ca sattā he, duve yakkhe mahīpati; Pesetvā mahiyaṃ bhikkhū, asese sannipātayi.
到了第七天,他去了那座让人心生欢喜的自己的精舍。
他让比丘僧团举行了全体集会。
Sattame divase gantvā, sakārāmaṃ manoramaṃ; Kāresi bhikkhusaṅghassa, sannipātamasesato.
与长老一起在僻静处,坐在麻布帐幕中;
把各持不同宗见的比丘,一一叫到跟前。
Therena saha ekante, nisinno sāṇiantare; Ekekaladdhike bhikkhu, pakkositvāna santikaṃ.
大王这样问道:大德,善逝持什么论说?
他们各自按照自己的见解,宣说了常见等观点。
Kiṃvādī sugato bhante, iti pucchi mahīpati; Te sassatādikaṃ diṭṭhiṃ, byākariṃsu yathāsakaṃ.
国王把那些持邪见的人全都赶去还俗了。
六万人全部被勒令还俗。
Te micchādiṭṭhike sabbe, rājā uppabbājāpayī; Sabbe saṭṭhisahassāni, āsuṃ uppabbajāpitā.
他问那些如法的比丘:“善逝是持什么论说的?”
他们说:“[善逝是]分别说者”,国王就问那位长老。
Apucchi dhammike bhikkhū, kiṃvādī sugato iti; Vibhajjavādī tāhaṃsu, taṃ theraṃ pucchi bhūpati.
尊者,正自觉者是分别说者吗?
他如是说。
长老听了这话,答道:“是的。”
那时国王心生欢喜。
Vibhajjavādī sambuddho, Hoti bhante’ti āha so; Thero’ āmā’ti taṃ sutvā, Rājā tuṭṭhamano tadā.
因为僧团已经清净了,
因此,僧团应当举行布萨。
尊者,请这样做。
国王对长老说完这话,
Saṅgho pisodhito yasmā, Tasmā saṅgho uposathaṃ; Karotu bhante iccevaṃ, Vatvā therassa bhūpati.
向僧团提供了守护之后,他进入了那座吉祥的城。
僧团达成一致后,当时就举行了布萨。
Saṅghassa rakkhaṃ datvāna, nagaraṃ pāvisī subhaṃ; Saṅgho samaggo hutvāna, tadā’kāsi uposathaṃ.
长老从无数比丘僧众中(被选出),彼等无畏、
具六神通、通三藏、证无碍解。
Thero aneka saṅkhamhā, bhikkhusaṅghā visārade; Chaḷabhiññe tepiṭake, pabhinnapaṭisambhide.
他挑选了一千位比丘,为了做正法的结集。
他们在那无忧园中,完成了正法的结集。
Bhikkhusahassaṃ uccini, kātuṃ saddhammaṃ saṅgahaṃ; Tehi asokārāmamhi, akā saddhamma saṅgahaṃ.
大迦叶长老和耶舍长老一起主持了这件事。
就像他们结集了法,帝须长老也那样做了。
Mahākassapatthero ca, yasatthero ca kārayuṃ; Yathā te dhamma saṃgītiṃ, tissattheropi taṃ tathā.
《论事》这部论,专门用来击破外道的说法;
帝须长老也在那个结集会场中宣说了。
Tathāvatthuppakaraṇaṃ, paravādappamaddanaṃ; Abhāsi tissatthero ca, tasmiṃ saṃgīti maṇḍale.
就这样,由一千位比丘,在阿育王的护持下。
这次法的结集,历时九个月完成。
Evaṃ bhikkhusahassena, rakkhāya’soka rājino; Ayaṃ navahi māsehi, dhamma saṃgīti niṭṭhitā.
国王在位的第十七年,这位七十二岁的仙人;
在大自恣日,他完成了这次结集。
Rañño sattarase vasse, dvāsattatisamo isi; Mahāpavāraṇāya’so, saṃgīti taṃ samāpayi.
就像在给予称赞随喜,这是教法久住的因由。
结集圆满结束时,大地震动。
Sādhukāraṃ dadantīva, sāsanaṭṭhiti kāraṇaṃ; Saṃgīti pariyosāne, akammittha mahāmahī.
已舍殊胜可意梵天宫,
为法之故临此可厌世间。
他来到(世间)之后,完成了教法该做的事,应作的都已作办。
到底还有谁会在这教法应做的事上放逸呢?
Hitvā seṭṭhaṃ brahmavimānampi manuññaṃ; Jegucchaṃ so sāsanahetunaralokaṃ; Āgammā’kā sāsanakiccaṃ katakicco; Konāma’ñño sāsanakiccamhi pamajjeti.