缘的同类性显示巴利原文
Paccayasabhāgo
这是说诸缘的同类性。共有十五种俱生类,即四种大俱生、四种中俱生、七种小俱生。其中,四种大俱生是:俱生缘、俱生依止缘、俱生有缘、俱生不离去缘。四种中俱生是:相互缘、异熟缘、相应缘、俱生不相应缘。七种小俱生是:因缘、俱生增上缘、俱生业缘、俱生食缘、俱生根缘、禅那缘、道缘。显示巴利原文
Paccayasabhāgo vuccate. Pañcadasa sahajātajātikā honti, cattāro mahāsahajātā cattāro majjhimasahajātā satta khuddakasahajātā. Tattha cattāro mahāsahajātā nāma sahajāto sahajātanissayo sahajātatthi sahajāta avigato. Cattāro majjhimasahajātā nāma aññamañño vipāko sampayutto sahajātavippayutto. Satta khuddakasaha jātā nāma hetu sahajātādhipati sahajātakammaṃ saha jātāhāro sahajātindriyaṃ jhānaṃ maggo.
有三种色食缘,即:色食缘、色食有缘、色食不离去缘。显示巴利原文
Tayo rūpāhārā, rūpāhāro rūpāhāratthi rūpāhārā vigato.
有三种色命根缘,即色命根缘、色命根有缘、色命根不离去缘。显示巴利原文
Tīṇi rūpajīvitindriyāni, rūpajīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyatthi rūpajīvitindriyāvigataṃ.
有十七种前生类:六种依处前生、六种所缘前生、五种依处所缘前生。其中,六种依处前生即依处前生缘、依处前生依止缘、依处前生根缘、依处前生不相应缘、依处前生有缘、依处前生不离去缘。六种所缘前生即所缘前生缘、某[所缘为]所缘[增上缘]、某[所缘为]所缘增上缘、某[所缘为]所缘亲依止缘、所缘前生有缘、所缘前生不离去缘。在此,'某所缘'等语,是以'某'等字含摄现在已生的色。五种依处所缘前生即依处所缘前生缘、依处所缘前生依止缘、依处所缘前生不相应缘、依处所缘前生有缘、依处所缘前生不离去缘。显示巴利原文
Sattarasa purejātajātikā honti, cha vatthupurejātā cha ārammaṇapurejātā pañca vatthārammaṇapurejātā. Tattha cha vatthupurejātā nāma vatthupurejāto vatthupurejātanissayo vatthupurejātindriyaṃ vatthupurejātavippayuttaṃ vatthupurejātatthi vatthu purejātaavigato. Cha ārammaṇapurejātā nāma ārammaṇa purejāto kiñciārammaṇaṃ koci ārammaṇādhipati koci ārammaṇūpanissaso ārammaṇapurejātatthi ārammaṇapurejāta avigato. Kiñci ārammaṇantiādīsu kiñcikocivacanehi paccuppannaṃ nipphannarūpaṃ gayhati. Pañca vatthārammaṇapurejātā nāma vatthārammaṇa purejāto vatthārammaṇapurejātanissayo vatthārammaṇapure jāta vippayutto vatthārammaṇapurejātatthi vatthārammaṇapurejāta avigato.
有四种后生类,即后生缘、后生不相应缘、后生有缘、后生不离去缘。显示巴利原文
Cattāro pacchājātajātikā honti, pacchājāto pacchājātavippayutto pacchājātatthi pacchājātaavigato.
有七种无间:无间缘、等无间缘、无间依止缘、习缘、无间业缘、无有缘、离去缘。此中,无间业即是圣道之思,它于自身无间生起圣果。显示巴利原文
Satta anantarā honti, anantaro samanantaro anantarūpa nissayo āsevanaṃ anantarakammaṃ natthi vigato. Ettha ca anantara kammaṃ nāma ariyamaggacetanā, sā attano anantare ariyaphalaṃ janeti.
五种各别缘,即:余所缘缘、余所缘增上缘、余所缘亲依止缘、一切自然亲依止缘、余异刹那业缘。由此,发趣诸缘详分为五十五种。显示巴利原文
Pañca visuṃ paccayā honti, avasesaṃ ārammaṇaṃ avaseso ārammaṇādhipati avaseso ārammaṇūpa nissayo sabbo pakatūpanissayo avasesaṃ nānākkhaṇika kammaṃ. Iti vitthārato paṭṭhānapaccayā catupaññāsappabhedā hontīti.
其中,一切俱生类、一切前生类、一切后生类,以及色食缘、色命根缘,这些名为现在缘。一切无间类与一切异刹那业,这些名为过去缘。所缘缘与自然亲依止缘,依涅槃与施设之力,成为通三时与离时之缘。显示巴利原文
Tattha sabbe sahajātajātikā ca sabbe purejāta jātikā sabbe pacchājātajātikā rūpāhāro rūpajīvitindriyanti ime paccuppannapaccayā nāma. Sabbe anantarajātikā sabbaṃ nānākkhaṇika kammanti ime atītapaccayā nāma. Ārammaṇaṃ pakatūpanissayoti ime tekālikā ca nibbānapaññattīnaṃ vasena kālavimuttā ca honti.
涅槃与施设,此二法称为无缘法,亦称为无为法。何以故?以无生故。凡有生、有起之法,即称为有缘法、有为法、缘已生法。而这二法由于无生、无起、不依生缘,故名为无缘法、无为法。显示巴利原文
Nibbānañca paññatti cāti ime dve dhammā appaccayā nāma asaṅkhatā nāma. Kasmā. Ajātikattā. Yesañhi jāti nāma atthi, uppādo nāma atthi. Te sappaccayānāma saṅkhatā nāma paṭiccasamuppannā nāma. Ime dve dhammā ajātikattā anuppādattā ajātipaccayattāca appaccayā nāma asaṅkhatā nāmāti.
于有缘、有为诸法之中,没有任何一法是常、恒、永住、不变异的。相反,它们皆依坏灭义,都是无常的。何以故?因其自依缘而转起,而诸缘又是无常法故。难道涅槃与施设不是缘吗?它们确实是常、是恒。诚然。然而,并没有唯依涅槃为缘或唯依施设为缘而生起者,一切皆是依众多缘而生起,而那些缘都是无常、不恒的。显示巴利原文
Sappaccayesu ca dhammesu saṅkhatesu ekopi dhammo nicco dhuvo sassato aviparītadhammo nāma natthi. Atha kho sabbe te khayaṭṭhena aniccā eva honti. Kasmā. Sayañca paccayāyattavutti kattā paccayānañca aniccadhammattā. Nanu nibbānañca paññatti ca paccayā honti. Te ca niccā dhuvāti. Saccaṃ. Kevalena pana nibbānapaccayena vā paññattipaccayena vā uppanno nāma natthi, bahūhi paccayehi eva uppanno, te pana paccayā aniccā eva adhuvāti.
凡是无常的法,恒时以三种苦杖击逼、压迫有情,因此那些法依怖畏义,即是苦。此中,三种苦杖即是:苦苦性、行苦性、坏苦性。显示巴利原文
Ye ca dhammā aniccā honti, te niccakālaṃ satte tividhehi dukkhadaṇḍehi paṭippīḷenti bādhenti, tasmā te dhammā bhayaṭṭhena dukkhā eva honti. Tattha tividhā dukkhadaṇḍā nāma dukkhadukkhatā saṅkhāra dukkhatā vipariṇāmadukkhatā.
凡是无常的法,即便在一种威仪路中,也一再坏灭,它们如何能成为那些执持常想的有情尽形寿的‘我’或‘核心’呢?凡是苦的法,又如何能成为那些厌苦、希求安乐的有情的‘我’或‘核心’呢?因此,这些法由于无核心,即是无我。显示巴利原文
Ye keci aniccā eva honti, ekasmiṃ iriyāpathepi punappunaṃ bhijjanti, te kathaṃ yāvajīvaṃ niccasaññitānaṃ sattapuggalānaṃ attā nāma bhaveyyuṃ, sārā nāma bhaveyyuṃ. Ye ca dukkhā eva honti, te kathaṃ dukkhappaṭikulānaṃ sukhakāmānaṃ sattānaṃ attā nāma bhaveyyuṃ, sārā nāma bhaveyyuṃ. Tasmā te dhammā asārakaṭṭhena anattā eva honti.
然而,此二十四缘的教示在于阐明此义:一切有为法,皆是依缘而转起,并非随有情的支配而转起。在依缘转起的一切法中,没有任何一法仅由单一之缘而生起,而是由众多之缘而生起。因此,这一教示在显示诸法无我的特征上,达到了极致。显示巴利原文
Api ca yasmā imāya catuvīsatiyā paccayadesanāya imamatthaṃ dasseti. Sabbepi saṅkhatadhammā nāma paccayāyattavuttikā eva honti, sattānaṃ vasāyattavuttikā na honti. Paccayāyatta vuttikesu ca tesu na ekopi dhammo appakena paccayena uppajjati. Atha kho bahūhi eva paccayehi uppajjatīti, tasmā ayaṃ desanā dhammānaṃ anattalakkhaṇadīpane matthakapattā hotīti.
诸缘组合的方法显示巴利原文
Paccayaghaṭanānayo
五识中的诸缘组合方法显示巴利原文
Pañcaviññāṇesu paccayaghaṭanānayo
这里说的是诸缘的组合方法。在每一缘所生之法中,众多缘的聚合,即称为缘组合。而凡是被称为‘有缘’、‘有为’、‘缘已生’的法,这一切法在生起与住立时,都与这二十四缘相关,因此名为‘有缘’;因为有缘,所以名为‘有为’;因为有为,所以名为‘缘已生’。那么,这些法是什么呢?那就是一百二十一种心、五十二种心所,以及二十八种色。显示巴利原文
Paccayaghaṭanānayo vuccate. Ekekasmiṃ paccayuppanne bahunnaṃ paccayānaṃ samodhānaṃ paccayaghaṭanā nāma. Yena pana dhammā sappaccayā saṅkhatā paṭiccasamuppannāti vuccanti, sabbe te dhammā uppāde ca ṭhitiyañca imehi catuvīsatiyā paccayehi sahitattā sappaccayā nāma, sappaccayattā saṅkhatā nāma, saṅkhatattā paṭiccasamuppannā nāma. Katame pana te dhammāti. Ekavīsasatacittāni ca dvipaññāsacetasikāni ca aṭṭhavīsati rūpāni ca.
其中,一百二十一种心依界分为七种,即眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界及意识界。此中,两种眼识名为眼识界,两种耳识名为耳识界,两种鼻识名为鼻识界,两种舌识名为舌识界,两种身识名为身识界。五门转向心与两种领受心名为意界。其余一百零八心名为意识界。显示巴利原文
Tattha ekavīsasatacittāni dhātuvasena sattavidhāni bhavanti, cakkhu viññāṇadhātu sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jitha viññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu manodhātu manoviññāṇa dhātūti. Tattha cakkhuviññāṇadvayaṃ cakkhuviññāṇadhātu nāma. Sotaviññāṇadvayaṃ sotaviññāṇadhātu nāma. Ghānaviññāṇadvayaṃ ghānaviññāṇadhātu nāma. Jithaviññāṇadvayaṃ jithaviññāṇadhātu nāma. Kāyaviññāṇadvayaṃ kāyaviññāṇadhātu nāma. Pañcadvārāvajjana cittañca sampaṭicchanacittadvayañca manodhātu nāma. Sesāni aṭṭhasataṃ cittāni manoviññāṇadhātu nāma.
五十二种心所依类别分为四种,即:七种遍一切心心所、六种杂心所、十四种不善心所、二十五种善心所。显示巴利原文
Dvipaññāsacetasikāni ca rāsivasena catubbidhāni bhavanti, satta sabbacittikāni ca cha pakiṇṇakāni ca cuddasa pāpānica pañcavīsati kalyāṇāni ca.
于二十四缘中,有十五种缘为一切心生起所共,即:所缘缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘、亲依止缘、业缘、食缘、根缘、相应缘、有缘、无有缘、离去缘、不离去缘。何以故?无有任何心或心所离所缘而生,亦无有离无间等缘而生者。另有八种缘唯于某些心生起时方有,即:因缘、增上缘、前生缘、习行缘、异熟缘、禅那缘、道缘、不相应缘。其中,因缘唯与有因心共生;增上缘唯与有增上之速行心共生;前生缘唯与某些心生起共生;习行缘唯与善、不善、唯作速行共生;异熟缘唯与异熟心共生;禅那缘唯与意界及意识界心共生;道缘唯与有因心共生;不相应缘于无色界心生起中无有。后生缘一种,唯色法所独有。显示巴利原文
Catuvīsatipaccayesu ca pannarasapaccayā sabbacittuppāda sādhāraṇā honti, ārammaṇañca anantarañca samanantarañca saha jāto ca aññamaññañca nissayo ca upanissayo ca kammañca āhāro ca indriyañca sampayutto ca atthi ca natthi ca vigato ca avigato ca. Na hi kiñci cittaṃ vā cetasikaṃ vā ārammaṇena vinā uppannaṃ nāma atthi. Tathā anantarādīhi ca. Aṭṭhapaccayā kesañci cittuppādānaṃ paccayā sādhāraṇā honti, hetu ca adhipati ca pure jāto ca āsevanañca vipāko ca jhānañca maggo ca vippayutto ca. Tattha hetu sahetukacittuppādānaṃ eva sādhāraṇā, adhipati ca sādhipatijavanānaṃ eva, purejāto ca kesañci cittuppādānaṃ eva, āsevanañca kusalākusalakiriyajavanānaṃ eva, vipāko ca vipākacittuppādānaṃ eva, jhānañca manodhātu manoviññāṇadhātu cittuppādānaṃ eva, maggo ca sahetukacittuppādānaṃ eva, vippayutto ca arūpaloke cittuppādānaṃ natthi, eko pacchājāto rūpadhammānaṃ eva visuṃbhūto hoti.
于此说明如下。七种遍一切心心所是:触、受、想、思、一境性、命根、作意。其中,心为增上生缘、食缘与根缘。触为食缘。受为根缘与禅那缘。思为业缘与食缘。一境性为根缘、禅那缘及道缘。命根为根缘。其余二法(想与作意)非特别之缘。显示巴利原文
Tatrāyaṃ dīpanā. Satta sabbacittikāni cetasikāni nāma, phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitaṃ manasikāro. Tattha cittaṃ adhipatijātikañca āhārapaccayo ca indriyapaccayo ca. Phasso āhārapaccayo. Vedanā indriyapaccayo ca jhāna paccayo ca. Cetanā kammapaccayo ca āhārapaccayo ca. Ekaggatā indriyapaccayo ca jhāna paccayo ca maggapaccayo ca. Jīvitaṃ indriyapaccayo. Sesā dve dhammā visesapaccayā na honti.
于眼识中,可得七种遍一切心心所,与识合为八种名法。此一切法以七种缘互为缘,即除去不相应缘的四种大俱生缘与三种中俱生缘。即于此八法中,识以食缘及根缘成为其余七法之缘;触以食缘;受唯以根缘;思以业缘及食缘;一境性唯以根缘;命根以根缘,各各成为其余七法之缘。而眼依处色以六种依处前生缘为此八法之缘;落入该眼依处的现在色所缘以四种所缘前生缘为其缘;无间灭去的五门转向心以五种无间缘;先前所造的善或不善业以异刹那业缘,成为这些善异熟或不善异熟之缘;作为业之助伴的前生无明、渴爱、取,以及此生之住处、人、时节、食物等,以自然亲依止缘为此八法之缘。于此心中,因缘、增上缘、后生缘、习行缘、禅那缘、道缘,此六种缘不可得,共得十八种缘。如于眼识心,于耳识等中亦复如是,六种缘不可得,可得十八种缘。显示巴利原文
Cakkhuviññāṇe satta sabbacittikāni cetasikāni labbhanti, viññāṇena saddhiṃ aṭṭha nāmadhammā honti. Sabbe te dhammā sattahi paccayehi aññamaññassa paccayā honti catūhi mahāsahajātehi ca vippayuttavajjitehi tīhi majjhimasahajātehi ca. Tesveva aṭṭhasu dhammesu viññāṇaṃ sesānaṃ sattannaṃ dhammānaṃ āhārapaccayena ca indriyapaccayena ca paccayo hoti. Phasso āhārapaccayena, vedanā indriyapaccayamattena, cetanā kammapaccayena ca āhāra paccayena ca, ekaggatā indriyapaccayamattena , jīvitaṃ sesānaṃ sattannaṃ dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo hoti. Cakkhuvatthurūpaṃ pana tesaṃ aṭṭhannaṃ dhammānaṃ chahi vatthupurejātehi tasmiṃ cakkhuvatthumhi āpātamāgatāni paccuppannāni rūpārammaṇāni tesaṃ catūhi ārammaṇa purejātehi, anantaraniruddhaṃ pañcadvārāvajjanacittañca pañcahi anantarehi, pubbe kataṃ kusalakammaṃ vā akusalakammaṃ vā kusalavipākānaṃ vā akusalavipākānaṃ vā tesaṃ nānākkhaṇikakammapaccayena, kamma sahāyabhūtāni purimabhave avijjātaṇhūpādānāni ca imasmiṃ bhave āvāsapuggalautubhojanādayo ca tesaṃ aṭṭhannaṃ dhammānaṃ pakatūpanissayapaccayena paccayā honti. Imasmiṃ citte hetu ca adhipati ca pacchājāto ca āsevanañca jhānañca maggocāti chapaccayā na labbhanti, aṭṭhārasapaccayā labbhanti. Yathā ca imasmiṃ citte, tathā sotaviññāṇādīsupi cha paccayā na labbhanti, aṭṭhārasapaccayā labbhantīti.
无因心生起中的诸缘组合方法显示巴利原文
Ahetuka cittuppādesu paccayaghaṭanānayo
六种杂心所是:寻、伺、胜解、精进、喜、欲。其中,寻为禅那缘与道缘。伺为禅那缘。精进为增上生缘、根缘及道缘。喜为禅那缘。欲为增上生缘。而胜解则非特别之缘。显示巴利原文
Cha pakiṇṇakāni cetasikāni nāma, vitakko vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando. Tattha vitakko jhānapaccayo ca maggapaccayo ca. Vicāro jhānapaccayo. Vīriyaṃ adhipatijātikañca indriyapaccayo ca maggapaccayo ca. Pīti jhānapaccayo. Chando adhipatijātiko. Adhimokkho pana visesapaccayo na hoti.
在五门转向心、二种领受心及二种舍俱推度心这五种心中,可得十种心所,即七种遍一切心心所,以及杂心所中的寻、伺、胜解。它们与识相应,各成十一种名法。这些心皆能执行禅那的作用。受、一境性、寻与伺成就禅那缘。然而,五门转向心唯是唯作心,故没有异熟缘;异刹那业则位于亲依止缘的地位。连同异熟缘,共有六种缘不可得;连同禅那缘,可得十八种缘。于其余四种异熟心中,有五种缘不可得;连同异熟缘与禅那缘,可得十九种缘。显示巴利原文
Pañcadvārāvajjanacittañca sampaṭicchanacittadvayañca upekkhāsantīraṇa dvayañcāti pañcasu cittesu dasa cetasikāni labbhanti, satta sabba cittikāni ca pakiṇṇakesu vitakko ca vicāro ca adhimokkho ca. Viññāṇena saddhiṃ paccekaṃ ekādasa nāmadhammā honti. Imesu cittesu jhānakiccaṃ labbhati. Vedanā ca ekaggatā ca vitakko ca vicāro ca jhānapaccayaṃ sādhenti. Pañcadvārāvajjanacittaṃ pana kiriyacittaṃ hoti, vipākapaccayo natthi. Nānākkhaṇikakammañca upanissayaṭṭhāne tiṭṭhati. Vipākapaccayena saddhiṃ cha paccayā na labbhanti. Jhānapaccayena saddhiṃ aṭṭhārasapaccayā labbhanti. Sesesu catūsu vipākacittesu pañca paccayā na labbhanti. Vipākapaccayena ca jhānapaccayena ca saddhiṃ ekūnavīsati paccayā labbhanti.
悦俱推度心中,有十一心所与喜俱行;意门转向心中,有十一心所与精进俱行,如此与识合计,各为十二种名法。而生笑心中,则有十二心所与喜及精进俱行,与识合计为十三种名法。其中,在悦俱推度心中,诸禅支唯喜为增上,不似先前二种舍俱推度心那样获得五种缘,而是获得十九种缘。在意门转向心中,唯精进为增上,此心能执行根的作用与禅那的作用,但不执行增上的作用与道的作用。因是唯作心,故无异熟缘;不像先前五门转向心那样,与异熟缘合计有六种缘不可得,而与禅那缘合计,可得十八种缘。生笑心因是唯作心而无异熟缘,但因为是速行心而有习行缘;与异熟缘合计,五种缘不可得;与习行缘合计,则获得十九种缘。显示巴利原文
Somanassasantīraṇe pītiyā saddhiṃ ekādasacetasikā yujjanti, manodvārāvajjanacitte ca vīriyena saddhiṃ ekādasāti viññāṇena saddhiṃ dvādasa nāmadhammā honti. Hasituppādacitte pana pītiyā ca vīriyena ca saddhiṃ dvādasa cetasikāni yujjanti. Viññāṇena saddhiṃ terasa nāmadhammā honti. Tattha somanassasantīraṇe jhānaṅgesu pītimattaṃ adhikaṃ hoti, pubbe upekkhāsantīraṇadvaye viya pañcapaccayā na labbhanti. Ekūnavīsatipaccayā labbhanti. Manodvārā vajjanacitte ca vīriyamattaṃ adhikaṃ hoti, tañca indriyakicca jhāna kiccānisādheti. Adhipatikiccañca maggakiccañca na sādheti. Kiriya cittattāvipākapaccayo ca natthi. Pubbe pañcadvārāvajjanacitte viya vipāka paccayena saddhiṃ cha paccayā na labbhanti. Jhānapaccayena saddhiṃ aṭṭharasa paccayā labbhanti. Hasituppādacittepi kiriyacittattā vipākapaccayo natthi, javanacittattā pana āsevanaṃ atthi, vipākapaccayena saddhiṃ pañca paccayā na labbhanti. Āsevanapaccayena saddhiṃ ekūnavīsati paccayā labbhanti.
不善心生起中的诸缘组合方法显示巴利原文
Akusalacittuppādesu paccayaghaṭanānayo
十二种不善心:二种痴根心、八种贪根心、二种嗔根心。十四种不善心所:痴、无惭、无愧、掉举——此名为痴四法;贪、见、慢——此名为贪三法;嗔、嫉、悭、恶作——此名为嗔四法;昏沉、睡眠、疑——此三者为余三法。显示巴利原文
Dvādasa akusalacittāni, dve mohamūlikāni aṭṭha lobha mūlikāni dve dosamūlikāni. Cuddasa pāpacetasikāni nāma moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccanti idaṃ mohacatukkaṃ nāma. Lobho diṭṭhi mānoti idaṃ lobhatikkaṃ nāma. Doso issā macchariyaṃ kukkuccanti idaṃ dosacatukkaṃ nāma. Thinaṃ middhaṃ vicikicchāti idaṃ visuṃ tikkaṃ nāma.
在此,贪、嗔、痴这三根本法为因缘;见为道缘;其余十法则非特殊缘。显示巴利原文
Tattha lobho doso mohoti tayo mūladhammā hetupaccayā, diṭṭhi maggapaccayo, sesā dasadhammā visesapaccayā na honti.
其中,两种痴根心名为疑相应心与掉举相应心。于疑相应心中,有十五种心所生起:七种遍一切心心所,寻、伺、精进这三种杂心所,以及不善心所中的痴四法与疑;如是,与心一起共有十六种名法。于此心中,因缘与道缘皆可获得:痴为因缘,寻与精进为道缘;然而,由于疑的败坏,一境性在此心中不执行根的作用与道的作用,唯行禅那的作用。增上缘、后生缘与异熟缘此三种缘不获,其余二十一种缘获得。于掉举相应心中,除去疑而代以胜解,同样有十五种心所,亦为十六种名法。于此心中,一境性执行根的作用、禅那的作用与道的作用;三种缘不获,二十一种缘获得。显示巴利原文
Tattha dve mohamūlikāni nāma vicikicchāsampayuttacittaṃ uddhacca sampayuttacittaṃ. Tattha vicikicchāsampayuttacitte pannarasa cetasikāni uppajjanti satta sabbacittikāni ca vitakko vicāro vīriyanti tīṇi pakiṇṇakāni ca pāpacetasikesu mohacatukkañca vicikicchā cāti, cittena saddhiṃ soḷasa nāmadhammā honti. Imasmiṃ citte hetu paccayopi maggapaccayopi labbhanti. Tattha moho hetupaccayo, vitakko ca vīriyañca maggapaccayo, ekaggatā pana vicikicchāya duṭṭhattā imasmiṃ citte indriyakiccañca maggakiccañca na sādheti, jhānakiccamattaṃ sādheti. Adhipati ca pacchājāto vipāko cāti tayo paccayāna labbhanti, sesā ekavīsatipaccayā labbhanti. Uddhaccasampayuttacittepi vicikicchaṃ pahāya adhimokkhena saddhiṃ pannaraseva cetasikāni, soḷaseva nāmadhammā honti . Imasmiṃ citte ekaggatā indriya kiccañca jhānakiccañca maggakiccañca sādheti, tayo paccayā na labbhanti, ekavīsati paccayā labbhanti.
于八种贪根心中,有七种遍一切心心所、六种杂心所,以及不善心所中的痴四法、贪三法与昏沉睡眠,如是有二十二种心所生起。其中,贪与痴二根为因缘。欲、心与精进此三增上类法,有时执行增上的作用,此处亦可得所缘增上。思为业缘。三种食为食缘。心、受、一境性、命根与精进此五根法为根缘。寻、伺、喜、受与一境性此五禅支为禅那缘。寻、一境性、见与精进此四道支为道缘。后生缘与异熟缘此二缘不获,其余二十二种缘获得。显示巴利原文
Aṭṭhasu lobhamūlikacittesu pana satta sabbacittikāni ca cha pakiṇṇakāni ca pāpesu mohacatukkañca lobhatikkañca thinamiddhañcāti dvāvīsati cetasikāni uppajjanti. Tesu lobho ca mohocāti dve mūlāni hetupaccayo. Chando ca cittañca vīriyañcāti tayo adhipatijātikā kadāci adhipatikiccaṃ sādhenti, ārammaṇādhipatipi ettha labbhati. Cetanā kammapaccayo. Tayo āhārā āhārapaccayo. Cittañca vedanā ca ekaggatā ca jīvitañca vīriyañcāti pañca indriyadhammā indriyapaccayo. Vitakko ca vicāro ca pīti ca vedanā ca ekaggatācāti pañca jhānaṅgāni jhānapaccayo. Vitakko ca ekaggatā ca diṭṭhi ca vīriyañcāti cattāri maggaṅgāni maggapaccayo. Pacchājāto ca vipāko cāti dve paccayā na labbhanti. Sesā dvāvīsati paccayā labbhanti.
于两种嗔根心中,除去喜与贪三法,与嗔四法相应,同样有二十二种心所。嗔与痴为二根,三种增上类法,三种食,五根,四禅支,三道支。此处亦有两种缘不具足,二十二种缘具足。显示巴利原文
Dvīsu dosamūlikacittesu pītiñca lobhatikkañca pahāya dosacatukkena saddhiṃ dvāvīsati eva cetasikāni, doso ca moho ca dve mūlāni, tayo adhipati jātikā, tayo āhārā, pañca indriyāni, cattāri jhānaṅgāni, tīṇi maggaṅgāni. Etthāpi dve paccayā na labbhanti, dvāvīsati paccayā labbhanti.
心生起中的诸缘组合方法显示巴利原文
Cittuppādesu paccayaghaṭanānayo
九十一美心:二十四欲界美心、十五色界心、十二无色界心、四十出世间心。其中,二十四欲界美心即是八欲界善心、八欲界美异熟心、八欲界美唯作心。显示巴利原文
Ekanavuti sobhaṇacittāni nāma, catuvīsati kāma sobhaṇacittāni pannarasa rūpacittāni dvādasa arūpacittāni cattālīsa lokuttaracittāni. Tattha catuvīsati kāmasobhaṇa cittāni nāma aṭṭha kāmakusalacittāni aṭṭha kāmasobhaṇavipāka cittāni aṭṭha kāmasobhaṇakiriyacittāni.
二十五美心所:无贪、无嗔、无痴,此三种美根;信、念、惭、愧、中舍性、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性;正语、正业、正命,此三种离;悲、喜,此两种无量。显示巴利原文
Pañca vīsati kalyāṇacetasikāni nāma, alobho adoso amohoceti tīṇi kalyāṇamūlikāni ca saddhā ca sati ca hirī ca ottappañca tatramajjhattatā ca kāyapassaddhi ca citta passaddhi ca kāyalahutā ca cittalahutā ca kāyamudutā ca citta mudutā ca kāyakammaññatā ca citta kammaññatā ca kāyapāguññatā ca cittapāguññatā ca kāyujukatā ca cittujukatā ca sammāvācā sammākammanto sammāājīvoti tisso viratiyo ca karuṇā muditāti dve appamaññāyo ca.
其中,三种美根为因缘;无痴在增上缘中名为观增上,在根缘中名为慧根,在道缘中名为正见。信在根缘中名为信根。念在根缘中名为念根,在道缘中名为正念。三种离为道缘。其余十七法非特殊缘。显示巴利原文
Tattha tīṇi kalyāṇamūlāni hetupaccayo, amoho pana adhipatipaccaye vīmaṃsādhipatināma, indriyapaccaye paññindriyaṃ nāma, maggapaccaye sammādiṭṭhi nāma. Saddhā indriyapaccaye saddhindriyaṃ nāma. Sati indriyapaccaye satindriyaṃ nāma, maggapaccaye sammāsati nāma. Tisso viratiyo maggapaccayo, sesā sattarasa dhammā visesapaccayā na honti.
在八种欲界善心中,包含三十八种心所:七种遍一切心心所、六种杂心所、二十五种美心所。其中,喜仅存在于四种悦俱心中,无痴仅存在于四种智相应心中,三种离仅在圆满学处戒时存在,两种无量仅于对众生的悲悯与随喜之相存在时生起。在这八种心中,二种或三种美根为因缘;欲、心、精进、观这四种增上类中,时而各各单独成为增上缘。思为业缘。三种食为食缘。心、受、一境性、命根、信、念、精进、慧这八根为根缘。寻、伺、喜、受、一境性这五禅支为禅那缘。慧、寻、三种离、念、精进、一境性这八道支为道缘。在这八种心中,后生缘和果报缘这两种缘不可得,其余二十二种缘可得。显示巴利原文
Aṭṭhasu kāmakusalacittesu aṭṭhatiṃsa cetasikāni saṅgayhanti, satta sabbacittikāni cha pakiṇṇakāni pañcavīsati kalyāṇāni. Tesu ca pīti catūsu somanassikesu eva, amoho catūsu ñāṇasampayuttesu eva, tisso viratiyo sikkhāpadasīlapūraṇa kāle eva, dve appamaññāyo sattesu kāruññamodanākāresu evāti. Imesupi aṭṭhasu cittesu dve vā tīṇi vā kalyāṇamūlāni hetupaccayo, chando ca cittañca vīriyañca vīmaṃsācāti catūsu adhipatijātikesu ekamekova kadāci adhipatipaccayo. Cetanā kammapaccayo. Tayo āhārā āhārapaccayo. Cittañca vedanā ca ekaggatā ca jīvitañca saddhā ca sati ca vīriyañca paññācāti aṭṭha indriyāni indriyapaccayo. Vitakko ca vicāro ca pīti ca vedanā ca ekaggatācāti pañcajhānaṅgāni jhānapaccayo. Paññā ca vitakko ca tisso viratiyo ca sati ca vīriyañca ekaggatācāti aṭṭha maggaṅgāni maggapaccayo. Imesupi aṭṭhasu cittesu pacchājāto ca vipākocāti dve paccayā na labbhanti, sesā dvāvīsatipaccayā labbhanti.
在八种欲界美唯作心中,三种离不可得;如同在善心中那样,两种缘不可得,而可得二十二种缘。显示巴利原文
Aṭṭhasu kāmasobhaṇakiriyacittesu tisso viratiyo na labbhanti, kusalesu viya dve paccayā na labbhanti, dvāvīsati paccayā labbhanti.
在八种欲界美果报心中,三种离与两种无量心不可得。增上缘、后生缘及习行缘这三种缘亦不可得,唯有二十一种缘可得。显示巴利原文
Aṭṭhasu kāmasobhaṇavipākesu tisso viratiyo ca dve appamaññāyo ca na labbhanti. Adhipatipaccayo ca pacchājāto ca āsevanañcāti tayo paccayā na labbhanti, ekavīsati paccayā labbhanti.
在更高的色界、无色界、出世间心中,缘亦不超出二十二种。因此,如同于四种智相应欲界善心,当知这些心中的缘之组合。显示巴利原文
Upari rūpārūpalokuttaracittesupi dvāvīsatipaccayato atirekaṃ natthi. Tasmā catūsu ñāṇasampayuttakāmakusala cittesu viya imesu paccayaghaṭanā veditabbā.
既然如此,为何那些心比欲界心更广大、更殊胜呢?这是由于习行缘的广大。那些心乃由修习业之差别而成就,故其中的习行缘是广大的。以习行缘的广大故,根缘、禅那缘、道缘,以及其他相关缘也随之广大。正是由于在如是种种缘中的广大性与殊胜性,那些心便次第地比欲界心更广大、更殊胜。显示巴利原文
Evaṃ sante kasmā tāni cittāni kāmacittato mahanta tarāni ca paṇītatarāni ca hontīti. Āsevanamahantattā. Tāni hi cittāni bhāvanākammavisesehi siddhāni honti, tasmā tesu āsevanapaccayo mahanto hoti. Āsevana mahantattā ca indriyapaccayopi jhānapaccayopi maggapaccayopi aññepi vā tesaṃ paccayā mahantā honti. Paccayānaṃ uparūpari mahantattā tāni cittāni uparūpari ca kāmacittato mahantatarāni ca paṇītatarāni ca hontīti.
色聚中的诸缘组合方法显示巴利原文
Rūpakalāpesu paccayaghaṭanānayo
现在说明色聚中的缘组合。所谓色,有二十八种,即:四大种——地、水、火、风;五种净色——眼、耳、鼻、舌、身;五种境色——色、声、香、味、触,其中触有三种:地触、火触、风触;两种性色——女性色、男性色;一种命根色;一种心处色;一种食色;一种空界色;两种表色——身表色、语表色;三种变化色——轻快性、柔软性、适业性;四种相色——积集、相续、老性、无常性。显示巴利原文
Rūpakalāpesu paccayaghaṭanānayo vuccate. Aṭṭhavīsati rūpāni nāma, cattāri mahābhūtāni pathavī āpo tejo vāyo. Pañca pasādarūpāni cakkhu sotaṃ ghānaṃ jitha kāyo. Pañca gocararūpāni rūpaṃ saddo gandho raso phoṭṭhabbaṃ. Tattha phoṭṭhabbaṃ tividhaṃ pathavīphoṭṭhabbaṃ tejophoṭṭhabbaṃ vāyophoṭṭhabbaṃ. Dve bhāvarūpāni itthibhāvarūpaṃ pumbhāvarūpaṃ. Ekaṃ jīvitarūpaṃ, ekaṃ hadayarūpaṃ. Ekaṃ āhārarūpaṃ. Ekaṃ ākāsadhāturūpaṃ. Dve viññattirūpāni kāyaviññattirūpaṃ vacīviññatti rūpaṃ. Tīṇi vikārarūpāni lahutā mudutā kammaññatā. Cattāri lakkhaṇarūpāni upacayo santati jaratā aniccatā.
其中,六种色法是诸色法的缘,即:四大种、命根色和食色。此处,四大种以五种缘相互为缘:俱生缘、相互缘、依止缘、有缘、不离去缘。对于俱生的所造色,则以前四种缘(除去相互缘)为缘。命根色以根缘作为俱生业生色的缘。食色以食缘作为一切内色法——无论是俱生的还是非俱生的——的缘。显示巴利原文
Tattha cha rūpadhammā rūpadhammānaṃ paccayā honti cattāri mahābhūtāni ca jīvitarūpañca āhārarūpañca. Tattha cattāri mahā bhūtāni aññamaññassa pañcahi paccayehi paccayā honti sahajātena ca aññamaññena ca nissayena ca atthiyā ca avigatenaca. Sahajātānaṃ upādārūpānaṃ aññamaññavajjitehi catūhi paccayehi paccayā honti. Jīvitarūpaṃ sahajātānaṃ kammajarūpānaṃ indriyapaccayena paccayo. Āhārarūpaṃ sahajātānañca asahajātānañca sabbesaṃ ajjhattarūpadhammānaṃ āhārapaccayena paccayo.
同样在那里,有十三种色法是名法的特殊缘:五种净色、七种境色以及心处色。其中,五种净色对五识界,犹如母亲之于孩子,以依处前生缘、依处前生根缘、依处前生不相应缘为缘。七种境色对五识界和三种意界,犹如父亲之于孩子,以所缘前生缘为缘。心处色对两种意界和意识界,犹如树木之于树神,在结生刹那以俱生依止缘为缘,在转起时则以依处前生缘和依处前生不相应缘为缘。显示巴利原文
Tattheva terasa rūpadhammā nāmadhammānaṃ visesapaccayā honti, pañcapasādarūpāni ca satta gocararūpāni ca hadayavatthurūpañca. Tattha pañca pasādarūpāni pañcannaṃ viññāṇadhātūnaṃ mātaro viya puttakānaṃ vatthupurejātena ca vatthupurejātindriyena ca vatthu purejātavippayuttena ca paccayā honti. Satta gocararūpāni pañcannaṃ viññāṇadhātūnaṃ tissannaṃ manodhātūnañca pitaro viya puttakānaṃ ārammaṇapurejātena paccayā honti. Hadayavatthurūpaṃ dvinnaṃ manodhātu manoviññāṇadhātūnaṃ rukkho viya rukkhadevatānaṃ yathārahaṃ paṭisandhikkhaṇe sahajātanissayena pavattikāle vatthupurejātena ca vatthupurejātavippayuttena ca paccayo hoti.
有二十三种色聚。其中,譬如以一根线扎束的头发名为发聚,犹如草束名为草聚,同样,由同一俱生色所系缚的色法之聚,名为聚合色聚。显示巴利原文
Tevīsati rūpakalāpā. Tattha ekāya rajjuyā bandhitānaṃ kesānaṃ kesakalāpo viya tiṇānaṃ tiṇakalāpo viya ekena jātirūpena bandhitānaṃ rūpadhammānaṃ kalāpo paripiṇḍirūpa kalāpo nāma.
其中,四大种、颜色、香、味、食素——此八法合为一个一切根本聚,亦称为一切根本八法聚。显示巴利原文
Tattha cattāri mahābhūtāni vaṇṇo gandho raso ojāti ime aṭṭha dhammā eko sabbamūlakalāpo nāma, sabbamūlaṭṭhakanti ca vuccati.
九种业生色聚,即:命九法聚、心所十法聚、身十法聚、女性十法聚、男性十法聚、眼十法聚、耳十法聚、鼻十法聚、舌十法聚。其中,根本八法聚与命根色结合,即名命九法聚。此即业生色聚中的根本九法聚。根本九法聚依次与心所依色等八种色相合,成为心所十法聚等八种十法聚。其中,命九法聚、身十法聚与两种性十法聚,此四聚在全身生起。就中,命九法聚指消化火与身火。消化火即消化之热,住于胃中,令所食、所饮、所嚼、所尝之物得以消化。身火即遍满全身的暖热,于全身生起,令胆汁、痰、血等不腐而清净。此二火运行不调,则众生多病;运行调顺,则少病。这两种命九法聚成就众生之寿,并成就其容貌。身十法聚在全身成就乐触与苦触。性十法聚令女性成就一切女性特征,令男性成就一切男性特征。其余心所十法聚等五种十法聚,称为部分十法聚。其中,心所十法聚住于心房内,成就众生种种善思与恶思。眼十法聚等四种十法聚,住于眼球、耳孔、鼻孔及舌面,成就见、闻、嗅、尝。显示巴利原文
Nava kammajarūpakalāpā, – jīvitanavakaṃ vatthudasakaṃ kāya dasakaṃ itthibhāvadasakaṃ pumbhāvadasakaṃ cakkhudasakaṃ sotadasakaṃ ghānadasakaṃ jithadasakaṃ. Tattha sabbamūlaṭṭhakamevajīvitarūpena saha jīvitanavakaṃ nāma. Etadeva kammajakalāpesu mūlanavakaṃ hoti. Mūlanavakameva yathākkamaṃ hadayavatthurūpādīhi aṭṭharūpehi saha vatthudasakādīni aṭṭhadasakāni bhavati. Tattha jīvitanavakañca kāyadasakañca bhāvadasakānicāti cattāro kalāpā sakala kāye pavattanti. Tattha jīvitanavakanti pācakaggi ca kāyaggi ca vuccati. Pācakaggi nāma pācakatejo koṭṭhāso, so āmāsaye pavattitvā asitapītakhāyitasāyitāni paripāceti. Kāyaggi nāma sakalakāyabyāpako usmātejo koṭṭhāso, so sakala kāye pavattitvā pittasemhalohitāni apūtīni vippasannāni karoti. Tesaṃ dvinnaṃ visamavuttiyā sati sattā bahvābādhā honti, samavuttiyā sati appābādhā. Tadubhayaṃ jīvitanavakaṃ sattānaṃ āyuṃ sampādeti. Vaṇṇaṃ sampādeti. Kāyadasakaṃ sakalakāye sukhasamphassa dukkhasamphassāni sampādeti. Bhāva dasakāni itthīnaṃ sabbe itthākāre sampādeti. Purisānaṃ sabbe purisākāre sampādehi. Sesāni vatthudasakādīni pañcadasakāni padesadasakāni nāma. Tattha vatthudasakaṃ hadayakosabbhantare pavattitvā sattānaṃ nānāpakārāni sucintitaducintitāni sampādeti. Cakkhudasakādīni cattāri dasakāni cakkhuguḷa kaṇṇabila nāsabila jithatalesu pavattitvā dassana savana ghāyana sāyanāni sampādeti.
八种心生色聚:即以一切根本八法聚、声九法聚、身表九法聚、声语表十法聚为四种根本聚;这些与名为轻快性、柔软性、适业性的三种变化色合在一起,则有四种有变化聚。显示巴利原文
Aṭṭha cittajarūpakalāpā, sabbamūlaṭṭhakaṃ saddanavakaṃ kāya viññattinavakaṃ saddavacīviññattidasakanti cattāro mūlakalāpā ca teyeva lahutā mudutā kammaññatāsaṅkhātehi tīhi vikāra rūpehi saha cattāro savikārakalāpā ca.
其中,当身体诸界运行失调时,患病者只有根本聚生起。因为那时他身体之色变得沉重、僵硬或不具适业性,想要如常行住坐卧、活动肢节乃至开口说话,都感困难。当身体诸界运行调顺时,无病者无有沉重、僵硬等身体过患,故有变化聚生起。其中,依于心而活动身肢时,有两种身表聚生起;依于心而从口发出言语之声时,有两种语表聚生起;依于心而从口发出笑、哭等无文字的非语声时,有两种声聚生起;其余时候,则有两种初始聚生起。显示巴利原文
Tattha sarīradhātūnaṃ visamappavattikāle gilānassa mūla kalāpāni eva pavattanti. Tadā hi tassa sarīrarūpāni garūni vā thaddhāni vā akammaññāni vā honti, yathāruci iriyapathaṃpi pavattetuṃ aṅga paccaṅgānipi cāletuṃ vacanaṃpi kathetuṃ dukkho hoti. Sarīradhātūnaṃ samappavattikāle pana agilānassa garuthaddhādīnaṃ sarīradosānaṃ abhāvato savikārā pavattanti. Tesu ca cittaṅgavasena kāyaṅga calane dve kāyaviññattikalāpā pavattanti. Cittavaseneva mukhato vacanasaddappavattikāle dve vacīviññattikalāpā, cittavaseneva akkharavaṇṇarahitānaṃ hasanarodanādīnaṃ avacanasaddānaṃ mukhato pavattikāle dve saddakalāpā, sesakālesu dve ādi kalāpā pavattanti.
四种时节生色聚:即一切根本八法聚与声九法聚,此二种为根本聚,又二种为有变化聚。其中,此身终生随逐威仪路而住,因此依于威仪的不同,于此身中刹那刹那可见诸界运行的调顺与失调。同样,依于时节的不同、食的不同,依于风、热、触的不同,依于身肢养护的不同,以及依于自努力与他努力的不同亦然。其中,运行失调时,唯有二种根本聚生起;运行调顺时,则有两种有变化聚生起。其中,二种声聚,是于心所生声的相续,以及于世间其余种种声中生起。显示巴利原文
Cattāro utujarūpakalāpā, sabbamūlaṭṭhakaṃ saddanavakanti dve mūlakalāpā ca dve savikārakalāpā ca. Tattha ayaṃ kāyo yāvajīvaṃ iriyāpathasotaṃ anugacchanto yāpeti, tasmā iriyāpathanānattaṃ paṭicca imasmiṃ kāye khaṇe khaṇe dhātūnaṃ samappavattivisamappavattiyo paññāyanti. Tathā utunānattaṃ paṭicca āhāranānattaṃ paṭicca vātātapasapphassanānattaṃ paṭicca kāyaṅga parihāranānattaṃ paṭicca attūpakkamaparūpakkamanānattaṃ paṭicca. Tattha visamappavattikāle dve mūlakalāpā eva pavattanti, samappavattikāle dve savikārā. Tesu ca dve saddakalāpā cittajasaddato paramparasaddesu ca aññesu loke nānappakārasaddesu ca pavattanti.
二种食生色聚,即一切根本八法聚及有变化聚。应知此二聚乃依由适宜或不适宜之食所生的等色与不等色而存在。显示巴利原文
Dve āhārajarūpakalāpā, – sabbamūlaṭṭhakaṃ savikāranti. Ime dve kalāpā sappāyena vā asappāyena vā āhārena jātānaṃ samarūpavisamarūpānaṃ vasena veditabbā.
空界与四种相色,此五种色为离聚色。其中,空界仅作为诸聚之间的分界,故为离聚;相色则仅作为了知有为色聚之有为性的相,故为离聚。显示巴利原文
Ākāsadhātu ca lakkhaṇarūpānicāti pañcarūpāni kalāpa muttāni honti. Tesu ākāsadhātu kalāpānaṃ antarā pariccheda mattattā kalāpamuttā hoti. Lakkhaṇarūpāni saṅkhatabhūtānaṃ rūpa kalāpānaṃ saṅkhatabhāvajānanatthāya lakkhaṇamattattā kalāpa muttāni.
此二十三种聚于内相续中可得。于外相续,则唯有二种时节生根本聚可得。其中,有二种色相续,即内相续与外相续。其中,内相续者,谓有情相续;外相续者,谓地、山、河、海、树、草等。其中,于内相续,可得二十八种色、二十三种色聚。显示巴利原文
Ime tevīsati kalāpā ajjhattasantāne labbhanti. Bahiddhā santāne pana dve utujamūlakalāpā eva labbhanti. Tattha dve rūpa santānāni ajjhattasantānañca bahiddhāsantānañca. Tattha ajjhattasantānaṃ nāma sattasantānaṃ vuccati. Bahiddhāsantānaṃ nāma pathavīpabbatanadīsamudda rukkhatiṇādīni vuccati. Tattha ajjhattasantāne aṭṭhavīsati rūpāni tevīsati rūpakalāpāni labbhanti.
其中,结生名法在结生刹那对业生色聚以六种方式为缘:以四种俱生大种、异熟缘及不相应缘。对心所依色,则连同相互缘,以七种方式为缘。在这些名法中,因法以因缘,思以业缘,食法以食缘,根法以根缘,禅法以禅那缘,道法以道缘,各随其宜,以六种方式为缘。过去已造的善不善业,唯以一种方式为缘,即以业缘。后生的有分等转起名法,对前生的业生色聚,唯以一种方式为缘,即后生缘。此处,以后生一词摄取了四种后生类的缘。过去业唯以一种方式为缘。如是,名法对业生色聚,各随其宜,以十四种缘为缘。在此,有十种缘不被获得:所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、亲依止缘、前生缘、习行缘、相应缘、无有缘、离去缘。显示巴利原文
Tattha paṭisandhināmadhammā paṭisandhikkhaṇe kammajarūpakalāpānaṃ chadhā paccayā honti catūhi mahāsahajātehi ca vipākena ca vippayuttena ca. Hadayavatthurūpassa pana aññamaññena saha sattadhā paccayā honti. Tesveva nāmadhammesu hetudhammā hetubhāvena, cetanā kammabhāvena, āhāradhammā āhārabhāvena, indriya dhammā indriyabhāvena, jhānadhammā jhāna bhāvena, maggadhammā magga bhāvenāti yathārahaṃ chadhā paccayā honti. Atītāni pana kusalākusalakammāni ekadhāva paccayā honti kammapaccayena, paṭhamabhavaṅgādikā pacchājātā pavattanāmadhammā purejātānaṃ kammajarūpa kalāpānaṃ ekadhā paccayā honti pacchājātena. Ettha ca pacchājāta vacanena cattāro pacchājātajātikā paccayā gahitā honti. Atītāni ca kammāni ekadhāva paccayā honti. Evaṃ nāmadhammā kammajarūpakalāpānaṃ yathārahaṃ cuddasahi paccayehi paccayā honti. Idha dasapaccayā na labbhanti ārammaṇañca adhipati ca anantarañca samanantarañca upanissayo ca purejāto ca āsevanañca sampayutto ca natthi ca vigato ca.
在转起时,能生色的名法对与自己俱生的心生色聚,以五种方式成为缘:以四种俱生大种及不相应缘。在这些名法中,因法以因缘,增上法以增上缘,思以业缘,异熟法以异熟缘,食法以食缘,根法以根缘,禅支法以禅那缘,道支法以道缘,随其所应,以八种方式成为缘。后生的所有名法,对先生的心生色聚,唯以一种方式成为缘,即后生缘。如是,名法对心生色聚,随其所应,以十四种缘成为缘。在此,有十种缘不被获得:所缘缘、无间缘、等无间缘、相互缘、亲依止缘、前生缘、习行缘、相应缘、无有缘、离去缘。显示巴利原文
Pavattikāle rūpajanakā nāmadhammā attanā sahajātānaṃ cittajarūpakalāpānaṃ pañcadhā paccayā honti catūhi mahāsaha jātehi ca vippayuttena ca. Tesveva nāmadhammesu hetudhammā hetubhāvena, adhipatidhammā adhipatibhāvena, cetanā kammabhāvena, vipākadhammā vipākabhāvena, āhāradhammā āhāra bhāvena, indriyadhammā indriyabhāvena, jhānadhammā jhānabhāvena, maggadhammā maggabhāvenāti yathārahaṃ aṭṭhadhā paccayā honti. Pacchājātā sabbe nāmadhammā purejātānaṃ cittajarūpakalāpānaṃ ekadhā paccayā honti pacchājātena. Evaṃ nāmadhammā cittajarūpa kalāpānaṃ yathārahaṃ cuddasahi paccayehi paccayā honti. Idhapi dasa paccayā na labbhanti ārammaṇañca anantarañca samanantarañca aññamaññañca upanissayo ca purejāto ca āsevanañca sampayutto ca natthi ca vigato ca.
从结生心的住时开始,在转起时,一切名法对一切时节生色聚和食生色聚,唯以一种方式成为缘,即后生缘。在此,通过‘后生’一词,即摄取了四种后生类的缘,其余二十种缘则不被获得。显示巴利原文
Paṭisandhicittassa ṭhitikālato paṭṭhāya pavattikāle sabbepi nāmadhammā sabbesaṃ utujarūpakalāpānañca āhārajarūpa kalāpānañca ekadhā paccayā honti pacchājātavasena. Etthapi pacchājātavacanena cattāro pacchājātajātikā gahitā honti, sesā vīsati paccayā na labbhanti.
然而,在所有的二十三种色聚中,四大种彼此以五种方式为缘:以四种俱生大种为缘,并以相互缘为缘;对于俱生的所造色,则以四种方式为缘,即由四种俱生大种为缘。食生色对俱生与非俱生的一切内色聚,以食缘的方式为缘。在九种业生色聚中,命根色唯对俱生的色法,以根缘的方式为缘。如是,内色法对内色法以七种方式为缘;而外色法对外在的两种时节生色聚,则以五种方式为缘。显示巴利原文
Sabbesu pana tevīsatiyā rūpakalāpesucattāromahā bhūtā aññamaññassa pañcadhā paccayā honti catūhi mahāsaha jātehi ca aññamaññena ca, sahajātānaṃ upādārūpānaṃ catudhā paccayā honti catūhi mahāsahajātehi . Āhārarūpaṃ sahajātānañca asahajātānañca sabbesaṃ ajjhattarūpakalāpānaṃ āhāra paccayena paccayo hoti. Navasu kammajarūpakalāpesu jīvitarūpaṃ sahajātānameva rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo hoti. Evaṃ ajjhattarūpadhammā ajjhattarūpadhammānaṃ sattadhā paccayā honti. Bahiddhā rūpadhammā pana bahiddhābhūtānaṃ dvinnaṃ utujarūpakalāpānaṃ pañcadhā paccayā hontīti.
在此,应说明‘发趣’一词的含义。‘最上之处’故为‘发趣’。其中,‘最上’即首要,‘处’即缘,故说为首要缘、主要缘、必定的缘。而此必定的缘,是依必定的缘所生而说的。显示巴利原文
Ettha ca paṭṭhānasaddassa attho vattabbo. Padhānaṃ ṭhānanti paṭṭhānaṃ. Tattha padhānanti pamukhaṃ, ṭhānanti paccayo, pamukhapaccayo mukhyapaccayo ekantapaccayoti vuttaṃ hoti. So ca ekanta paccayo ekantapaccayuppannaṃ paṭicca vattabbo.
缘所生法有二种:主要缘所生与等流缘所生。其中,主要缘所生即是根本缘所生,等流缘所生即是辗转缘所生。唯有根本缘所生,才称为必定的缘所生法,因为当它的缘存在时,它必定生起,绝无不生。而辗转缘所生则称为非必定的缘所生法,因为即使有彼缘存在,也可能生起,也可能不生。其中,相对于必定的缘所生法,那个缘即称为必定的缘。这部大论所阐明的,正是这种缘。因此,二十四缘的集合以及这部大论,才得名“发趣”。显示巴利原文
Duvidhañhi paccayuppannaṃ mukhyapaccayuppannaṃ nissandapaccayuppannanti. Tattha mukhyapaccayuppannaṃ nāma mūlapaccayuppannaṃ, nissandapaccayuppannaṃ nāma parampara paccayuppannaṃ. Tattha mūlapaccayuppannameva ekantapaccayuppannaṃ nāma. Tañhi attano paccaye sati ekantena uppajjatiyeva, no nuppajjati. Paramparapaccayuppannaṃ pana anekantapaccayuppannaṃnāma, tañhi tasmiṃ paccaye satipi uppajjati vā, na vā uppajjati. Tattha ekantapaccayuppannaṃ paṭicca so paccayo ekantapaccayo nāma. So eva imasmiṃ mahāpakaraṇe vutto. Tato eva ayaṃ catuvīsatipaccayagaṇo ca imaṃ mahā pakaraṇañca paṭṭhānanti vuccati.
在此,有一人为财食而生起贪。他由贪的力量驱使,进入森林,于某处开垦田地、建造房舍、营造园林。当这些事业顺利成就时,此人便获得众多财食,自己享用,养育妻子儿女,并行诸善业,其善果报将于未来世领受。其中,与贪俱生的名色法,称为主要缘所生。自那时起,直至未来世领受善果报,这期间辗转生起的果报,则称为该贪的等流缘所生。在这两种缘所生法中,只有主要缘所生是在《发趣论》中阐述的;而等流缘所生,则应以经教的方式解说。所谓经教的方式,即是指‘此有故彼有,此生故彼生’这样的缘起方式。再者,应当解说:贪、嗔、痴三法,是令整个有情世间、行世间及器世间衰败的根本因,故名为因。无贪、无嗔、无痴三法,则是成就的根本因,故名为因。这个道理,应随其所应,在一切发趣缘中了知。如是,当知一切世间的转起,连同这二十四种缘中的主要缘所生,都只是等流缘所生。显示巴利原文
Tattha ekassa purisassa dhanadhaññatthāya lobho uppajjati. So lobhavasena uṭṭhāya araññaṃ gantvā ekasmiṃ padese khettāni karoti, vatthūni karoti, uyyānāni karoti. Tesu sampajjamānesu so puriso bahūni dhanadhaññāni labhitvā attanā ca paribhuñjati, puttadāre ca poseti, puññāni ca karoti, puññaphalāni ca āyatiṃ paccanubhavissati. Tattha lobhasaha jātāni nāmarūpāni mukhyapaccayuppannāni nāma. Tato paraṃ yāva āyatiṃ bhavesu puññaphalāni paccanubhoti, tāva uppannāni paramparaphalāni tassa lobhassa nissandapaccayuppannāni nāma. Tesu dvīsu paccayuppannesu mukhyapaccayuppannameva paṭṭhāne vuttaṃ. Nissandapaccayuppannaṃ pana suttantanayena kathetabbaṃ. Tattha suttantanayo nāma imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassa uppādā idaṃ uppajjatīti evarūpo paccayanayo. Api ca lobho doso mohoti tayo dhammā sakalassa sattalokassapi saṅkhāralokassapi okāsa lokassapi vipattiyā mūlaṭṭhena hetū nāma. Alobho adoso amohoti tayo dhammā sampattiyā mūlaṭṭhena hetūnāmāti kathetabbaṃ. Esa nayo sabbesu paṭṭhānapaccayesu yathārahaṃ veditabbo. Evañca sati loke sabbā lokappavattiyo imesaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ mukhya paccayuppannena saddhiṃ nissandapaccayuppannā eva hontīti veditabboti.
至此,由‘缘的意义阐明’、‘缘的同类摄集’、‘缘的组合方式’这三章所区分的《发趣论摄要阐明》,已告完成。显示巴利原文
Ettāvatā paccayānaṃ atthadīpanā paccayānaṃ sabhāgasaṅgaho paccayānaṃ ghaṭanānayoti tīhi kaṇḍehi paricchinnā paṭṭhānuddesa dīpanī niṭṭhitā hoti.
于缅甸国曼阇瓦那城,住勒迪达林寺的大长老造此《缘摄要阐明》。显示巴利原文
Mrammaraṭṭhe mौṃjvānagare leḍītīaraññavihāravāsinā mahā therena katāyaṃ paccayuddesadīpanī.