8. 缘摄阐明显示巴利原文
8. Paccayasaṅgahaanudīpanā
166 166. 以那些方式,如其本身。它们的分别,即是那分别。此说明属于“省略说明”或“遍举说明”,故有“它们”等语。此义不合。因为在偈颂中,以“yesaṃ”等三个“ya”字所显示的三种义,都有“ta”字之义存在。而“ta”字之义在上下连贯中应圆满而说。“善生起”是指圆满地生起、显现。“不离”是指成为不离。“与俱生法”是指如同“以无明为缘,诸行生起”等所说,诸行等与俱生法一同生起。“依聚”是依止纯粹的法聚。“共相”是共通之相。“义”是指此缘性一词之义。“此义被遮止”是指“生起即是缘起”这一行为成就之义被遮止。“唯此”即是唯此行为成就之义。老死即如此生起,如此连结。“诸如来出世”是指正自觉者出世之时。“或不出世”是指不出世之时。“此界常住”是指只要还有生,老死的转起自性便安住于世间。然而,什么是那个界呢?因此说“法住性”等。其中,“法住性”是指非由任何人所造作的自性安住。“法定性”是指自性决定。“于此如性”是指在那个共相中,诸行法的如性。这是为了显示:唯有共相才叫做缘起,而非无明等缘法。为什么呢?因为他们所说的,只是显示法定性而已,并未显示缘法。显示巴利原文
166. Yehipakārehi yathā. Tesaṃ vibhāgo taṃ vibhāgo. Ayañcaniddeso ekasesaniddeso, vicchālopaniddesovāti dassetuṃ ‘‘tesaṃ’’tiādimāha. Na sameti. Gāthāyaṃ ‘yesaṃ’tiādinā tīhi-ya-saddehi dassitānaṃ tiṇṇaṃ atthānaṃ-ta-saddattha sambhavato. Ta-saddatthānañca anusandhiyaṃ paripuṇṇaṃ katvā vattabbato. ‘‘Samuppajjatī’’ti suṭṭhu paripuṇṇaṃ katvā uppajjati, pātubhavati. ‘‘Avinā’’ti avinā hutvā. ‘‘Sahajāta dhammehī’’ti avijjā paccayā saṅkhārātiādīsu saṅkhārādīnaṃ sahajāta dhammehi saheva uppajjanaṃ. ‘‘Kalāpavasenā’’ti suddha dhamma kalāpavasena. ‘‘Sāmañña lakkhaṇaṃ’’ti sādhāraṇa lakkhaṇaṃ. ‘‘Attho’’ti idappaccayatā saddassa attho. ‘‘Ayamattho paṭikkhitto’’ti ‘samuppajjanaṃ samuppādo’ti ayaṃbhāvasādhanattho paṭikkhitto. ‘‘Ayamevā’’ti ayaṃ bhāvasādhanattho eva. Jarāmaraṇaṃ sambhavatīti yojanā. ‘‘Uppādāvā tathāgatānaṃ’’ti sammāsambuddhānaṃ uppādevā sati. ‘‘Anuppādāvā’’ti anuppādevā sati. ‘‘Ṭhitāva sādhātū’’ti jātiyā sati jarāmaraṇassa pavattisabhāvo loke ṭhitoyeva. Katamā pana sādhātūti āha ‘‘dhammaṭṭhitatā’’tiādiṃ. Tattha ‘‘dhammaṭṭhitatā’’ti kenaci akatā sabhāvaṭṭhitatā. ‘‘Dhammaniyāmatā’’ti sabhāvaniyāmatā. ‘‘Tatra tathatā’’ti tasmiṃ sāmaññalakkhaṇe saṅkhata dhammānaṃ tathatā. Sāmañña lakkhaṇameva paṭiccasamuppādo nāmāti dasseti, na avijjādiko paccaya dhammo. Kasmā, tehi vacanehi dhammaniyāmatā mattassa dassitattā. Avijjādīnaṃ dhamma sarūpānaṃ adassitattā. ‘‘Dhammaniyāmatāmattaṃ’’ti ca yathā vuttasāmañña lakkhaṇameva vuccati. Yadi bhāvasādhanaṃ iccheyya, bhāvasādhanaṃ nāma katturahitaṃ bhaveyya. Katturahite ca sati, kathaṃ paṭicca kriyāya samānakattukatā labbhati. Aladdhe ca samānakattukatte kathañca pubbakāletvā paccayasambhavoti. Ayaṃ bhāvasādhanaṃ icchantassa byañjanayuttivirodho. Taṃ pariharanto na cetthātiādimāha. Gambhīrocānanda paṭiccasamuppādo gambhīrāva bhāsocāti bhagavatā vuttaṃ. Bhāvasādhane ca kate uppajjana kriyāmattaṃ nāma visuṃ eko dhammo na hotīti kathaṃ taṃ gambhīraṃ siyāti. Ayaṃ bhāvasādhanaṃ icchantassa gambhīravacana virodho. Taṃ pariharanto ‘‘saṅkhata dhammesu cā’’tiādimāha. Api ca saṅkhata lakkhaṇaṃ nāma saṅkhata dhammatopi gambhīraṃ hoti. Tathāhi cittaṃ nāma saṅkhata dhammo. Tañca atthi mecittaṃ nāmāti sattānaṃ pākaṭaṃ hoti. Tassa pana aniccatā saṅkhātaṃ saṅkhata lakkhaṇaṃ apākaṭaṃ hoti suṭṭhu santatiyā paṭicchannaṃ. Tathā vedanā nāma sukhāvā dukkhāvā saṅkhata dhammo. Sā ca atthi mevedanāti sattānaṃ pākaṭā hoti. Tassā pana aniccatā saṅkhātaṃ saṅkhata lakkhaṇaṃ apākaṭaṃ hoti suṭṭhu santatiyā paṭicchannaṃ. Evaṃ sesesu nāmadhammesu ca rūpadhammesu ca. Yato sattasu visuddhīsu saṅkhata dhamma vavatthāna saṅkhātaṃ diṭṭhivisuddhiñāṇañca avijjādipaccaya pariggaha saṅkhātaṃ kaṅkhāvitaraṇa visuddhiñāṇañca pathamaṃ sampādetvā pacchā dasavidhāni saṅkhata lakkhaṇānupassanā ñāṇāni sampādetabbāni hontīti. Yathā ca aniccatā saṅkhātaṃ saṅkhata lakkhaṇaṃ saṅkhata dhammato gambhīraṃ hoti. Tathā idampi paṭiccasamuppāda saṅkhātaṃ saṅkhata lakkhaṇaṃ saṅkhata dhammato gambhīraṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
“彼有之有性”:这里,“有”是指存在、可得。彼彼无明等之有,即是“彼有”。在彼有中,依自性而存在、生起的,是“彼有之有者”,即指诸行等。“有”则是指生起之因。为了显示“彼有之有者的有,即是彼有之有性”这一义理,所以说“于彼彼”等语。再者,“有”也指存在性。彼彼缘法之有,即是“彼有”。当彼有存在时,依止法性而存在、生起的,是“彼有之有者”。它们的有,同样合理。“遮止因等缘力决定”是指:在因缘、所缘缘等之中,“因”、“所缘”等词,阐明了贪等、色所缘等法的彼彼缘力差别。而彼彼缘力差别,各各为法所决定。如此遮止了对因等缘力决定性的误解。“如是如是”是指依止根本处、行境、所缘处等彼彼缘相而说。它即被称为,如此连结。“不唯停留于缘法之抽取”是指不单凭名称、概念来抽取缘法。“触及”是指撞击、令其通达彼彼缘力差别之义,因此说“令达顶点”。因为缘力差别在显示因果时,再无更上应说的作用,故为顶点。“不退转”是指不复回转。“以此”是指以此缘力。诸师令戏论增长。显示巴利原文
‘‘Tabbhāvabhāvībhāvo’’ti ettha bhavati saṃvijjatīti bhāvo. So so avijjādiko bhāvo tabbhāvo. Tabbhāve bhavanti sambhavanti sīlenāti tabbhāvabhāvino. Saṅkhārādayo. ‘‘Bhāvo’’ti uppattikāraṇaṃ. Tabbhāvabhāvīnaṃ bhāvoti tabbhāvabhāvi bhāvoti imamatthaṃ dassento ‘‘tasmiṃ tasmiṃ’’tiādimāha. Api ca ‘‘bhāvo’’ti vijjamānatā vuccati. Tassa tassa paccaya dhammassa bhāvoti tabbhāvo. Tabbhāve sati bhavanti sambhavanti dhammatāyāti tabbhāvabhāvino. Tesaṃ bhāvotipi yujjatiyeva. ‘‘Hetvādi paccaya sattiniyāmaṃ’’ti hetupaccayo, ārammaṇa paccayo, tiādīsu hetusadda ārammaṇa saddādayo lobhādīnaṃ rūpārammaṇādīnañca dhammānaṃ taṃ taṃ paccaya sattivisesaṃ dīpenti. Tesañca so so paccaya sattiviseso visuṃ dhammaniyāmo hoti, evaṃ hetvādi paccayasattiniyāmaṃ nivatteti. ‘‘Tathā tathā’’ti mūlaṭṭhagocaravisayaṭṭhādikena tena tena paccayākārena. So hi vuccatīti sambandho. ‘‘Paccaya dhammuddhāra matte aṭhatvā’’ti paccaya dhammānaṃ nāma saññāvasena uddharaṇamattaṃ akatvāti adhippāyo. ‘‘Āhaccā’’ti āhanitvā taṃ taṃ paccayasatti visesaṃ pāpetvāti attho. Tenāha ‘‘matthakaṃ pāpetvā’’ti. Paccayasatti viseso hi hetuphaladīpane tato uttari vattabba kiccābhāvato matthakaṃ nāma hotīti. ‘‘Anosakkamānā’’ti anivattamānā. ‘‘Etāyā’’ti paccaya sattiyā. Papañcente ācariye.
由这个因,果便依着它,从未来分来到现在分而出现,所以称为缘。有生起因和转起因两种。其中,生起因是能生缘,转起因是扶持缘。“由此”是指以此因。“身、语、意业”:此处“业”是指行为,包括行走、站立、坐、卧等身体行为;对话、交谈、言说、诵习、歌唱等语言行为;了知、思惟、审察等心意行为。“造作”是指令其产生。“以这些”是指以这些世间的善与不善思心所。再者,众生以这些而造作,故称为“行”。造作什么呢?造作自体,造作有与非有,造作现世的利或害,造作来世的利或害等。也可以说:造作眼、造作耳等;造作见、造作闻等。“识知”是指以种种方式了知,既了知真实,也了知非真实。“倾向”是指为了趋向所缘境而倾斜。“变坏”是指被扰乱、被摇动。“触”是指接触。“感受”是指令其被感知。因为黏着于彼彼所缘,强力地系缚、捆绑,不令解脱,所以也可称为“渴爱”。“取”是指强力执取,因此说为“执取而不释放的执取”。“有”是指存在,是生有;也指依此而存在,是业有。“生”是指新的出现。“老”是指从新状态衰退。“愁”是指内心焦灼。“悲”是指哭泣。“苦”是指身体的苦痛。“忧”是指内心的苦痛。“恼”是指极度的心显示巴利原文
Etasmā kāraṇā phalaṃ etadeva paṭicca anāgatapakkhato paccuppannapakkhaṃ āgacchati pātubbhavatīti paccayo. Uppattikāraṇaṃ pavattikāraṇañca. Tattha uppattikāraṇaṃ janakapaccayo. Pavattikāraṇaṃ upatthambhaka paccayo. ‘‘Etenā’’ti hetunā. ‘‘Kāyavacī manokammaṃ’’ti ettha ‘‘kammaṃ’’ti kriyāvuccati, gamana ṭhāna nisajjasayanādikaṃ kāyika kriyañca. Ālāpa sallāpa kathana sajjhāyana gāyanādikaṃ vācasika kriyañca. Vijānana cintana vīmaṃsanādikaṃ mānasika kriyañca. ‘‘Abhisaṅkharontī’’ti abhinipphādenti. ‘‘Etehī’’ti etehi lokiyakusalā kusala cetanā dhammehi. Api ca saṅkharonti sattā etehīti saṅkhārā. ‘‘Saṅkharontī’’ti kiṃ saṅkharonti. Attabhāvaṃ saṅkharonti. Bhavābhavaṃ saṅkharonti. Diṭṭhadhammikampi atthaṃ vā anatthaṃ vā saṅkharonti. Samparāyikampi atthaṃ vā anatthaṃ vā saṅkharontītiādinā. Cakkhumpi saṅkharonti, sotaṃpi saṅkharontītiādinā. Dassanampi saṅkharonti, savanampi saṅkharontītiādinā ca vattuṃ vaṭṭatiyeva. ‘‘Vijānātī’’ti vividhena jānāti. Bhūtenapi jānāti, abhūtenapi jānāti. ‘‘Namatī’’ti gocara visayatthāya namati. ‘‘Ruppatī’’ti kuppati, khobhati. ‘‘Phusatī’’ti saṃhanati. ‘‘Vedayatī’’ti viditaṃ karoti. Taṃ taṃ ārammaṇaṃ lagganavasena bhusaṃ nahati bandhati, muñcituṃ na detīti taṇhātipi yujjati. ‘‘Upādiyatī’’ti daḷhaṃ gaṇhāti. Tenāha ‘‘amuñcaggāhaṃ gaṇhātī’’ti. Bhavatīti bhavo. Upapattibhavo. Bhavanti etenāti bhavo. Kammabhavo. ‘‘Jananaṃ’’ti abhinavassa pātubbhavanaṃ. ‘‘Jīraṇaṃ’’ti abhinavabhāvato hāyanaṃ. ‘‘Socanaṃ’’ti cittasantāpanaṃ. ‘‘Paridevanaṃ’’ti rodanaṃ. ‘‘Dukkhaṃ’’ti kāyarujjanaṃ. ‘‘Domanassaṃ’’ti cittarujjanaṃ. ‘‘Visīdanaṃ’’ti bāḷhaṃ cittakilamathabhāvena virūpaṃ hutvā cittassasīdanaṃ. Thāmabalakhiyyanaṃ. Yato assāsapassāsānaṃ virūpappavattivā taṅkhaṇe sabbaso uparujjhanaṃ vā hotīti. ‘‘Kenaci sukhenā’’ti dukkhasaccato vimuttena kenaci santisukhena.
“覆蔽苦者”:从怖畏义而言,覆蔽三地诸法之苦性。“覆蔽集者”:覆蔽渴爱即是苦集之性。“覆蔽灭者”:覆蔽渴爱灭即是苦灭之性。“覆蔽道者”:覆蔽八支圣道即是趣向苦灭之道性。前际,指过去时的有之相续;后际,指未来时的有之相续;前后际,即指此二者。“覆蔽缘起者”:覆蔽现在有中诸蕴的缘起。“依经教法”:即依阿毗达摩中《分别论》之“经分别”所说。依此经分别之法,“有漏善、不善思即是行”,作这样连接。“依阿毗达摩法”:即依《分别论》中“阿毗达摩分别”之法。在注释书文句中,这样连接:无明于唯作诸法不得亲依止缘之性;善、不善根于唯作诸法不得亲依止缘之性。意思是说,唯作诸法从无明及善、不善根不得亲依止缘。“缘相”即缘起。“从无明离染”:由于从无明离染,故说他们唯作诸法也是如此。在识等之中,因有唯作识、唯作名、唯作意处、唯作触、唯作受等存在,所以说“此理亦适用于识等”。“善、不善、异熟相应”:与善识相应、与不善识相应、与异熟识相应。“彼未成就”:指转起异熟识俱行的三蕴及其俱生的心生色尚有剩余,故彼未完全成就。其义为:在识句中,依转起而说的三十二种异熟心名。显示巴利原文
‘‘Dukkhappaṭicchādikā’’ti bhayaṭṭhena dukkhabhūtānaṃ tebhūmika dhammānaṃ dukkhabhāvappaṭicchādikā. ‘‘Samudayappaṭicchādikā’’ti taṇhāya dukkha samudaya bhāvappaṭicchādikā. ‘‘Nirodhappaṭicchādikā’’ti taṇhānirodhasseva dukkhanirodha bhāvappaṭicchādikā. ‘‘Maggappaṭicchādikā’’ti aṭṭhaṅgīka maggasseva dukkhanirodha maggabhāvappaṭicchādikā. Pubbanto vuccati atītekāle bhavaparamparā. Aparanto vuccati anāgate bhavaparamparā. Pubbantā paranto vuccati tadubhayaṃ. ‘‘Paṭiccasamuppādappaṭicchādikā’’ti paccuppannabhave khandhānaṃ paṭiccasamuppādappaṭicchādikā. ‘‘Suttantikanayenā’’ti abhidhammepi vibhaṅge suttanta bhājanīyaṃ nāma āgataṃ. Tena suttanta bhājanīyanayena. Sāsavā kusalā kusala cetanā saṅkhārā nāmāti yojanā. ‘‘Abhidhammanayenā’’ti vibhaṅge abhidhammabhājanīyanayena. Aṭṭhakathāpāṭhe. Avijjā kiriya dhammānaṃ neva upanissaya paccayattaṃ labhati. Kusalā kusalamūlāni kiriya dhammānaṃ na upanissaya paccayattaṃ labhantīti yojanā. Kiriya dhammā avijjāto ca kusalā kusala mūlehi ca upanissaya paccayaṃ na labhantīti vuttaṃ hoti. ‘‘Paccayākāro’’ti paṭicca samuppādo. ‘‘Avijjāvirāgā’’ti avijjā vigamanato. Tesaṃpikiriya dhammānaṃ. Viññāṇādīsupi kiriya viññāṇaṃ, kiriya nāmaṃ, kiriya manāyatanaṃ, kiriyaphasso, kiriya vedanāti atthitāya ‘‘esanayo viññāṇādīsupī’’ti vuttaṃ. ‘‘Kusalā kusala vipākasampayuttaṃ’’ti kusala viññāṇa sampayuttaṃ, akusalaviññāṇasampayuttaṃ , vipāka viññāṇa sampayuttaṃ. ‘‘Taṃ anupapannaṃ’’ti pavattivipākaviññāṇa sahagatassa khandhattayassa taṃ sahajātassa cittajarūpassa ca avasiṭṭhattā taṃ na sampannaṃti attho. Tattha hi viññāṇapade pavattivasena dvattiṃsavidhaṃ vipākacittaṃ viññāṇaṃ nāmāti vuttaṃ. Evañcasati, nāma rūpapadepi pavattivasena tadubhayaṃ pavattiviññāṇasahagataṃpi gahetabbamevāti. ‘‘Taṃ taṃ viññāṇa sampayuttā’’ti paṭisandhiviññāṇa pavatti viññāṇasampayuttā. ‘‘Taṇhupādānānipākaṭānī’’ti cha taṇhā rūpataṇhā saddataṇhādivasena. Cattāri upādānāni kāmupādānādivasenāti evaṃ pākaṭāniyeva. ‘‘Lakkhaṇamattānī’’ti saṅkhata dhammānaṃ saṅkhatabhāvasallakkhaṇa nimittamattāni. ‘‘Ñātibyasanādīhī’’ti ñātivināsanādīhi. ‘‘Ñātibyasanādinimittaṃ’’ti ñātivināsanādikāraṇā.
“蕴苦”:即现观意义上的苦谛。所谓“蕴流转之道”,即是渴爱之集。所谓“蕴灭之道”,即是圣道。“为蕴集之因者”:即成为蕴流转之因者。“无明所障者”:即被无明所遮蔽、所覆障者。“未断有爱者”:即未以圣道断除对有的爱求者。这是说未断有爱。“障碍”即阻难。“为增长之因者”:即成为增长之因者。“依止”即所依。乐受特别成为渴爱的缘,故说“似乐受”等语。而忧受作为彼渴爱的缘,将在后面的“遍求渴爱”中阐明。舍受对于被苦所逼迫的人,也安住于乐的位置,如同乐一样被希求。“遍行、熟悉后”:即遍行并熟悉后。“即渴爱”:指欲爱。“及于自我”:意指及于邪见。“于自我的所缘”:即于自我、命者、世间等被邪见所执取的所缘。“成为味著、容忍、喜好的”:即成为“好极了,这正是我的见地”这样的染著、满足与喜爱。“所取著的”:即应被牢固执取的。“于义利”:即于自我等自身的义利。在偈颂中:“成为有”:即成为存在、增长。“衰亡”即坏灭。显示巴利原文
‘‘Khandhadukkhe’’ti paccakkhandhasaṅkhāte dukkhasacce. Khandhappavatti maggo nāma taṇhāsamudayo eva. Khandhanirodha maggo nāma ariyamaggo. ‘‘Khandha samudayabhūtā’’ti khandhappavattiyā kāraṇabhūtā. ‘‘Avijjāni vuṭānaṃ’’ti avijjāyanīvāritānaṃ pihitānaṃ. ‘‘Appahīna bhavābhilāsānaṃ’’ti maggena appahīna bhavapatthanānaṃ. Appahīnabhavataṇhānanti vuttaṃ hoti. ‘‘Vibandho’’ti antarāyo. ‘‘Udayabhūtānaṃ’’ti vaḍḍhibhūtānaṃ. ‘‘Avassayo’’ti nissayo. Sukhavedanā visesato taṇhāya paccayo hotīti vuttaṃ ‘‘sukhavedanāsadiso’’tiādi. Domanassānaṃ pana tassā paccayabhāvo parato pariyeṭṭhitaṇhāyaṃ pākaṭo bhavissati. Upekkhā vedanāpi dukkhena pīḷitassa sukhaṭhāne tiṭṭhati. Sukhaṃ viya taṃ patthetīti. Samudā caritvā paricayitvā. ‘‘Taṇhā evā’’ti kāmataṇhā eva. ‘‘Attani cā’’ti diṭṭhiyañcāti adhippāyo. ‘‘Attano ārammaṇesū’’ti atta jīva lokādīsu diṭṭhiyāgahitā rammaṇesu. ‘‘Assādana khamanarocanabhūtāyā’’ti sādhuvatāyaṃ mamadassananti evaṃ rajjana tussana kantibhūtāya. ‘‘Upādānīyassā’’ti daḷhaṃ gahetabbassa. ‘‘Atthassā’’ti attano attādikassa atthassa. Gāthāyaṃ .‘‘Bhavaṃ hotī’’ti bhavanto vaḍḍhanto hoti. ‘‘Parābhavo’’ti vināsanto.
“Addhānavante dhamme”是指三时的有为法。“Apatamāne katvā”是省略了词语。如同在“upādānaṃti disvā upādārūpaṃti”这一句中,可以理解到“āda”这个音,而不是“upa”这个前缀音。否则,“upādāna”一词就不成立。同样地,在“addhā”、“addhāna”等词中也是如此。因此,论中说“addhānaṃ”是不成立的。“Saṃkhipanti”意为:二十种行相被归纳于这些之中,故称为“saṅkhepā”(概要),即“saṅgahā”(摄要)。“Vaṭṭadhammā”是指诸行等法。“Etthā”是指在这些无明与渴爱之中。为了说明它们如何安立,而说“tadāyattavuttitāya”(由于依彼而转起)。“Patiṭṭhā”是指善为安立的处所。“Pabhavā”是指对于有轮诸法的相续转起,作为根本、主要的原因。在此,必须开示因,否则就会给自在天化作见、无因见留下余地。也必须开示果,否则就会给断灭见留下余地。“Addhuno”是指长时间。“Nivattetī”是指彻底断除。“Ahetū apaccayā sattā pavattantī”是指:这些众生没有前因、没有前缘而转起。“Avijjādīhi sādhetabbo na hotī”的意思是:对于在诸有相续中恒常流转者,并没有无明等所需完成的任务。“Kesañci na sambhavantiyevā”是指:对于不来者和阿罗汉,它们确实不会生起。其连接解释为:为了显示大过患之蕴聚,而说愁等词。“Tesaṃ”是指其他诸缘。“Laddhā”是指从意义上获得。“Tadavinābhāvibhāvalakkhaṇenā”的分解是:与彼彼之缘不相离者的状态,那本身就是特相。“Parattha pī”是指在之后的渴爱、取、有等执取中也是如此。“Ādito”是指在开头。在《破迷论》的文本中。“Kilesabhāvasāmaññato”是指由于烦恼的状态相同、相似。“Lakkhitabba dhammehī”是指由识等所应被标记的法。“Pathamena dutīyassā”应如此连接:第一个概要与第二个概要有一个连接等。“Lokassa pākaṭa vohārenā”是指:在世间,烦恼法和业法以因而著称,而果报法则以果而著称。如此,依世间共许的言说。然而,在此,无论是烦恼法或业法,还是果报法,凡是处于缘这一方的,都可称为因;凡是处于缘所生这一方的,都可称为果。为了显示此义,而说“hetuphalasaddāpanā”等。在注释书的文本中。“Sajjantassā”是指正在准备的。“Āyūhana saṅkhārā nāmā”是指从开头起,称为“积集行”。“Dakkhiṇaṃ”是指布施的物品,或布施的水。“Ettha cā”是指在这第三个五法中。“Vuttanayene vā”是指依第一个五法中所说的方式。在《破迷论》的文本中。“Āyatiṃ paṭisandhiyā paccayacetanā bhavo nāmā”这句话,在论母的经文中,是依所见到的文本而说的。同样地,“purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayacetanā saṅkhārā nāmā”这句也是。然而,在此,由于在前面两个因五法中,已经摄集了两种行与业有,因此,依注释书中所说的方式,来区分两种行与业有才是恰当的。因此,论中说“taṃ idha na yujjatī”(那在此并不恰当)。“Saṅgahitattā”是指由于在前面已被摄集。“Etaṃ”是指《破迷论》的说法。“Dhammavibhāgarakkhaṇatthaṃ”是指:在《分别论》中,由于“有”这一词也分析了生有,为了保护如此被分析的法之分类。将并非不同于果五法的生有,视为另一个,而说“upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso”(称为生有的有之一分)。而这个生有,由于是由现在的因所生的,所以只被摄在第四个果五法中。因此,以那个生有一词,只取第四个五法,这是恰当的。否则,当说“两个果五法是异熟轮”时,就已经成立了。若是如此,在“avasesā cā”中,应知只有第二个果五法是剩余的。“Avijjā nāma moho, so ca akusala mūla”等,是因为在阿毗达摩的《根本双论》中,以根本之名而出现,所以才这样说。在两个有轮中,前轮以无明为始,后轮以渴爱为始。而“始”也可称为“根本”、“头”,为了显示同义词,而说“athavā”等。“Āgamanasambhāresū”是指在从过去有来到此有的资具中。连接为:以渴爱为头而说。“Tesaṃ antare”是指在无明与行之间。为何说“渴爱没有位置”呢?难道不是有了无明,渴爱就必然生起吗?而且它还是行的强缘。因此,应该说“无明缘渴爱,渴爱缘行”。为了避免此难,而说“ayañhī”等。逆序缘起,是指“无明灭则行灭”这样转起的缘起。“Jarāmaraṇamucchayātiādi navattabbaṃ siyā”是说:如果认为“jarāmaraṇamucchayā”等语是顺序缘起的关联语,那就不应这样说。“Uparivaṭṭamūla dhammappaṭipādakānaṃ”是指:在后面第二未来有等之中,那些被称为无明与渴爱的有轮根本法,是能令其转起的。“Te pī”是指愁等苦法也是如此。“Āsavasambhūtā”是指由诸漏所生、所起。“Tesaṃ”是指愁等苦法。“Jarāmaraṇaṅge gahaṇaṃ”是指在十二支中,摄于老死支。“Pavaḍḍhatī”是指大大地增长。“Āsavasamudayā”是指由于漏的集起。“Avijjāsamudayo”是指无明的集起。“Avijjāpaccayāsaṅkhārātī”在此,“iti”这个音是“等”的意思。“Nānābyasana phuṭṭhassā”是指被亲属离散等种种灾祸所触恼、所伤害者。“Yato”是指由于那个原因,即无明与渴爱增长的原因。“Vaṭṭaṃ”是指行等所构成的有轮。迷惑即是痴。寻求即是遍求。异熟即是果报。果报本身即是异熟果。具有痴的异熟果者,称为“sammohavepakkaṃ”。同样地,具有遍求的异熟果者,也是如此。为了显示此义,而说“tadubhayaṃ”等。连接为:苦,由于以那两者为果报,故被称为“sammohavepakkanti”和“pariyeṭṭhivepakkanti”。或者,使痴成熟、生起,故为“sammoha vepakkaṃ”。同样地,“pariyeṭṭhivepakkanti”也适用。“Kicchaṃ”是指陷入困难、痛苦。“Miyyatī”是指死亡。“Ca vatī”是指迁徙。“Upapajjatī”是指去到另一有。“Atha ca panā”是指对于如此存在者。“Jarāmaraṇassā”连接为:对于这称为老死的苦。“Nissaraṇaṃ”是指出离。“Nappajānātī”是指这个世间的人不知。“Āgatiyā”是指在此有中,以结生识生起的方式而来。“Gatiyā cā”是指在未来有中,以出生显现的方式而去。具有“ādi”之称的前际者,称为“ādimantaṃ”。没有前际的,称为“anādimantaṃ”。“Vaṭṭappavattassā”是指称为三有轮之相续转起者。由于说了生,其所有因缘也就都被说了,因此说“jātiyā eva vā”。“Iccevaṃ”是如此。连接为:大牟尼以“无明缘行”等方式,如此开示了。“Ācariya vādepana”是指在师承之说中,以“iccevaṃ jarāmaraṇa mucchāyā”等方式。连接为:结缚是无始的。在此,也取同样的连接而解释:“iccevaṃ ābandhanti. La. Punappunaṃ ābandhaṃ”。无明在开头被说到。因此,有难问说:它自己成为无因无缘,而作为有轮的最初之缘。为了回避此难,而说“vaṭṭassā”等。“Vaṭṭakathāya sīsabhūtattā”是指:有轮没有开始。然而,它有转起和还灭。为了向智者开示这些,必然要讲述称为缘起的有轮之论。而讲述者必须知道,在有轮诸法中,哪一个法的作用对于有轮的转起最为主要。那时,应依作用最为主要的一个法为根本、为头,来讲述有轮之论。这称为有轮论的头。其中,无明即是痴。而它是迷惑的作用。其作用是令成盲目。而除了令慧眼盲目之外,没有其他对于有轮转起更为主要的作用。因此,无明在此,由于具有最为主的作用,而成为有轮论的头。如此,由于是有轮论的头,它才在开头被说到。“Anādikabhāvo eva dassito”是指:无始的状态确实被显示了,并非没有显示。这是此义理所现量成立的。“Idhā”是指在此有中。“Tassā”是指属于过去有的无明。“Aññāya avijjāya evā”是指由在比过去有更前的有中成立的另一个无明。“Tassāpī”是指对于更前有中的无明。“Attabhāvo”是指更前的自体。“Padhāna paccayabhūtattā”是指:依前文所述之理,由于具有令盲目的作用,故成为有轮转起的主要之缘。如此,由于是主要之缘。“Tassa tassāti niṭṭhānameva na paññāyeyyā”是指:应说那缘的缘,又应说那缘的缘的缘,如此,即使说百年、千年,也终究不会有终结。“Vuttoyevā”是指无明的缘已经被说过了。“Pañcanīvaraṇātissavacanīyaṃ”是指:可能会说“五盖法是无明的食”。在此,“食”是指强缘。显示巴利原文
‘‘Addhānavante dhamme’’ti tekālikasaṅkhata dhamme. Apatamāne katvāti pāṭhaseso. Yathā upādānaṃti disvā upādārūpaṃti pade ādāsaddo viññāyati. Na upubba padasaddo. Itarathā upādānanti nasijjhati. Evaṃ addhā, addhāna, padesupi. Tenāha ‘‘addhānaṃ’’ti nasijjhatīti. Saṃkhipanti vīsatākārā etesūti saṅkhepā. Saṅgahā. ‘‘Vaṭṭadhammā’’ti saṅkhārādayo dhammā. ‘‘Etthā’’ti etāsu avijjātaṇhāsu. Kathaṃ tiṭṭhantīti āha ‘‘tadāyattavuttitāyā’’ti. ‘‘Patiṭṭhā’’ti suppatiṭṭhitaṭṭhānāni. ‘‘Pabhavā’’ti vaṭṭadhammaparamparappavattiyā mūla padhāna kāraṇāni. Tattha hetu ca desetabbo hoti. Itarathā issaranimmānadiṭṭhi ahetuka diṭṭhīnaṃ okāso siyāti. Phalañca desetabbaṃ hoti. Itarathā ucchedadiṭṭhiyā okāso siyāti. ‘‘Addhuno’’ti dīghakālassa. ‘‘Nivattetī’’ti samucchindati. ‘‘Ahetū apaccayā sattā pavattantī’’ti pubbaheturahitā pubbapaccayarahitā hutvā imesattā pavattanti. ‘‘Avijjādīhi sādhetabbo na hotī’’ti bhavaparamparāsu nicco hutvā sandhāvantassa avijjādīhi kattabba kiccaṃ na hotīti adhippāyo. ‘‘Kesañci na sambhavantiyevā’’ti anāgāmīnaṃ arahantānañca na sambhavantiyeva. Mahāādīnavarāsidassanatthaṃ sokādivacanaṃ hotīti yojanā. ‘‘Tesaṃ’’ti aññesaṃ paccayānaṃ. ‘‘Laddhā’’ti atthato laddhā. ‘‘Tadavinābhāvibhāvalakkhaṇenā’’ti ettha tena tena paccayena avinābhāvīnaṃ bhāvo, so eva lakkhaṇanti viggaho. ‘‘Parattha pī’’ti ito paresu taṇhupādāna bhavaggahaṇenātiādīsupi. ‘‘Ādito’’tiādimhi. Vibhāvanipāṭhe. ‘‘Kilesabhāvasāmaññato’’ti kilesabhāvena samānattā sadisattā. ‘‘Lakkhitabba dhammehī’’ti viññāṇādīhi. ‘‘Pathamena dutīyassā’’ti pathamasaṅkhepena saddhiṃ dutīyassa saṅkhepassa ekā sandhītiādinā yojetabbaṃ. ‘‘Lokassa pākaṭa vohārenā’’ti kilesadhammā kammadhammā ca loke hetūti pākaṭā honti. Vipākadhammā pana phalanti pākaṭā. Evaṃ loke pākaṭa vohārena. Idha pana kilesadhammakammadhammā vā hontu, vipākadhammā vā, yo yo paccayapakkhe ṭhito, so so hetūtipi vattabboyeva. Yo yo paccayuppanna pakkhe ṭhito, so so phalantidassento ‘‘hetuphalasaddāpanā’’tiādimāha. Aṭṭhakathā pāṭhe. ‘‘Sajjantassā’’ti saṃvidahantassa. ‘‘Āyūhana saṅkhārā nāmā’’tiādito paṭṭhāya samuccayanasaṅkhārā nāma. ‘‘Dakkhiṇaṃ’’ti dānavatthuṃ. Dakkhiṇodakaṃ vā. ‘‘Ettha cā’’ti imasmiṃ tatīyapañcake ca. ‘‘Vuttanayene vā’’ti pathamapañcake vuttanayeneva. Vibhāvanipāṭhe. ‘‘Āyatiṃ paṭisandhiyā paccayacetanā bhavo nāmā’’ti idaṃ uddesapāḷiyaṃ yathādiṭṭhapāṭhavaseneva vuttaṃ. Tathā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayacetanā saṅkhārā nāmāti idañca. Idha pana pubbeyeva dvīsuhetupañcakesu dvinnaṃ saṅkhāra kammabhavānaṃ saṅgahitattā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva dvinnaṃ saṅkhāra kammabhavānaṃ viseso yutto. Tenāha ‘‘taṃ idha na yujjatī’’ti. ‘‘Saṅgahitattā’’ti pubbeyeva saṅgahitattā. ‘‘Etaṃ’’ti vibhāvani vacanaṃ. ‘‘Dhammavibhāgarakkhaṇatthaṃ’’ti vibhaṅge bhavapade upapattibhavassapi vibhattattā evaṃ vibhattassa dhammavibhāgassa rakkhaṇatthaṃ. Phalapañcakato anaññaṃpi upapattibhavaṃ aññaṃviya katvā ‘upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso’ti vuttaṃ. So ca upapattibhavo nāma paccuppannahetūhi nibbattattā catutthe phalapañcake eva saṅgahito. Tasmā tena upapattibhavasaddena catuttha pañcakameva gahitanti yuttaṃ. Itarathā dve phalapañcakāni vipākavaṭṭanti vutte siddhameva hoti. Evañcasati avasesā cāti ettha dutīyaphalapañcakameva avasiṭṭhaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Avijjā nāma moho, so ca akusala mūla’’ntiādi abhidhamme mūlayamake mūlanāmena āgatattā vuttaṃ. Dvīsupanabhava cakkesu purimacakke avijjā ādi hoti. Pacchimacakke taṇhā. Ādi ca nāma mūlanti ca sīsanti ca vattuṃ vaṭṭatīti pariyāyaṃ dassetuṃ ‘‘athavā’’tiādi vuttaṃ .‘‘Āgamanasambhāresū’’ti atītabhavato imaṃbhavaṃ āgamanasambhāresu. Taṇhā eva sīsaṃ katvā vuttāti yojanā. ‘‘Tesaṃ antare’’ti avijjāsaṅkhārānaṃ antare. Taṇhāya okāso natthīti kasmā vuttaṃ. Nanu avijjāya sati, taṇhā nāma ekantena sambhavatiyeva. Sā ca saṅkhārānaṃ balavapaccayo hoti. Tasmā sā avijjā paccayā taṇhā, taṇhā paccayā saṅkhārāti vattabbā siyāti. Taṃ pariharituṃ ‘‘ayañhī’’tiādivuttaṃ. Paṭilomapaṭiccasamuppādo nāma avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti evaṃ pavatto paṭiccasamuppādo. ‘‘Jarāmaraṇamucchayātiādi navattabbaṃ siyā’’ti jarāmaraṇamucchāyātiādivacanaṃ anulomapaṭiccasamuppāda sambandha vacananti katvā vuttaṃ. ‘‘Uparivaṭṭamūla dhammappaṭipādakānaṃ’’ti upari dutiyānāgatabhāvādīsu avijjātaṇhā saṅkhātānaṃ vaṭṭamūladhammānaṃ niyojakānaṃ. ‘‘Te pī’’ti sokādayo dukkhadhammāpi. ‘‘Āsavasambhūtā’’ti āsavehi sambhūtā sañjātā. ‘‘Tesaṃ’’ti sokādīnaṃ dukkhadhammānaṃ. ‘‘Jarāmaraṇaṅge gahaṇaṃ’’ti dvādasasu aṅgesu jarāmaraṇaṅge saṅgahaṇaṃ. ‘‘Pavaḍḍhatī’’ti bhusaṃ vaḍḍhati. ‘‘Āsavasamudayā’’ti āsavasamuppādā. ‘‘Avijjāsamudayo’’ti avijjāsamuppādo. ‘‘Avijjāpaccayāsaṅkhārātī’’ti ettha itisaddo ādiattho. ‘‘Nānābyasana phuṭṭhassā’’ti ñātibyasanādīhi nānābyasanehi phuṭṭhassa, vihiṃsitassa. ‘‘Yato’’ti yaṃ kāraṇā, avijjātaṇhānaṃ vaḍḍhanakāraṇā. ‘‘Vaṭṭaṃ’’ti saṅkhārādikaṃ bhavacakkaṃ. Saṃmuyhanaṃ sammoho. Pariyesanaṃ pariyeṭṭhi. Vipaccatīti vipāko. Vipāko eva vepakkaṃ. Sammoho vepakkaṃ assāti sammohavepakkaṃ. Tathā pariyeṭṭhive pakkañcāti imamatthaṃ dasseti ‘‘tadubhayaṃ’’tiādinā. Tadubhayaṃ vipākaṃ etassāti katvā dukkhaṃ sammohavepakkanti ca pariyeṭṭhivepakkanti ca vuccatīti yojanā. Api ca, sammohaṃ vipāceti sañjanetīti sammoha vepakkaṃ. Evaṃ pariyeṭṭhivepakkantipi yujjati. ‘‘Kicchaṃ’’ti kasiraṃ dukkhaṃ āpanno. ‘‘Miyyatī’’ti marati. ‘‘Ca vatī’’ti saṅkamati. ‘‘Upapajjatī’’ti bhavantaraṃ upeti. ‘‘Atha ca panā’’ti evaṃbhūtassa sato. ‘‘Jarāmaraṇassā’’ti jarāmaraṇa saṅkhātassa imassa dukkhassāti sambandho. ‘‘Nissaraṇaṃ’’ti niggamanaṃ. ‘‘Nappajānātī’’ti ayaṃ loko nappajānāti. ‘‘Āgatiyā’’ti imasmiṃ bhave paṭisandhiviññāṇuppattivasena āgamanena. ‘‘Gatiyā cā’’ti anāgatabhave jātipātubbhāvavasena gamanena ca. Ādisaṅkhāto pubbapariyanto yassa atthītiādimantaṃ. Na ādimantaṃ anādimantaṃ. ‘‘Vaṭṭappavattassā’’ti tividhavaṭṭasaṅkhātassa pabandhappavattassa. Jātiyā vuttāya sabbāni tassā nidānāni vuttāni eva hontīti katvā ‘‘jātiyā eva vā’’ti vuttaṃ. ‘‘Iccevaṃ’’ti iti evaṃ. Tattha avijjāpaccayā saṅkhārātiādinā nayena paṭṭhapesi mahāmunīti sambandho. Ācariya vādepana ‘‘iccevaṃ’’ti jarāmaraṇa mucchāyātiādinānayena. Ābandhaṃ anādikanti sambandho. Idhapi tameva sambandhaṃ gahetvā yojeti ‘‘iccevaṃ ābandhanti. La. Punappunaṃ ābandhaṃ’’ti. Avijjā ādimhi vuttā. Tasmā sā sayaṃ ahetu apaccayā hutvā vaṭṭassa ādipaccayabhūtā hotīti codanā. Taṃ pariharati ‘‘vaṭṭassā’’tiādinā. ‘‘Vaṭṭakathāya sīsabhūtattā’’ti vaṭṭassa ādināma natthi. Tassa pana pavatti nivattiyo atthi. Jānantehi tāsaṃ pakāsanatthāya paṭiccasamuppādakathānāma vaṭṭakathā ekantena kathetabbā hoti. Kathentehi ca vaṭṭadhammānaṃ majjhe katamassa dhammassa kiccaṃ vaṭṭappavattatthāya padhānataraṃ hotīti jānitabbaṃ hoti. Tadā kiccavasena padhānataraṃ ekaṃ dhammaṃ mūlaṃ sīsaṃ katvā vaṭṭakathā kathetabbāti. Idaṃ vaṭṭakathāya sīsaṃ nāma. Tattha avijjā nāma moho. So ca muyhanakiriyā. Andhabhāvakaraṇañcassa kiccaṃ. Na ca paññā cakkhussa andhabhāvakaraṇa sadisaṃ aññaṃ vaṭṭassa pavattatthāya padhānakiccaṃ nāma atthi. Tasmā avijjā evettha sabbappadhāna kiccattā vaṭṭakathāya sīsabhūtā hoti. Evaṃ vaṭṭakathāya sīsabhūtattā sā ādimhi vuttāti. ‘‘Anādikabhāvo eva dassito’’ti anādikabhāvo dassito eva. No na dassitoti attho. Iti etaṃ atthajātaṃ paccakkhato siddhaṃ. ‘‘Idhā’’ti imasmiṃbhave. ‘‘Tassā’’ti atīta bhavapariyāpannāya avijjāya. ‘‘Aññāya avijjāya evā’’ti atītabhavatopi purimabhave siddhāya aññāya avijjāya eva. ‘‘Tassāpī’’ti purimatarabhave avijjāyapi. ‘‘Attabhāvo’’ti purimataro attabhāvo. ‘‘Padhāna paccayabhūtattā’’ti pubbe vuttanayena andhabhāvakaraṇa kiccattā vaṭṭappavattiyā padhāna paccayabhūtā hoti. Evaṃ padhānapaccayabhūtattā. ‘‘Tassa tassāti niṭṭhānameva na paññāyeyyā’’ti tassa paccayassa paccayo vattabbo. Tassapi paccayassa paccayo vattabboti evaṃ vassasatampi vassasahassaṃpi niṭṭhānameva na paññāyeyya. ‘‘Vuttoyevā’’ti avijjāya paccayo vuttoyeva. ‘‘Pañcanīvaraṇātissavacanīyaṃ’’ti pañcanīvaraṇa dhammā avijjāya āhāroti vacanīyaṃ bhaveyya. Tattha ‘‘āhāro’’ti balavapaccayo vuccatīti.
167 在发趣论法义中。“它既是因也是缘”——此处,贪由于具足因类之特质,故为因。因存在以所缘、无间等缘而成为他法之缘的意义,故解释为“作为因而成为缘”。即使如此解释,当“作为因而成为缘”意指“作为因即是缘”时,此义得以成立,故又解释为“以因性而为缘”。在此或许有人会问:“它既是因也是缘”中,由于两个词同指一法,故为同所依句;而“以因性而为缘”中,两个词则非同所依句,因为前词以法之状态为主,后词以法本身为主。既然如此,将同所依句解释为异所依句,是否不合理?其实并非不合理,因为通过主要义与近喻义产生了不同含义。后句是主要表述,前句是近喻表述。在近喻表述中,近喻义是合理的;在主要表述中,主要义是合理的。“即前文所说”是指在杂集论中所说。“令沉下,故为因”;“以此令沉下,故为因”。其中,“令沉下”即善为安立。谁安立?答:“俱生法”。如何善为安立?答:“依增长、发育、广大而成就”。为何它们善为安立?为显示所安立之处或安立之因具有强力,故说“于所缘中坚固执取、具足强力”。这也是对因的简别。当“于所缘中坚……显示巴利原文
167. Paṭṭhānanaye. ‘‘Hetu ca so paccayo cā’’ti ettha lobho hetujātikattā hetu ca hoti. Ārammaṇānantarādi paccayena aññadhammassa paccayo ca hotīti atthassa sambhavato ‘‘hetu hutvā paccayo’’ti vaṇṇeti. Evaṃ vaṇṇitepi ‘‘hetu hutvā paccayo’’ti hetu honto paccayoti atthe sati, so yevattho sambhavatīti ‘‘puna hetubhāvena paccayo’’ti vaṇṇeti. Ettha siyā, hetu ca so paccayo cāti ettha pada dvayaṃ ekadhammādhikaraṇattā tulyādhikaraṇaṃ hoti. Hetubhāvena paccayoti ettha pana padadvayaṃ tulyādhikaraṇaṃ na hoti. Purima padañhi dhamma bhāvappadhānaṃ, pacchimaṃ dhammappadhānanti. Evaṃ sante tulyādhikaraṇaṃ vākyaṃ bhinnādhikaraṇaṃ katvā vaṇṇetīti na yuttametanti. No na yuttaṃ. Mukhyopacāramattena nānatthattā. Pacchimavākyaṃhi mukhyavacanaṃ. Purimavākyaṃ upacāra vacanaṃ. Upacāravacane ca upacārattho yujjati. Mukhyavacane mukhyatthoti. ‘‘Heṭṭhāvuttamevā’’ti pakiṇṇakasaṅgahe vuttameva. Hinonti etthāti hetu. Hinonti etenāti hetu. Tattha ‘‘hinontī’’ti suṭṭhupatiṭṭhahanti. Ke patiṭṭhahantīti āha ‘‘sahajāta dhammā’’ti. Kathañca suṭṭhupatiṭṭhahantīti āha ‘‘vuddhi viruḷhi vepullapattavasenā’’ti. Kasmā te suṭṭhu patiṭṭhahantīti. Patiṭṭhitaṭṭhānassa patiṭṭhitakāraṇassa vā thāmabalasampannattāti dassetuṃ ‘‘ārammaṇe daḷhanipātinā thāmabalasampannenā’’ti vuttaṃ. Hetuvisesanañcetaṃ. Ārammaṇe daḷhanipātimhi thāmabalasampanne ettha dhammetipi yojetabbaṃ. Upakārakoti ca upaladdhiyevāti sambandho. ‘‘Yādisenasabhāvenā’’ti hetubhāvādisabhāvena. ‘‘Upaladdhiyevā’’ti kasmā vuttaṃ. Nanu upakāraka saddo kattāraṃ vā kāretāraṃ vā vadatīti. Vohāramattena vadati. Dhammato pana kattā vā kāretā vā natthīti dassetuṃ ‘‘na hi sabhāva dhammesū’’tiādimāha. Yadi dhammato kattāvā kāretāvā natthi. Kasmā upakārakoti vuccatīti āha ‘‘tathā upaladdhiyaṃ panā’’tiādiṃ.
在所缘缘中。“悬依者”:以作为所缘的方式而悬依。“以所缘性”:即以行境、对象之性。显示巴利原文
Ārammaṇapaccaye. ‘‘Ajjholambamānā’’ti ārammaṇa karaṇavasena adhiolambamānā. ‘‘Ārammaṇabhāvenā’’ti gocaravisayabhāvena.
在增上缘中。“被尊重”:依味著、欢喜等,或依信、净信等而被尊重。“如主人之于奴仆”:如同主人令自己的奴仆随己意而行。然而,俱生增上缘已在前文杂集论中说明,故此处不述。显示巴利原文
Adhipatipaccaye. ‘‘Garukatā’’ti assādanābhinandanādivasena vā saddhāpasādādivasena vā garukatā. ‘‘Sāmino viya dāse’’ti sāmino attanodāse attanovase vattayamānā viya. Sahajātādhipati pana heṭṭhā samuccaya saṅgahe vuttoti idha na vutto.
在“无间缘”的两种中。“间”指空隙、间隔。“相续”指心相续。“依相续连结之力”指依反复连结心相续之力。“生起”一词作关联解。“他法”指名蕴的他法。“无间缘性”即无间缘的作用。对于任何他法,“于前分、后分转起者”,指在灭尽定与无想有中,于前分与后分转起的心。“心之生起”中,灭尽定的前分是非想非非想处善心或唯作心的生起,后分是阿那含果或阿罗汉果心的生起;无想有的前分是欲有死心的生起,后分是欲有结生心的生起。可是,它们如何能称为“无间”呢?因为两两的前分与后分之间,有非心之时以及非心的色相续间隔着,这是质难。为了避开此难,故说“非有之状态”等语。“它们”即指这前后两两类心的生起。色法不构成间隔,非色法才有无间性等,这是其连结。“如是转起之能力”,即如同成为一体般,有能力在自己之后无间地生起他法。显示巴利原文
Anantarapaccayadvaye. ‘‘Antaraṃ’’ti chiddaṃ vivaraṃ. ‘‘Santānaṃ’’ti cittasantānaṃ. ‘‘Santānānubandhavasenā’’ti cittasantānaṃ punappunaṃ bandhanavasena. Uppādananti sambandho. ‘‘Dhammantarassā’’ti nāmakkhandha dhammantarassa. ‘‘Anantara paccayatā’’ti anantarapaccaya kiccanti vuttaṃ hoti. Yaṃ kiñci dhammantaraṃ. ‘‘Purimapacchimabhāgappavattānaṃ’’ti nirodhassa asaññībhavassa ca purimabhāge ca pacchimabhāge ca pavattānaṃ. ‘‘Cittuppādānaṃ pī’’ti nirodhassa pubbabhāge nevasaññānāsaññāyatana kusala kriya cittuppādānaṃ. Pacchābhāge anāgāmiphala arahattaphalacittuppādānaṃ . Asaññībhavassa pubbabhāge kāmabhave cuti cittuppādānaṃ. Pacchābhāge kāmabhave eva paṭisandhi cittuppādānaṃ. Tesu pana kathaṃ anantaraṃ nāma siyā. Dvinnaṃ dvinnaṃ purimabhāga pacchima bhāgānaṃ majjhe acittakassa kālassa acittakassa rūpasantānassa ca antarikattāti codanā. Taṃ pariharituṃ ‘‘na hi abhāvabhūto’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Tesaṃ’’ti dvinnaṃ dvinnaṃ cittuppādānaṃ. Rūpadhammo antaraṃ na ca karoti nāma. Arūpadhammānaṃ anantaratā nāmātiādinā yojanā hoti. ‘‘Tathāpavattana samatthatā’’ti ekībhūtānaṃ viya attano anantare dhammantaraṃ uppādane samatthatā.
在“俱生缘”中。“凡诸法”指缘所生法。“于自己”指缘法。显示巴利原文
Sahajātapaccaye. ‘‘Ye pana dhammā’’ti paccayuppanna dhammā. ‘‘Attanī’’ti paccaya dhammo vuccati.
“如三杖互相支撑”,是说如同三根杖依于大地,彼此依靠而竖立,互相支撑。“以前”指依前面的俱生缘。“彼此支撑”即互相支撑。显示巴利原文
‘‘Aññamaññaṃ upatthambhantaṃ tidaṇḍaṃ viyā’’ti bhūmiyaṃ aññamaññaṃ nissāya ussitā tayodaṇḍā aññamaññaṃ upatthambhantā viya. ‘‘Purimenā’’ti purimena sahajāta paccayena. ‘‘Itarītaro patthambhanaṃ’’ti aññamañño patthambhanaṃ.
“厨师”指做饭的人。“锅”指煮饭的瓮。“雨流”即云雨之流。“依止”是指饭食得以生起的依止。“它们不存在时”,是说稻田与雨流都不存在的时候。“以更强力之义”,是指更强力的依止之义。“自然依止”——这里的“自然”是极作、善作的意思,因此说“善作”。而“作”“于自身相续中善令生起”“善亲近”,应当视为彼此关联。“如所说之方式”,即按照“如已作时”等所说的方式。显示巴利原文
‘‘Sūdo’’ti bhattakārako. ‘‘Ukkhalī’’ti bhattapacanakumbhī. ‘‘Vuṭṭhidhārā’’ti meghavuṭṭhidhārā. ‘‘Upanissayo’’ti bhattuppattiyā upanissayo. ‘‘Tāsu asatī’’ti sālikkhetta vuṭṭhidhārāsu asati. ‘‘Balavataraṭṭhenā’’ti balavataranissayaṭṭhena. ‘‘Pakatūpanissayo’’ti ettha ‘‘pakato’’ti bhusaṃ kato. Tenāha ‘‘suṭṭhukato’’ti. Karaṇañca attano santāne suṭṭhuuppādanañca suṭṭhuupasevanañca daṭṭhabbanti sambandho. ‘‘Vuttappakārenā’’ti ‘yathā kate satī’tiādinā vuttappakārena.
“nissayārammaṇa dhammā evā”的意思是:依止缘法就是所缘缘法。“Purejātātamattavisiṭṭhā”——这里用“matta”一词是为了表明:除了依止和所缘的力之外,并没有另外独立的前生力。也有观点认为,确实存在独立的前生力。为了说明这种说法,才引述“由阿难长老”等语。在这里,五所依和五所缘因为前生而变得极有力,所以能完成五识的依处作用与所缘作用;同样,心脏依处对于意界和意识界也是如此。如果说这是独立前生力的殊胜,那确实可以这样认为。在纯意门中,有人安住于此处而思惟“地狱中有这样的地狱火形色”“天界中有那样的天人形色”,或者思惟“在那个地方过去曾生起那样的形色”“未来将生起那样的形色”,这些形色都毫无差别地成为意识的所缘缘。其中,过去已生、在彼时存在的现在色,是“所缘前生缘”;其余的都仅仅是“所缘缘”。在这里,并非因为现在色具有前生的性质而使之变得殊胜,但它们并非不是前生缘。如果说独立前生力的殊胜就是前生缘,那么它们就不应被称为前生缘。为什么呢?因为它们并没有那样的殊胜。但它们也并非不是前生缘。为什么呢?因为它们具有“唯前生”的殊胜。对此,他们可能……显示巴利原文
‘‘Nissayārammaṇa dhammā evā’’ti nissaya paccaya dhamma ārammaṇa paccaya dhammā eva. ‘‘Purejātatāmattavisiṭṭhā’’ti ettha mattasaddena nissayārammaṇasattito visuṃ purejātasatti nāma natthīti dasseti. Visuṃ purejātasatti nāma atthītipi vadanti. Taṃ vādaṃ dassetuṃ ‘‘ācariyānandattherenā’’tiādimāha. Ettha pañcavatthūni ca pañcārammaṇāni ca purejātattā eva suṭṭhubalavatāya pañcaviññāṇānaṃ vatthu kicca ārammaṇa kiccāni sādhenti. Tathā hadayavatthu ca manodhātu manoviññāṇadhātū nanti. Ayaṃ visuṃ purejātasatti visesoti vadeyya. Saccaṃ. Suddhamano dvārepana idha ṭhatvā nirayesu evarūpāni nirayaggirūpāni atthi. Idāni devesu ca evarūpāni dibbarūpāni atthīti cintayantānampi, tesu pure evarūpāni uppajjiṃsūti vā, tesu anāgate evarūpāni uppajjissantīti vā cintayantānaṃpitāni rūpāni nibbisesāni hutvā manoviññāṇānaṃ ārammaṇa paccayattaṃ gacchanti. Tattha pure jātāni hutvā tadā vijjamānāni paccuppannarūpāni ārammaṇa purejātapaccayo. Itarāni ārammaṇa paccayo eva. Na cettha purejātānaṃ paccuppannarūpānaṃ purejātattena viseso atthi. Na ca tāni purejātapaccayo na honti. Yadi visuṃ purejātasattiviseso purejātapaccayoti vadeyya. Tāni purejātapaccayo nāma na bhaveyyuṃ. Kasmā, tādisassa visesassa natthitāya. Na ca nabhavanti. Kasmā, purejātamattavisesassa atthitāya. Ettha vadeyyuṃ, pañcadvāresu pana pubbe vuttanayena visuṃ purejātasattiviseso dissatīti. Kiñcāpidissati. So pana bahuvidhānaṃ nissaya paccaya ārammaṇapaccayānaṃ majjhe nissaya sattiviseso eva, ārammaṇa sattiviseso eva cāti. Api ca visuṃ purejāta sattiviseso nāma natthīti idaṃ yathāvutte suddhamanodvāre tabbisesābhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Visuṃ purejāta sattiviseso nāma atthīti idaṃ pañcadvāresu tabbisesassa atthibhāvaṃ sandhāya vuttanti. Yaṃ ruccati, taṃ gahetabbaṃ.
关于后生缘。“如树苗一般”,是说后来浇灌的水,能令树苗达到成长茂盛的状态,并以支撑的方式给予帮助,这是连结的含义。当对食物的希求存在时,即“食物之欲”,也就是饥饿、口渴、渴望。与此相应的思,这是分解的含义。然而,那个食物之欲——也就是思——确实起着支撑的作用,这是相连的含义。“此义”,即前面以“极为明显”等语所说的意义。所有这些探讨,都是为了预防以鹫为喻的譬喻仅仅被当作单纯的譬喻这种情况。显示巴利原文
Pacchājātapaccaye. ‘‘Rukkhapotakānaṃ viyā’’ti pacchā āsiñciyamānaṃ udakaṃ rukkhapotakānaṃ vuddhaviruḷhabhāvaṃ pāpetvā upatthambhanavasena upakārako viyāti yojanā. Āhāraṃ āsiṃ satīti āhārāsā. Jighacchā, pipāsā, taṇhā. Tāya sampayuttā cetanāti viggaho. Sā pana āhārāsā cetanā upatthambhati yevāti sambandho. ‘‘Ayamattho’’ti ‘supākaṭenā’tiādinā vutto ayamattho. Sabbācesāvicāraṇā gijjhopamāya upamāmattabhāvaṃ nīvāretā hotīti.
“Āsevanti”:诸缘法为诸缘生法所习行,故称习行缘。由此显示,因被缘生法强烈地习行,故称为习行缘。其中“Taṃ”指彼前前之缘法。“Bhajantī”即亲近。问:谁亲近?答:后后生起之法。“法”指无间生起的心与心所法。如何亲近彼?答:如善加习行般、如亲近般而转起。以“如”字显示,犹如世间某些人以某种意义善加习行某人一般。如何成为如善加习行般?即“彼前……”等,意为前无间之心生起。“以一切圆满之相”:以具足速行力之了知、触等,以及有罪无罪等一切速行功德而圆满的行相。“Āsevetī”:犹如命令“善加习行我!”一般。故说“attano vāsaṃ”等,其中“vāsaṃ”即习气。“Suṭṭhu gāhāpetī”即令圆满执取,谓给予圆满。以此显示:如世间有人给予他人所欲之物,如此给予时,他人即亲近,并无“亲近我”的命令作用;同样,此处善加给予习气即令亲近。“Vaḍḍheti vā”:以此说习行、修习、增长,此为同义语。前加行,指从初始于读诵等业中,随力随能而作。显示巴利原文
Āsevanti taṃ paccaya dhammaṃ paccayuppannā dhammāti āsevanaṃ. Etena bhuso paccayuppanna dhammehi āsevitabbattā āsevananti vuccatīti dassetīti. ‘‘Taṃ’’ti taṃ purimaṃ purimaṃ paccaya dhammaṃ. ‘‘Bhajantī’’ti upenti. Ke bhajantīti āha ‘‘aparāparaṃ uppajjamānā dhammā’’ti. ‘‘Dhammā’’ti ca anantaruppannā cittacetasikā dhammā. Kathañca taṃ tebhajantīti āha ‘‘suṭṭhusevamānā viya bhajamānā viya pavattantī’’ti. Viya saddena loke kiñcijanaṃ kecijanā kenaci atthena suṭṭhusevantā viyāti dasseti. Kathaṃ suṭṭhuseviyamānā viya hontīti āha ‘‘tassa purimassā’’tiādiṃ. Purimassa anantarassa cittuppādassāti attho. ‘‘Sabbaparipūraṃ ākāraṃ’’ti javavegasahitehi vijānana phusanādīhi sāvajjāna vajjādīhi ca sabbehi javanaguṇehi paripūraṃ ākāraṃ. ‘‘Āsevetī’’ti maṃ suṭṭhu sevathāti niyojentaṃ viya hoti. Tenāha ‘‘attano vāsaṃ’’tiādiṃ. Tattha ‘‘vāsaṃ’’ti vāsanaṃ. ‘‘Suṭṭhu gāhāpetī’’ti paripuṇṇaṃ detīti vuttaṃ hoti. Etena yathā loke eko paresaṃ yathicchitaṃ deti. Evaṃ dentaṃ pana pare bhajantiyeva. Maṃ bhajathāti niyojanakiccaṃ natthi. Evameva idhapi suṭṭhuvāsadānameva bhajāpanaṃ nāmāti dasseti. ‘‘Vaḍḍheti vā’’ti etena āsevanā bhāvanā vaḍḍhanāti imaṃpariyāyatthaṃ vadati. Purimābhiyogo nāma ādito paṭṭhāya sajjhāyanādikammesu yathāsatti yathābalaṃ vā yāmakaraṇaṃ. Tathā karontassa taṃ uggahaṇa kammaṃ uparūpari paguṇabhāvaṃ gacchatīti. ‘‘Āsevanaṭṭhenā’’ti vaḍḍhāpanaṭṭhena, upakārakoti sambandho. ‘‘Sajātiyānaṃ’’ti kusalādibhāvena samānajātikānaṃ.
所谓身支造作,即是身思的作用。所谓语支造作,即是语思的作用。所谓心支造作,即是意思的作用。“以无造作行为故”:因在见闻等作用、行住坐等作用中没有筹划造作的行为。“于依处”:即于胎依处。如上所说的造作作用,即是身支、语支、心支造作的作用。“由彼造作势力所生”:由彼身支等造作的势力所生、作为特殊行为的潜藏作用,这是连结之义。“于相续”:即于心相续。显示巴利原文
Kāyaṅgābhisaṅkharaṇaṃ nāma kāyasañcetanākiccaṃ. Vācaṅgābhisaṅkharaṇaṃ vacīsañcetanākiccaṃ. Cittaṅgābhisaṅkharaṇaṃ manosañcetanākiccaṃ. ‘‘Kiriyābhāvenā’’ti dassanasavanādikiccesu gamanaṭhāna nisajjādikiccesu saṃvidhānakiriyābhāvena. ‘‘Vatthumhī’’ti gabbhavatthumhi. Yathāvuttābhisaṅkharaṇakiccaṃ nāma kāyaṅgavācaṅga cittaṅgābhisaṅkharaṇa kiccaṃ. ‘‘Tadabhisaṅkharaṇavegajanitaṃ’’ti tassa kāyaṅgādikassa abhisaṅkharaṇavegena janitaṃ kiriyāvisesa nidhānakiccanti sambandho. ‘‘Santāne’’ti cittasantāne.
而所谓“成熟”,即是“显现”之义,这是词义的关联。所谓“无精进之寂静状态”,如同善法之于善法那样,在身支、语支造作的作用以及未来成熟的作用中,以无精进的状态而寂静——并非因烦恼已平息而寂静。然而对于心造作的作用,则依相应思来说,于如实现起的所缘中,仅有相应诸法聚合趋向的精进而已。除此之外,连梦中见物的作用也没有。“以微弱至极之相”:以微弱乃至极度微弱的相状。所谓略知之心,即是以业等为所缘、了知极少许的速行心。这是关于它的生起。显示巴利原文
Vipaccanabhāvo ca nāma pātubhāvoti sambandho. Nirussāha santabhāvo nāma kusalā kusalānaṃ viya kāyaṅgavācaṅgābhisaṅkharaṇa kiccesu ca āyatiṃ vipaccana kiccesu ca nirussāhabhāvena santabhāvo. Na kilesu pasantabhāvena. Cittābhisaṅkharaṇa kiccesupana sampayuttacetanāvasena yathopaṭṭhitesu ārammaṇesu sampayuttadhammānaṃ ekato sannipātagamanussāhamattaṃ atthi. Tatoparaṃ pana supina dassana kiccaṃpi natthīti. ‘‘Mandamandākārenā’’ti mandato atimandākārena. Kiñcijānana cittaṃ nāma kammādi ārammaṇaṃ appamattakaṃpi jānanaṃ vīthicittaṃ. Tassa pavattiyā.
“无色者”,指具足无色相者,意即具足名相者。“能生者”,指能产生俱生法者。“相续住立者”,指相续的安立。显示巴利原文
‘‘Arūpino’’ti arūpalakkhaṇa samaṅgino. Nāmalakkhaṇa samaṅgīnoti vuttaṃ hoti. ‘‘Janayantāpī’’ti sahajāta dhamme janentāpi. ‘‘Santānaṭṭhitiyā’’ti pabandhappatiṭṭhānassa.
“何故于此”等句中。“女根男根二者”,即女根与男根二者。“此处”,指于此根缘中。为何不摄?意在:难道不是正因女相等生起之因,于此中应当被摄入吗?所谓“能生”,即能生的作用。其余亦如此。“此三者亦无”,即能生等三种作用亦无。若如此,则女相等生起之因如何成立?故说“然而唯”等。“二者”,即女性与男性二者。非因根缘之故而名为根。譬如一王在自己的领土内令人建造房屋,并说“如此建造”,即确立了房屋的样式。人们都按此样式建造,无有差异。在此中,王对房屋的生起与存立未作任何事,而是由屋主或木匠所作。然而他们建造时,亦不逾越王所立的样式。此中道理也应当如此理解。所谓“趋入而入定之义”,此为关联。Upa(随)一词,如在upanissaya(近依)中,有“上”之义。“于上”,即由力、强、增长之义,故说“或于彼”等。“于彼”,即指于所缘。显示巴利原文
‘‘Kasmāpanetthā’’tiādīsu. ‘‘Bhāvindriya dvayaṃ’’ti itthindriya purisindriya dvayaṃ. ‘‘Idhā’’ti imasmiṃ indriyapaccaye. Kasmā na gahitaṃ. Nanu itthiliṅgādīnaṃ pavattikāraṇattā idha gahetabbamevāti adhippāyo. Janakattaṃ nāma janaka kiccaṃ. Evaṃ sesesupi. ‘‘Etaṃtayaṃpi natthī’’ti janakattādikiccattayaṃpi natthi. Evaṃsantekathaṃ liṅgādīnaṃ pavattikāraṇaṃ hotītiāha ‘‘kevalaṃ panā’’tiādiṃ. ‘‘Dvayaṃ’’ti itthibhāvapumbhāva dvayaṃ. Na indriya paccayattena indriyaṃ nāma hoti. Yathāhi eko rājā attano vijite gehāni karonti. Evaṃ karontūti gehasaṇṭhānaṃ paṭṭhapeti. Sabbejanā tatheva karonti, no aññathā. Tattha rājā gehuppattiyā ca gehaṭṭhitiyā ca kiñci kiccaṃ na karoti. Gehasāmikāvā gehavaḍḍhakino vā karonti. Karontā pana raññā paṭṭhapitaṃ saṇṭhānaṃ anatikkamitvāva karonti. Evameva midaṃ daṭṭhabbaṃ. Upagantvā jhāyanaṭṭhenāti sambandho. Upasaddo upanissaya padeviya upari attho. ‘‘Uparī’’ti ca thāmabalavuddhivasenāti āha ‘‘tasmiṃ vā’’tiādiṃ. ‘‘Tasmiṃ’’ti ārammaṇe.
说为“善趣、恶趣、涅槃之能达义”。此义于无记道分中无。若如是,他们如何得入道缘?故说“然而于此”等。“由正见等”即由正见、正思惟等。“他们”即正见等。“他们亦”即无记之正见等。“由此义”即由正见等之相义。或说“由此义”即由善趣、涅槃之能达义。若如是,则有因之异熟、唯作无记法亦由此义全如善法一般?不然,以缘不足故。异熟无记法唯由业力落于相续中,以无精进寂静之本性,其相应思不能构成异刹那业缘;唯作无记法于无随眠相续中生起,其相应思亦不能构成彼缘。是故于异熟、唯作无记中,正见等亦不能成就善趣能达之义;以无断烦恼之作用故,亦不能成就涅槃能达之义。且他们正见等之自性相亦无。是故他们摄于道缘中。于根法中,无色根之增上作用唯广及无色法;色法则由他们生起故,说为彼缘生法。如于因、业、道、禅中亦然。故说“此理于业、根、禅缘中亦然”。其中,由业一词应取异刹那缘。显示巴利原文
‘‘Sugati duggati nibbāna sampāpakaṭṭhenā’’ti vuttaṃ. So attho abyākatamaggaṅgesu natthi. Evañcasati tāni kathaṃ maggapaccayattaṃ gacchantīti āha ‘‘ettha cā’’tiādiṃ. ‘‘Sammādassanādinā’’ti sammādassana saṅkappanādinā. ‘‘Tesaṃ’’ti sammādiṭṭhīnaṃ. ‘‘Tesaṃ pī’’ti abyākata bhūtānaṃ sammādiṭṭhīnampi. ‘‘Tenevaṭṭhenā’’ti sammādassanādinā lakkhaṇaṭṭhena. Athavā. ‘‘Tenevaṭṭhenā’’ti sugati nibbāna sampāpakaṭṭhene vāti attho. Evañcasati sahetukā vipāka kriyā byākatadhammāpi tenevaṭṭhena sabbaso kusalasadisā siyunti. Na siyuṃ, paccaya vekallattā. Vipākābyākatāhi kammavegena santāne patitamattattā nirussāhasantasabhāvato taṃ sampayuttā cetanā nānakkhaṇika kammapaccayattaṃ na gacchati. Kiriyābyākatā ca niranusayasantāne uppannattā taṃ sampayuttacetanāpi tappaccayattaṃ na gacchatiyeva. Tasmā tesu vipāka kriyābyākatesu sammādiṭṭhādīnipi sugati sampāpakaṭṭhaṃ na sādhenti. Kilesappahāna kiccassa abhāvato nibbāna sampāpakaṭṭhampi nasādhenti. Sabhāva lakkhaṇavekallatāpana tesaṃ sammādiṭṭhādīnaṃ natthiyeva. Tasmā tāni maggapaccaye saṅgahitānīti. Indriya dhammesu arūpindriyānaṃ ādhippacca kiccaṃ arūpadhamme sveva pharati. Rūpadhammā pana taṃ samuṭṭhitattā eva tappaccayuppannesu vuttā. Tathā hetu kamma magga jhānesu. Tena vuttaṃ ‘‘esanayo kammindriyajhānapaccayesupī’’ti. Tattha kammasaddena nānakkhaṇika paccayo gahetabbo.
所谓“相应结合生起”,是指俱生的名法与由它们所生的色法,后生的名法与各自缘生的色法,以及依处法与被依止的名法,由于在时间上和处所上构成同一关联,于是便在其中产生相应的结合。而所谓“不相应缘的联结并不存在”,意谓诸如所缘缘等缘,与由其缘生的法之间并不构成相应关系。因此,它们也应当就相应缘的分位来说明——在所缘缘等之中,并不存在那样的相应缘的联结,这便是此处要旨。显示巴利原文
‘‘Sampayuttāsaṅkā sambhavatī’’ti sahajātā nāmadhammā taṃ samuṭṭhāna rūpehi, pacchājātā ca attano attano paccayuppannarūpehi, vatthu dhammā ca tannissitanāmadhammehi kālato ca ṭhānato ca eka sambandhattā tesu sampayuttāsaṅkā sambhavati. ‘‘Vippayuttapaccayappasaṅgo natthī’’ti ārammaṇānantarādipaccayāpi attano paccayuppannehi sampayuttā na honti. Tasmā tepi vippayuttapaccaya bhāvena vattabbāti evarūpo vippayuttapaccayappasaṅgo tesu ārammaṇa paccayādīsu natthīti adhippāyo.
在“如上所述之类”一句中,用“如”这个字来显示并没有其他缘。如果没有其他缘,就不应当宣说。为什么?因为那会令说法者招致重复、无意义的过失。并非不应当宣说——为什么?这是为了断除这样的邪执:“世间中,如果一个法自身并不存在、已然灭去,它又怎么能成为其他法的缘呢?”由此显明这一义理:世间有些法,在自己存在时才成为他法的缘,不在无有时;有些法则在自己无有时成为他法的缘,不在存在时——这些区别是必须寻求了知的。所谓“以施设处为缘”,即是他心识的生起,是以施设处为缘的。显示巴利原文
‘‘Heṭṭhāvuttappakāresu evā’’ti ettha evasaddena paccayantaraṃ na hotīti dasseti. Yadi paccayantaraṃ na hoti, na vattabboyeva. Kasmā, desakassa punaruttiniratthakavāditā pattitoti. No na vattabbo. Kasmā, loke yo sayaṃ natthi, vigato hoti. So kassa paccayo bhavituṃ arahatīti evarūpassa micchābhinivesassa pahānato. Tena imamatthaṃ ñāpeti, loke kecidhammā sayaṃ atthikāle eva aññesaṃ paccayā honti, no natthikāle. Keci dhammā sayaṃ natthikāle eva aññesaṃ paccayā honti, no atthikāleti ayañcavibhāgo avassaṃ icchitabbo yevāti. ‘‘Okāsadānasaṅkhātenā’’ti tassa aññassa cittuppādassa uppattiyā okāsadānasaṅkhātena.
在经典中,“有”——“我存在”——这一个观点,是众生所执取的最胜核心、名为“我”的东西,在无始的轮回中恒常存在;断灭或解脱全然没有。这便名为“常见”,是第一种极端,第一种边见。“无”——名为“众生”者仅有一期生命,死后便归于无,彻底断灭。这便名为“断见”,是第二种极端,第二种边见。对于不了知缘起的人来说,这两种见被称为两种极端;然而,对于了知者而言,并没有那样一个可以被称为“有”或“无”的“我”存在。存在的只是纯粹法的相续。只要无明尚未断除,它就不被称为断灭;当无明断除之后,从此便不再转起,也不被称为“有”。这便名为脱离二边的中道。他们只是广说许多不同意义的可能性。即使广说,对他们而言也没有太多助益——这是要旨所在。显示巴利原文
Suttante, atthīti aya meko antoti sattānaṃ seṭṭhasārabhūto attānāma anamatagge saṃsāre niccakālaṃ atthi. Ucchedo vā vimokkho vā sabbaso natthi. Ayaṃ sassatavādo nāma ekovisamanto ekāvisamākoṭi. Natthīti sattonāma ekabhavaparamo hoti, maraṇato paraṃ natthi. Ekantena ucchijjati. Ayaṃ ucchedavādo nāma dutīyo visamanto dutīyāvisamakoṭi. Ime paṭicca samuppādaṃ ajānantānaṃ ubhovisamantā nāma. Jānantānaṃ pana tādiso attānāma natthi, yo atthīti vā natthīti vā vattabbo bhaveyya. Suddhadhammappabandho eva atthi. Tassa ca yāva avijjā appahīnā hoti, tāva ucchedo nāma natthi. Avijjāya pana pahīnāya tatoparaṃ na pavattati. Atthi nāma na hoti. Ayaṃ antadvayamutto majjhimañāyo nāma. Bahuṃ nānattha sambhavaṃ vaṇṇentiyeva. Vaṇṇentānaṃpi tesaṃ bahu payojanaṃ natthi yevāti adhippāyo.
168 在缘的解说中。“五种”指以五种缘。“一种”指以一种缘。其余也是如此。“为了不断”指为了不中断。“为了建立”指为了连接。任何心生起,对任何不违逆的心生起,并非不是缘,这是连接。“再生的”指灭去后再生的。“前面的速行”在此处,道从种姓获得习行缘。但果由于种类不同,不是习行缘。果则完全脱离习行。因此,这两者在此不计入前速行之数,故说“除道果速行”。“除果速行的”指后面的速行。“一切行相圆满”在此也包括善等种类,故说“仅以种类”。“不异”即是同一。并非不同。有时某些确实是不同的。因此,种类不同的法……不能,这是连接。“由于欲界状态而达到广果、无上状态”意指心相续。种姓心是欲地。禅那心是广果地。道心是出世间地。即使业思灭去,其活动方式也不灭。随逐心相续。它本身在未来成为异熟法蕴而显现。因此,它计入异熟的种子之数。而且,只要未异熟,在轮回流转存在期间,其间不会名为消失。因此,业思生起时,为在心相续中储藏那种子而生起,灭去时,储藏后而灭去,故说“以及名为自活动方式的种子储藏”。“对思有”指对思是共通的。前生的幼娑罗树是缘,这是关联。应关联:在前心刹那生起的四因生色法。“食生身”如此说,是经文省略。“以后生”指以后生缘,没有作用。如同给老枯树浇水,这是意旨。“以那个部分”指以那个原因、部分。“所依色”指临近灭尽的心所依色。“如此,这个也”指如此,这个后生缘也。以种种方式遍满、经历时间、处所转移,是振动。有大振动者,是复合词。“于所依”指于心所依。与五蕴混杂、混合,是五蕴有。欲、色有。不能无有而生。意指以离色贪修习力,色未被镇伏。“或前生”指超过一个心刹那的前生。“或住于增长分”指此后直至第八心刹那,住于增长分。“已生的所依”指已生的所依色。“在此”指在此前生缘中。虽然也见到,这是关联。“在遮遣中”指在遮遣轮中。“那”指所缘前生。由于那所缘不明显,这是关联。说此原因的,是《发趣论复注》的老师们。在无色有中,临死时,某些趣相在《发趣论》注释书中已说。若如此,在那里,所缘前生必定可得。但在《发趣论》中,于彼有遮遣一切前生缘。若问为何,因为在那里,所依前生缘不可得,以此意旨说“在无色中”。在此,《发趣论》中,于无色有,两种前生缘都被遮遣,因此,也说一切无色人都不以一切色法为所缘。如此而作,在《所缘摄照明》中说:“如从无想有死亡者,从无色有死亡者,其趣相作为欲界结生的所缘,在另一有中,不以任何门被执取,唯以业力呈现。”“粪、尸体等”指粪和腐烂的尸体。“以如此说的”指以《发趣论》中所说的。然而,那些不善法如何成为四地善法的亲依止缘?为此说“其中,除无间业等”。其中,造无间业者,由于具足烦恼障、业障,没有禅那、道的证得,故说“除无间业”。“那些”指贪等不善法,对四地善法的生起,是强力依止,这是连接。“以超越为门”指在《发趣论》中,“不善法对善法以亲依止缘为缘”这一问题的分别中说:“杀生后,为了对治它而布施、受戒、行布萨业、生起禅那、生起道、生起神通。”在此,“为了对治它”指为了对治、为了断除、为了超越那杀生业。如果那杀生者后来生起悚惧,为了超越那业而布施、受戒、行布萨业,那时,那杀生业即促使那人从事布施业。同样,在戒业、布萨业中也是如此。譬如国王说:“今日,凡不守布萨者,我将杀之。”那时,所有市民都守布萨。应如此理解。那杀生业如国王。那杀生者如市民。他的布施、戒、布萨业等善法,如同布萨业等善法。“生起禅那、生起道、生起神通”等段落,也是同样的道理。应知:如此以超越为门,一种不善法也能以亲依止力产生、转起一切四地善法。“那些一切”指包含无间业的一切不善法,对一切不善法、无记法的生起,是强力依止,这是连接。布施、戒等是善法。极强力的业是所意趣的,非弱力的。因为是亲依止处。那些色法也不是强力依止,这是关联。如何是?为此说“外部的树、草等”等。其中,地味、水味、雨水、种子,是树、草等的强力依止。根药等是内相续的强力依止,这是连接。“唯是已作的”指先前所作的、令生等业。“并非如此以色相续”指如此以色相续所生、所习的法,是没有的。“那”指时节、种子等。以及业等。“已作的”指先前已令生、已习行的。有思者的思、策划、准备,是关联。思、策划、准备,名为“准备”。“策划”即安排。“任何”指任何业等、时节、食物等。自己生起的贪等,于他人的相续;他人生起的贪等,于自己的相续,这是连接。“例证”是例子。意愤天互相看见后,愤害自心,生起强烈的嫉妒法,于彼刹那死去。他们的两种嫉妒法,互相是强力依止。应连接:对欲界善是强力依止等。在《照明》文中。以禅那、道、果、观等为所缘,使观察、味著等法归于自己支配,这是连接。“归于自己支配”指在自己掌握中、系属于自己。在《发趣论》的问轮中:“布施后,受戒后,行布萨业后,尊重它而观察。尊重先前所习行而观察”等,故说“布施、戒……乃至……涅槃”。“尊重贪而味著、欢喜”等,以及“尊重眼而味著”等,故说“贪、见、眼、耳等”。“于其他处也”指在其他如依止缘等中。“那个就是”指那个支持者就是。“任何”指任何少许。不能支持任何大种,这是连接。难道食生色不能支持大种吗?命根色也保护业生大种?是的。但此处意指俱生缘的作用。那两者没有俱生缘的作用。那将在后面阐明。“所依对异熟”指所依色对异熟。在《发趣论》文中。所缘、依止、前生、不相应、有、不离去,在这六缘组合时,得到三种解答,这是连接。三种解答是:所依对善蕴以六缘为缘。所依对不善蕴,所依对无记蕴。在此,对于以自己内在的所依为所缘,观“我的所依是无常”等者,所依色对善蕴以六缘为缘。对于执取“这是我的,这是我,这是我的我”者,所依色对不善蕴。两者在转向刹那,对无记蕴。对于阿罗汉,观“那是无常”等者,对唯作无记蕴。因此说“现在的所依”等。其中,“现在的所依”指自己现在的所依。在决意神变中,如虚空飞行时,以身为所缘的心,对于令身轻快而决意者,其所属的所依,对神通心二者,应如此连接。“在不希望处”指速行心无转向而生起,在某些处是应希望的,在某些处是不应希望的。其中,从灭尽定出定时、在道心路中的种姓清净处、在客意门处,这是应希望处。此外,是不希望处。如此,在不希望处的意思。“在通常时”指临死时以外的其他时。“那些”指各自各自的依止所依。“或其他”指所依之外的其他色等。“名为所缘不同”指转向的所缘是一个,速行的所缘是另一个,如此,速行与转向所缘不同。因此说“后生的”等。“它们的”指心路心的。“那个就是”指那个所依色。“以及所依”指以及依止。“他们的”指注释书老师们的。不能执取,这是关联。其余在此易解。在“为何说”等中。“那位夜叉的”指名为因陀迦的那位夜叉的。“对其他也”指对湿生、化生也。“以两种”指以令生色的作用和扶持色的作用,如此以两种。或者,“以两种”指对内食的扶持、对外食的扶持,如此以两种。“以及对如此类的”指以到达安止的业殊胜而成就的。“内食也”以“也”字,将如前所说的命根和无色食也集合起来。“所依对异熟”指所依色对异熟。“一切方式”是不变词。它结合一切格。但此处是主格,故说“一切方式”即一切种类。应知种类,这是关联。如何应知?为此说“三种”等。“应摄入俱生中”指应以缘性摄入。俱生,指与自己一同令生者的俱生。那不像业、心等那样有单独的令生作用。当自己生起时,其他色才生起;不生起时,则不生起。应知是这样的令生作用。“没有俱生作用”指在俱生作用中,食没有作用,这是意旨。因此,即使扶持俱生者,也不成为俱生缘。此道理也适用于色命根。因此说“命根也”等。“在三者中”指在所缘、亲依止、有这三者中。在所缘增上中,也有前生所缘增上。它只是前生有缘,故摄入有缘中。“于彼业作后而转起的”指于彼业作后,正因彼所作而转起的。所缘行相,即所行境的行相。“作相续差别后”指作种子储藏后,这是意旨。“它们”指所缘缘、业缘。“非时的”指以道思而言是非时的。它产生自己无间的果。因此,由于没有应期待的未来时,故说非时。其余的异刹那缘是有时的。“以缘义”指以缘的作用。由于世间流转以业为因,这是关联。“以果因的称呼”指将果的世间流转之因的业名,转置于果上,以称呼说,一切二十三种缘都不超越业的自性,这是连接。即说它们计入业缘之数。“唯是存在的”指唯是有缘,这是说。“与教理相违”在此,教理指三藏。“相违”指:如果说作为所缘缘的一切地、山、河、海、虚空等,以及一切施设和涅槃,都计入业之数;以及说一切过去、未来法唯是有缘;则与三藏也相违。至于《发趣论》正文,则更不必说。在《发趣论》中,“有”一词,是以现在性而存在的意思。不是以胜义法性。也不是以世间共许。因为即使是胜义法的过去、未来法,在此也不计入“有”之数。施设也不是。“在互相系属的处所”指在互相依止、所依的关系中系属的欲、色有处所。“从那里”指从那结生识。“从那里”或指从那头、从那种子而生起,这是连接。“如从种子生大树”指如从种子缘,生起嫩芽等大树相续。在经文句中。“若不进入”指如果不进入。“若积聚”指是否积聚、增长。“若离去”指如果离去、灭去。“若现起”指是否现起、显现。“若断绝”指如果断绝。“若发生”指是否发生。“所谓”指这个。“此”只是小品词。“识”指结生识。有识。这就是识法,这是连接。“对色生起”指对色的产生。识是它的缘,故为识缘。色生起。“对色流”指对业生色相续。“时节、食也”指内时节、内食也。这是依可能之理而说。从义理上,若没有前生的色流,内在的那些时节、食也根本没有。但即使没有外在的时节,也不应说前生的色流不产生色。在复注文中。“无色界”指无色地。“于那色”指于业生色。“有缘性”指对最后的色生起,有缘力。若问为何可知?为此说“儿子的”等。“名为种子状态”指芒果种子等的种子状态。“名为决定性色”指说时节差别。“或如彼”指说不决定。“名为胎藏状态”指种种家族、种姓、出生的出生状态。“名为决定性色”指名为时节差别的决定性色。有相似色形者,是解析。“唯是结生色的威力”指在羯罗蓝等时生起的结生色的威力。为再详细显示那义,说“再者”等。“善巧到达”指善巧地层层到达。令女性等色和种子色决定,这是连接。“能决定的”指能决定种种颜色、形状等。“在此,于此有”等中。财和谷,以及其余一切受用、资具,是解析。明、工巧、种种多闻、教法,是相违释。“对未来那些”指对那些新财、谷等成就。“亲依止缘性”指前业行的亲依止缘性。其中,为获得财、谷、受用而行前业行,指耕作、经商等。其中,在耕作中,为获得财、谷、受用而耕作时,财、谷、受用是未来亲依止缘。现在,耕作是它的缘所生。在获得、受用财、谷、受用时,耕作是过去亲依止缘。它们的获得和受用,是它的缘所生。在耕作刹那,田、地、种子、雨云,以及犁等农具,牛、水牛,以及作务人,是现在亲依止缘。耕作是它的缘所生。令业成就的父母等先人,是那业的过去亲依止缘。那业是它的缘所生。其余也应如此类推。余义易知。显示巴利原文
168. Paccayaniddese. ‘‘Pañcadhā’’ti pañcavidhehi paccayehi. ‘‘Ekadhā’’ti ekavidhena paccayena. Evaṃ sesesupi. ‘‘Avicchedāyā’’ti avicchedatthāya. ‘‘Paṭipādanāyā’’ti yojanatthāya. Yo koci cittuppādo aviruddhassa yassa kassaci cittuppādassa paccayo na na hotīti yojanā. ‘‘Punuppannānaṃ’’ti nirujjhitvā puna uppannānaṃ. ‘‘Purimāni javanānī’’ti ettha maggo gotrabhuto āsevana paccayaṃ labhati. Phalassa pana so bhinnajātikattā āsevana paccayo na hoti. Phalaṃ pana sabbaso āsevana muttaṃ hoti. Tasmā tadubhayaṃ idha purimajavanasaṅkhyaṃ na gacchatīti vuttaṃ ‘‘magga phalajavanavajjānī’’ti. Phalajavanavajjānaṃ pacchimānaṃ javanānaṃ. ‘‘Sabbākārapāripūraṃ’’ti ettha kusalādijātipi saṅgahitāti vuttaṃ ‘‘jātimattenapī’’ti. Abhinnā eva siyuṃ. Na pana bhinnā honti. Kadāci kecibhinnā eva honti. Tasmā bhinnajātikā dhammā. La. Na sakkontīti yojanā. ‘‘Kāmāvacarabhāvato mahaggatānuttarabhāvapatti nāmā’’ti cittasantānassāti adhippāyo. Gotra bhucittaṃ kāmabhūmi. Jhānacittaṃ mahaggatabhūmi. Maggacittaṃ lokuttara bhūmi. Kammacetanāya niruddhāyapi tassā pavattākāro nanirujjhati. Cittasantānaṃ anugacchati. So eva āyatiṃ vipākadhammarāsi hutvā pātubbhavati. Tasmā so vipākassa bījasaṅkhyaṃ gacchati. So ca yāva na vipaccati. Tāva saṃsārappavattiyā sati, antarā vinaṭṭho nāma na hoti. Tasmā kammacetanā uppajjamānā cittasantāne tassa bījassa nidhānatthāya uppajjati, nirujjhamānā ca nidahitvā eva nirujjhatīti vuttaṃ ‘‘attano pavattākārasaṅkhāta bījanidhānañcā’’ti. ‘‘Cetanāya hotī’’ti cetanāya sādhāraṇaṃ hoti. Purejātā sālarukkhapotakā paccayā hontīti sambandho. Purimacittakkhaṇesu uppannā catusamuṭṭhānikarūpadhammāti sambandhitabbaṃ. ‘‘Āhārajakāyo’’ti evaṃ vuttāti pāṭhaseso. ‘‘Pacchā jātenā’’ti pacchājātapaccayena payojanaṃ natthi. Jiṇṇapatarukkhassa udakāsiñcanaṃ viya hotīti adhippāyo. ‘‘Yadaggenā’’ti yenakāraṇa koṭṭhāsena. ‘‘Vatthu rūpaṃ’’ti nirodhāsannaṃ hadayavatthu rūpaṃ. ‘‘Evamayaṃ pī’’ti evaṃ ayaṃ pacchājātapaccayopi. Vividhena ākārena pharaṇaṃ kālantara desantara gamanaṃ vipphāro. Mahanto vipphāro yassāti samāso. ‘‘Vatthumhī’’ti hadayavatthumhi. Pañcahi khandhehi vokiṇṇo sammissoti pañcavokāro. Kāma rūpabhavo . Vinā uppajjituṃ na sakkoti. Rūpavirāgabhāvanābalena rūpassa avikkhambhitattāti adhippāyo. ‘‘Purejātaṃ vā’’ti ekacittakkhaṇātīte purejātaṃ vā. ‘‘Vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ vā’’ti tato pacchā yāva aṭṭhama cittakkhaṇā vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ vā. ‘‘Uppannaṃ vatthū’’ti uppannaṃ vatthurūpaṃ. ‘‘Etthā’’ti imasmiṃ purejāta paccaye. Kiñcāpi dissatīti sambandho. ‘‘Paccanīye’’ti paccanīya vāre. ‘‘Taṃ’’ti ārammaṇapurejātaṃ. Tassa ārammaṇassa aparibyattattāvāti sambandho. Kāraṇaṃ vadanti paṭṭhānaṭīkācariyā. Arūpabhave maraṇāsannakāle kassaci gatinimittu paṭṭhānaṃ aṭṭhakathāsu vuttameva. Evañcasati, tattha ārammaṇa purejātaṃ laddhabbameva. Paṭṭhānepana tasmiṃbhave sabbaṃ purejātapaccayaṃ paṭikkhipati. Kasmā iti ce, vatthu purejātapaccayassa tattha aladdhabbattāti iminā adhippāyena ‘‘āruppeviyā’’ti vuttaṃ. Ettha ca paṭṭhāne arūpabhave dvepi purejātapaccayā paṭikkhittā, tasmā sabbepi arūpa puggalā sabbaṃpi rūpadhammaṃ ārammaṇaṃ na karontītipi vadanti. Evañca katvā ārammaṇa saṅgahadīpaniyaṃ ‘asaññībhavato cutānaṃ viya arūpabhavato cutānaṃpi gatinimittabhūtaṃ kāmapaṭisandhiyā ārammaṇaṃ bhavantare kenacidvārena aggahitaṃ, kevalaṃ kammabaleneva upaṭṭhāpita’nti vuttaṃ. ‘‘Gūthakuṇapādīnī’’ti gūthañca matapūtisarīrāni ca. ‘‘Evaṃ vuttehī’’ti paṭṭhāne vuttehi. Te pana akusalā dhammā kathaṃ catubhūmika kusalānaṃ upanissaya paccayā hontīti āha ‘‘tattha ānantariya vajjānī’’tiādiṃ. Tattha ānantariya kammakatānaṃ kilesāvaraṇa kammāvaraṇehi samannāgatattā jhānamaggappaṭilābho nāma natthīti vuttaṃ ‘‘ānantariya vajjānī’’ti. ‘‘Tānī’’ti rāgādīni akusalāni catubhūmika kusalānaṃ uppattiyā balavanissayā hontīti yojanā. ‘‘Samatikkamamukhenā’’ti paṭṭhāne akusalo dhammo kusalassa dhammassa upanissaya paccayena paccayoti etassa pañhassa vibhaṅge pāṇaṃ hantvā tassa paṭighā tatthāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādetīti vuttaṃ. Tattha ‘‘tassa paṭighātatthāyā’’ti tassa pāṇātipātakammassa paṭihananatthāya pahānatthāya samatikkamanatthāyāti vuttaṃ hoti. So ce pāṇātipātī puggalo puna saṃvegaṃ āpajjitvā tassa kammassa samatikkamanatthāya dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposatha kammaṃ karoti. Tadā taṃ pāṇāti pātakammaṃ taṃ puggalaṃ dānakammeniyojeti nāma. Tathā sīlakamme uposatha kammeti. Yathāhi rājā evaṃ vadeyya imasmiṃ divase yo uposathaṃ nupavasati, taṃ ghātessāmīti. Tadā sabbepi nāgarā uposathaṃ upavaseyyuṃ. Evamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Rājāviya hi tassa pāṇātipātakammaṃ. Nāgarā viya so pāṇaghātako. Uposatha kamma kusalāni viya tassa dānasīla uposatha kamma kusalānīti. ‘‘Jhānaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādetī’’ti padesupi esevanayo. Evaṃ samatikkamamukhena ekaṃpi akusalaṃ sabbāni catubhūmika kusalāni upanissaya sattiyā janeti pavattetīti veditabbaṃ. ‘‘Tāniyeva sabbānī’’ti ānantariya kammasahitānisabbāni akusalāniyeva sabbesaṃ akusalānaṃ abyākata dhammānaṃ uppattiyā balavanissayā hontīti yojanā. Dānasīlādayo kusalā dhammā. Suṭṭhu balavaṃ kammaṃ adhippetaṃ, na dubbalaṃ. Upanissayaṭṭhānattā. Tesaṃpi rūpadhammānaṃ balavanissayā nanuhontīti sambandho. Kathaṃ hontīti āha ‘‘bahiddhārukkhatiṇādīnaṃ’’tiādiṃ. Tattha pathavīrasa āporasavassodaka bījāni rukkhatiṇādīnaṃ balavanissayā honti. Mūlabhesajjādīni ajjhattaṃ santānaṃ balavanissayā hontīti yojanā. ‘‘Pakatassevā’’ti pathamataraṃ katassa uppādanādikammasseva. ‘‘Na evaṃ rūpasantānenā’’ti evaṃ rūpasantānena uppāditā upasevitā dhammā natthi. ‘‘Taṃ’’ti utubījādikaṃ. Kammādikañca. ‘‘Pakataṃ’’ti puretaraṃ uppāditañca upasevitañca. Sacetanasseva cetanaṃ pakappanaṃ pakaraṇanti sambandho. Cetanaṃ pakappanaṃ pakaraṇaṃ nāmāti attho. ‘‘Pakappanaṃ’’ti ca saṃvidhānaṃ. ‘‘Kiñcī’’ti kiñcikammādikaṃ utubhojanādikañca. Attano ca uppannā rāgādayo parassa ca santāne parassa ca uppannā rāgādayo attano ca santāneti yojanā . ‘‘Nidassanaṃ’’ti udāharaṇaṃ hoti. Manopadosikadevā aññamaññaṃ disvā attano manaṃ padūsenti. Bāḷhaṃ issādhammaṃ uppādenti. Tasmiṃyeva khaṇe cavanti. Tesaṃ dve issādhammā aññamaññassa balavanissayā hontīti. Kāmāvacara kusalassa balavanissayā hontītiādinā yojetabbaṃ. Vibhāvanipāṭhe. Jhāna magga phala vipassanādibhedaṃ ālambaṇaṃ paccavekkhana assādanādi dhamme attādhīne karotīti yojanā. ‘‘Attādhīne’’ti attāyatte attābaddhe. Paṭṭhāne pañhavāre dānaṃ datvā sīlaṃsamādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhati. Pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā paccavekkhantītiādinā āgatattādāna sīla. La. Nibbānāni cevāti vuttaṃ. Rāgaṃ garuṃkatvā assādenti, abhinandatītiādinā, cakkhuṃ garuṃ katvā assādentītiādinā ca āgatattā ‘‘rāga diṭṭhi cakkhu sotādīnicā’’ti vuttaṃ. ‘‘Parattha pī’’ti parato nissaya paccayādīsupi. ‘‘So evā’’ti paccupatthambhako eva. ‘‘Kiñcī’’ti kiñcimattaṃpi. Mahābhūte kiñci upatthambhetuṃ na sakkontīti yojanā. Nanu āhāra rūpaṃ mahābhūte upatthambhetuṃ sakkoti. Jīvitarūpañca kammajamahābhūte anupāletunti. Saccaṃ. Idha pana sahajātapaccaya kiccaṃ adhippetaṃ. Tesañca dvinnaṃ sahajātapaccaya kiccaṃ natthi. Taṃ parato āvī bhavissatīti. ‘‘Vatthu vipākānaṃ’’ti vatthurūpaṃ vipākānaṃ. Paṭṭhānapāṭhe. Ārammaṇañca, nissayo ca, purejātañca, vippayutto ca, atthi ca, avigato cā,ti chasupaccayesu ghaṭitesu tīṇi visajjanāni labbhantīti yojanā. Tīṇi visajjanāni nāma vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ cha hi paccayehi paccayo. Vatthu akusalānaṃ, vatthu abyākatānanti. Ettha ca attano ajjhattaṃ vatthuṃ ārabbha vatthu me aniccantiādinā sammasantassa vatthurūpaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ chahi paccayehi paccayo. Etaṃ mama, eso hamasmi, eso me attā,ti upādiyantassa vatthu rūpaṃ akusalānaṃ. Ubhayatthapi āvajjanakkhaṇe abyākatānaṃ. Arahato pana taṃ aniccantiādinā sammasantassa kriyābyākatānaṃ khandhānanti. Tenāha ‘‘paccuppannaṃ vatthuṃ’’tiādiṃ. Tattha ‘‘paccuppannaṃ vatthuṃ’’ti attano paccuppannaṃ vatthuṃ. Adhiṭṭhānavidhāne pana ākāsa gamane rūpakāyaṃ ārabbhacittaṃ viya kāyaṃ lahukaṃ adhiṭṭhahantassa tappariyāpannaṃ vatthu abhiññācitta dvayassāti yojetabbaṃ. ‘‘Aniṭṭheṭhāne’’ti javanacittassa āvajjanena vinā uppajjanaṃ nāma katthaci icchitabbaṃ hoti. Katthaci anicchitabbaṃ. Tattha nirodhasamāpattito vuṭṭhāne, maggavīthīsu gotrabhuvodānaṭṭhāne, āgantuka bhavaṅgaṭṭhāneti idaṃ icchitabbaṭṭhānaṃ nāma. Ito aññaṃ anicchitaṭṭhānaṃ nāma. Evaṃ anicchitabbe ṭhāneti attho. ‘‘Pakatikāle’’ti maraṇāsannakālato aññasmiṃkāle. ‘‘Tānivā’’ti attano attano nissayavatthūnivā. ‘‘Aññaṃ vā’’ti vatthuto aññaṃ rūpādikaṃ vā. ‘‘Bhinnārammaṇāni nāmā’’ti aññaṃ āvajjanassa ārammaṇaṃ, aññaṃ javanānanti evaṃ javanāni āvajjanena bhinnārammaṇāni vā. Tena vuttaṃ ‘‘pacchāuppannānī’’tiādi. ‘‘Tesaṃ’’ti vīthicittānaṃ. ‘‘Tadevā’’ti taṃ evavatthu rūpaṃ. ‘‘Vatthu cā’’ti nissayo ca. ‘‘Tesaṃ’’ti aṭṭhakathācariyānaṃ. Na hi gahetuṃ sakkontīti sambandho. Sesamettha subodhaṃ. ‘‘Kasmā vuttaṃ’’tiādīsu. ‘‘Tassa yakkhassā’’ti indakanāmassa tassayakkhassa. ‘‘Itaresaṃpī’’ti saṃsedajopapātikānaṃpi. ‘‘Duvidhenā’’ti rūpajanana kiccaṃ rūpūpatthambhana kiccanti evaṃ duvidhena. Athavā ‘‘duvidhenā’’ti ajjhattāhārassa upatthambhanaṃ bahiddhāhārassa upatthambhananti evaṃ duvidhena. ‘‘Tathārūpānañcā’’ti appanāpattakammavisesena siddhānañca. ‘‘Ajjhattāhāropī’’ti pisaddena yathāvuttajīvitindriyañca arūpāhāre ca sampiṇḍeti. ‘‘Vatthuvipākānaṃ’’ti vatthurūpaṃ vipākānaṃ. ‘‘Sabbathā’’ti abyāyapadaṃ. Tañca sabbavibhattiyuttaṃ. Idha pana paccattavacananti āha ‘‘sabbathā’’ti sabbappakāranti. Pakāro ca veditabboti sambandho. Kathaṃ veditabboti āha ‘‘tividho’’tiādiṃ. ‘‘Sahajāte saṅgahetabbaṃ’’ti paccayabhāvena saṅgahetabbaṃ. Sahajananaṃ nāma attanā saha janentassa sahajananaṃ. Tañca kammacittādīnaṃ viya visuṃ jananakiccaṃ na hoti. Attani uppajjante eva itarāni rūpāni uppajjanti. Anuppajjante na uppajjantīti evarūpaṃ jananakiccaṃ veditabbaṃ .‘‘Vināva sahuppādanakiccenā’’ti attanā sahuppādanakicce āhārassa byāpāro natthīti adhippāyo. Teneva sahajātāni upatthambhantopi sahajātapaccayattaṃ na gacchatīti. Esanayo rūpajīvitindriyepi. Tena vuttaṃ ‘‘jīvitaṃpī’’tiādi. ‘‘Tīsū’’ti ārammaṇañca upanissayo ca atthicāti imesu tīsu. Ārammaṇādhipatimhi purejātā rammaṇādhipatipi atthi. So purejātatthi paccayo evāti atthipaccaye saṅgahito. ‘‘Tasmiṃ kate pavattamānānaṃ’’ti tasmiṃ kamme kate tassa katattā eva pavattamānānaṃ. Ārammaṇākāro gocaravisayākāro. ‘‘Santānavisesaṃ katvā’’ti bījanidhānaṃ katvāti adhippāyo. ‘‘Te’’ti ārammaṇapaccaya kamma paccayā. ‘‘Akāliko’’ti maggacetanāvasena akāliko. Sohi attano anantarephalaṃ janeti. Tasmā āgametabbassa āyatikālassa abhāvā akālikoti vuccati. Avaseso nānakkhaṇikapaccayo kāliko. ‘‘Paccayaṭṭhenā’’ti paccayakiccena. Lokappavattiyā kammahetukattāti sambandho. ‘‘Phalahetū pacārenā’’ti phalabhūtāya sabbalokappavattiyā hetubhūtassa kammassa nāmaṃ phalamhi āropetvā vohārena sabbepi tevīsatipaccayā kammasabhāvaṃ nātivattantīti yojanā. Kammapaccaya saṅkhyaṃ gacchantīti vuttaṃ hoti. ‘‘Vijjamānā yevā’’ti atthipaccayā evāti vuttaṃ hoti. ‘‘Sāsanayuttiyā viruddhamevā’’ti ettha sāsanayutti nāma tīṇipiṭakāni. ‘‘Viruddhamevā’’ti ārammaṇa paccayabhūtā sabbe pathavī pabbata nadīsamudda ajaṭākāsādayo ca sabbāpaññattiyo ca nibbānañca kammasaṅkhyaṃ gacchantīti vadanto ca, sabbe atītānāgata dhammā atthipaccayā evāti vadanto ca, tīhi piṭakehipi virujjhatiyeva. Paṭṭhānapāḷiyā pana vattabbameva natthi. Atthi saddohi paṭṭhāne paccuppannabhāvena vijjamānattho. Na paramattha dhamma bhāvena. Nāpiloka sammutivasena. Na hi paramattha dhamma bhūtāpi atītānāgatadhammā idha atthi saṅkhyaṃ gacchanti. Nāpipaññatti hoti. ‘‘Aññamaññappaṭibaddhaokāse’’ti aññamaññaṃ nissayanissitabhāve na paṭibaddhe kāmarūpabhavokāse. ‘‘Yato’’ti yamhāpaṭisandhi viññāṇato. ‘‘Yato’’ti vā yamhāsīsato, yamhābījato nibbattīti yojanā. ‘‘Bījato viya mahārukkhassā’’ti bījapaccayā kaḷīraṅkurādikassa mahārukkhasantānassa nibbattiviya. Pāḷipāṭhe. ‘‘Na okkamissathā’’ti sace na okkameyya. ‘‘Samuccissathā’’ti apinukho samucceyya, vaḍḍheyya. ‘‘Vokkamissathā’’ti sace vigameyya, vināseyya. ‘‘Abhinibbattissathā’’ti apinukho abhinibbatteyya, pātubhaveyya. ‘‘Vocchijjissathā’’ti saceucchijjeyya. ‘‘Āpajjissathā’’ti apinukho āpajjeyya. ‘‘Yadidaṃ’’ti yaṃ idaṃ. ‘‘Idaṃ’’ti nipātamattaṃ. ‘‘Viññāṇaṃ’’ti paṭisandhiviññāṇaṃ. Yaṃ viññāṇaṃ atthi. Eseva viññāṇa dhammoti yojanā. ‘‘Rūpuppattiyā’’ti rūpuppādassa. Viññāṇaṃ paccayo etassāti viññāṇa paccayā. Rūpuppatti. ‘‘Rūpappaveṇiyā’’ti kammajarūpasantatiyā. ‘‘Utuāhārāpī’’ti ajjhatta utuajjhatta āhārāpi. Idañca sambhavayutti vasena vuttaṃ. Atthato pana purimuppannāya rūpappaveṇiyā asati, ajjhattaṃ te utuāhārāpi natthiyeva. Bahiddhā utupana asatipi purimuppannāya rūpappaveṇiyā rūpaṃ na janetīti na vattabbaṃ. Ṭīkāpāṭhe. ‘‘Arūpaṃ panā’’ti arūpabhūmipana. ‘‘Yasmiṃrūpe’’ti kammajarūpe. ‘‘Paccayabhāvo atthī’’ti pacchimarūpuppattiyā paccayasatti atthi. Kasmā viññāyatīti ce. ‘‘Puttassā’’tiādimāha. ‘‘Bījabhāvasaṅkhātaṃ’’ti ambabījādīnaṃ bījabhāvasaṅkhātaṃ. ‘‘Niyāmarūpaṃ nāmā’’ti utuvisesamāha. ‘‘Yathā vā tathā vā’’ti aniyamatoti vuttaṃ hoti. ‘‘Yonibhāvasaṅkhātaṃ’’ti taṃ taṃ gottakulajātīnaṃ jātibhāvasaṅkhātaṃ. ‘‘Niyāmarūpaṃ’’ti utuvisesa saṅkhātaṃ niyāmarūpaṃ. Sadisāni rūpasaṇṭhānāni yesanti viggaho. ‘‘Paṭisandhirūpasseva ānubhāvo’’ti kalalakālādīsu uppannassa paṭisandhirūpasseva ānubhāvo. Puna tamevatthaṃ visesetvā dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādimāha. ‘‘Samudāgataṃ’’ti suṭṭhu uparūpariāgataṃ. Itthibhāvādirūpaṃ bījarūpañca niyāmetīti sambandho. ‘‘Niyāmakaṃ’’ti nānāvaṇṇasaṇṭhānādīnaṃ niyāmakaṃ. ‘‘Tattha imasmiṃ bhave’’tiādīsu. Dhanañca dhaññañca tato avasesā sabbeupabhogaparibhogācāti viggaho. Vijjā ca sippañca nānābahussutañca pariyatti cāti dvando. ‘‘Anāgatānaṃ tāsaṃ’’ti tāsaṃ abhinavadhanadhaññādisampattīnaṃ. ‘‘Upanissaya paccayatā’’ti pubbayogakammassa upanissaya paccayatā. Tattha dhanadhaññabhogānaṃ paṭilābhatthāya pubbayogakaraṇaṃ nāma kasikamma vāṇijjakammādīnaṃ karaṇaṃ. Tattha kasikamme tāva dhanadhaññabhogānaṃ paṭilābhatthāya kasikammakaraṇe dhanadhaññabhogā anāgatūpanissaya paccayo. Idāni kasikammakaraṇaṃ tassa paccayuppannaṃ. Dhanadhañña bhogānaṃ paṭilābhaparibhogakālesu kasikammakaraṇaṃ atītūpanissaya paccayo. Tesaṃ paṭilābho ca paribhogo ca tassa paccayuppanno. Kasikammakaraṇakkhaṇe pana khetta, vatthu, bīja, meghavuṭṭhiyo ca naṅgalādīni kasibhaṇḍāni ca gomahiṃsā ca kammakāraka purisā ca paccuppannūpanissayo. Kasikammakaraṇaṃ tassa paccayuppannaṃ. Kammasādhikassa mātāpitādayo pubbapurisā tassa kammassa atītūpanissaya paccayo. Taṃ kammaṃ tassa paccayuppannanti. Evaṃ sesesupi. Sesaṃ suviññeyyaṃ.
关于“五种”等论说。“形态性”即依微尘、铁尘、车尘、虱卵等,一切色法形态的存在状态,称为形态性。而“存在”是指它们现起的样态。“生起因”即是胜义色法本身。关于“不随往”,此处应知,因自性极其微细,故而不随往。所谓“增语”,即名为名目,这是词释。能显了义理、殊胜之语,故为“增语”。“名目”即指名称的施设。“应被执取的存在状态”:这是指从讲述“这是心,这是触”等的人那里听闻名目后,通过依其相应自性义而了知的智慧所应执取的存在状态。意思是说,由于应随名称施设而了知,故称为名。趋向所缘,故为名。或者,所缘法在此处有所趋向,故也可称为名。显示巴利原文
‘‘Pañcavidha’’ntiādīsu. ‘‘Saṇṭhānattaṃ’’ti aṇu, tajjārī, rathareṇu, likkhādīni upādāya sabbesaṃ rūpasaṇṭhānānaṃ bhāvo saṇṭhānattaṃ. ‘‘Bhāvo’’ti ca tesaṃ pavatti vuccati. ‘‘Pavatti hetū’’ti ca paramattha rūpa dhammā eva. ‘‘Anupagamanato’’ti ettha sabhāvato atisukhumattā anupagamanaṃ veditabbaṃ. Adhivacanasaṅkhātaṃ nāmābhidhānanti viggaho. ‘‘Adhivacanaṃ’’ti ca atthappakāsakattā adhikaṃ vacanaṃ adhivacanaṃ. ‘‘Nāmābhidhāna’’nti ca nāmapaññatti vuccati. ‘‘Gahetabba bhāvo’’ti idaṃ cittaṃ nāma, ayaṃ phassonāmātiādinā kathentānaṃ santikā nāmābhidhānaṃ sutvā tadanurūpassa sabhāvatthassa jānanavasena ñāṇena gahetabbabhāvo. Nāma paññattānusārena jānitabbattā nāmanti vuccatīti vuttaṃ hoti. Ārammaṇe namatīti nāmaṃ. Ārammaṇika dhammā vā ettha namantīti nāmantipi yujjati.
在此缘摄集中,由于诸缘法中也包含了诸施设,所以论师在此也安立了“施设摄”。其中,所谓“paññāvīyati(被使知)”,在此,“使知”即是指安立言说。而为了说明“那安立依两种原因而成就:依说者的言说,以及依听者的领受”,所以说了“ayaṃ pī(此亦)”等语。“Sampaṭicchīyati(被领受)”:如同被前人那样言说,也被后后的人群相续那样言说,这是所说的意思。以种种方式被使知,故称为“paññatti(施设)”,这也合理。“Byañjanattho(文义)”:指人、天、地、山等音声之义。“Paññā pīyanti(被种种安立)”:以种种方式被安立。说“音声施设”,这是论题。所谓“增盛状态之方式”,即在地、山等中地界的增盛状态之差别;在河、海等水中水界的增盛状态之差别;在火聚中火界的增盛状态之差别;在风聚中风界的增盛状态之差别——如此是增盛状态之差别。以种种方式转变,称为“变异”,所以说“如是如是变异之相”。地、山等言说,并非依止于形状之相而生起。并没有“地名为如是形状,山名为如是形状”这样的形状决定。由于仅依尘土、石块之堆积累积而生起言说,故说“在此,形状并非主要”。“唯被称为薪等”:它们正是依于形状的差别,而以种种言说被称呼。如同地、山、河、海等,是依诸大种的现行差别之相,故说“在此,聚集并非主要”。“依止施设”:依止五蕴诸法,将它们视为不离彼、成为一体而作的施设。不像虚空施设、方所施设等那样,是离开那些蕴而作的施设。“Yato(从何)”:从他们方位。“Laddhappakāsattā(已得显明故)”:已得光照故。“Ahassā”:指白昼。膨胀相等,当以“膨胀相为可厌”等,依可厌而作意时,现起之相是以变异之物的方式而现起,因此将其归入“实物相”中。“在义注中”:在《人施设》的义注中。“Tāsaṃ”:指那些地、山等义施设。“Tathā tathā”:以“这是地,这是山”等种种言说。诸义(即胜义)的影像,称为“义影”。而“影”是指相影。义影之相,即义影相。而“相”是指种种聚集、种种形状等相。或者,“义”即音声所诠之义。那本身就是聚集、形状等相,仅是影像而已,故称为“义影相”,为了显示这个意思,而说“以音声所诠为……”等。“以实物影像之相”:以称为实物的影像之相。“Olambiyā”:悬附之后。“Gaṇanūpagaṃ katvā”:令成为可计数,即“这是一个义,这是一个事物”这样令成为可计数。“Imechā”:这些六种音声施设,即言说,名为名称、名业等名。“Attanī”:在称为名称句的自身中。意思是:它唯以义为境而生起,为通晓语言者所了知。“Nāme satī”:当有所谓“字母之聚集为句,句之聚集为文”这样的名称句存在时。“Taduggaṇhantānaṃ”:对那些以令彼彼名称句熟诵于心而学习的人们。“Tadatthā”:彼彼名称句之义。“Āgacchanti yevā”:确实现前于通晓语言者之智。以此表明:在自身中,义之名为名,唯是显义的作用。“Suṇantānaṃ ñāṇaṃ”:在此,“ñāṇaṃ(智)”是借代语,因为也意趣不善识。“Taṃ taṃ atthābhimukhaṃ nāmetī”:以令成为所缘的方式,使之转向彼彼义。“Nāmaggahaṇa vasenā”:以取名的方式,即“愿他名为某某”这样以取名的方式。“Dhārīyatī”:乃至尽形寿,令不忘失而持守。将义取出而说,依此而有,故为“nirutti(训释/言说)”。“Etāyā”:依此作为工具的、此名称种类。“Aviditapakkhe”:在未闻名称句时,即未知的阶段。“Tato nīharitvā”:从未知的阶段,以智取出之后。“Kathīyatī”:在听闻彼时,由说者向听者解说、令知。“Atthassā”:对于处于未知阶段的义。“Etasse vā”:或者对于此名称句本身。而所谓“名称句”,在此也包括动词句、介词句、小品词句、名词基句,在此都称为名称句。“Visesanabhūtānaṃ”:在依主释(别句义复合)中,复合句的诸义称为“差别”。如此,是作为差别的。“Puggalassā”:对于作为别句义(所差别主体)的、获得神通的人。“Vadantī”:这是针对阿难陀阿阇梨而说。因为他在《法集论》的“施设双论”之根本复注中那样说。“Tabbhāvaṃ”:字母、句、文的体性。“Assā”:对于名称施设。字母、句、文是其境、其所缘,这是离释。“Anusārenā”:以随顺的方式。“Lokasaṅketa nimmitā”:由世间约定之智所发动。而“世间约定之智”,即先前了知世间约定的智,了知“这是名称,这是此义之名;这是义,这是此名之义”。“Atīta saddamattārammaṇā”:以唯过去之声为所缘,即取那成为耳识路心之缘后已灭去的过去之声。“Tena vuttavacane”:在那位舍学的比丘所说的“我舍学”这句话上。将现在之声配属耳识路心,将过去之声配属意识路心,这是联结。“Tāni akkharānī”:指“我舍学”这句文中的支分字母。“Ayaṃ akkhara samūho”:这是说“这是名称句”。对于此义。“Vinicchayavīthiṃ”:以及决断字母、句的路线。“Ekakkhare sadde”:在如‘go’等单一字母的施设之声中。“Yā”:即名称施设。“Vadantassa manasā”:这是联结。“Pubbabhāge”:凡欲向他人说某义者,在说之前,先于意门路中确定彼彼义之名,然后才说;那在先前阶段由说者以意所确定的名,称为名称施设。次第说,即按顺序说。“Vuttaṃ”:在诸义注中说。同样,也说“addhamattikā(半音)”,这是联结。“Vuttaṃ”:在诸音声论典中说。显示巴利原文
Imasmiṃ paccayasaṅgahe paccayadhammesu paññattīnaṃpi saṅgahitattā paññatti saṅgahopi therena idha nikkhitto. Tattha ‘‘paññāvīyatī’’ti ettha paññāpanaṃ nāma vohāraṭṭhapanaṃ. Tañcaṭhapanaṃ dvīhikāraṇehi sijjhati vadantānaṃ vohārena ca, suṇantānaṃ sampaṭicchanena cāti dassetuṃ ‘‘ayaṃ pī’’tiādimāha. ‘‘Sampaṭicchīyatī’’ti yathā pubbapurisehi voharīyati, tathā pacchima janaparamparāhi voharīyatīti vuttaṃ hoti. Pakārena ñāpīyatīti paññattītipi yujjati. ‘‘Byañjanattho’’ti manussa, deva, pathavī, pabbatādiko saddattho. ‘‘Paññā pīyantī’’ti pakārena ṭhapīyanti. Saddapaññattiṃ āhāti adhikāro. Adhimattabhāvappakāro nāma pathavīpabbatādīsu pathavīdhātuyā adhimatta bhāvaviseso. Nadī samuddodakādīsu āpodhātuyā. Aggikkhandhesu tejodhātuyā. Vātakkhandhesu vāyodhātuyāti evaṃ adhimatta bhāvaviseso. Vividhena pakārena pariṇamanaṃ vipariṇāmoti āha tathā tathā vipariṇāmākāranti. Pathavīpabbatādivohāro saṇṭhitākāraṃ nissāya pavatto na hoti. Pathavī nāma evaṃ saṇṭhānā, pabbato nāma evaṃ saṇṭhānoti saṇṭhānaniyamo natthi. Paṃsusilānaṃ rāsipuñjappavattimattena vohāro siddhoti vuttaṃ ‘‘na hi idha saṇṭhānaṃ padhānaṃ’’ti. ‘‘Kaṭṭhādayo eva vuccantī’’ti te evasaṇṭhānanānattaṃ paṭicca nānāvohārena vuccanti. Pathavī pabbata nadī samuddādīsu viya bhūtānaṃ pavattivisesākārenāti vuttaṃ ‘‘na hi idha samūho padhānaṃ’’ti. ‘‘Upādāpaññattī’’ti pañcakkhandha dhamme upādāya tehi anaññaṃ ekībhūtaṃ katvā paññatti. Na ākāsa paññatti disādesapaññattiyo viya tehi khandhehi muñcitvā paññatti. ‘‘Yato’’ti yamhādisato. ‘‘Laddhappakāsattā’’ti laddhappabhāsattā. ‘‘Ahassā’’ti divasassa. Uddhumātakādīni ‘uddhumātakaṃ paṭikūlaṃ’tiādinā paṭikūlavasena manasikarontassapi nimittaṃ upaṭṭhahantaṃ bhūtavikārappakārena upaṭṭhahatīti katvā bhūtanimitte saṅgaṇhāti. ‘‘Aṭṭhakathāyaṃ’’ti puggalapaññatti aṭṭhakathāyaṃ. ‘‘Tāsaṃ’’ti bhūmipabbatādikānaṃ attha paññattīnaṃ. ‘‘Tathā tathā’’ti ayaṃ bhūmi, ayaṃ pabbato, tiādinā tena tena vohārena. Atthānaṃ paramatthānaṃ chāyāti atthacchāyā. ‘‘Chāyā’’ti ca nimittacchāyāyo vuccanti. Atthacchāyānaṃ ākāro atthacchāyākāro. ‘‘Ākāro’’ti ca nānāsamūha nānāsaṇṭhānādiko ākāro. Atthoti vā saddābhidheyyo vacanattho. Soyeva samūhākārādi nimitta mattattā atthacchāyākāroti vuccatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘saddābhidheyya saṅkhātenā’’tiādinā. ‘‘Dabbappaṭibimbākārenā’’ti dabbasaṅkhātena paṭibimbākārena. ‘‘Olambiyā’’ti avalambitvā. ‘‘Gaṇanūpagaṃ katvā’’ti aya meko attho, idamekaṃ vatthūti evaṃ gaṇanūpagaṃ katvā. ‘‘Imechā’’ti ime chasaddapaññatti vohārā nāma nāmakammādi nāma. ‘‘Attanī’’ti nāmapada saṅkhāte attani. Attha visayaṃ eva hutvā pavattati bhāsaññūnanti adhippāyo. ‘‘Nāme satī’’ti akkharasamūho padaṃ, padasamūho vākyanti evaṃ vutte nāmapade vijjamāne sati. ‘‘Taduggaṇhantānaṃ’’ti taṃ taṃ nāmapadaṃ vācuggatakaraṇa vasena uggaṇhantānaṃ janānaṃ. ‘‘Tadatthā’’ti tassa tassa nāma padassa atthā. ‘‘Āgacchanti yevā’’ti bhāsaññūnaṃ ñāṇābhimukhaṃ āgacchantiyeva. Etena attani atthassa nāmanaṃ nāma atthajotana kiccamevāti dīpeti. ‘‘Suṇantānaṃ ñāṇaṃ’’ti ettha ‘‘ñāṇaṃ’’ti upalakkhaṇa vacanaṃ, akusala viññāṇassapi adhippetattā. ‘‘Taṃ taṃ atthābhimukhaṃ nāmetī’’ti ārammaṇa karaṇavasena nāmeti. ‘‘Nāmaggahaṇa vasenā’’ti ayaṃ asukonāma hotūti evaṃ nāmaggahaṇavasena. ‘‘Dhārīyatī’’ti yāvajīvaṃpi appamussamānaṃ katvā dhārīyati. Nīharitvā vuccati attho etāyāti nirutti. ‘‘Etāyā’’ti karaṇabhūtāya etāyanāmajātiyā. ‘‘Aviditapakkhe’’ti nāmapadaṃ assutakāle aviññātapakkhe. ‘‘Tato nīharitvā’’ti aviditapakkhato ñāṇena nīharitvā. ‘‘Kathīyatī’’ti taṃ sutakāle vadantena suṇantassa ācikkhīyati jānāpīyati. ‘‘Atthassā’’ti aviditapakkhe ṭhitassa atthassa. ‘‘Etasse vā’’ti nāmapadasseva. Nāmapadanti ca kriya padaṃpi , upasaggapadampi, nipātapadampi, pāṭipadikapadaṃpi, idha nāmapadantveva vuccati. ‘‘Visesanabhūtānaṃ’’ti aññapadatthasamāse samāsapadānaṃ atthā visesanā nāma. Evaṃ visesanabhūtānaṃ. ‘‘Puggalassā’’ti aññapadatthabhūtassa abhiññālābhī puggalassa. ‘‘Vadantī’’ti ānandācariyaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi dhammasaṅgaṇiyaṃ paññattidukaniddese mūlaṭīkāyaṃ tathā vadati. ‘‘Tabbhāvaṃ’’ti akkhara padabyañjanabhāvaṃ. ‘‘Assā’’ti nāmapaññattiyā. Akkharapadabyañjanaṃ gocaro ārammaṇaṃ assāti viggaho. ‘‘Anusārenā’’ti anugamanena. ‘‘Lokasaṅketa nimmitā’’ti lokasaṅketaññāṇena pavattitā. ‘‘Lokasaṅketaññāṇaṃ’’ti ca idaṃ nāmaṃ imassatthassa nāmaṃ, ayamattho imassa nāmassa atthoti evaṃ puretaraṃ lokasaññāṇa jānanakaññāṇaṃ. ‘‘Atīta saddamattārammaṇā’’ti sotaviññāṇa vīthiyā ārammaṇaṃ hutvā niruddhaṃ atīta saddamattaṃ kurumānā. ‘‘Tena vuttavacane’’ti tena sikkhaṃ paccakkhantena bhikkhunā sikkhaṃ paccakkhāmīti vuttavacane. Paccuppannaṃ saddaṃ sotaviññāṇa vīthiyā, atītañca saddaṃ manoviññāṇa vīthiyāti yojanā. ‘‘Tāni akkharānī’’ti sikkhaṃ paccakkhāmīti vākye avayavakkharāni. ‘‘Ayaṃ akkhara samūho’’ti idaṃ nāmapadanti vuttaṃ hoti. Etassa atthassa. ‘‘Vinicchayavīthiṃ’’ti akkhara padasallakkhaṇavīthiñca. ‘‘Ekakkhare sadde’’ti ‘go’ iccādike ekakkhare paññatti sadde. ‘‘Yā’’ti nāma paññatti. ‘‘Vadantassa manasā’’ti sambandho. ‘‘Pubbabhāge’’ti yaṃ kiñci atthaṃ paresaṃ vattukāmo vadanto tassa tassa atthassa nāmaṃ pathamaṃ manodvāravīthiyā niyametvā eva vadati, taṃ nāmaṃ pubbabhāge vadantena manasā vavatthāpitā nāmapaññattīti vuccati. Paṭipāṭikathanaṃ pavattikkamakathanaṃ. ‘‘Vuttaṃ’’ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ. Tathā addhamattikanti ca vuttanti sambandho. ‘‘Vuttaṃ’’ti ca saddasatthesu vuttaṃ.
偈颂中:「刹那」是指一个心生起的刹那。具有一个刹那者,称为「一刹那」。「长」即称为「长」。「绵延」是指以种种方式发声、歌唱,故名为「绵延」;即将该词的 ra 转为 la,并省略 pa 中的元音后,称为「绵延」。这是指歌唱而言。「胜义音声之聚合」是指辗转相续生起的胜义音声之聚集。「无数百千俱胝心」是指在速行路之间,连同有分心,有无数百千俱胝的心。显示巴利原文
Gāthāyaṃ. ‘‘Mattā’’ti ekavijjuppādakkhaṇaṃ vuccati. Ekā mattāyassāti ekamatto. ‘‘Dīghamuccate’’ti dīgho nāma vuccate. ‘‘Pluto’’ti nānappakārena ruto gāyitoti paruto . So eva rakārassa lakāraṃ katvā pakāre ca saralopaṃ katvā plutoti vuccati. Gītanti vuttaṃ hoti. ‘‘Paramattha saddasaṅghāṭānaṃ’’ti paramparā pavattānaṃ paramattha saddarāsīnaṃ. ‘‘Anekakoṭisatasahassāni cittānī’’ti javanavīthīnaṃ antarantarā bhavaṅgacittehi saddhiṃ anekakoṭisatasahassāni cittāni.