第十四章
Cuddasama pariccheda
迭瓦南毕亚·帝萨王,将水戏施予城中居民;
为嬉游而往狩猎。
Devānaṃpiyatisso so, rājā salilakīḷitaṃ; Datvā nagaravāsīnaṃ, migavaṃ kīḷituṃ agā.
被四万人众围绕,
他一路奔跑,仅凭双脚就来到了弥萨迦山。
Cattālīsasahassehi, narehi parivārito; Dhāvanto padasāyeva, agamā missakaṃ nagaṃ.
那位天人想在那里展示,就在那座大山上;
他正像啃食灌木丛一样,以牛耳之形态站立着。
There dassetumicchanto, devo tasmiṃ mahīdhare; Gumbhaṃbhakkhayamāno’va, aṭṭhā gokaṇṇarūpavā.
国王看到后说:“他正在放逸,不适合射他。”
弓弦刚一响,那头牛羚就窜进了山谷里。
Rājā disvā ‘‘pamattaṃ taṃ, na yuttaṃ vijjhituṃ’’ iti; Jiyā saddamakādhāpi, gokaṇṇo pabbatantaraṃ.
国王追赶苏迪,苏迪去到长老们跟前;
国王见到他时,他自己便消失了。
Rājā’nudhāvi sodhiṃ, therānaṃ santikaṃ gato; There diṭṭhe narindena, sayamantaradhāyiso.
长老自念:“彼若见人多,必生大怖畏”;
见彼国王已,方乃自现身。
Thero ‘‘bahūsu diṭṭhesu, atibhāyissatī’’ tiso; Attānameva dassesi, passitvā taṃ mahīpatiṃ.
提萨惊惧而立,长老唤道:“来,提萨。”
国王仅闻“提萨”一名,便生夜叉之想。
Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero, ‘‘ehi tissāti abravi; Tissā’ti vacaneneva, rājā yakkho’’ti cintayī.
大王,我们是沙门,是法王的弟子。
正是出于对你的悲悯,才从赡部洲来到这里。
Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Tameva anukampāya, jambudīpā idhāgatā.
长老这样说后,国王听了那话便无所畏惧了。
想起朋友捎来的那句话,他便认定:“他们是沙门。”
Iccāha thero taṃ sutvā, rājā vītabhayo ahu; Saritvā sakhīsandesaṃ, ‘‘samāṇā’’ iti nicchito.
放下弓和箭,走到那位仙人跟前;
他欢喜地问候了长老,然后就在长老身边坐下。
Dhanuṃ sarañca nikkhippa, upasaṅkamma taṃ isiṃ; Sammodamāno therena, so nisīdi tadantike.
那时,他的那些随从来到后,就围在他身边。
那时,大长老展示了同来的其余六位。
Tadā tassa manussā te, āgamma parivārayuṃ; Tadā sese cha dassesi, mahāthero sahāgate.
Te disvā abravī rājā, ‘‘kadā’’ me āgatā iti; ‘‘Mayā saddhiṃ’’ti therena, vutte pucchi idaṃ puna.
“赡部洲中,亦有如是之修行者。”
彼言:其处赡部洲,袈裟辉映。
‘‘Santi īdisakā aññe, jambudīpe yatī’’ iti; Āha ‘‘kāsāvapajjo to, jambudīpo tahiṃ pana.
Tevijjā iddhippattā ca, cetopariyakovidā; ‘‘Dibbasotā’rahanto ca, bahū buddhassa sāvakā’’.
他问:“你们是怎么来的?”
答:“我们不是从陆地,也不是从水路来的。”
听到这话,他便知道那人是乘虚空而来的。
Pucchi ‘‘kenāgatatthā’’ti, na thalena na vārinā; Āgatamhā’’ti vutte so, vijāni nabhasāgamaṃ.
善于审察、有大智慧的他,提出了那个深奥的问题;
国王每被问一次,就回答一次那个问题。
Vīmaṃsaṃso mahāpañño, kaṇhaṃ pañhamapucchitaṃ; Puṭṭho puṭṭho viyākāsi, taṃtaṃ pañhaṃ mahīpati.
这棵树,大王,它叫什么名字?另一棵叫做taru。
撇开这棵芒果树,有芒果树吗?有许多别的芒果树。
Rukkhoyaṃ rājakinnāmo, añño nāma ayaṃ taru; Imaṃ muñciya attha’mbo, santi ambatarū bahuṃ.
除了这棵芒果树和那些芒果树,还有其他大树吗?
尊者,树确实很多,但那些树不是芒果树。
Imañca ambaṃ teca’mbe, muñciyatthi mahīruhā; Santi bhante bahu rukkhā, anambāpana te taru.
除诸芒果与非芒果树外,尊者,岂更有大树?
此是芒果树,人主啊,您实是智者。
Aññe ambe anambe ca, muñciya’tthi mahīruhā; Ayaṃ bhante ambarukkho, paṇḍito’si narissara.
大王,你有亲属;尊者,也有很多人。
大王,有跟你非亲非故的人,他们比你的亲戚还要多。
Santi te ñātakā rāja, santi bhante bahujjanā; Santi aññātakā rāja, santi te ñātito bahū.
“尊者”——萨度,您确是对他如此说;人主,您是智者。
Ñātake te ca aññe ca, muñciya’ññopi atthi nu; ‘‘Bhante’’ hameva sādhu tvaṃ, paṇḍito’si narissara.
长老认出他是智者后,
为大地之主宣说了《小象迹喻经》;这位长老具大智慧。
Paṇḍito’ti viditvāna, cūḷahatthipadopamaṃ; Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmatī.
Desanāpariyosāne, saddhiṃ tehi narehi so; Cattālīsasahassehi, saraṇesu patiṭṭhahi.
Bhattā’bhīhāraṃ sāyanhe, rañño abhiharuṃ tadā; ‘‘Na bhuñjissa’’nti dāni me, iti janammi bhūpati.
询问是否用餐是合适的,即使仙人未被以饭食询问。
我们如今不吃了,如果这样说,他就问了时间。
Pucchituṃyeva yuttanti, bhattenā’pucchite isi; Na bhuñjāma idānī’ti, vutte kālañca pucchiso.
当适宜的时间被说明之后,他这样说:“我们进城去吧。”
大王,您去吧,我们就留在这里。
Kālaṃ vutte’bravi evaṃ, ‘‘gacchāma nagaraṃ’’iti; Tuvaṃ gaccha mahārāja, vasissāma mayaṃ idha.
既然如此,便让这位王子随我们同去吧;
大王啊,他已证得果位,通达教法。
Evaṃ sati kumāro’yaṃ, amhehi saha gacchatu; Ayañhi āgataphalo, rāja viññātasāsano.
他渴望出家,住在我们身边;
现在我们要让他出家,大王,你走吧。
Apekkhamāno pabbajjaṃ, vasata’mhākamantike; Idāni pabbajessāma, imaṃ tvaṃ gaccha bhūmipa.
清晨我将遣车前去,你们到那里后入城;
如是言已,礼敬诸长老,引跋努至一旁。
Pāto rathaṃ pesayissaṃ, tumhe tattha ṭhitā puraṃ; Yāthā’ti there vanditvā, bhaṇḍuṃnetva’ka mantakaṃ.
他问了长老的职权,然后把一切都禀告了国王。
知道对方是长老后,他心满意足,心想:这真是我的福气。
Pucchi therādhikāraṃso, rañño sabbamabhāsi so; Theraṃ ñatvā’ti tuṭṭhoso, ‘‘lābhā me’’iti cintayi.
因为跋努是在家人身份,那位国王就不再担心了。
他知道了那人的本性,就说:“我们让他出家吧。”
Bhaṇḍussa gīhibhāvena, gatāsaṅko narissaro; Aññāsi narabhāvaṃ so, ‘‘pabbājema imaṃ’’ iti.
长老就在那个村界内,当下便做了。
为跋努童子举行了出家并受达上。
Thero taṃ gāmasīmāyaṃ, tasmiṃyeva khaṇe akā; Bhaṇḍukassa kumārassa, pabbajjamupasampadaṃ.
就在那一刻,他也证得了阿拉汉果。
那时,长老随即召唤了那位苏摩那沙弥。
Tasmiṃyeva khaṇe so ca, arahattamapāpuṇi; Sumanaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, thero āmantayī tato.
他问道:“你应当宣告闻法的时间。”
尊者,我要宣告多远的地方,才能让人听到呢?
Dhammasavanakālaṃ tvaṃ, ghosehī’’ti apucchiso; Sāvento kittakaṃ ṭhānaṃ, bhante ghosema’haṃ iti.
当长老用神通说出“整个铜掌岛”时,
他为了让整个兰卡岛的人都能听到,宣告了说法的时间。
‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇī’’ti, vutte therena iddhiyā; Sāvento sakalaṃ laṃkaṃ, dhammakālamaghosayī.
国王以龙为第四,坐于索尼帕萨;
食时闻其声已,遣使诣长老所。
Rājā nāgacatutteso, soṇṇipasse nisīdiya; Bhuñjanto taṃ ravaṃ sutvā, therantika mapesayi.
“有灾祸吗?”他说:“没有灾祸。”
是时候听闻正自觉者的话了,已经这样宣告过了。
‘‘Upaddavo nu atthī’’ti, āha natthi uddavo; Sotuṃ sambuddhavacanaṃ, kālo ghosāpito iti.
地居天众听到沙弥的声音,就大声叫喊;
那个声音就这样一步步升到了梵天世界。
Sāmaṇera ravaṃ sutvā, bhummādevā aghosayuṃ; Anukkamena so saddo, brahmalokaṃ samāruhi.
因为那个声音,诸天神举行了一场盛大的集会。
长老在那场集会中宣说了《等心经》。
Tena ghosena devānaṃ, sannipāto mahā ahu; Samacittasuttaṃ desesi, thero tasmiṃ samāgame.
不可计数的天神当时证悟了法。
很多龙和金翅鸟都安立在皈依处。
Asaṃkhiyānaṃ devānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Bahū nāgā supaṇṇā ca, saraṇesu patiṭṭhayuṃ.
如舍利弗长老宣说此经时,
马欣德长老亦有天众集会。
Yathedaṃ sāriputtassa, suttaṃ therassa bhāsato; Tathā mahindattherassa, ahu devasamāgamo.
Rājā pabhā te pāhesi, rathaṃ sārathi so gato; ‘‘Ārohatha rathaṃ yāma, nagaraṃ’’ iti te’bravi.
我们不上车,你走吧,我们跟在你后面。
这样说完,就让那位满心欢喜的车夫离开了。
Nā’rohāma rathaṃ gaccha, gacchāma tava pacchato; Iti vatvāna pesetvā, sārathiṃ sumanorathaṃ.
他们腾空而起,来到城的东边;
有大神通的人们,降落在第一座塔庙处。
Vehāsamabbhugantvā, te nagarassa puratthato; Paṭhamatthūpaṭṭhānamhi, otariṃsu mahiddhikā.
长老们最初降临的地方,建起了塔庙。
直到今天,人们还因此称它为第一座塔庙。
Therehi paṭhamotiṇṇa-ṭhānamhi katacetiyaṃ; Ajjāpi vuccate tena, evaṃ paṭhamacetiyaṃ.
后宫所有的妇女从国王那里听说了长老的功德之后……
想见长老,因此大地之主。
Raññā theraguṇaṃ sutvā, sabbā antepuritthiyo; Theradassanamicchiṃsu, yasmā tasmāmahīpati.
他就在王宫里面,让人造了一座赏心悦目的凉亭;
用白布和鲜花覆盖着,装饰得很庄严。
Anto’va rājavatthussa, rammaṃ kāresi maṇḍapaṃ; Setehi vatthapupphehi, chāditaṃ samalaṅkataṃ.
因曾在长老身边亲闻,故能远离高床;
然心中疑惑:“长老在高座上,会坐下吗?”
Uccaseyyāviramaṇaṃ, sutattā therasantike; Kaṅkhī ‘‘uccāsane thero, nisīdideyyanunoti ca.
就在这中间,那位御者看见长老们站在那里;
当他们披上袈裟时,心里极度震惊。
Tadantare sārathi so, there disvā tahiṃ ṭhite; Cīvaraṃ pārupante te, ativimhita mānaso.
Gantvā rañño nivedesi, sutvā sabbaṃ mahīmati; ‘‘Nisajjaṃ na karissanti, pīṭhakesū’’ti nicchito.
“萨度,请铺设地垫。”如是说已,
往道途迎长老,恭敬作礼。
‘‘Susādhu bhummattharaṇaṃ, paññāpethā’’ti bhāsiya; Gantvā paṭipathaṃ there, sakkaccaṃ abhivādiya.
从大马欣德长老手中接过钵。
用恭敬供养的礼仪,把长老送进了城里。
Mahāmahindattherassa, hatthato pattamādiya; Sakkārapūjāvidhinā, puraṃ theraṃ pavesayi.
Disvā āsanapaññattiṃ, nemittā byākaruṃ iti; ‘‘Gahitā pathavī’mehi, dīpe hessanti issarā.
国王礼敬他们之后,就把长老们领进了内宫。
在那里,他们坐在铺设好的座位上,各随其宜地就坐。
Narindo pūjayanto te, there antepuraṃ nayi; Tattha te dussapīṭhesuṃ, nisīdiṃsu yathārahaṃ.
国王亲自以粥、硬食、软食令众人饱足;
膳事既毕,他便亲自坐到近旁。
Te yāgukhajjabhojjehi, sayaṃ rājā atappayi; Niṭṭhite bhattakiccamhi, sayaṃ upanisīdiya.
幼弟副王摩诃那伽之妻阿奴拉,住在王宫里;
国王遣使召她前来。
Kaniṭṭhassoparājassa, mahānāgassa jāyikaṃ; Vasantiṃ rājagehe’va, pakkosā pesicā’nulaṃ.
阿奴喇夫人带着五百名侍女来到跟前,
礼敬了长老们之后,坐在一边。
Āgamma anulādevī, pañca itthisatehi sā; Therevandiya pūjetvā, ekamantamupāvisi.
《饿鬼事》《天宫事》,还有《谛相应》;
那位长老为那些女人说法,她们当下就证得了初果。
Petavatthuṃ vimānañca, saccasaṃyuttameva ca; Desesi thero tā itthī, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ.
昨从曾见尊者者,得闻长老诸功德;
城中人众愿瞻仰,相与聚集共来会。
Hiyyo diṭṭhamanussehi, sutvā theraguṇe bahū; Theradassanamicchantā, samāgantvāna nāgarā.
王宫门前众喧哗,国王闻之询其故;
既明所以怀利乐,乃为彼众而宣说。
Rājadvāre mahāsaddaṃ, akaruṃ taṃ mahīpati; Sutvā pucchiya jānitvā, āha tesaṃ hitatthiko.
此处一切皆拥挤,吉祥象舍之象;
你们当打扫彼处,这些城民将见长老。
Sabbesaṃ idha sambādho, sālāmaṅgalahatthino; Sodhetha tattha dakkhanti, there’me nāgarā’iti.
把那座象厩打扫干净后,又用华盖等物把它布置得整整齐齐;
把床榻装饰好之后,就按合适的方式铺陈安置。
Sodhetvā hatthisālaṃ taṃ, vitānādīhi sajjukaṃ; Alaṅkaritvā sayane, paññapesuṃ yathārahaṃ.
那位长老到了那里,大长老坐下后;
那位大说法者宣讲了《天使经》。
Sathero tattha gantvāna, mahāthero nisīdiya; So devadūtasuttantaṃ, kathesī kathiko mahā.
那些从城里一起来的人听了之后,都生起了信心。
他们当中,一千个众生证得了初果。
Taṃ sutvāna pasīdiṃsu, nagarā te samāgatā; Tesu pāṇasahassaṃtu, paṭhamaṃ phalamajjhagā.
在兰卡岛上,那位长老如导师佛陀般无与伦比。
长老在兰卡的安住处的两个地方;
说完法之后,又用岛上的语言这样说道:
正法造就渡越,成为岛屿之明灯。
Laṃkādīpe so satthukappo akappo; Laṃkādhiṭṭhāne dvīsu ṭhānesu thero; Dhammaṃ bhāsitvā dīpabhāsāya evaṃ; Saddhammo tāraṃ kārayī dīpadīpoti.