第十四章
Cuddasama pariccheda
那位名为天爱的国王,在水边嬉戏之后;
向城中居民布施已,便前去猎鹿嬉戏。
Devānaṃpiyatisso so, rājā salilakīḷitaṃ; Datvā nagaravāsīnaṃ, migavaṃ kīḷituṃ agā.
Cattālīsasahassehi, narehi parivārito; Dhāvanto padasāyeva, agamā missakaṃ nagaṃ.
那位天神欲向长老示现,便立于那座大山之上;
状若啃食着灌木丛,以牛羚之形站立。
There dassetumicchanto, devo tasmiṃ mahīdhare; Gumbhaṃbhakkhayamāno’va, aṭṭhā gokaṇṇarūpavā.
国王见此便说:“它正放逸无备,不宜射杀”;
弓弦之声才响起,那头牛羚便已逃入山间。
Rājā disvā ‘‘pamattaṃ taṃ, na yuttaṃ vijjhituṃ’’ iti; Jiyā saddamakādhāpi, gokaṇṇo pabbatantaraṃ.
国王循其踪迹追去,来到了长老们的近前;
当国王见到他们时,长老们便自行隐没,不见踪影。
Rājā’nudhāvi sodhiṃ, therānaṃ santikaṃ gato; There diṭṭhe narindena, sayamantaradhāyiso.
长老:“于所见之中多有恐惧,他必将极度惊惶。”三人如是说;
他只是显现了自身,在那位国主见到之后。
Thero ‘‘bahūsu diṭṭhesu, atibhāyissatī’’ tiso; Attānameva dassesi, passitvā taṃ mahīpatiṃ.
那位长老惊惶地站立,说道:“来,提萨”;
仅凭‘提萨’一词,他便心想:‘这国王是夜叉。’
Bhīto aṭṭhāsi taṃ thero, ‘‘ehi tissāti abravi; Tissā’ti vacaneneva, rājā yakkho’’ti cintayī.
‘大王,我们是沙门,是法王的弟子;
正是出于对他的悲悯,才从赡部洲来到此地。’
Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Tameva anukampāya, jambudīpā idhāgatā.
Iccāha thero taṃ sutvā, rājā vītabhayo ahu; Saritvā sakhīsandesaṃ, ‘‘samāṇā’’ iti nicchito.
Dhanuṃ sarañca nikkhippa, upasaṅkamma taṃ isiṃ; Sammodamāno therena, so nisīdi tadantike.
那时,他的随从们来到,便将他围绕;
那时,大长老示现了同来的其余六人。
Tadā tassa manussā te, āgamma parivārayuṃ; Tadā sese cha dassesi, mahāthero sahāgate.
Te disvā abravī rājā, ‘‘kadā’’ me āgatā iti; ‘‘Mayā saddhiṃ’’ti therena, vutte pucchi idaṃ puna.
‘‘Santi īdisakā aññe, jambudīpe yatī’’ iti; Āha ‘‘kāsāvapajjo to, jambudīpo tahiṃ pana.
他们具足三明、得获神通,且善知他心;
他们具天耳通、是阿拉汉,佛陀的弟子众多。
Tevijjā iddhippattā ca, cetopariyakovidā; ‘‘Dibbasotā’rahanto ca, bahū buddhassa sāvakā’’.
他问:‘你等从何而来?不从陆路,亦不从水路。’
当听到‘我等从空中而来’的回答时,他便知晓他们是由空中而来。
Pucchi ‘‘kenāgatatthā’’ti, na thalena na vārinā; Āgatamhā’’ti vutte so, vijāni nabhasāgamaṃ.
这位善于审察的大智慧者,提出了幽深的问题;
国王面对逐一提问,逐一解答了那些问题。
Vīmaṃsaṃso mahāpañño, kaṇhaṃ pañhamapucchitaṃ; Puṭṭho puṭṭho viyākāsi, taṃtaṃ pañhaṃ mahīpati.
这棵树名为‘王树’,另一棵树则另有其名;
放过这棵芒果树吧,还有许多其他的芒果树。
Rukkhoyaṃ rājakinnāmo, añño nāma ayaṃ taru; Imaṃ muñciya attha’mbo, santi ambatarū bahuṃ.
这棵芒果树与其他芒果树,大树啊,请舍离吧;
尊者,有众多的树木,那些树既非芒果树,亦非非芒果树。
Imañca ambaṃ teca’mbe, muñciyatthi mahīruhā; Santi bhante bahu rukkhā, anambāpana te taru.
其他的芒果树与非芒果树,大树啊,请舍离吧;
尊者,眼前这棵芒果树,您是智者,人中之主。
Aññe ambe anambe ca, muñciya’tthi mahīruhā; Ayaṃ bhante ambarukkho, paṇḍito’si narissara.
国王,您有亲属;尊者,有众多的人;
国王,也有非亲非故的人;您有许多亲族。
Santi te ñātakā rāja, santi bhante bahujjanā; Santi aññātakā rāja, santi te ñātito bahū.
Ñātake te ca aññe ca, muñciya’ññopi atthi nu; ‘‘Bhante’’ hameva sādhu tvaṃ, paṇḍito’si narissara.
知其为智者后,乃说《小象迹喻经》;
长老为那位大地之主——大慧者宣说了经典。
Paṇḍito’ti viditvāna, cūḷahatthipadopamaṃ; Suttantaṃ desayī thero, mahīpassa mahāmatī.
说法终了时,他与此众人一道,
与四万人一同,安住于三皈依中。
Desanāpariyosāne, saddhiṃ tehi narehi so; Cattālīsasahassehi, saraṇesu patiṭṭhahi.
傍晚,他们将膳食呈予国王;
国王对众人说:“我现在不进食。”
Bhattā’bhīhāraṃ sāyanhe, rañño abhiharuṃ tadā; ‘‘Na bhuñjissa’’nti dāni me, iti janammi bhūpati.
Pucchituṃyeva yuttanti, bhattenā’pucchite isi; Na bhuñjāma idānī’ti, vutte kālañca pucchiso.
告知时间后,他这样说:“我们去城里吧”;
“你去吧,大王,我们就住在这里。”
Kālaṃ vutte’bravi evaṃ, ‘‘gacchāma nagaraṃ’’iti; Tuvaṃ gaccha mahārāja, vasissāma mayaṃ idha.
既然如此,就让这位王子与我们同行吧;
因为他已证圣果,是通达教法的国王。
Evaṃ sati kumāro’yaṃ, amhehi saha gacchatu; Ayañhi āgataphalo, rāja viññātasāsano.
你心怀出家之念,且住于我们近处吧;
现在就让他出家吧,去吧,大地之主。
Apekkhamāno pabbajjaṃ, vasata’mhākamantike; Idāni pabbajessāma, imaṃ tvaṃ gaccha bhūmipa.
清晨我将遣出车乘,你们当立于城中;
“你们去吧。”礼敬长老之后,剃度已毕,他便默然无语。
Pāto rathaṃ pesayissaṃ, tumhe tattha ṭhitā puraṃ; Yāthā’ti there vanditvā, bhaṇḍuṃnetva’ka mantakaṃ.
得知是长老后,他心生欢喜,心想:“这真是我的利得。”
Pucchi therādhikāraṃso, rañño sabbamabhāsi so; Theraṃ ñatvā’ti tuṭṭhoso, ‘‘lābhā me’’iti cintayi.
Bhaṇḍussa gīhibhāvena, gatāsaṅko narissaro; Aññāsi narabhāvaṃ so, ‘‘pabbājema imaṃ’’ iti.
长老就在该村界内,于当下便做了;
为跋努童子授予出家及具足戒。
Thero taṃ gāmasīmāyaṃ, tasmiṃyeva khaṇe akā; Bhaṇḍukassa kumārassa, pabbajjamupasampadaṃ.
Tasmiṃyeva khaṇe so ca, arahattamapāpuṇi; Sumanaṃ sāmaṇeraṃ taṃ, thero āmantayī tato.
Dhammasavanakālaṃ tvaṃ, ghosehī’’ti apucchiso; Sāvento kittakaṃ ṭhānaṃ, bhante ghosema’haṃ iti.
当长老以神通说出“整个铜掌岛”时,
他便向整个楞伽岛宣告了法时。
‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇī’’ti, vutte therena iddhiyā; Sāvento sakalaṃ laṃkaṃ, dhammakālamaghosayī.
第四代王在那萨城坐下,
进食间闻彼声,便遣人往请长老。
Rājā nāgacatutteso, soṇṇipasse nisīdiya; Bhuñjanto taṃ ravaṃ sutvā, therantika mapesayi.
‘‘Upaddavo nu atthī’’ti, āha natthi uddavo; Sotuṃ sambuddhavacanaṃ, kālo ghosāpito iti.
地居诸天闻沙弥之声,递相唱和;
其声次第上闻,直至梵天世界。
Sāmaṇera ravaṃ sutvā, bhummādevā aghosayuṃ; Anukkamena so saddo, brahmalokaṃ samāruhi.
因那通报之声,诸天举行了盛大集会;
在那集会中,长老宣说了《等心经》。
Tena ghosena devānaṃ, sannipāto mahā ahu; Samacittasuttaṃ desesi, thero tasmiṃ samāgame.
Asaṃkhiyānaṃ devānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Bahū nāgā supaṇṇā ca, saraṇesu patiṭṭhayuṃ.
正如长老舍利弗所讲述的这部经,
同样地,玛欣德长老说法时,亦有诸天前来集会。
Yathedaṃ sāriputtassa, suttaṃ therassa bhāsato; Tathā mahindattherassa, ahu devasamāgamo.
国王在清晨派遣了他们,车夫便驾着车出发;
「请上车,我们前往城中。」他这样对他们说。
Rājā pabhā te pāhesi, rathaṃ sārathi so gato; ‘‘Ārohatha rathaṃ yāma, nagaraṃ’’ iti te’bravi.
Nā’rohāma rathaṃ gaccha, gacchāma tava pacchato; Iti vatvāna pesetvā, sārathiṃ sumanorathaṃ.
他们腾空而起,从城东上空,
降落在第一座塔庙之处,他们具大神通者。
Vehāsamabbhugantvā, te nagarassa puratthato; Paṭhamatthūpaṭṭhānamhi, otariṃsu mahiddhikā.
Therehi paṭhamotiṇṇa-ṭhānamhi katacetiyaṃ; Ajjāpi vuccate tena, evaṃ paṭhamacetiyaṃ.
国王听闻了长老的功德之后,后宫所有妇女……
众人都渴望见到长老,因此,大王啊。
Raññā theraguṇaṃ sutvā, sabbā antepuritthiyo; Theradassanamicchiṃsu, yasmā tasmāmahīpati.
在王宫之内,建造了一座怡人的凉亭;
以白布与鲜花覆盖,庄严装饰。
Anto’va rājavatthussa, rammaṃ kāresi maṇḍapaṃ; Setehi vatthapupphehi, chāditaṃ samalaṅkataṃ.
在长老近侧听闻后,他便舍弃了高广大床;
他心中疑惑:“长老身在高座,是否会让我们坐下?”
Uccaseyyāviramaṇaṃ, sutattā therasantike; Kaṅkhī ‘‘uccāsane thero, nisīdideyyanunoti ca.
这时,那位御者见到长老们就站在那儿;
他披覆袈裟时,心中极为惊愕。
Tadantare sārathi so, there disvā tahiṃ ṭhite; Cīvaraṃ pārupante te, ativimhita mānaso.
他前去禀报国王,大地之主听闻一切后,
他断定:「他们决不会坐在小座上。」
Gantvā rañño nivedesi, sutvā sabbaṃ mahīmati; ‘‘Nisajjaṃ na karissanti, pīṭhakesū’’ti nicchito.
‘‘Susādhu bhummattharaṇaṃ, paññāpethā’’ti bhāsiya; Gantvā paṭipathaṃ there, sakkaccaṃ abhivādiya.
从大玛欣德长老手中接钵;
以恭敬供养的礼仪,将长老迎入城中。
Mahāmahindattherassa, hatthato pattamādiya; Sakkārapūjāvidhinā, puraṃ theraṃ pavesayi.
占相师们见到座席已铺设,便这样解说:
此方土地已被他们据有,他们将成为岛上的主宰。
Disvā āsanapaññattiṃ, nemittā byākaruṃ iti; ‘‘Gahitā pathavī’mehi, dīpe hessanti issarā.
Narindo pūjayanto te, there antepuraṃ nayi; Tattha te dussapīṭhesuṃ, nisīdiṃsu yathārahaṃ.
Te yāgukhajjabhojjehi, sayaṃ rājā atappayi; Niṭṭhite bhattakiccamhi, sayaṃ upanisīdiya.
副王,最年幼的弟弟,摩诃那伽的妻子,
她正住在王宫,便遣人召来阿奴拉。
Kaniṭṭhassoparājassa, mahānāgassa jāyikaṃ; Vasantiṃ rājagehe’va, pakkosā pesicā’nulaṃ.
阿奴拉夫人与五百名侍女一同前来,
礼敬并供养了长老们之后,退坐一面。
Āgamma anulādevī, pañca itthisatehi sā; Therevandiya pūjetvā, ekamantamupāvisi.
为她们说法,宣说了《饿鬼事》、《天宫事》与《谛相应》。
Petavatthuṃ vimānañca, saccasaṃyuttameva ca; Desesi thero tā itthī, paṭhamaṃ phalamajjhaguṃ.
昨天亲见长老的人们,听闻了长老的众多功德;
渴望见到长老的城中之人,便前来聚集。
Hiyyo diṭṭhamanussehi, sutvā theraguṇe bahū; Theradassanamicchantā, samāgantvāna nāgarā.
他们在王宫门前喧声大作,那位国王;
他听闻、询问而了知后,为利益他们而说。
Rājadvāre mahāsaddaṃ, akaruṃ taṃ mahīpati; Sutvā pucchiya jānitvā, āha tesaṃ hitatthiko.
此处,所有吉祥象的厅堂都拥挤不堪;
你们清扫那里,这些龙象般的长老们便会看见。
Sabbesaṃ idha sambādho, sālāmaṅgalahatthino; Sodhetha tattha dakkhanti, there’me nāgarā’iti.
将那象厩清扫后,以华盖等布置妥当;
装饰卧榻后,如法铺设。
Sodhetvā hatthisālaṃ taṃ, vitānādīhi sajjukaṃ; Alaṅkaritvā sayane, paññapesuṃ yathārahaṃ.
那位长老去到那里,大长老便坐下;
他这位大说法者,宣讲了《天使经》。
Sathero tattha gantvāna, mahāthero nisīdiya; So devadūtasuttantaṃ, kathesī kathiko mahā.
聚集的市民们听闻后,生起了净信;
他们之中,一千众生证得了初果。
Taṃ sutvāna pasīdiṃsu, nagarā te samāgatā; Tesu pāṇasahassaṃtu, paṭhamaṃ phalamajjhagā.
在楞伽岛,他似佛而非佛;
在楞伽岛的两处地点,有长老安住;
以岛语宣说法已,
正法如岛上明灯,度人至彼岸。
Laṃkādīpe so satthukappo akappo; Laṃkādhiṭṭhāne dvīsu ṭhānesu thero; Dhammaṃ bhāsitvā dīpabhāsāya evaṃ; Saddhammo tāraṃ kārayī dīpadīpoti.