第二章 著作师之分别
2. Ganthakārakācariya-paricchedo
有老师。分为古老师、注释书老师、著作老师,这是三类老师。哪些是古老师?第一次结集中,五百位阿拉汉完成了五部尼柯耶的名相、义理、意趣以及文句校订等其余工作。第二次结集中,七百位阿拉汉再次完成了同样的音义等工作。第三次结集中,约一千位阿拉汉再次完成了同样的音义等工作。如此,除了大迦旃延之外,其余二千二百位阿拉汉称为古老师。这些古老师也就是注释书老师。哪些是著作老师?大注释书等诸多著作的作者,是著作老师。哪些是三类老师?大迦旃延具有三类老师的身份。哪些著作是大迦旃延所造?迦旃延论、大语法论、小语法论、双论、导论、藏释论,这六部著作是大迦旃延所造。哪些是许多老师所造的著作?大普迦利迦老师造了名为《大普迦利迦》的著作。大库伦迪迦老师造了名为《库伦迪》的著作。某位老师为《大普迦利迦》著作造了复注。某位老师为《库伦迪》著作造了复注。名为大觉音的老师造了《清净道论》,以及长部的《吉祥悦美》注释、中部的《破除迷执》注释、相应部的《显扬真义》注释、增支部的《满足希愿》注释……
Ācariyo pana atthi. Porāṇācariyā atthi, aṭṭhakathācariyā atthi, ganthakārakācariyā atthi, tividhanāmikācariyā. Katame porāṇācariyā? Paṭhamasaṅgāyanāyaṃ pañcasatā khīṇāsavā pañcannaṃ nikāyānaṃ nāmañca atthañca adhippāyañca yadañca byañjana sodhanañca avasesaṃ kiccaṃ kariṃsu. Dutiyasaṅgāyanāyaṃ sattasatā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Tatiyasaṅgāyanāyaṃ sahassamattā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Iccevaṃ dvesatādhikā dvesahassa khīṇāsavā mahākaccāyanaṃ ṭhapetvā avasesā porāṇācariyā nāma. Ye porāṇācariyā teyeva aṭṭhakathācariyā nāma. Katame ganthakārakācariyā? Mahāaṭṭhakathikāpebhadaanekācariyā ganthakārakācariyā nāma. Katame tividha nāmācariyā mahākaccāyano tividhanāmaṃ. Katame ganthā mahākaccāyanena katā? Kaccāyanagantho, mahāniruttigantho, cullaniruttigantho, yamakagantho, nettigantho, peṭakopadesaganthoti, ime cha ganthā mahākaccāyanena katā. Katame anekācariyena katā ganthā? Mahāpaccarikācariyo mahāpaccariyaṃ nāma ganthaṃ akāsi. Mahākurundikācariyo kurundi nāma ganthaṃ akāsi. Aññataro ācariyo mahāpaccariya ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kurundi ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi, mahābuddhaghosā nāmacariyo visuddhimaggo dīghanikāyassa sumaṅgalavilāsani nāma aṭṭhakathā, majjhimanikāyassa papañcasūdanī nāma aṭṭhakathā, saṃyuttanikāyassa sāratthappakāsinī nāma aṭṭhakathā, aṅguttaranikāyassa manorathapūraṇī nāma aṭṭhakathā, pañcavinaya ganthānaṃ samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā, sattannaṃ abhidhammaganthānaṃ paramatthakathā nāma aṭṭhakathā, pātimokkha saṃkhātāya mātikāya kaṅkhāvitaraṇīti visuddhi nāma aṭṭhakathā, dhammapadassa aṭṭhakathā, jātakassa aṭṭhakathā, khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā, suttanipātassa aṭṭhakathā, apadānassa aṭṭhakathāti, ime terasa ganthe akāsi. Buddhadattonāmācariyo vinaya vinicchayo, uttaravinicchayo, abhidhammāvatāro, buddhavaṃsassa madhuratthavilāsinī nāma aṭṭhakathāti, ime cattāro ganthe akāsi. Ānandonāmācariyā sattābhidhammaganthaṭṭhakathāya mūṭīkaṃ nāma ṭīkaṃ akāsi. Dhammapālācariyo nettippakaraṇaṭṭhakathā, itivuttakaṭṭhakathā, udānaṭṭhakathā, cariyāpiṭakaṭṭhakathā, therakathaṭṭhakathā, therīkathaṭṭhakathā, vimānavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, petavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, visuddhimaggassa paramatthamañjūsā nāma ṭīkā, dīghanikāyassa aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ līnatthappakāsani nāma ṭīkā, jātakaṭṭhakathāya līnatthappakāsani nāma ṭīkā, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā, buddhavaṃsaṭṭhakathāya paramatthadīpanī nāma ṭīkā, abhidhammaṭṭhakathāyaṭīkā līnatthavaṇṇanā nāma anuṭīkāti ime cuddasa matte ganthe akāsi.
两位名为前师之师的老师,造了名为《语法宝函》的小语法复注,以及大语法概要。名为大金刚智的老师,造了名为《律结》的著作。名为灯明(又称无垢智)的老师,造了名为《面授灯明》的语法著作。名为小金刚智的老师,造了名为《义释》的著作。
Dve pubbācariyānāmā cariyānirutti mañjūsaṃ nāma cullanirutti ṭīkañca mahānirutti saṅkhepañca akaṃsu. Mahāvajirabuddhināmācariyo vinayagaṇṭhināma pakaraṇaṃ akāsi. Dīpaṅkarasaṅkhāto vimalabuddhi nāmācariyo mukhamattadīpanī nāmakaṃ nyāsappakaraṇaṃ akāsi. Cullavajirabuddhi nāmācariyo atthabyākhyānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi.
灯明老师造有《色成就论》、《色成就复注》及《广分别经》三部著作。阿难老师的大弟子法护老师造有《真谛摄要》一著。迦叶老师造有《断痴论》、《断疑论》、《十佛种姓》、《未来种姓》四部著作。
Dīpaṅkaro nāmācariyo rūpasiddhi pakaraṇaṃ, rūpasiddhi ṭīkaṃ, sampapañca suttañceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Ānandācariyassa jeṭṭhasisso dhammapālo nāmācariyo saccasaṅkhepaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Kassapo nāmācariyo mohavicchedanī, vimaticchedanī, dasabuddhavaṃso, anāgatavaṃsoti, catuvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi.
大名老师造有《正法显扬》——《无碍解道》的注释书。《岛史》、《塔史》、《菩提树史》、《小史》、《大史》与《无碍解道注释复注》,这六部著作亦由大名老师分别撰著。
Mahānāmo nāmācariyo, saddhammapakāsanī nāma paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cūlavaṃso, mahāvaṃso, paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā gaṇṭhi ceti ime cha ganthā mahānāmācari visuṃ visuṃ katā.
新大名老师造有《新大史》一书。优波先那老师造有《正法灯明》——《大义释》的注释书。目犍连老师造有《目犍连语法》一著。僧护老师造有《善觉庄严》一著。作语日出老师造有《语日出》一著。法吉祥老师造有《小学》一著。《古小学复注》与《根本学》,则分别由两位老师撰著。
Navo mahānāmo nāmācariyo navaṃ mahāvaṃsa nāma pakaraṇaṃ akāsi. Upaseno nāmācariyo saddhammapajjotikaṃ nāma mahāniddesassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Moggalāno nāmācariyo moggalānabyākaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saṅgharakkhito nāmācariyo, subodhālaṅkāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vuttodayakāro nāmācariyo vuttodayaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasiri nāmācariyo khuddakasikkhaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Purāṇakhuddasikkhāya ṭīkā, mūlasikkhā ceti, ime dve ganthā dvehācariyehi visuṃ visuṃ katā.
名为阿奴卢陀的老师,造了三部著作:《胜义抉择》、《名色分别》和《阿毗达摩义集》。名为克摩的老师,造了一部著作,名为《安稳》。名为舍利弗的老师,造了五部著作:律藏注释书的复注,名为《义旨阐明》;《律摄论》及其复注;增支部注释书的新复注,名为《义旨宝函》;以及《广解复注》。名为佛牙的老师,造了《解除疑惑》的复注,名为《律义宝函》。名为新目犍连的老师,造了一部著作,名为《辞典灯明》。名为语自在的老师,造了十八部著作:对《善觉庄严》的复注,名为《大主》;《语日出》之解说;关于小学处的复注,名为《善吉祥净信》;《关系思择》;对《关系思择》的复注;《童蒙入门》;对《目犍连语法广解》的复注;《瑜伽抉择》;对《律抉择》的复注;对《后抉择》的复注;《名色分别》之分册;《声义》之词形阐明;对《安稳》著作的复注;《界庄严》;对《根本学处》的复注;《色分别》;《缘摄论》;对《谛略说》的复注。
Anuruddho nāmācariyo paramatthavinicchayaṃ, nāmarūpaparicchedaṃ, abhidhammatthasaṅgahaṃ ceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Khemo nāmācariyo khemaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpanī nāma ṭīkaṃ; vinayasaṅgahapakaraṇaṃ, vinayasaṅgahassaṭīkaṃ; aṅguttaraṭṭhakathāya sāratthamañjūsaṃ nāma navaṃ ṭīkaṃ; pañcikā ṭīkañceti, ime pañca ganthe akāsi. Buddhanāgo nāmācariyo vinayatthamañjūsaṃ nāma kaṅkhāvitaraṇīyā ṭīkaṃ akāsi. Navo moggalāno nāmācariyo abhidhānappadīpikaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vācissaro nāmācariyo mahāsāmi nāma subodhālaṅkārassa ṭīkā, vuttodaya vivaraṇaṃ, sumaṅgalappasādani nāma khuddasikkhāya ṭīkā; sambandhacintā, sambandhacintāya ṭīkā; bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa pañcikāya ṭīkā; yogavinicchayo, vinayavinicchayassa ṭīkā, uttaravinicchayassa ṭīkā, nāmarūpa-paricchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpavibhāvanaṃ; khemassa pakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho, saccasaṅkhepassa ṭīkā ceti, ime aṭṭhārasa ganthe akāsi.
名为妙吉祥的老师,造了两部著作:《入阿毗达摩论》的复注和《阿毗达摩义集》的复注。名为佛喜的老师,造了一部著作,名为《义集》。名为法称的老师,造了《佛牙舍利论》。名为慧作的老师,造了一部著作,名为《胜者行传》。名为佛护的老师,造了两部著作:《胜者庄严》及其复注。名为优波提舍的老师,造了《未来史》的注释书。
Sumaṅgalo nāmācariyo abhidhammāvatārassaṭīkaṃ, abhidhammatthasaṅgahassaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Buddhapiyo nāmācariyo sāratthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammakitti nāmācariyo dantadhātu pakaraṇaṃ akāsi. Medhaṅkaro nāmācariyo jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Buddharakkhito nāmācariyo jinalaṅkāraṃ, jinalaṅkārassa ṭīkañcāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Upatisso nāmācariyo anāgatavaṃsassa aṭṭhakathaṃ akāsi.
这二十部著作,即:《解除疑惑》的《隐义阐明》、《无疑惑》、《法随行》、《应知相续》、《应知相续》的复注、《善慧入门》、《世间施设论》、《如来出世论》、《额骨舍利解说》、《狮子洲事》、《法灯》、《行道集》、《清净道论结解》、《阿毗达摩结解》、《导论结解》、《清净道论小新复注》、《可闻花鬘》、《生信》、《空界世间》、《善觉庄严》的新复注,由二十位老师各自分别完成。
Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthappakāsini, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyāsantati, ñeyyāsantatiyā ṭīkā, sumatādāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātu vaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako, paṭipattisaṅgaho, visuddhimaggaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacullanavaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okāsaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā vīsatācariyehi visuṃ visuṃ katā.
妙法吉祥论师造《声义分别思》。天神论师造《善心伪论评说》。小觉音论师造《闻义因缘》。护国论师造《甘美摄颂》。善现月论师造《性义阐明论》。顶首论师造《声导论》。金刚觉论师造《大复注》,即《安放论复注》。德海论师造二著:《面量精华》及其复注。无畏论师造《声义分别思》之《大复注》。智海论师造《性义阐明之显明》。某论师造二著:《隐义复注》与《童蒙启发》。某论师造《声义分别思》之《中复注》。最上论师造二著:《童蒙入门复注》及《性义阐明复注》。某论师造《声义分别思》之《新复注》。一位大臣造三著:《辞典灯明》之复注,《结解论》与《杖论》的摩揭陀语复注,以及为《科拉达族》所作之俗语复注。法将军论师造三著:《偈颂》、《此月阐明》与《悦意》。某论师造《偈颂》之复注。
Saddhammasiri nāmācariyo saddatthabhedacintā nāma pakaraṇaṃ akāsi. Devo nāmācariyo sumana kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cullabuddhaghoso nāmācariyo sotatthakinidānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Raṭṭhapālo nāmācariyo madhurasaṅgāhaṇīkitti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Subhūtacando nāmācariyo liṅgatthavivaraṇa-pakaraṇaṃ akāsi. Aggavaṃso nāmācariyo saddanīti pakaraṇaṃ nāma akāsi. Vajirabuddhi nāmācariyo mahāṭīkaṃ nāma nyāsapakaraṇaṭīkaṃ akāsi. Guṇasāgaro nāmācariyo mukhamattasāraṃ, mukhamattasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Abhayo nāmācariyo saddatthabhedacintāya mahāṭīkaṃ akāsi. Ñāṇasāgaro nāmācariyo liṅgatthavivaraṇappakāsanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo gūḷatthaṭīkaṃ, bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddattha-bhedacintāya majjhimaṭīkaṃ akāsi. Uttamo nāmācariyo bālāvatāraṭīkaṃ, liṅgatthavivaraṇaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddatthabhedacintāya nava-ṭīkaṃ akāsi. Eko amacco abhidhānappadīpikāyaṭīkaṃ, gaṇṭhipakaraṇassa daṇḍīppakaraṇassa māgadhabhūtaṃ ṭīkaṃ, koladdhajanassa sakaṭabhāsāya kataṭīkañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasenāpati nāmācariyo kārikaṃ, etimāsapidīpanī, manohārañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kārikāya ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo etimāsapidīpikāya ṭīkaṃ akāsi.
某论师造《声滴》。正法师论师造《声释显明》。舍利弗论师为《声释显明》作复注。某论师造二著:《迦旃延精髓》及其复注。新慧生论师造《世间灯明精髓》。最胜慧论师造《世间起源》。衣论师为《江伽达萨》作复注。《论母义灯》、《阿毗达摩义集释》、《界庄严复注》、《律起源灯复注》、《结要》、《发趣计数方法》、《经分别》、《巴帝摩卡》此八部著作,为正法护灯论师所造。无垢觉论师造《阿毗达摩十五处》。新无垢觉论师造此六部著作:《声义精华网》及其复注、《日出》复注、名为《胜义宝箧》的《阿毗达摩集要复注》之随复注、《十结释》、《摩揭陀语巧妙面庄严复注》。某论师为《五论复注》作新随复注。圣系论师为《阿毗达摩集要复注》,造名为《胜义宝心箧》的新随复注。另有《阿毗达摩义集》的复注、《藏释》的复注、《四诵分》的义注、《大心髓显明》、《大灯》等。
Aññataro ācariyo saddabindu nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saddhammaguru nāmācariyo saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo saddavuttippakāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kaccāyanasāraṃ nāma pakaraṇaṃ kaccāyanasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Navo medhaṅkaro nāmācariyo lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aggapaṇḍito nāmācariyo lokuppatti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cīvaro nāmācariyo jaṅghadāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, vinayasamuṭṭhānadīpanī ṭīkā, gaṇṭhi sāro, paṭṭhānagaṇanā nayo, suttaniddeso, pātimokkho, ceti, ime aṭṭha ganthe saddhammajotipālācariyo akāsi. Vimalabuddhi nāmācariyo abhidhamma-pannarasaṭṭhānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Navo vimalabuddhi nāmācariyo saddasāratthajālinī, saddasāratthajāliniyā ṭīkā, vuttodaya ṭīkā, paramatthamañjūsā nāma abhidhammasaṅgahaṭīkāya anuṭīkā dasagaṇṭhivaṇṇanā, māgadhabhūtāvidaggamukhamaṇḍanaṭīkā ceti ime cha ganthe akāsi. Aññataro ācariyo pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃso nāmācariyo abhidhammasaṅgaha-ṭīkāya [paramattha] maṇisāramañjūsaṃ nāma navānuṭīkaṃ akāsi. Abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā, peṭakopadesassa ṭīkā, catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsanī, mahādīpanī, sāratthadīpanī gati pakaraṇaṃ, hatthasāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, jotanā nirutti, vibhattikathā, kaccāyanavivaraṇā, saddhammamālinī, pañcagati vaṇṇanā, bālacittapabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu pakaraṇassa ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā nānācariyehi katā, aññāni pana pakaraṇāni atthi.
所造者为何?即《正法导引》、《愚心启明论》之复注、《胜者庄严论》之新复注、《性义解明》、《性决定》、《巴帝摩卡解明》、《胜义解说解明》、《普悦》之解明、《四诵分义注》之解明、《阿毗达摩义集》之解明、《谛要略》之解明、《声义分别思》之解明、《声释》之解明、《迦旃延精髓》之解明、《阿毗达摩义集》复注之解明、《大须达拏太子本生》之解明、《帝释所许》、《大须达拏太子本生》之新义注、《初正觉》、《世间导引》、佛音阿阇梨因缘、《弥兰陀问》解说、《四护卫》及其义注、《声释论》之新复注。此二十五部著作,乃楞伽岛等地的智者所造。又有《正觉者偈颂》、名为《人天》的偈颂、《应施与长命》偈颂、《二十教诫偈》、《施七十》、《戒七十》、《随施解说》、《无量佛礼敬偈》、《二十八佛礼敬偈》、《过去未来现在礼敬偈》、《八十大声闻礼敬偈》、《九因德解说》。这些佛礼敬偈颂,亦由楞伽岛等地的智者所造。此即《小品史》中名为“著作者师阐明”的第二品。
Katamāni saddhammo pāyano, bālappabodhanapakaraṇassa ṭīkā ca, jinālaṅkārapakaraṇassa navaṭīkā ca, liṅgatthavivaraṇaṃ, liṅgavinicchayo; pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikā vivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā vivaraṇaṃ, mahāvessantarājātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama saṃbodhi, lokanetti ca, buddhaghosācariyanidānaṃ milindapañhā vaṇṇanā, caturā rakkhā, caturakkhāya aṭṭhakathā, saddavuttipakaraṇassa navaṭīkā, iccevaṃ pañcavīsati pamāṇāni pakaraṇāni laṅko dīpādīsuṭṭhānesu paṇḍitehi katāni ahesuṃ, sambuddhegāthā ca, naradeva nāma gāthā ca, dātave cīratti gāthā ca, vīsati ovādagāthā ca, dānasattari, sīlasattari, sappādānavaṇṇanā, anantabuddhavandanagāthā ca, aṭṭhavīsati buddhavandanagāthā ca, atītānāgatapaccuppannavandanagāthā ca, asītimahāsāvakavandanagāthā ca, navahāraguṇavaṇṇanā cāti, ime buddhapaṇāma-gāthādikā gāthā yo paṇḍitehi laṅkādīpādisuṭṭhānesu katā ahesuṃ [iti cullaganthavaṃse ganthakārakācariya dīpako nāma dutiyo paricchedo]