第4章·复合词章·第一类多财复合词
4. 复合品解释 · 235 段
第一类多财复合词巴利
Paṭhamābahubbīhi
第一格多财释、第二格多财释、第三格多财释、第四格多财释、第五格多财释、第六格多财释、第七格多财释,如是共有七种。巴利
Paṭhamābahubbīhi, dutiyābahubbīhi, tatiyābahubbīhi, catutthībahubbīhi, pañcamībahubbīhi, chaṭṭhībahubbīhi, sattamībahubbīhi cāti sattavidho.
其中,第一格多财释依共前分、譬喻前分、数双分、方位中间义、交互特征而有五种。巴利
Tattha paṭhamābahubbīhi sahapubbapada, upamānapubbapada, saṅkhyobhayapada, disantarāḷattha, byatihāralakkhaṇavasena pañcavidho.
353 多词共一义。巴利
353.Vānekamaññatthe.
多个具语尾变化的词,在另一词的意义上,依随宜分别而可合为一义。巴利
Anekaṃ syādyantapadaṃ aññapadassa atthe vikappena ekatthaṃ hoti.
“与寻俱”者,即是“有寻”;或者说,与寻一同运作的,即是“有寻”。这是指定。巴利
Saha vitakkenāti savitakko, vitakkena saha yo vattatīti vā savitakko, samādhi.
在此,“与寻俱”中,第一格所表之他词义,是依句义之力而得成立的,因为没有动作和作格参与,便不能构成句子。依此经,共词与寻词,因称为定的他词义而合为一义;当合为一义时,句中安立的他词及其语尾变化,其全部意义都已被复合词所表,他词和语尾变化便成了已表之义;已表之义不再需要表达,故无必要保留。因此,依“为一义故”之经,语尾变化得以删除。同样,在一切复合词中,句中出现的 ya、ta、eta、ima、iti、eva、iva、viya、ca、vā 等他词,依大注经都被删除;语尾变化删除后,无论元音结尾还是辅音结尾的复合词,自然呈现其词基形态。不过,在此处,依“saha 的 so 用于他义”之经,saha 词先变为 sa,而后才生起语尾变化。有寻之定、有寻之诸定、有寻之慧、有寻之诸慧、有寻之禅、有寻之诸禅等,应知可配合一切性、格、数而随宜使用。巴利
Ettha ca ‘saha vitakkenā’ti ettha paṭhamāvibhattiyā atthabhūto aññapadattho vākyasāmatthiyena sijjhati. Na hi kriyākārakarahitaṃ vākyaṃ nāma sambhavati, iminā suttena sahapada, vitakkapadānaṃ samādhisaṅkhātena aññapadatthena ekatthībhāvo hoti, ekatthībhāve ca honte vākye ṭhitānaṃ aññapadānaṃ vibhattīnañca sabbe atthā ekatthabhūtena samāsena vuttā nāma honti, aññapadāni ca vibhattiyo ca vuttatthā nāma, vuttatthānañca attharahitattā payogakiccaṃ natthi, tasmā ‘ekatthatāya’nti suttena vibhattīnaṃ lopo, evaṃ sabbasamāsesu vākyedissamānānaṃ ya, ta, eta, ima, iti, eva, iva, viya, ca, vāiccādīnaṃ aññapadānaṃ mahāvuttisuttena lopo, vibhattīnañca lope sati sarantānaṃ byañjanantānañca samāsapadānaṃ sayameva pakatibhāvo, idha pana ‘sahassa soññatthe’ti suttena sahasaddassa sattaṃ, tato syādyuppatti, savitakko samādhi, savitakkā samādhayo, savitakkā paññā, savitakkā paññāyo, savitakkaṃ jhānaṃ, savitakkāni jhānāni iccādinā sabbaliṅga, vibhatti, vacanehi yojetvā payogasiddhi veditabbā.
譬喻前分者如何?身量与臂展相等,如榕树般圆满,称为“榕树圆满”;或如榕树般圆满的人,即“榕树圆满”,此为王子。如螺贝般洁白,称为“螺贝洁白”。如乌鸦般勇猛,称为“乌鸦勇猛”。因令众生获得慧眼,如同他们之眼,称为“眼者”;因令获得出世间法,如同他们之法,称为“法者”;因常具柔和心,如同梵天神,称为“梵者”;如同盲者,称为“盲者”等。巴利
Upamānapubbapado yathā? Kāyabyāmānaṃ samapamāṇattā nigrodho iva parimaṇḍalo nigrodhaparimaṇḍalo, nigrodho iva vā parimaṇḍalo yo hotīti so nigrodhaparimaṇḍalo, rājakumāro, saṅkho iva paṇḍaro saṅkhapaṇḍaro, kāko iva sūro kākasūro, sattānaṃ paññācakkhupaṭilābhakaraṇena tesaṃ cakkhu viya bhūtoti cakkhubhūto, lokuttaradhammapaṭilābhakaraṇena tesaṃ dhammo viya bhūtoti dhammabhūto, niccasommahadayatāya brahmā viya bhūtoti brahmabhūto, andho viya bhūto ayanti andhabhūto iccādi.
数双分者如何?二或三钵,称为“二三钵”。在此,只有 vā 词是他词,其不确定之义即是他词义。二日或三日,称为“二三日”。六或五语,称为“六五语”。以此类推,七月或八月、一由旬或二由旬等。巴利
Saṅkhyobhayapado yathā? Dve vā tayo vā pattā dvittippattā, idha vāsaddāyeva aññapadāni nāma, aniyamabhūto tesaṃ attho aññapadattho nāma. Dvīhaṃ vā tīhaṃ vā dvīhatīhaṃ, cha vā pañca vā vācā chappañcavācā. Evaṃ sattaṭṭhamāsā, ekayojanadviyojanāni iccādi.
什么是方位中间义?南方与东方之间的方位,即是“南东”。同理,有东北、西北、西南,依大注经,前分应作短音。又,既是南方亦是东方,故称“南东”,依此亦可作持业释。巴利
Disantarāḷattho yathā? Dakkhiṇassā ca pubbassā ca yadantarāḷaṃ hoti sā dakkhiṇapubbā. Evaṃ pubbuttarā, pacchimuttarā, aparadakkhiṇā, mahāvuttinā pubbapade rassattaṃ. Dakkhiṇā ca sā pubbā cāti dakkhiṇapubbā iccādinā kammadhārayopi yujjati.
于交互特征中——巴利
Byatihāralakkhaṇe –
354 于彼处执取后,以彼击打,在战斗中显现其形。巴利
354.Tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ.
第七格与第三格结尾同形的语尾变化词,于彼处执取,以此击打,在“战斗”等他词之义中,可合为一义。巴利
Sattamyantaṃ tatiyantañca samānarūpaṃ syādyantapadaṃ tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe aññapadatthe ekatthaṃ hoti vā.
355 Ṅi 表交互。巴利
355.Ṅi vītihāre.
在他词义之范畴中,若表动作之交互,则于词末生起伴有 ṅ 的 ip 后缀,此中 i 仅为短音。巴利
Aññapadatthavisaye kriyābyatihāre gamyamāne padante ṅānubandho ipaccayo hoti, ettha ikāro rasso eva.
356 对 ṅi 与 smiṃ 亦然。巴利
356.Ṅi smiṃca.
当以 vipaccaya 收尾的后分位于其后时,前分之词末转为 ā。巴利
Vipaccayante uttarapade pare pubbapadantassa āttaṃ hoti.
各各抓住彼此的头发而起的打斗,名为“发发斗”;各各用杖相击而起的打斗,名为“杖杖斗”。如此,“拳拳斗”、“杵杵斗”亦同。巴利
Kesesu ca kesesu ca gahetvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti kesākesi, daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti daṇḍādaṇḍi. Evaṃ muṭṭhāmuṭṭhi, musalāmusali.
第二类多财复合词巴利
Dutiyābahubbīhi
沙门已来至此僧园,故称“已来沙门”,亦即僧园。此处,复合词之义共有两种:所表义与所指义。巴利
Āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ soyaṃ āgatasamaṇo, saṅghārāmo. Ettha ca samāsapadassa attho duvidho vāccattho, abhidheyyattho cāti.
其中,“僧园应被沙门获得”这一功能意义,即是所表义;而具备此功能意义的僧园本身,则是所指义。巴利
Tattha saṅghārāmassa samaṇehi pattabbabhāvasaṅkhātā kammasatti vāccattho nāma, sattimantabhūto saṅghārāmo abhidheyyattho nāma.
其中,“已来沙门”一词直接表述的是所表义,而非所指义。也就是说,听到“已来沙门”时,仅能了知沙门应被获得的状态,却不知僧园这一实物。因此,其所指义须由另一词——“僧园”来显示;而所表义既已被该词直接说出,便不再需要重复表示,故而第二格在此不起作用。所以,在“僧园”一词中不会出现第二格;唯有局限于性义的第一格生起。若再有词间关联,例如“见僧园、已来沙门”“村庄因僧园、已来沙门而庄严”“供养僧园、已来沙门”等,则一切格位皆可生起。这一道理,当适用于一切能表之词。巴利
Tattha āgatasamaṇasaddo vāccatthameva ujuṃ vadati, na abhidheyyatthaṃ, āgatasamaṇoti sutvā samaṇehi pattabbabhāvamattaṃ jānāti, saṅghārāmadabbaṃ na jānātīti vuttaṃ hoti, tasmā tassaṃ abhidheyyattho aññena saṅghārāmasaddena ācikkhiyati, vāccatthassa pana tena ujuṃ vuttattā puna vattabbābhāvato dutiyāvibhattiyā ācikkhanakiccaṃ natthi, tasmā saṅghārāmapade dutiyāvibhattisambhavo natthi, liṅgatthamattavisayā paṭhamāvibhatti eva pavattati, puna padantarasambandhe sati ‘‘saṅghārāmaṃ passati āgatasamaṇaṃ, saṅghārāmena gāmo sobhati āgatasamaṇena, saṅghārāmassa pūjeti āgatasamaṇassā’’tiādinā tato sabbā vibhattiyo pavattanti. Esa nayo sabbesu vācakapadesu netabboti.
沙门已至舍卫城,沙门已至祇园;或说“沙门来至此”,故称“已来沙门”,意指精舍。“猴子已爬上此树”,故称“已爬猴”,意指树。“村民已到该村”,故称“已到村民”。如是,“已入村民”等等。巴利
Āgatasamaṇā sāvatthi, āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ, āgacchanti samaṇā imanti vā āgatasamaṇo, vihāro. Ārūḷhā vānarā imaṃ rukkhanti ārūḷhavānaro, rukkho. Sampattā gāmikā yaṃ gāmanti sampattagāmiko. Evaṃ paviṭṭhagāmiko iccādi.
第三类多财复合词巴利
Tatiyābahubbīhi
由于他已调伏诸根,故称“调根者”,即沙门。由于已见四谛法,故称“已见法者”。同样,“已证法者”、“已知法者”、“已深入法者”;由于已作四道应作之事,故称“已作事者”;若为复数,则因他们已作诸应作事,故称“已作事者”,即阿拉汉。由于依法获得财富,故称“依法得财者”,指人。同样,非法得财者。以上是作者格的例子。在工具格中,如:“因以斧砍断树,故为砍断树者”,指斧等。巴利
Jitāni indriyāni yenāti jitindriyo, samaṇo. Diṭṭho catusaccadhammo yenāti diṭṭhadhammo. Evaṃ pattadhammo, viditadhammo, pariyogāḷhadhammo, katāni catumaggakiccāni yenāti katakicco, bahuvacane sati katāni kiccāni yehi te katakiccā, arahanto. Dhammena adhigatā bhogā yenāti dhammādhigatabhogo, puriso. Evaṃ adhammādhigatabhogo. Evaṃ kattari. Karaṇe pana chinno rukkho yenāti chinnarukkho, pharasu iccādi.
第四格有财释巴利
Catutthībahubbīhi
‘已给税者’,指那位国王;‘已呈食者’,指已呈上食物者。‘无有等量者’即‘无等者’,此处依‘ṭa nañssā’规则,na变为ṭa。‘无有对等人物者’即‘无对者’。‘无有戒者’即‘恶戒者’。‘无有结生慧者’即‘恶慧者’,依‘ghapassantassāppadhānassā’句,gha字的ā变为短音。‘无有戒者’亦指无戒者、无慧者、无智者。‘有丑陋面者’即‘丑面者’。同样,‘有恶心者’、‘丑色者’。‘无有自之更上更胜者’即‘无上者’,依‘ana sare’句,na变为ana。巴利
Dinno suṅko yassa rañño soyaṃ dinnasuṅko, upanītaṃ bhojanaṃ yassāti upanītabhojano, natthi tulo etassāti atulo, ‘ṭa nañssā’ti na-kārassa ṭattaṃ, natthi paṭipuggalo yassāti appaṭipuggalo, natthi sīlaṃ assāti dussīlo, natthi paṭisandhipaññā assāti duppañño, ‘ghapassantassāppadhānassā’ti suttena ghasaññassa āssa rassattaṃ. Natthi sīlaṃ assāti nissīlo, nippañño, apañño, virūpaṃ mukhaṃ assāti dummukho. Evaṃ dummano, dubbaṇṇo, natthi attano uttaro adhiko yassāti anuttaro, ‘ana sare’ti suttena nassa ana.
此即所谓“外部有财释”。例如:已般涅槃七日者,称“七日般涅槃者”;已般涅槃不久者,称“不久般涅槃者”;已生一月者,称“一月生者”,乃至“二月生者”;已灌顶一月之王,称“一月灌顶者”;已死一日者,称“一日死者”。如是,又有二日死者、三日死者;已覆藏一日之罪者,称“一日覆藏者”。如是,又有二日覆藏者等。已行一由旬者,称“一由旬行者”,乃至“二由旬行者”等。巴利
Idha bāhiratthabahubbīhi nāma vuccati, sattāhaṃ parinibbutassa assāti sattāhaparinibbuto, aciraṃ parinibbutassa assāti aciraparinibbuto, māso jātassa assāti māsajāto, dvemāsajāto, eko māso abhisittassa assa raññoti ekamāsābhisitto, ekāhaṃ matassa assāti ekāhamataṃ. Evaṃ dvīhamataṃ, tīhamataṃ, ekāhaṃ paṭicchannāya assāti ekāhappaṭicchannā. Evaṃ dvīhappaṭicchannā, āpatti. Yojanaṃ gatassa assāti yojanagato, dviyojanagato iccādi.
人们已经离开此村,故称此村为“已离人之村”;黑色已经消去,故称此布为“已离黑色之布”;称此衣为“已离黑色之衣”。识已经从此处离去,故称此死尸为“已离识之死尸”,等等。巴利
Niggatā janā asmā gāmāti niggatajano, apagataṃ kāḷakaṃ itoti apagatakāḷako, paṭo. Apagatakāḷakaṃ, vatthaṃ. Apetaṃ viññāṇaṃ yamhāti apetaviññāṇaṃ, matasarīraṃ iccādi.
第六格关系的有财复合词。巴利
Chaṭṭhībahubbīhi
所谓“其手已断”,即是“断手者”,亦作“手断者”;“其欲已生”,即是“欲生者”,亦作“生欲者”;“其喜悦已生起”,即是“喜悦生起者”,亦作“喜悦已生者”;“其戒已清净”,即是“戒清净者”,亦作“清净戒者”;“其身躯宏大”,即是“大身者”。巴利
Chinno hattho yassa soti chinnahattho, hatthacchinno, jāto chando yassāti jātachando, chandajāto, sañjātaṃ pītisomanassaṃ yassāti sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto, visuddhaṃ sīlaṃ yassāti visuddhasīlo , sīlavisuddho, mahanto kāyo yassāti mahākāyo.
此处所说的是“以比喻语于前”的复合词。例如:其色如黄金者,名为金色者;其音声如梵天神者,名为梵音者;其行步如龙象者,名为龙象步者。同理,有狮步者、龙象勇进者、狮勇进者;其颔如狮子者,名为狮颔者;其小腿如黑羚羊者,名为羚腿者;其双肩如公牛者,名为牛肩者,等等。巴利
Idha upamānapubbapado nāma vuccati, suvaṇṇassa viya vaṇṇo yassāti suvaṇṇavaṇṇo, brahmuno viya saro yassāti brahmassaro, nāgassa viya gati assāti nāgagati. Evaṃ sīhagati, nāgavikkamo, sīhavikkamo, sīhassa viya hanu assāti sīhahanu, eṇissa viya jaṅghā yassāti eṇijaṅgho, usabhassa viya assa khandhoti usabhakkhandho iccādi.
“色”指自性。具有如何之色者,称为如色者。同理,有如是色者;具有如此之色者,称如此色,其中省略了连音。具有如是等者,称为如是等者。如此,有如是等者、如是等者;具有如是名者,称如是名者、如此名者;具有何名者,称何名者。“konāmo”一词,依大规则,kiṃ字变为ko。巴利
Rūpaṃ vuccati sabhāvo, yādisaṃ rūpaṃ assāti yathārūpaṃ. Evaṃ tathārūpaṃ, evaṃ rūpaṃ assāti evarūpaṃ, bindulopo. Evaṃ ādi assāti evamādi. Tathā iccādi, iccevamādi, īdisaṃ nāmaṃ yassāti itthannāmo, evaṃnāmo, kīdisaṃ nāmaṃ yassāti kinnāmo, ‘konāmo’ti ettha mahāvuttinā kiṃsaddassa kottaṃ.
某法以何为集,称为何集者;以何为生,称为何生者;以何为因,称为何因者;有几岁,称几岁者;有何义,称何义,此为语词。“kvattho”依大规则,kiṃ字变为ko。具有如是义者,称如是义者;具有如是义者,称如是义者;此律具有如是义,称此义者,即律。此义者,即律论。为通达此义,请谛听。等等。巴利
Ko samudayo yassa dhammassāti kiṃsamudayo, kā jāti yassāti kiṃjātiko, kiṃnidānaṃ yassāti kiṃnidāno, kati vassāni yassāti kativasso, ko attho assāti kimatthaṃ, vacanaṃ. ‘Kvattho’ti mahāvuttinā kiṃsaddassa kottaṃ, yādiso attho assāti yadattho, tādiso attho assāti tadattho, ediso attho yassa vinayassāti etadattho, vinayo. Etadatthā, vinayakathā. Etadatthaṃ, sotāvadhānaṃ iccādi.
第七格关系的有财复合词。巴利
Sattamībahubbīhi
若某地方谷物丰熟,则称该处为“丰谷者”;若某地方乞食易得,则称该处为“易乞者”;若某地方乞食难得,则称“难乞者”;若此地方有多座村落,则称“多村者”。同理,“多人者”即村落。若林野中无有村落田地,则称“无村者”,于复合词末加ka。有众人居住的村落,称“有人者”;无人居住的村落,称“无人者”等。巴利
Sampannāni sassāni yasmiṃ janapade soyaṃ sampannasasso, sulabhā bhikkhā yasmiṃ janapade soyaṃ subhikkho , dullabhā bhikkhā yasminti dubbhikkho, bahavo gāmā asmiṃ janapadeti bahugāmo. Evaṃ bahujano, gāmo. Natthi gāmakhettaṃ yasmiṃ araññe tayidaṃ agāmakaṃ, samāsante ko. Saṃvijjanti manussā yasmiṃ gāme samanusso, na vijjanti manussā yasmiṃ gāme amanusso iccādi.
异依处有财复合词。巴利
Bhinnādhikaraṇabahubbīhi
所谓“异依处有财释”是这样的:有一夜之住处的,称为“一夜住者”;有与同等人共住的,称为“同住者”;由两处所生而具男女二相的,称为“两相者”,此为不省略复合。同样地,颈上有黑色的,即“颈黑者”;胸上有毛的,即“胸毛者”;手中有钵的,即“手持钵者”。同理,有手持剑者、手持杖者;手中有伞的,即“手持伞者”。如是,有手持刀者、手持杖者、手持金刚杵者;有布施志向的,即“布施志向者”、“布施胜解者”;对佛有敬爱的,即“佛敬爱者”;对佛有恭敬的,即“佛恭敬者”、“法恭敬者”等。巴利
Bhinnādhikaraṇabahubbīhi nāma vuccati, ekarattiṃ vāso assāti ekarattivāso, samānena janena saddhiṃ vāso assāti samānavāso, ubhato kammato uppannaṃ byañjanadvayaṃ assāti ubhatobyañjano, aluttasamāso. Evaṃ kaṇṭhasmiṃ kāḷo assāti kaṇṭhekāḷo, urasmiṃ lomāni assāti urasilomo, yassa hatthe patto atthīti pattahattho. Evaṃ asihattho, daṇḍahattho, chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi. Evaṃ satthapāṇi, daṇḍapāṇi, vajirapāṇi, dāne ajjhāsayo assāti dānajjhāsayo, dānādhimuttiko, buddhesu bhatti assāti buddhabhattiko, buddhe gāravo assāti buddhagāravo, dhammagāravo iccādi.
三词有财复合词。巴利
Tipadabahubbīhi
所谓“三词多财释”是指:那些以勇猛获得成就的人,称为“勇猛所获成就者”;那些依法获得财富的人,称为“法所获财富者”;手掌从钵上移开的人,称为“移钵手者”;身体犹如狮子前半身的人,称为“狮子前半身者”;森林中有众多醉象的,称为“众多醉象林”等等。巴利
Tipadabahubbīhi nāma vuccati, parakkamena adhigatā sampadā yehi te parakkamādhigatasampadā, dhammena adhigatā bhogā yehi te dhammādhigatabhogā, oṇīto pattamhā pāṇi yena so oṇītapattapāṇi, sīhassa pubbaddhaṃ viya kāyo assāti sīhapubbaddhakāyo, mattā bahavo mātaṅgā yasmiṃ vaneti mattabahumātaṅgaṃ iccādi.
接下来,说明相违复合。巴利
Atha dvandasamāso dīpiyate.
两个又两个的词是“双”,两个又两个的意义也是“双”;依大注疏,两词相合便称为“双”。因为和“双”这个词相似,整个这样的复合都称为“相违复合”。巴利
Dve ca dve ca padāni dvandā, dve ca dve ca atthā vā dvandā, mahāvuttinā dvinnaṃ dvisaddānaṃ dvandādeso. Dvandasaddasadisattā sabbo cāyaṃ samāso dvandoti vuccati.
或者,两个部分在此被结合、被紧缚,所以称为“双”,这是成双成对的名称,正如“我以头顶礼敬牟尼的双足”中的“双足”那样。然而此处,则是指词对与义对。因为相违复合以两词之义为主。巴利
Atha vā dve avayavā andiyanti bandhiyanti etthāti dvando, yugaḷassetaṃ nāmaṃ ‘‘pādadvandaṃ munindassa, vandāmi sirasāmaha’’nti ettha viya, idha pana padayugaḷaṃ atthayugaḷañca gayhati. Ubhayapadatthapadhāno hi dvando.
有人可能会问:如果相违复合是以两词的意义为主,那么相违复合如何具有“一体意义”的特征?答:因为所述之义不可分割。词一旦进入语句,其作为主语、宾语等的所述之义,由于构成语句的主要成分,便成为诸词最核心的意义;而这所述之义在相违复合中同样不可分割。例如在“舍利弗和目犍连行走”“看见舍利弗和目犍连”等句中,两个意义共用一个格位所缘,以单一主语、单一宾语等形式成为一体。如此,在相违复合中,两个、三个乃至多个词都能获得“一体意义”的特征。巴利
Ettha siyā – yadi ubhayapadatthappadhāno dvando, evañca sati dvande kathaṃ ekatthībhāvalakkhaṇaṃ siyāti? Vuccate – abhinnavidheyyatthattā. Vacanapathañhi patvā kattubhāvakammabhāvādiko vidheyyattho eva padānaṃ accantappadhānattho hoti vacanavākyasampattiyā padhānaṅgattā, so ca vidheyyattho dvandepi abhinno eva hoti. Tathā hi ‘‘sāriputtamoggallānā gacchanti, sāriputtamoggallāne passati’’ iccādīsu dve atthā ekavibhattiyā visayā hutvā ekakattu, ekakammādibhāvena ekattaṃ gacchanti, evaṃ dvandepi dvinnaṃ tiṇṇaṃ bahunnaṃ vā padānaṃ ekatthībhāvalakkhaṇaṃ labbhatiyevāti.
多个带有格尾的词,在“和”的意义上,可以合为一个整体。巴利
Anekaṃ syādyantapadaṃ casaddassa atthe ekatthaṃ hoti vā.
在此,“和”字有四种意义:集合、追加、相互关联、总合。巴利
Ettha ca samuccayo, anvācayo, itarītarayogo, samāhāroti cattāro casaddatthā honti.
其中,什么是集合?例如“他施与衣服、食物与住所”。什么是追加?例如“他既行布施,又守护戒律”。有人说,这两种“和”的意义只在句相违中可得,而不在复合相违中可得,因为复合中的词彼此独立不相关。这在追加中成立,因为涉及不同的行为;而在集合中,如“他施与衣服、食物和住所”或“他施与衣服食物住所”,两种方式皆可成立,因为圣典中有“他成为衣服、食物、住所、病缘药具的获得者”的表述。追加在复合相违中亦非不可得,因为圣典中有“花鬘、香、涂香、佩戴、装饰、庄严之处”的表述。然而,可以这样理解:“和”字的意义分为单一行为和涉及不同行为两类,即集合与追加。其中每一类又分为以部分为主和以整体为主两种,即交互关联与总合。在交互关联中,由于以部分为主,于一切变格中只适用复数。巴利
Tattha samuccayo yathā? Cīvarañca piṇḍapātañca senāsanañca detīti. Anvācayo yathā? Dānañca deti, sīlañca rakkhatīti. Ime dve casaddatthā vākyadvande eva labbhanti, na samāsadvande padānaṃ aññamaññaṃ nirapekkhattāti vadanti. Taṃ anvācaye yujjati nānākriyāpekkhattā, samuccaye pana ‘‘cīvarañca piṇḍapātañca senāsanañca detī’’ti vā ‘‘cīvarapiṇḍapātasenāsanāni detī’’ti vā evaṃ dvidhāpi yojetuṃ yujjatiyeva ‘‘lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti pāḷidassanato. Anvācayopi vā samāsadvande no na labbhati ‘‘mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā’’ti pāḷidassanato. Evaṃ pana yujjeyya – casaddattho ekakriya, nānākriyāpekkhanabhedena duvidho hoti samuccayo, anvācayo cāti, tesu ca ekeko avayavappadhāna, samudāyappadhānabhedena duvidho hoti itarītarayogo, samāhāro cāti. Tattha itarītarayoge avayavappadhānattā sabbavibhattīsu bahuvacanameva yujjati.
在相违复合中,较殊胜者置于前。舍利弗与目犍连,构成“舍利弗目犍连诸人”(主格)、“舍利弗目犍连诸人”(宾格)、“由舍利弗目犍连诸人”(具格)等。同样,如沙门婆罗门、婆罗门居士、刹帝利婆罗门、天人众、日月等。巴利
Dvande paṇītataraṃ pubbe nipatati. Sāriputto ca moggallāno ca sāriputtamoggallānā, sāriputtamoggallāne, sāriputtamoggallānehi iccādi. Evaṃ samaṇabrāhmaṇā, brāhmaṇagahapatikā, khattiyabrāhmaṇā, devamanussā, candimasūriyā.
在音节较少与音节较多的词中,有时将音节较少者置于前,如“村与镇”“村与地方”等。巴利
Appakkhara, bahvakkharesu appakkharaṃ kvaci pubbaṃ hoti, gāmanigamā, gāmajanapadā iccādi.
有时,以 i、u 为末音的词置于前,例如火与烟结合为“火烟”,夜与日结合为“日夜”,界与相则采用词序“界相”,以别于语尾变化形式。巴利
Kvaci ivaṇṇu’vaṇṇantā pubbe honti, aggi ca dhūmo ca aggidhūmā, rattidivā, dhātuliṅgāni.
在以非 a 结尾的词中,以元音起始者置于前,例如义与法结合为“义法”,亦可作“法义”等。巴利
Avaṇṇantesu sarādipadaṃ pubbaṃ hoti, attho ca dhammo ca atthadhammā, dhammatthā vā iccādi.
此规则多适用于二词相违释,而于多词相违释则不适用。巴利
Ayañca niyamo dvipadadvandesu yebhuyyena labbhati, bahupadadvandesu na labbhati.
总合相违释中——巴利
Samāhāradvande –
358 于总合相违释,则为中性。巴利
358.Samāhāre napuṃsakaṃ.
在表示“和”义的合会中,所成的复合词为中性,其单数性即由该合会词本身成就。此合会,于有情肢体等相违释中必定可得,于树木草等相违释中则随宜可有。巴利
Catthe samāhāre ekatthapadaṃ napuṃsakaṃ hoti, ekavacanantattaṃ pana samāhāravacaneneva siddhaṃ, ayañca samāhāro pāṇyaṅgādīnaṃ dvandesu niccaṃ labbhati, rukkhatiṇādīnaṃ dvandesu vikappena labbhati.
这其中,先说于有情肢体的相违释中必然可得的情况:巴利
Tattha niccaladdhesu tāva pāṇyaṅgadvande –
眼与耳合为“眼耳”,口与鼻合为“口鼻”,依“于si等前缩短”之规则而成短音。颚与颈合为“颚颈”。如是,耳与鼻合为“耳鼻”;皮、肉、血合为“皮肉血”;名与色合为“名色”;老与死合为“老死”。又因“多”的规则,有时亦见随宜而成的形式,如手与足合为“手足”或“手足们”等。巴利
Cakkhu ca sotañca cakkhusotaṃ, mukhañca nāsikā ca mukhanāsikaṃ, ‘syādīsu rasso’ti rassattaṃ. Hanu ca gīvā ca hanugīvaṃ. Evaṃ kaṇṇanāsaṃ, chavi ca maṃsañca lohitañca chavimaṃsalohitaṃ, nāmañca rūpañca nāmarūpaṃ, jarā ca maraṇañca jarāmaraṇaṃ. Bahulādhikārā kvaci vikapparūpampi dissati, hatthā ca pādā ca hatthapādaṃ, hatthapādā vā iccādi.
关于“乐器肢体”相违释——巴利
Tūriyaṅgadvande –
舞、歌和奏合为“舞歌奏”。同样地,samma与tāḷa合为“sammatāḷa”,其中“samma”指铜钹,“tāḷa”指手拍;螺、大鼓与小鼓合为“螺大鼓小鼓”等。巴利
Naccañca gītañca vāditañca naccagītavāditaṃ. Evaṃ sammatāḷaṃ, ‘samma’nti kaṃsatāḷaṃ, ‘tāḷa’nti hatthatāḷaṃ, saṅkho ca paṇavo ca ḍiṇḍimo ca saṅkhapaṇavaḍiṇḍimaṃ iccādi.
关于“农具肢体”相违释——巴利
Yoggaṅgadvande –
犁头与刺棒合为“犁头刺棒”,轭与犁合为“轭犁”,等等。巴利
Phālo ca pācanañca phālapācanaṃ, yugañca naṅgalañca yuganaṅgalaṃ iccādi.
于军队支分的相违释中——巴利
Senaṅgadvande –
象与马合为“象马”。同样,车与步兵合为“车步兵”,剑与盾合为“剑盾”——其中的“盾”指防箭的板——弓与箭囊合为“弓箭囊”,等等。巴利
Hatthino ca assā ca hatthiassaṃ. Evaṃ rathapattikaṃ, asi ca cammañca asicammaṃ. ‘Camma’nti saraparittāṇaphalakaṃ, dhanu ca kalāpo ca dhanukalāpaṃ iccādi.
小动物相违释——巴利
Khuddakapāṇadvande –
“虻”与“蚊”合为“虻蚊”。如此类推,“蚂蚁”与“白蚁”合为“蚂蚁白蚁”,“甲虫”与“蝗虫”合为“甲虫蝗虫”等等。巴利
Ḍaṃsā ca makasā ca ḍaṃsamakasaṃ. Evaṃ kunthakipillikaṃ , kīṭapaṭaṅgaṃ iccādi.
常敌相违释——巴利
Niccaveridvande –
蛇与獴合为“蛇獴”,猫与鼠合为“猫鼠”,是为缩短。乌鸦与猫头鹰合为“乌鸦猫头鹰”,蛇与蛙合为“蛇蛙”,龙与金翅鸟合为“龙金翅鸟”,等等。巴利
Ahi ca nakulo ca ahinakulaṃ, biḷāro ca mūsikā ca biḷāramūsikaṃ, rassattaṃ. Kākolūkaṃ, sappamaṇḍūkaṃ, nāgasupaṇṇaṃ iccādi.
于同类相违中──巴利
Sabhāgadvande –
戒与慧合为“戒慧”,止与观合为“止观”,明与行合为“明行”。同样地,念与正知合为“念正知”,惭与愧合为“惭愧”,掉举与恶作合为“掉举恶作”,昏沉与睡眠合为“昏沉睡眠”,等等。巴利
Sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ, samatho ca vipassanā ca samathavipassanaṃ, vijjā ca caraṇañca vijjācaraṇaṃ. Evaṃ satisampajaññaṃ, hiriottappaṃ, uddhaccakukkuccaṃ, thinamiddhaṃ iccādi.
种种相违之双对——巴利
Vividhaviruddhadvande –
善与不善、有罪与无罪、黑与白、劣与胜、巧与愚等。巴利
Kusalākusalaṃ, sāvajjānavajjaṃ, kaṇhasukkaṃ, hīnapaṇītaṃ, chekabālaṃ iccādi.
一合诵之双对——巴利
Ekasaṅgītidvande –
长部与中部合为长中部,增支部与相应部合为增支相应部,犍度与分别合为犍度分别等。巴利
Dīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ, aṅguttarasaṃyuttakaṃ, khandhakavibhaṅgaṃ iccādi.
数目限量之双对——巴利
Saṅkhyāparimāṇadvande –
一与二合为一二,二与三合为二三,三与四合为三四,四与五合为四五等。巴利
Ekakadukaṃ, dukatikaṃ, tikacatukkaṃ, catukkapañcakaṃ iccādi.
低贱种姓等之双对——巴利
Pacanacaṇḍāladvande –
杀羊者与杀猪者合为“杀羊杀猪者”。同样,杀鸟者与猎鹿者、萨波迦族与旃陀罗族、织工与车匠、普库萨族与焚尸者等亦以此类推。巴利
Orabbhikā ca sūkarikā ca orabbhikasūkarikaṃ. Evaṃ sākuṇikamāgavikaṃ, sapākacaṇḍālaṃ, venarathakāraṃ, pukkusachavaḍāhakaṃ iccādi.
性别相异之双对——巴利
Liṅgavisabhāgadvande –
女与男合成“女男”,婢与奴合成“婢奴”等。巴利
Itthipumaṃ, dāsidāsaṃ iccādi.
东方与西方合为东西方。如是,南方与北方合为南北,东方与南方合为东南,东方与北方合为东北,西方与南方合为西南,西方与北方合为西北。巴利
Pubbā ca aparā ca pubbāparaṃ. Evaṃ dakkhiṇuttaraṃ, pubbadakkhiṇaṃ, pubbuttaraṃ, aparadakkhiṇaṃ, aparuttaraṃ.
恒河与耶牟那河组合为“恒河耶牟那”,摩希河与萨罗普河组合为“摩希萨罗普”,一切处为中性,末尾的长音在七种格中变为短音,且为单数形式。巴利
Gaṅgāyamunaṃ, mahisarabhu, sabbattha napuṃsakattā ante dīghānaṃ rassattaṃ sattasu vibhattīsu ekavacanantañca.
在可选所得中,草类特定双对复合词——巴利
Vikappaladdhesu tiṇavisesadvande –
香根草与须芒草合为“香根须芒草”,复数作“香根须芒草”。如是,文阇草与灯心草合为“文阇灯心草”,复数作“文阇灯心草”;迦舍草与拘舍草合为“迦舍拘舍草”,复数作“迦舍拘舍草”。巴利
Usīrāni ca bīraṇāni ca usīrabīraṇaṃ, usīrabīraṇā. Evaṃ muñjapabbajaṃ, muñjapabbajā, kāsakusaṃ, kāsakusā.
特定树木之双对——巴利
Rukkhavisesadvande –
佉陀罗树与波罗奢树合为“佉陀罗波罗奢”,复数作“佉陀罗波罗奢”;陀婆树与阿萨干那树合为“陀婆阿萨干那”,复数作“陀婆阿萨干那”;毕罗叉树与尼瞿陀树合为“毕罗叉尼瞿陀”,复数作“毕罗叉尼瞿陀”;阿说他树与迦毗陀那树合为“阿说他迦毗陀那”,复数作“阿说他迦毗陀那”;萨迦树与沙罗树合为“萨迦沙罗”,复数作“萨迦沙罗”。巴利
Khadiro ca palāso ca khadirapalāsaṃ, khadirapalāsā, dhavo ca assakaṇṇo ca dhavassakaṇṇaṃ, dhavassakaṇṇā, pilakkhanigrodhaṃ, pilakkhanigrodhā, assatthakapītanaṃ , assatthakapītanā, sākasālaṃ, sākasālā.
畜类特指双对复词——巴利
Pasuvisesadvande –
象及野牛,谓象野牛,或象野牛(复数);牛及水牛,谓牛水牛,或牛水牛(复数);鹿及猪,谓鹿猪,或鹿猪(复数);山羊及绵羊,谓山羊绵羊,或山羊绵羊(复数);鸡及猪,谓鸡猪,或鸡猪(复数);象、牛、马及母马,谓象牛马母马,或象牛马母马(复数)。巴利
Gajā ca gavajā ca gajagavajaṃ, gajagavajā, gomahisaṃ, gomahisā, eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyavarāhā, ajeḷakaṃ, ajeḷakā, kukkuṭasūkaraṃ, kukkuṭasūkarā, hatthigavassavaḷavaṃ, hatthigavassavaḷavā.
鸟类特指双对复词——巴利
Sakuṇavisesadvande –
天鹅与比罗婆鸟合为“天鹅比罗婆”,或其复数形式;迦兰陀鸟与轮鸟合为“迦兰陀轮鸟”,或其复数形式;苍鹭与鹤合为“苍鹭鹤”,或其复数形式。巴利
Haṃsabilavaṃ, haṃsabilavā, kāraṇḍavacakkavākaṃ, kāraṇḍavacakkavākā, bakabalākaṃ, bakabalākā.
黄金与金饰合为“黄金金饰”,或其复数形式;摩尼珠、螺贝、珍珠、琉璃合为“摩尼螺贝珍珠琉璃”,或其复数形式;生金与银合为“生金银”,或其复数形式。巴利
Hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇā, maṇi ca saṅkho ca muttā ca veḷuriyañca maṇisaṅkhamuttaveḷuriyaṃ, maṇisaṅkhamuttaveḷuriyā, jātarūparajataṃ, jātarūparajatā.
稻与大麦合为“稻大麦”,或作“稻大麦”(复数);芝麻、绿豆、黑豆合为“芝麻绿豆黑豆”,或作“芝麻绿豆黑豆”(复数);尼波豆与库罗豆合为“尼波库罗豆”,或作“尼波库罗豆”(复数)。巴利
Sāliyavaṃ, sāliyavā, tilamuggamāsaṃ, tilamuggamāsā, nipphāvakulatthaṃ, nipphāvakulatthā.
菜肴之双对巴利
Byañjanānaṃ dvande –
鱼肉(单数)、鱼肉(复数);菜汤(单数)、菜汤(复数);牛乳水牛乳(单数)、牛乳水牛乳(复数);鹿肉猪肉(单数)、鹿肉猪肉(复数);兽肉孔雀肉(单数)、兽肉孔雀肉(复数)。巴利
Macchamaṃsaṃ, macchamaṃsā, sākasūpaṃ, sākasūpā, gabyamāhisaṃ, gabyamāhisā, eṇeyyavārāhaṃ, eṇeyyavārāhā, migamāyūraṃ, migamāyūrā.
迦尸憍萨罗(单数)、迦尸憍萨罗(复数);跋耆末罗(单数)、跋耆末罗(复数);支提梵萨(单数)、支提梵萨(复数);末蹉苏罗色那(单数)、末蹉苏罗色那(复数);俱卢般遮罗(单数)、俱卢般遮罗(复数)。巴利
Kāsikosalaṃ, kāsikosalā, vajjimallaṃ, vajjimallā, cetavaṃsaṃ, cetavaṃsā, majjhañca sūrasenañca majjhasūrasenaṃ, majjhasūrasenā, kurupañcālaṃ, kurupañcālā.
现在宣说六种复合词中,前文已述及与未述及的各别特殊规则。巴利
Idāni pubbe vuttāni avuttāni ca chasu samāsesu visesavidhānāni vuccante.
(一)中性单数化,(二)复合词内部元短音化,(三)阳性化转用,(四)复合词末加ka,(五)复合词末加a,(六)多种替代,(七)不变词,(八)数词。巴利
Napuṃsakekattaṃ, samāsantarasso, pumbhāvātideso, samāsante ka, samāsante a, nānādeso, abyayo, saṅkhyā.
中性单数集巴利
Napuṃsakekattarāsi
其中,所有不变复合词皆为中性;归属于集合义的数词复合词与集合式并列复合词,亦为中性,并以单数表之。巴利
Tattha sabbo abyayībhāvo napuṃsakaliṅgo eva, samāhārabhūtā digu, dvandā napuṃsakā ca ekattasaṅkhyā ca.
359 在某些情况下,亦为中性、单数。巴利
359.Kvacekattañca chaṭṭhiyā.
在属格复合词中,某些情况下作中性、单数。巴利
Chaṭṭhīsamāse kvaci napuṃsakattaṃ ekattañca hoti.
关于“影”:此规则唯适用于集会所。蝗虫之影为“蝗虫影”;如是,则有“车影”、“屋影”。此处则不适用:如树影、山影。对于“集会所”一词,此规则唯适用于非人的集会所。梵天的集会所为“梵天集会所”;如是,则有“天集会所”、“因陀罗集会所”、“夜叉集会所”、“罗刹集会所”。在人间的集会所,则无此用法,如刹帝利集会所、王集会所等。巴利
Chāyā, sabhāsvevāyaṃ vidhi, salabhānaṃ chāyā salabhacchāyaṃ . Evaṃ sakaṭacchāyaṃ, gharacchāyaṃ. Idha na hoti, rukkhacchāyā, pabbatacchāyā. Sabhāsadde amanussasabhāsvevāyaṃ vidhi, brahmūnaṃ sabhā brahmasabhaṃ. Evaṃ devasabhaṃ, indasabhaṃ, yakkhasabhaṃ, rakkhasasataṃ. Manussasabhāsu natthi, khattiyasabhā, rājasabhā iccādi.
“某些情况下”指什么?指王众。巴利
Kvacīti kiṃ? Rājaparisā.
复合词内部元短音化集巴利
Samāsantarassarāsi
依“于syādi等中为短音”之规则,不变复合词、集合义数词复合词、某些并列复合词及依主释复合词,于syādi等语尾中变为短音。巴利
‘Syādīsu rasso’ti suttena abyayībhāva, samāhāradigu, dvandānaṃ kassaci tappurisassa ca syādīsu rasso.
近摩尼,近女,近新妇。巴利
Upamaṇikaṃ adhitthi, upavadhu.
于集合义数词复合词中——巴利
Samāhāradigumhi –
四方、十女、十新妇。巴利
Catuddisaṃ, dasitthi, dasavadhu.
在集合义并列复合词中:巴利
Samāhāradvande –
口鼻、颌颈。巴利
Mukhanāsikaṃ, hanugīvaṃ.
蝗虫影、梵天集会所。巴利
Salabhacchāyaṃ, brahmasabhaṃ.
360 位于末尾且非主要成分的gha与pa。巴利
360.Ghapassantassāppadhānassa.
在syādi等语法形式中,位于末尾且非主要成分的gha与pa转为短音。巴利
Syādīsu antabhūtassa appadhānabhūtassa ca ghapassa rasso hoti.
多处女之男子、多妇人之家族、多新娘之家族。巴利
Bahukañño, poso, bahuitthi, kulaṃ, bahuvadhu, kulaṃ.
近摩尼珠、近妇人、近新娘。巴利
Upamaṇikaṃ, adhitthi, upavadhu.
“处于末尾者”是何义?信财之人。巴利
Antassāti kiṃ? Saddhādhano, puriso.
“非主要者”是何义?王女、王公主、婆罗门亲属。巴利
Appadhānassāti kiṃ? Rājakaññā, rājakumārī, brahmabandhū.
在syādi语尾等当中,当一个既非词尾元音、亦非重音的go出现时,它会变为u。巴利
Syādīsu antabhūtassa appadhānabhūtassa ca gossa u hoti.
三牛、种种牛。巴利
Tiṭṭhagu cittagu.
“非主要成分者”是何义?即王牛。巴利
Appadhānassāti kiṃ? Rājagavo.
“处于末尾者”是何义?即牛群。巴利
Antassāti kiṃ? Gokulaṃ.
阳性化转用集巴利
Pumbhāvātidesarāsi
362 于阴性词中,原本被当作阳性表述的阴性词,在同一意义上转为阳性。巴利
362.Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāvekatthe.
“同一事”即同一所依。当后分处于阴性且与前分同一事时,某些曾说为阳性的阴性词,便会如同阳性一般使用。此为四支规则:前分须是阴性且曾说为阳性,后分须是固定阴性且与前分同一事。巴利
‘Ekatthe’ti tulyādhikaraṇe, itthiyaṃ vattamāne ekatthe uttarapade pare kadāci bhāsitapumo itthiliṅgasaddo pumā iva hoti. Caturaṅgamidaṃ vidhānaṃ, pubbapadaṃ itthiliṅgañca bhāsitapumañca siyā, parapadaṃ niyatitthiliṅgañca pubbapadena ekatthañca siyāti.
如“有长胫者”,即长胫男子、长胫女子、长胫家族。巴利
Dīghā jaṅghā yassa so dīghajaṅgho, puriso, dīghajaṅghā, itthī, dīghajaṅghaṃ, kulaṃ.
在此,有些词在某种情况下呈现阳性形态,在另一种情况下因带有阴性词缀而呈现阴性形态,这些词便称为“所说阳性”。例如:长路(阳性)、长夜(阴性)、已去男子(阳性)、已去女子(阴性)、男孩、女孩、婆罗门男、婆罗门女等。巴利
Ettha ca ye saddā katthaci pulliṅgarūpā honti, katthaci itthipaccayayuttā itthiliṅgarūpā, te bhāsitapumā nāma. Dīgho maggo, dīghā ratti, gato puriso, gatā itthī, kumāro, kumārī, brāhmaṇo, brāhmaṇī iccādi.
然而,那些带有阴性词缀且常恒为阴性形态的词,并不称为“所说阳性”,例如少女、智慧、信、河、女人、地等。同样,本性阴性的词——如天神、夜、母牛、新娘等,以及固定为阳性或中性的词——如帝释、天、梵天神、宝、皈依等,也不称为“所说阳性”。巴利
Ye pana itthipaccayayuttā niccaṃ itthiliṅgarūpā honti, te bhāsitapumā nāma na honti, kaññā, paññā, saddhā, nadī, itthī, pathavī iccādi. Tathā sabhāvaitthiliṅgāpi niyatapunnapuṃsakaliṅgāpi bhāsitapumā na honti, devatā, ratti, dhenu, vadhū, sakko, devo, brahmā, ratanaṃ, saraṇaṃ iccādi.
然而在此,“长”一词在“愚者之长轮回”等句中属于所说阳性,它随所修饰词的性而变化,在这里成为带有阴性词缀的阴性词。依据此规则作阳性转用时,该处的阴性词缀便隐没;依据“ghapassantassāppadhānassā”规则,复合词末的ā变为短音。例如:以少女为妻者,称为“少女妻者”(kumārabhariyo),其中的ī词缀被去除。以年轻女子为妻者,称为“年轻妻者”(yuvajāyo),其中的ti词缀被去除。以梵亲属为妻者,称为“梵亲属妻者”(brahmabandhubhariyo),其中的ū词缀被去除。巴利
Idha pana dīghasaddo ‘‘dīgho bālāna saṃsāro’’ti ādīsu bhāsitapumo, so visesyaliṅgānugatavasena idha itthipaccayayutto itthiliṅgasaddo nāma. Iminā suttena pumbhāvātidese kate tattha āpaccayo antaradhāyati, ‘ghapassantassāppadhānassā’ti suttena samāsantassa ākārassa rassattaṃ, kumārī bhariyā yassa so kumārabhariyo, īpaccayanivatti. Yuvati jāyā yassa so yuvajāyo, tipaccayanivatti. Brahmabandhū bhariyā yassa so brahmabandhubhariyo, ūpaccayanivatti.
为何说“阴性”?若“少女”是宝,则此人称为“少女宝者”(kumārīratano),此处的后词并非阴性,因此不应作阳性转用;如果强行转用,就会变成“少年宝者”(kumāraratano),这样便成了非所欲的意义。巴利
Itthiyanti kiṃ? Kumārī ratanaṃ yassa so kumārīratano, puriso, idha parapadaṃ itthiliṅgaṃ na hoti, tasmā pumbhāvātideso na kātabbo, yadi kareyya, kumāro ratanaṃ yassa kumāraratanoti evaṃ aniṭṭhattho bhaveyya.
“同一事物”指的是什么?若对少女们有敬信,此人称为“少女敬信者”(kumārībhattiko)。同样,对沙门尼有敬信者、对婆罗门尼有敬信者,这些复合词皆以ka收尾。此处,后词与前词并非指同一事物,因此不应作阳性转用;若强行转用,则成为“少年敬信者”(kumārabhattiko),如此便成非所欲之义。巴利
Ekattheti kiṃ? Kumārīsu bhatti yassa so kumārībhattiko. Evaṃ samaṇībhattiko, brāhmaṇībhattiko, samāsante ko, idha parapadaṃ pubbapadena ekatthaṃ na hoti, tasmā pumbhāvātideso na kātabbo, yadi kareyya, kumāresu bhatti yassa so kumārabhattikoti evaṃ aniṭṭhattho bhaveyya.
“阴性”指的是什么?以“应被见”之义而有“见”(diṭṭhi)一词。以村长家族为见者,此人称为“村长见者”(gāmaṇidiṭṭhi)。此处,“村长”一词虽是所说阳性,但因表家族之义而处于中性,且并无阴性后缀,故无需作阳性转用。巴利
Itthīti kiṃ? Daṭṭhabbaṭṭhena diṭṭhi, gāmaṇikulaṃ diṭṭhi yena so gāmaṇidiṭṭhi, idha gāmaṇisaddo bhāsitapumo hoti, idha pana kulavācakattā napuṃsakaliṅge tiṭṭhati, itthipaccayo natthi, tasmā pumbhāvātidesakiccaṃ natthi.
为何说“所说阳性”?以信为本性者,称为“信本性者”(saddhāpakatiko)。同样,慧本性者。此处前词因是固定阴性,故非所说阳性。信财者、慧财者、信重担者、慧重担者——在这些处,有两支之缺失。巴利
Bhāsitapumoti kiṃ? Saddhā pakati yassa so saddhāpakatiko. Evaṃ paññāpakatiko, idha pubbapadaṃ niyatitthiliṅgattā bhāsitapumaṃ na hotīti. Saddhādhano, paññādhano, saddhādhuro paññādhuro iccatra duvaṅgavekallaṃ hoti.
而在持业释中,“同一事物”一词并不单独构成一支,因为此处不涉及多义。腿长,故称“长腿者”(dīghajaṅghā);少女为妻,故称“少女妻”(kumārabhariyā)。同样地,还有刹帝利少女、婆罗门少女;年轻女子为妻,故称“年轻妻”(yuvabhariyā);梵亲属为妻,故称“梵亲属妻”(brahmabandhubhariyā)。巴利
Kammadhārayamhi pana ‘ekatthe’ti padaṃ visuṃ ekaṃ aṅgaṃ na hoti anekatthassa idha asambhavato. Dīghā ca sā jaṅghā cāti dīghajaṅghā, kumārī ca sā bhariyā cāti kumārabhariyā. Evaṃ khattiyakaññā, brāhmaṇakaññā, yuvati ca sā bhariyā cāti yuvabhariyā, brahmabandhū ca sā bhariyā cāti brahmabandhubhariyā.
为何说是“阴性”?少女且为宝,故名“少女宝”(kumārīratanaṃ)。同样,“沙门尼莲花”(samaṇīpadumaṃ)。巴利
Itthiyanti kiṃ? Kumārī ca sā ratanañcāti kumārīratanaṃ. Evaṃ samaṇīpadumaṃ.
为何说是“阴性”?村长家族且为见,故名“村长见”(gāmaṇidiṭṭhi)。巴利
Itthīti kiṃ? Gāmaṇikulañca taṃ diṭṭhi cāti gāmaṇidiṭṭhi.
为何说“所说阳性”?信本性(saddhāpakati)、恒河、爱河、地界。巴利
Bhāsitapumoti kiṃ? Saddhāpakati, gaṅgānadī, taṇhānadī, pathavīdhātu.
然而在专有名词中,即使具备四支,亦不适用此规则,例如:难陀天女、难陀莲池、身至念、第一格、第二格、第五格、第六格等。巴利
Saññāsaddesu pana caturaṅgayuttepi vidhānaṃ na hoti, nandādevī, nandāpokkharaṇī, kāyagatāsati, paṭhamāvibhatti, dutiyāvibhatti, pañcamīvibhatti, chaṭṭhīvibhatti iccādi.
363 于某些缘中。巴利
363.Kvaci paccaye.
当后缀随后时,有时,原本被说作阳性的阴性词,在某些场合会呈现阳性。巴利
Paccaye pare kadāci bhāsitapumo itthiliṅgasaddo kvaci pumāva hoti.
“较聪慧”(byattatarā)、“最聪慧”(byattatamā),此处意指:在众多聪慧女子中,因超越其余而更为聪慧,故称为“较聪慧”与“最聪慧”。同理,还有“较贤智”(paṇḍitatarā)、“最贤智”(paṇḍitatamā)等。巴利
Byattatarā, byattatamā, ettha ca byattānaṃ itthīnaṃ atisayena byattāti byattatarā, byattatamāti attho. Evaṃ paṇḍitatarā, paṇḍitatamā iccādi.
364 “一切”等词,视所说(语境)而定。巴利
364.Sabbādayo vuttimatte.
在所论及之处,名为“一切”等的代词,皆转为阳性。巴利
Vuttimatte ṭhāne sabbādināmakā sabbanāmasaddā pumāva honti.
若以她为首要者,则名为“以她为首要者”。同样地,“以她为主者”;若与她或她们相应,则名为“与她相应者”。她即是首要,故为“她首要者”。同理,“她为主者”;她的面,故为“她面”;在那首偈或那些偈中,故为“于彼”;从那首偈或那些偈而来,故为“从此”;于彼时,故为“那时”等等。巴利
Sā pamukhā yassa so tappamukho. Evaṃ tappadhāno, tāya tāhi vā sampayutto taṃsampayutto. Sā eva pamukhā tappamukhā. Evaṃ tappadhānā, tassā mukhaṃ tammukhaṃ, tassaṃ gāthāyaṃ tāsu gāthāsu vā tatra, tāya gāthato tāhi vā gāthāhi tato, tassaṃ velāyaṃ tadā iccādi.
此处所谓的“所说”,是指复合词、派生词、以动词词根加词缀结尾的词,以及以格词缀结尾的词等之名称。巴利
Ettha ca vutti nāma samāsa, taddhitā’ yādidhātupaccayanta, vibhattipaccayantānaṃ nāmaṃ.
复合词末词缀之集合。巴利
Samāsantakapaccayarāsi
365 在以ī、ū结尾的阴性词后,加上ka。巴利
365.Ltitthiyūhi ko.
在表他义之范畴中,于以ī、ū结尾的阴性词后,普遍加上词缀ka。巴利
Aññapadatthavisaye kattuiccādīhi ltupaccayantehi itthiyaṃ ī, ūkārantehi ca bahulaṃ kapaccayo hoti.
有众多作者之处,该地即称为“多作者”(bahukattuko)。同理,“多转”(bahuvattuko);有众多河流之处,该地即称为“多河”(bahunadiko)。同理,“多女人”(bahuitthiko)村落、“多女人”(bahuitthikā)会堂、“多女人”(bahuitthikaṃ)家族。同理,“多少女”(bahukumārikaṃ)、“多梵亲属”(bahubrahmabandhuko)。巴利
Bahavo kattāro yasmiṃ dese so bahukattuko. Evaṃ bahuvattuko, bahukā nadiyo yasmiṃ dese so bahunadiko. Evaṃ bahuitthiko, gāmo, bahuitthikā, sabhā, bahuitthikaṃ, kulaṃ. Evaṃ bahukumārikaṃ, bahubrahmabandhuko.
此处,“brahmabandhū”的短音形式指婆罗门(男),长音形式指婆罗门女;当后面接ka词缀时,依大规则长音变为短音。巴利
Ettha ca ‘brahmabandhū’ti rassapadaṃ brāhmaṇaṃ vadati, dīghapadaṃ brāhmaṇiṃ vadati, kapaccaye pare dīghānaṃ mahāvuttinā rassattaṃ icchanti.
“Bahulanti”为何义?即“多作者”(bahukattā)的村落(gāmo)。巴利
Bahulanti kiṃ? Bahukattā, gāmo.
在表他义的范畴中,对于以a、i、u结尾的词——以ī、ū结尾的阴性词除外——普遍地,或有选择地,加上ka词缀。巴利
Aññapadatthavisaye ltitthiyūhi aññato avaṇṇivaṇṇuvaṇṇantehi bahulaṃ kapaccayo hoti vā.
首先,对于以a结尾者:巴利
Avaṇṇantamhā tāva –
无村之林野、多村之国土、有水流者、无水流者、有毛者、有翼者、多花环者与多花环、多幻术者与多幻术。巴利
Agāmakaṃ, araññaṃ, bahugāmako, janapado, sasotako, asotako, salomako, sapakkhako, bahumālako, bahumālo, bahumāyako, bahumāyo.
对于以i音结尾者:巴利
Ivaṇṇantamhā –
拥有善见者,名为“正见者”(sammādiṭṭhiko),即“正见”;邪见者、邪见;有夫之妇;信为性者、慧为性者;多手者、多杖者。巴利
Sundarā diṭṭhi yassa so sammādiṭṭhiko, sammādiṭṭhi, micchādiṭṭhiko, micchādiṭṭhi, matapatikā, itthī, saddhāpakatiko, paññāpakatiko, bahuhatthiko, bahudaṇḍiko.
对于以u音结尾者:巴利
Uvaṇṇantamhā –
有因者、无因者,有眼者、无眼者,有比丘者、无比丘者,长寿者、短寿者,多乳牛者、牛栏,多宿夜通晓者,比丘僧团。巴利
Sahetuko, ahetuko, sacakkhuko, acakkhuko, sabhikkhuko, abhikkhuko, dīghāyuko, appāyuko, bahudhenuko, vajo, bahurattaññuko, bhikkhusaṅgho.
在阴性词中,当后续有阴性词尾时,依《大义释》或“非词根者……”等句子,词末的a音普遍变为i音,例如:多子者(阴性)、女人,或多子者(阴性);一子者(阴性)、一子者(阴性)等。巴利
Itthiliṅge kamhi pare akārassa mahāvuttinā vā ‘adhātussa ke…’ti suttena vā bahulaṃ ikārattaṃ hoti, bahuputtikā, itthī, bahuputtakā vā, ekaputtikā, ekaputtakā iccādi.
复合词末尾非接辞集巴利
Samāsantaapaccayarāsi
‘复合词尾+a’,此由两词合成,其意为:成为复合词尾之后,不再有词缀生起。此为统领规则。巴利
‘Samāsanto+a’ iti dvipadamidaṃ, samāsanto hutvā apaccayo hotīti attho. Adhikārasuttamidaṃ.
368 由恶等词与地字合成。巴利
368.Pāpādīhi bhūmiyā.
若以‘恶’等词为后项,与‘地’字合成复合词时,复合词尾a不生起。本应说‘地字’,然为显示其决定的阴性词性,故说‘地’(bhūmiyā)。余处亦然。巴利
Pāpādīhi parāya bhūmiyā samāsanto ahoti, ‘bhūmisaddassā’ti vattabbe niyatitthiliṅgadassanatthaṃ ‘bhūmiyā’ti vuttaṃ. Evaṃ aññatthapi.
“恶地”即诸恶之地,意为诸恶生起之处;“生地”即出生之地,意为导师出生之国。如此,“后地”即后方之地,指中部地区的后方国土。巴利
Pāpānaṃ bhūmi pāpabhūmaṃ, pāpānaṃ uppattibhūmityattho, jātiyā bhūmi jātibhūmaṃ, satthujātaraṭṭhaṃ. Evaṃ pacchābhūmaṃ, majjhimadese pacchābhāgaraṭṭhaṃ.
数词之后与“地”构成复合词时,复合词末的a不生起。巴利
Saṅkhyāhi parāya bhūmiyā samāsanto a hoti.
有两地于此,故称 dvibhūmo(两地者)、dvibhūmako(两地之),如 pāsādo(宫殿),或称 dvibhūmiko(具两地者);有三地,或涵摄于三地者,便称 tebhūmakā dhammā(三地法)、catubhūmakā dhammā(四地法),或称 tebhūmikā(具三地者)、catubhūmikā(具四地者)。在数释复合词(digu)中:两地称为 dvibhūmaṃ,三地称为 tibhūmaṃ,四地称为 catubhūmaṃ,等等。巴利
Dve bhūmiyo etthāti dvibhūmo, dvibhūmako, pāsādo, dvibhūmiko vā, tisso bhūmiyo etesanti vā tīsu bhūmisu pariyāpannāti vā tebhūmakā, dhammā, catubhūmakā, dhammā, tebhūmikā, catubhūmikā vā. Digumhi-dve bhūmiyo dvibhūmaṃ, tisso bhūmiyo tibhūmaṃ, catasso bhūmiyo catubhūmaṃ iccādi.
370 nadī(河)与 godhāvarī(戈达瓦里河)等。巴利
370.Nadīgodhāvarīnaṃ.
在数词之后,与 nadī(河)、godhāvarī(戈达瓦里河)等构成复合词时,词末的 a 不生起。巴利
Saṅkhyāhi parāsaṃ nadī, godhāvarīnaṃ samāsanto a hoti.
五河称为pañcanadaṃ,有五河之处称为pañcanado;七戈达瓦里河称为sattagodhāvaraṃ。巴利
Pañca nadiyo pañcanadaṃ, pañca vā nadiyo yasmiṃ padese so pañcanado, satta godhāvariyo sattagodhāvaraṃ.
371 于无数词与指寸的“他义”与“无数义”中。巴利
371.Asaṅkhyehi caṅgulyānaññāsaṅkhyatthesu.
“他义”与“无数义”,即是“他义与无数义”。其中,“他义”指他词义的多财释,“无数义”指无数义的不变词复合词,并不是指“非他义与无数义”。在排除“他义与无数义”的复合词中,当“指寸”跟在无数前缀与数词之后时,复合词尾a不会生起。由ca(及)字,“善指”、“量指”等得以成立。巴利
Aññattho ca asaṅkhyattho ca aññāsaṅkhyatthā. Tattha ‘aññattho’ti aññapadattho bahubbīhisamāso, ‘asaṅkhyattho’ti asaṅkhyatthasamāso abyayībhāvasamāsoti vuttaṃ hoti, na aññāsaṅkhyatthā anaññāsaṅkhyatthā, aññāsaṅkhyatthavajjitesu samāsesu asaṅkhyehi upasaggehi ca saṅkhyāhi ca parāya aṅguliyā samāsanto a hoti. Casaddena ‘‘sugataṅgulena, pamāṇaṅgulena’’ iccādīni sijjhanti.
由指而出者,名niraṅgula(无指);超越指者,名accaṅgula(过指)。此二非此类复合词。两指合拢者,名dvaṅgula(双指)。巴利
Aṅgulīhi niggataṃ niraṅgulaṃ, aṅguliyo atikkantaṃ accaṅgulaṃ, ime dve amādisamāsā, dve aṅguliyo samāhaṭāti dvaṅgulaṃ.
所谓“非他义与无数义中”者何意?“有五指在此”故得名pañcaṅguli(五指),即手。指之近处名upaṅguli(邻指)。于“四指掩耳”、“八指牙签”、“最多两指”、“最多四指”、“最多八指”等处,“指”(aṅgula)是以a音结尾、表量度之词。巴利
Anaññāsaṅkhyatthesūti kiṃ? Pañca aṅguliyo asminti pañcaṅguli, hattho. Aṅguliyā samīpaṃ upaṅguli. ‘‘Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ osāretvā , aṭṭhaṅgulaṃ dantakaṭṭhaṃ, dvaṅgulaparamaṃ, caturaṅgulaparamaṃ, aṭṭhaṅgulaparama’’ntiādīsu ‘aṅgula’nti akārantaṃ pamāṇavācīsaddantaraṃ.
372 木指。巴利
372.Dārumhaṅgulyā.
在“木”等所表示的其他词义中出现的“指寸”,其复合词尾为a。巴利
Dārusaṅkhāte aññapadatthe pavattāya aṅguliyā samāsanto ahoti.
它具有五指,故称pañcaṅgulaṃ(五指),此即指木。这里,以指寸为量度部分的谷物等,其量度差别便称为“木”(dāru)。巴利
Pañca aṅguliyo assāti pañcaṅgulaṃ, dāru. Ettha ca aṅgulipamāṇāvayavo dhaññādīnaṃ mānaviseso ‘dārū’ti vuccati.
373 由“长”“日”“年”“一方”及“夜”。巴利
373.Dīghāhovassekadesehi ca ratyā.
长、日、年、一方,为相违释。“一方”即初与后。在“非他”义和“无数”义中,“长”等词、无数词、数词若后接“夜”一词,复合词末的a便生起。由ca字之故,“久夜”得以成立。巴利
Dīgho ca aho ca vasso ca ekadeso cāti dvando, ekadeso nāma pubba, parādi, anaññāsaṅkhyatthesu dīghādīhi ca asaṅkhyehi ca saṅkhyāhi ca parāya rattiyā samāsanto a hoti. Casaddena ‘‘ciraratta’’nti sijjhati.
“长夜”即dīgharattaṃ,意指长的昼夜相续。“日夜”合称ahorattaṃ(昼夜),“年所润之夜”称vassarattaṃ(年夜),“夜之初分”称pubbarattaṃ(初夜),“夜之后分”称pararattaṃ(后夜),“夜之半分”称aḍḍharattaṃ(半夜),“超越夜”称atiratto(过夜),“两夜”称dvirattaṃ(双夜)。同样,tirattaṃ(三夜)、caturattaṃ(四夜)、pañcarattaṃ(五夜)、chārattaṃ(六夜),于增数之夜中,有“ekarattaṃ(一夜)、ekarattī”等成立。巴利
Dīghā rattiyo dīgharattaṃ, dīghā rattidivaparaṃparātyattho. Aho ca ratti ca ahorattaṃ, vassena temitā ratti vassarattaṃ, rattiyā pubbaṃ pubbarattaṃ, rattiyā paraṃ pararattaṃ, rattiyā aḍḍhaṃ aḍḍharattaṃ, rattiṃ atikkanto atiratto, dve rattiyo dvirattaṃ. Evaṃ tirattaṃ, caturattaṃ, pañcarattaṃ, chārattaṃ, vādhikārattā ‘‘ekarattaṃ, ekarattī’’ti sijjhati.
“非他义及无数义中”是何意?如“长夜在此处”故称dīgharatti(长夜),即冬季。“夜之近处”称uparatti(邻夜)。巴利
Anaññāsaṅkhyatthesūti kiṃ? Dīghā ratti etthāti dīgharatti, hemanto. Rattiyā samīpaṃ uparatti.
374 于牛之声表皮义与切片义中。巴利
374.Go tvacatthe cālope.
而当“牛”声出现在“非己”、“非他”以及无数等意义中时,在切片义之处,复合词尾不生起a。巴利
Acatthe ca anaññā’saṅkhyatthesu ca pavattā gosaddamhā alopaṭṭhāne samāsanto a hoti.
如“国王的牛”称为rājagavo(王牛)、“自己的牛”称为sagavo(己牛)、“他人的牛”称为paragavo(他牛)、“五头牛”称为pañcagavo,中性形式“五牛”则为pañcagavaṃ。同样地,“十牛”称为dasagavaṃ。巴利
Rañño go rājagavo, attano go sagavo, paresaṃ go paragavo, pañcagavo, pañcagavaṃ. Evaṃ dasagavaṃ.
“切片”指什么?用五头牛买来的,称为pañcagu(五牛价)。而在此,“以此所买”这个意义中,派生词缀被省略,因此不出现词缀,就像在‘gossu’中的接辞一样。巴利
Alopeti kiṃ? Pañcahi gohi kīto pañcagu. Ettha ca tena kītoti etasmiṃ atthe taddhitapaccayassa lopo, tena ayaṃ apaccayo na hoti, ‘gossū’ti ossuttaṃ.
“非义”指什么?牛生和牛,称为gavajagavo(牛生牛);在阴性中,牛性称为gavattaṃ。巴利
Acattheti kiṃ? Gavajā ca gāvo ca gavajagavo, yomhi gossa gavattaṃ.
“非他义与无数义中”指什么?如cittagu(彩牛价)、upagu(近牛价)。巴利
Anaññāsaṅkhyatthesūti kiṃ? Cittagu, upagu.
375 夜昼、木牛、四马。巴利
375.Rattidiva dāragava caturassā.
这三个词都以a音结尾而构成。巴利
Ete tayo saddā aantā nipaccante.
“夜”与“昼”合为rattidivaṃ(昼夜);“木”与“牛”合为dāragavaṃ(木牛);具有四匹母马者,称为caturasso(四马者)。此为无词缀之形;assaṃ(马性)则源自assa(马)的issa atta形。巴利
Ratti ca divā ca rattidivaṃ, dārā ca gāvo ca dāragavaṃ, catasso assiyo yassa so caturasso, apaccayo, assissa issa attaṃ.
376 “随牛”者,即于延伸中随牛而行。巴利
376.Āyāmenugavaṃ.
当行于延伸中时,“随牛”便得以成立。巴利
Āyāme gamyamāne anugavanti nipaccate.
由牛所牵引之车,名为“随牛”。巴利
Gohi anuṭṭhitaṃ sakaṭaṃ anugavaṃ.
“延伸”是何意?即跟随在牛群之后。巴利
Āyāmeti kiṃ? Gunnaṃ pacchā anugu.
377 从“眼”一词,表其他意义。巴利
377.Akkhismāññatthe.
当“眼”一词用于表他义时,其后不出现复合词尾的“a”。巴利
Aññapadatthe pavattā akkhimhā samāsanto a hoti.
眼大之人称为“大眼者”,眼畸形之人称为“异眼者”,眼有数千之人称为“千眼者”,眼红之人称为“红眼者”。同理,眼青之人称为“青眼者”,或“青眼女”。这些复合词皆依多财释摄属,其理亦通于非字面义:眼之正面为“现前”,眼之对面为“对面”,眼之背面为“背面”。此处,眼之声亦涵盖五根。巴利
Visālāni akkhīni yassa so visālakkho, virūpāni akkhīni yassa so virūpakkho, anekasahassāni akkhīni yassa so sahassakkho, lohitāni akkhīni yassa so lohitakkho. Evaṃ nīlakkho, nīlakkhi vā. Bahulādhikārā anaññatthepi, akkhīnaṃ paṭimukhaṃ paccakkhaṃ, akkhīnaṃ parabhāgo parokkhaṃ, akkhīnaṃ tirobhāgo tirokkhaṃ. Akkhisaddena cettha pañcindriyāni gayhanti.
依大规则,部分复合词尾的a、ā、i可作为词缀。巴利
Mahāvuttinā kvaci samāsanto a, ā, ipaccayā honti.
其中,无词缀者:巴利
Tattha apaccaye –
“风友”即风之友;或说,被称为风之友者即是风友,此指火。于一切所爱、不爱及中立者皆为友者,名为“一切友”;或说,一切众生都是他的朋友,故名一切友,这是指修习慈心者。经云:“一切友,一切友。”“恶友”即恶人之友;或说,恶人是他的朋友。经云:“恶友,恶友。”“已派遣自我者”意为已将自我派遣、送出者。“中等者”意为有中等本性存在于其中者。“饥内者”意为有饥饿的内在相续存在于其中者。“善满足者”意为有善满足的自我存在于其中者。“调伏者”意为止此而调伏的自我存在于其中者。“安立者”意为有已安立的自我存在于其中者。等等。巴利
Vāyuno sakhā vāyusakho, vāyusaṅkhāto sakhā assāti vā vāyusakho, aggi, sabbesaṃ piyā’piyamajjhattānaṃ sakhāti sabbasakho, sabbe vā sakhāyo assāti sabbasakho, mettāvihārī. ‘‘Sabbamitto sabbasakho’’ti pāḷi. Pāpānaṃ sakhāti pāpasakho, pāpā sakhāro yassāti vā pāpasakho. ‘‘Pāpamitto pāpasakho’’ti pāḷi. Pahito pesito attā yenāti pahitatto, majjhimo attā sabhāvo yassāti majjhatto, chātaṃ ajjhattasantānaṃ yassāti chātajjhatto, suhito attā yassāti suhitatto , yato saṃyato attā yassāti yatatto, ṭhito attā assāti ṭhitattoiccādi.
“现见法者”意为现见之法存在于彼处者。“遮蔽”即能遮蔽者,这是指痴。“已开显遮蔽者”则是遮蔽已被开显者,因此是指正自觉者。巴利
Paccakkho dhammo yassāti paccakkhadhammā, chādetīti chado, moho, vivaṭo chado yasminti vivaṭacchadā, sammāsambuddho.
具美好之香者,名为好香;具恶劣之香者,名为恶香;具腐臭之香者,名为腐臭香;具芬芳之香者,名为芬芳香。正如经文所说:“我身有好香,亦具功德香。”巴利
Sundaro gandho yassāti sugandhi, kucchito gandho yassāti duggandhi, pūtino gandho yassāti pūtigandhi, surabhino gandho surabhigandhi. ‘‘Sarīrassa sugandhino, guṇagandhiyutto aha’’nti pāḷi.
1 2 3