21. 道如实知见清净之解说显示巴利原文
21. Paṭipadāñāṇadassanavisuddhiniddeso
关于离染污的生灭智之论显示巴利原文
Upakkilesavimuttaudayabbayañāṇakathā
737 其次,以八种智慧达到顶点的观,再加上第九种谛随顺智,这合起来就叫作「道如实知见清净」。在这里,你要知道这八种智慧是:已经脱离染污、安住于道的生灭随观智(也就是观),坏随观智,怖畏现起智,过患随观智,厌离随观智,欲解脱智,审察随观智,以及行舍智。而「第九的谛随顺智」,就是随顺智这个名称。所以,想要圆满这种清净的人,应该从脱离染污的生灭智开始,在这些智慧上努力修习。显示巴利原文
Aṭṭhannaṃ pana ñāṇānaṃ vasena sikhāppattā vipassanā, navamañca saccānulomikañāṇanti ayaṃ nāma. nti cettha upakkilesavimuttaṃ vīthipaṭipannavipassanāsaṅkhātaṃ udayabbayānupassanāñāṇaṃ, bhaṅgānupassanāñāṇaṃ, bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ, ādīnavānupassanāñāṇaṃ, nibbidānupassanāñāṇaṃ, muñcitukamyatāñāṇaṃ, paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ, saṅkhārupekkhāñāṇanti imāni aṭṭha ñāṇāni veditabbāni. nti anulomassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmā taṃ sampādetukāmena upakkilesavimuttaṃ udayabbayañāṇaṃ ādiṃ katvā etesu ñāṇesu yogo karaṇīyo.
738 问:为什么还要在生灭智上努力修习呢?答:是为了观察诸相。因为前面所说的那种生灭智,被十种染污所染污了,没办法依照真实的本性去观察无常、苦、无我这三种相;但脱离了染污的生灭智就可以做到。所以,为了观察诸相,在这里应该再次努力修习。显示巴利原文
Puna udayabbayañāṇe yogo kimatthiyoti ce? Lakkhaṇasallakkhaṇattho. Udayabbayañāṇaṃ hi heṭṭhā dasahi upakkilesehi upakkiliṭṭhaṃ hutvā yāthāvasarasato tilakkhaṇaṃ sallakkhetuṃ nāsakkhi. Upakkilesavimuttaṃ pana sakkoti. Tasmā lakkhaṇasallakkhaṇatthamettha puna yogo karaṇīyo.
739 但是,诸相是因为不去注意什么、被什么所覆盖,所以才不显现的呢?首先,因为不去注意生灭,被相续所覆盖,所以无常相不显现。因为不去注意持续不断的逼迫,被威仪所覆盖,所以苦相不显现。因为不去注意种种界的分别,被密集所覆盖,所以无我相不显现。然而,一旦把握了生灭,当相续被破坏时,无常相就会依照真实的本性显现出来。一旦注意到了持续不断的逼迫,当威仪被揭开时,苦相就会依照真实的本性显现出来。一旦分别了种种界,当密集被破除时,无我相就会依照真实的本性显现出来。显示巴利原文
Lakkhaṇāni pana kissa amanasikārā kena paṭicchannattā na upaṭṭhahanti? tāva udayabbayānaṃ amanasikārā santatiyā paṭicchannattā na upaṭṭhāti. abhiṇhasampaṭipīḷanassa amanasikārā iriyāpathehi paṭicchannattā na upaṭṭhāti. nānādhātuvinibbhogassa amanasikārā ghanena paṭicchannattā na upaṭṭhāti. Udayabbayampana pariggahetvā santatiyā vikopitāya aniccalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti. Abhiṇhasampaṭipīḷanaṃ manasikatvā iriyāpathe ugghāṭite dukkhalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti. Nānādhātuyo vinibbhujitvā ghanavinibbhoge kate anattalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhāti.
740 在这里,应该知道这个区别:无常和无常相是不同的,苦和苦相是不同的,无我和无我相是不同的。其中,「无常」指的就是五蕴。为什么呢?因为它们有生起、灭坏、变异的状态,或者说,因为它们有之后就没有了。这种生起、灭坏、变异,或者说有之后就没有了的行相变化,就是无常相。显示巴利原文
Ettha ca aniccaṃ, aniccalakkhaṇaṃ, dukkhaṃ, dukkhalakkhaṇaṃ, anattā, anattalakkhaṇanti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Tattha nti khandhapañcakaṃ. Kasmā? Uppādavayaññathattabhāvā , hutvā abhāvato vā. Uppādavayaññathattaṃ hutvā abhāvasaṅkhāto vā ākāravikāro.
然而,根据「凡是无常的,就是苦」这句经文,那同样的五蕴也就是苦。为什么呢?因为它们会一次又一次地逼恼(压迫、折磨),这种一次又一次逼恼的行相,就是苦相。显示巴利原文
‘‘Yadaniccaṃ taṃ dukkha’’nti (saṃ. ni. 3.15) vacanato pana tadeva khandhapañcakaṃ . Kasmā? Abhiṇhapaṭipīḷanā, abhiṇhapaṭipīḷanākāro .
然而,根据「凡是苦的,就是无我」这句经文,那同样的五蕴也就是无我。为什么呢?因为它们不能自主、不自在,这种不自在的行相,就是无我相。显示巴利原文
‘‘Yaṃ dukkhaṃ tadanattā’’ti (saṃ. ni. 3.15) pana vacanato tadeva khandhapañcakaṃ . Kasmā? Avasavattanato, avasavattanākāro .
这位瑜伽行者已经摆脱了各种随烦恼,正走在正确的道路上。他运用一种称为“观”的智慧,也就是生灭随观智,如实地去观察一切法的自性。显示巴利原文
Tayidaṃ sabbampi ayaṃ yogāvacaro upakkilesavimuttena vīthipaṭipannavipassanāsaṅkhātena udayabbayānupassanāñāṇena yāthāvasarasato sallakkheti.
坏灭随观智之论显示巴利原文
Bhaṅgānupassanāñāṇakathā
741 他这样观察之后,反复地用“无常、苦、无我”这三个标准去衡量和推度一切物质现象(色法)和精神现象(非色法)。这时,他的智慧变得非常锐利且运转迅速,所有行法(因缘和合的事物)都快速地在他面前呈现出生灭。当智慧锐利地运转、诸行迅速显现时,他不再把注意力延伸到它们的生起、停留、转起或相状上,而是只把注意力安住在它们作为灭尽、衰落、破坏与灭的止息上。当他这样看到属于行法范畴的境界如此生起后又如此止息时,在这个阶段生起的观智,就叫做坏灭随观智。关于这一点,经文中说道——显示巴利原文
Tassevaṃ sallakkhetvā punappunaṃ ‘‘aniccaṃ dukkhamanattā’’ti rūpārūpadhamme tulayato tīrayato taṃ ñāṇaṃ tikkhaṃ hutvā vahati, saṅkhārā lahuṃ upaṭṭhahanti, ñāṇe tikkhe vahante saṅkhāresu lahuṃ upaṭṭhahantesu uppādaṃ vā ṭhitiṃ vā pavattaṃ vā nimittaṃ vā na sampāpuṇāti. Khayavayabhedanirodheyeva sati santiṭṭhati. Tassa ‘‘evaṃ uppajjitvā evaṃ nāma saṅkhāragataṃ nirujjhatī’’ti passato etasmiṃ ṭhāne bhaṅgānupassanaṃ nāma vipassanāñāṇaṃ uppajjati. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
“怎样是简择所缘而在坏灭随观中的慧,就是观智呢?以物质现象(色)作为所缘的心生起之后坏灭了,他简择那个所缘,随观那个心的坏灭。怎样随观呢?随观无常而不是常,随观苦而不是乐,随观无我而不是我,生起厌离而不欢喜,离贪而不染着于贪,令其灭去而不令其集起,舍遣而不执取。”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ ārammaṇapaṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṃ? Rūpārammaṇatā cittaṃ uppajjitvā bhijjati, taṃ ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā tassa cittassa bhaṅgaṃ anupassati . ti kathaṃ anupassati? Aniccato anupassati no niccato, dukkhato anupassati no sukhato, anattato anupassati no attato, nibbindati no nandati, virajjati no rajjati, nirodheti no samudeti, paṭinissajjati no ādiyati.
“随观无常的人,能断除常的想;随观苦的人,能断除乐的想;随观无我的人,能断除我的想;生起厌离的人,能断除欢喜;离贪的人,能断除贪;令灭的人,能断除集;舍遣的人,能断除执取。”显示巴利原文
‘‘Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati. Dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ, anattato anupassanto attasaññaṃ, nibbindanto nandiṃ, virajjanto rāgaṃ, nirodhento samudayaṃ paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati.
“以感受(受)作为所缘的心生起后坏灭……以想(概念认知)作为所缘的心生起后坏灭……以行作为所缘的心生起后坏灭……以识(了别作用)作为所缘的心生起后坏灭……以眼作为所缘的心生起后坏灭……以耳作为所缘的心生起后坏灭……以鼻作为所缘的心生起后坏灭……以舌作为所缘的心生起后坏灭……以身作为所缘的心生起后坏灭……以意作为所缘的心生起后坏灭……以色作为所缘的心生起后坏灭……以声作为所缘的心生起后坏灭……以香作为所缘的心生起后坏灭……以味作为所缘的心生起后坏灭……以触作为所缘的心生起后坏灭……以法作为所缘的心生起后坏灭……以眼识作为所缘的心生起后坏灭……以耳识作为所缘的心生起后坏灭……以鼻识作为所缘的心生起后坏灭……以舌识作为所缘的心生起后坏灭……以身识作为所缘的心生起后坏灭……以意识作为所缘的心生起后坏灭……以眼触作为所缘的心生起后坏灭……以耳触作为所缘的心生起后坏灭……以鼻触作为所缘的心生起后坏灭……以舌触作为所缘的心生起后坏灭……以身触作为所缘的心生起后坏灭……以意触作为所缘的心生起后坏灭……以眼触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以耳触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以鼻触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以舌触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以身触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以意触所生的感受作为所缘的心生起后坏灭……以色想作为所缘的心生起后坏灭……以声想作为所缘的心生起后坏灭……以香想作为所缘的心生起后坏灭……以味想作为所缘的心生起后坏灭……以触想作为所缘的心生起后坏灭……以法想作为所缘的心生起后坏灭……以色思作为所缘的心生起后坏灭……以声思作为所缘的心生起后坏灭……以香思作为所缘的心生起后坏灭……以味思作为所缘的心生起后坏灭……以触思作为所缘的心生起后坏灭……以法思作为所缘的心生起后坏灭……以色爱作为所缘的心生起后坏灭……以声爱作为所缘的心生起后坏灭……以香爱作为所缘的心生起后坏灭……以味爱作为所缘的心生起后坏灭……以触爱作为所缘的心生起后坏灭……以法爱作为所缘的心生起后坏灭……以地界作为所缘的心生起后坏灭……以水界作为所缘的心生起后坏灭……以火界作为所缘的心生起后坏灭……以风界作为所缘的心生起后坏灭……以老死作为所缘的心生起后坏灭,随观无常而断除常想,随观苦而断除乐想,随观无我而断除我想,生起厌离而断除欢喜,离贪而断除贪,令灭而断除集,舍遣而断除执取。”显示巴利原文
‘‘Vedanārammaṇatā…pe… saññārammaṇatā… saṅkhārārammaṇatā… viññāṇārammaṇatā… cakkhārammaṇatā…pe… jarāmaraṇārammaṇatā cittaṃ uppajjitvā bhijjati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati.
事的转移,以及慧的转移;
以及转向之力,此即审察之观。
依同一所缘类推,确定两者相同;
于灭已倾向,此即衰灭相观。
善巧于三随观,及于四种观;
善巧于三现起,于种种见中不动摇。」
显示巴利原文 ‘‘Vatthusaṅkamanā ceva, paññāya ca vivaṭṭanā; Āvajjanābalañceva, paṭisaṅkhāvipassanā. ‘‘Ārammaṇaanvayena, ubho ekavavatthanā; Nirodhe adhimuttatā, vayalakkhaṇavipassanā. ‘‘Ārammaṇañca paṭisaṅkhā, bhaṅgañca anupassati; Suññato ca upaṭṭhānaṃ, adhipaññāvipassanā. ‘‘Kusalo tīsu anupassanāsu, catasso ca vipassanāsu; Tayo upaṭṭhāne kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatī’’ti.
“以被知的意义为智,以了知的意义为慧,所以说:'审察所缘之后,坏灭随观的慧,就是观智。'”(《无碍解道》1.51-52)显示巴利原文
‘‘Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā, tena vuccati ‘ārammaṇapaṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇa’’’nti (paṭi. ma. 1.51-52).
742 这里,「审察所缘」的意思是:审察、了知任何所缘,也就是已经见到它灭尽、坏灭。「坏随观慧」的意思是:对于审察所缘为灭尽、坏灭之后所生起的智慧本身也坏灭,凡是随观这种坏灭的智慧,就称为毗婆观智。那么,「这是如何发生的?」——这是先表达想要解说而作的发问。显示巴利原文
Tattha ti yaṃkiñci ārammaṇaṃ paṭisaṅkhāya jānitvā, khayato vayato disvāti attho. ti tassa, ārammaṇaṃ khayato vayato paṭisaṅkhāya uppannassa ñāṇassa bhaṅgaṃ anupassane yā paññā, idaṃ vipassane ñāṇanti vuttaṃ. Taṃ kathaṃ hotīti ayaṃ tāva kathetukamyatāpucchāya attho. Tato yathā taṃ hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘rūpārammaṇatā’’tiādi vuttaṃ.
这里,「以色为所缘的质多生起后坏灭」的意思是:以颜色作为所缘的心(质多)生起之后便坏灭;或者也可以理解为:在以颜色作为所缘的状态中,心生起之后便坏灭。「审察那所缘」的意思是:审察、了知那个颜色所缘,也就是已经见到它灭尽、坏灭。「随观彼质多的坏灭」的意思是:用某一心见到那个颜色所缘为灭尽、坏灭之后,又用随后生起的心随观那个心的坏灭。因此,古师们说:「他以毗婆观见到所知与智二者。」显示巴利原文
Tattha ti rūpārammaṇaṃ cittaṃ uppajjitvā bhijjati. Atha vā rūpārammaṇabhāve cittaṃ uppajjitvā bhijjatīti attho. ti taṃ rūpārammaṇaṃ paṭisaṅkhāya jānitvā, khayato vayato disvāti attho. ti yena cittena taṃ rūpārammaṇaṃ khayato vayato diṭṭhaṃ, tassa cittassa aparena cittena bhaṅgaṃ anupassatīti attho. Tenāhu porāṇā ‘‘ñātañca ñāṇañca ubhopi vipassatī’’ti.
而在这里,「随观」的意思是:跟随再跟随地观察,也就是用多种行相一再地观察。因此说:「随观:如何随观?随观为无常」等等。显示巴利原文
Ettha ca ti anu anu passati, anekehi ākārehi punappunaṃ passatīti attho. Tenāha – ‘‘anupassatīti kathaṃ anupassati. Aniccato anupassatī’’tiādi.
这里,因为坏灭被称为无常性的最高边际,所以那位随观坏灭的瑜伽行者,随观一切行所包含的都是无常、非常。然后,因为无常就是苦,苦就是无我,所以他随观同样的那些行为苦、非乐;随观为无我、非我。显示巴利原文
Tattha yasmā bhaṅgo nāma aniccatāya paramā koṭi, tasmā so bhaṅgānupassako yogāvacaro sabbaṃ saṅkhāragataṃ aniccato anupassati, no niccato. Tato aniccassa dukkhattā, dukkhassa ca anattattā tadeva dukkhato anupassati, no sukhato. Anattato anupassati no attato.
然而,因为凡是无常、苦、无我的东西,就不应该欢喜。凡是不应该欢喜的东西,就不应该对它染着。因此,顺应于这种坏随观,当见到行所包含的「无常、苦、无我」时,他便厌离而不欢喜,离贪而不染贪。他这样无染着,先用世间智让贪「灭」而「非集」,也就是不让它生起的意思。显示巴利原文
Yasmā pana yaṃ aniccaṃ dukkhamanattā, na taṃ abhinanditabbaṃ. Yañca anabhinanditabbaṃ, na tattha rajjitabbaṃ. Tasmā etasmiṃ bhaṅgānupassanānusārena ‘‘aniccaṃ dukkhamanattā’’ti diṭṭhe saṅkhāragate nibbindati, no nandati. Virajjati, no rajjati. So evaṃ arajjanto lokikeneva tāva ñāṇena rāgaṃ nirodheti, no samudeti. Samudayaṃ na karotīti attho.
或者,他这样离贪,对于已经见到的行所包含的状态,对于未见到的情况也同样用类智让贪灭而不让贪集。他只对灭作意。意思是:他只见到灭,不见到集。显示巴利原文
Atha vā so evaṃ viratto yathā diṭṭhaṃ saṅkhāragataṃ, tathā adiṭṭhampi anvayañāṇavasena nirodheti , no samudeti. Nirodhatova manasikaroti. Nirodhamevassa passati, no samudayanti attho.
这样修行的人,就是“舍弃而不执取”。这是什么意思呢?这种无常等随观,能借助它本身的力量,连同能生起各蕴的业行一起,全面地舍断各种烦恼;又因为见到了有为法的过患,心便倾向、跃入与有为法相反的涅槃,所以称为“遍舍之舍弃”和“趣入之舍弃”。因此,具备这种观慧的比丘,就依照上述方式全面舍断烦恼并趣入涅槃;他不会因为想要再生而执取烦恼,也不会因为没见到有为所缘的过患而执取有为所缘。所以说:“舍弃而不执取”。显示巴利原文
So evaṃ paṭipanno paṭinissajjati, no ādiyati. Kiṃ vuttaṃ hoti? Ayampi aniccādianupassanā tadaṅgavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilesānaṃ pariccajanato, saṅkhatadosadassanena ca tabbiparīte nibbāne tanninnatāya pakkhandanato pariccāgapaṭinissaggo ceva pakkhandanapaṭinissaggo cāti vuccati. Tasmā tāya samannāgato bhikkhu yathāvuttena nayena kilese pariccajati, nibbāne ca pakkhandati. Nāpi nibbattanavasena kilese ādiyati, na adosadassitāvasena saṅkhatārammaṇaṃ. Tena vuccati ‘‘paṭinissajjati no ādiyatī’’ti.
743 现在为了说明他以这些智断除了哪些法,所以说“随观无常而断常想”等等。这里所说的“欢喜”,是指带有欢喜的渴爱。其余的内容,就如文中所说那样可以理解。显示巴利原文
Idānissa tehi ñāṇehi yesaṃ dhammānaṃ pahānaṃ hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahatī’’tiādi vuttaṃ. Tattha nti sappītikaṃ taṇhaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
744 而在偈颂中:“事的转移”,是指见到色的坏灭之后,又见到那个曾经见过坏灭之心的坏灭,这样从先前的事转移到另一件事。“慧的转移”,是指舍弃对生起的关注,而专门安住于灭。“转向之力”,是指见到色的坏灭之后,为了见到那个以坏灭为所缘之心的坏灭,而能够立即转向的能力。“这些是审察后的随观”,这就叫做对所缘审察之后的坏随观。显示巴利原文
Gāthāsu pana ti rūpassa bhaṅgaṃ disvā puna yena cittena bhaṅgo diṭṭho, tassāpi bhaṅgadassanavasena purimavatthuto aññavatthusaṅkamanā. ti udayaṃ pahāya vaye santiṭṭhanā. ti rūpassa bhaṅgaṃ disvā puna bhaṅgārammaṇassa cittassa bhaṅgadassanatthaṃ anantarameva āvajjanasamatthatā. ti esā ārammaṇapaṭisaṅkhābhaṅgānupassanā nāma.
745 “依同一所缘,以推论确定两者相同”,意思是:依据现前所见的所缘,通过类比和随顺推知而这样确定:如同现在这个所缘一样,过去所包含的诸行也曾坏灭,未来所包含的诸行也将会坏灭;这样便以相同的自性确定了过去和未来两者。显示巴利原文
ti paccakkhato diṭṭhassa ārammaṇassa anvayena anugamanena yathā idaṃ, tathā atītepi saṅkhāragataṃ bhijjittha, anāgatepi bhijjissatīti evaṃ ubhinnaṃ ekasabhāveneva vavatthāpananti attho.
古人也这样说:显示巴利原文
Vuttampi cetaṃ porāṇehi –
以此类推过去未来;
一切诸行皆坏灭,
如日出时露珠消散。」
显示巴利原文 ‘‘Saṃvijjamānamhi visuddhadassano, Tadanvayaṃ neti atītanāgate; Sabbepi saṅkhāragatā palokino, Ussāvabindū sūriyeva uggate’’ti.
这样,依据过去和未来两者的坏灭而作出同一确定之后,对于那个就称为坏灭的灭,心已经倾向于它、重视它、趋向它、偏向它、倾注于它,这就是它的意思。这就是所谓的“灭相之观”。显示巴利原文
ti evaṃ ubhinnaṃ bhaṅgavasena ekavavatthānaṃ katvā tasmiññeva bhaṅgasaṅkhāte nirodhe adhimuttatā taggarutā tanninnatā tappoṇatā tappabbhāratāti attho. ti esā vayalakkhaṇavipassanā nāmāti vuttaṃ hoti.
746 “审察所缘”,是指先了知色等所缘。“随观坏灭”,是指见到那个所缘坏灭之后,随观缘取该所缘之心的坏灭。“空的现起”,是指当他这样随观坏灭时,便成就了空的现起:只是诸行在坏灭;它们的坏灭就是死;除此之外,实在没有其他东西。显示巴利原文
ti purimañca rūpādiārammaṇaṃ jānitvā. ti tassārammaṇassa bhaṅgaṃ disvā tadārammaṇassa cittassa bhaṅgaṃ anupassati. nti tassevaṃ bhaṅgaṃ anupassato ‘‘saṅkhārāva bhijjanti, tesaṃ bhedo maraṇaṃ, na añño koci atthī’’ti suññato upaṭṭhānaṃ ijjhati.
因此古人说:显示巴利原文
Tenāhu porāṇā –
「不放逸者见其灭尽,」
「如理以金刚,钻彻于宝石。」
显示巴利原文 ‘‘Khandhā nirujjhanti na catthi añño, Khandhāna bhedo maraṇanti vuccati; Tesaṃ khayaṃ passati appamatto, Maṇiṃva vijjhaṃ vajirena yoniso’’ti.
对所缘进行简择、随观它的坏灭,以及见到空的现起,这些被称为增上慧观。显示巴利原文
ti yā ca ārammaṇapaṭisaṅkhā yā ca bhaṅgānupassanā yañca suññato upaṭṭhānaṃ, ayaṃ adhipaññāvipassanā nāmāti vuttaṃ hoti.
747 一位比丘如果善巧于无常随观、苦随观、无我随观这三种随观,他也就善巧于厌离等四种观。因为他善巧于灭尽、衰灭、空这三种现起,所以在面对“常住”等种种邪见时,内心不会被动摇。显示巴利原文
ti aniccānupassanādīsu tīsu cheko bhikkhu. ti nibbidādīsu ca catūsu vipassanāsu. ti khayato vayato suññatoti imasmiñca tividhe upaṭṭhāne kusalatāya. ti sassatadiṭṭhiādīsu nānappakārāsu diṭṭhīsu na vedhati.
748 他这样不再动摇之后,心中生起这样的忆念:“还没有灭的将来也会灭,还没有破坏的将来也会破坏。”于是,对于不断在破坏的一切诸行,他不再关注它们的生起、住立、转起和相状,只见到它们在破坏。就像脆弱的器皿被打碎,像细微的尘埃被吹散,像芝麻粒被烘炒。又好比一个眼力很好的人,下大雨时站在池塘边或河岸边,看见水面上不断生起大水泡,一生起就迅速破灭;这位比丘也像这样,见到一切诸行在每一刹那都在破坏。世尊正是针对这样修行的人而说:显示巴利原文
So evaṃ avedhamāno ‘‘aniruddhameva nirujjhati, abhinnameva bhijjatī’’ti pavattamanasikāro dubbalabhājanassa viya bhijjamānassa, sukhumarajasseva vippakiriyamānassa, tilānaṃ viya bhajjiyamānānaṃ sabbasaṅkhārānaṃ uppādaṭṭhitipavattanimittaṃ vissajjetvā bhedameva passati. So yathā nāma cakkhumā puriso pokkharaṇītīre vā nadītīre vā ṭhito thūlaphusitake deve vassante udakapiṭṭhe mahantamahantāni udakabubbuḷakāni uppajjitvā uppajjitvā sīghaṃ sīghaṃ bhijjamānāni passeyya, evameva sabbe saṅkhārā bhijjanti bhijjantīti passati. Evarūpaṃ hi yogāvacaraṃ sandhāya vuttaṃ bhagavatā –
「如见水泡,如见阳焰;
如是观察世间者,死王便不见他。」(法句)
显示巴利原文 ‘‘Yathā bubbuḷakaṃ passe, yathā passe marīcikaṃ; Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti. (dha. pa. 170);
749 当他这样反复地观见“一切诸行都在破坏、都在破坏”时,他那以八种利益为眷属的坏随观智便达到了强而有力的程度。这八种利益是:断除有见、舍弃对生命的爱著、恒常用功、活命清净、不再焦虑、无所畏惧、获得忍辱与柔和、克服不乐与乐欲。显示巴利原文
Tassevaṃ ‘‘sabbe saṅkhārā bhijjanti bhijjantī’’ti abhiṇhaṃ passato aṭṭhānisaṃsaparivāraṃ bhaṅgānupassanāñāṇaṃ balappattaṃ hoti. Tatrime aṭṭhānisaṃsā – bhavadiṭṭhippahānaṃ, jīvitanikantipariccāgo, sadāyuttapayuttatā, visuddhājīvitā, ussukkappahānaṃ, vigatabhayatā, khantisoraccapaṭilābho, aratiratisahanatāti.
因此古人说:显示巴利原文
Tenāhu porāṇā –
「见此最上八德,
见已,于彼再再思择;
如衣着火、头燃之牟尼,
随观坏灭,以证得不死。
显示巴利原文 ‘‘Imāni aṭṭhagguṇamuttamāni, Disvā tahiṃ sammasate punappunaṃ; Ādittacelassirasūpamo muni, Bhaṅgānupassī amatassa pattiyā’’ti.
怖畏现起智论显示巴利原文
Bhayatupaṭṭhānañāṇakathā
750 当他这样反复修习、培育、多多修习以一切诸行的灭尽、衰灭、裂隙、坏灭为所缘的坏随观时,那些按照一切有、生、趣、住处、有情居而分类的诸行,对于一个想要安乐生活的怯弱男子来说,就会显现为极大的恐怖,就像狮子、老虎、豹、熊、鬣狗、夜叉、罗刹、凶猛的公牛、凶猛的犬、发情狂暴的野象、可怕的毒蛇、霹雳、坟墓、战场、燃烧的炭坑等可怕的事物一样。当他见到过去的诸行已经灭了,现在的诸行正在灭,未来将要生起的诸行也将会同样地灭去时,就在这个阶段,生起了一种叫做“怖畏现起智”的观智。显示巴利原文
Tassevaṃ sabbasaṅkhārānaṃ khayavayabhedanirodhārammaṇaṃ bhaṅgānupassanaṃ āsevantassa bhāventassa bahulīkarontassa sabbabhavayonigatiṭhitisattāvāsesu pabhedakā saṅkhārā sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassa sīhabyagghadīpiacchataracchayakkharakkhasacaṇḍagoṇacaṇḍakukkurapabhinnamadacaṇḍahatthighoraāsīvisaasanivicakkasusānaraṇabhūmijalitaaṅgārakāsuādayo viya mahābhayaṃ hutvā upaṭṭhahanti. Tassa ‘‘atītā saṅkhārā niruddhā, paccuppannā nirujjhanti, anāgate nibbattanakasaṅkhārāpi evameva nirujjhissantī’’ti passato etasmiṃ ṭhāne nāma uppajjati.
这里有一个譬喻:据说有一位妇人,她的三个儿子犯了王法,国王下令将他们斩首。她和儿子们一起来到刑场。当刽子手砍下长子的头后,接着开始砍次子的头。她见到长子的头已经被斩,次子的头正在被斩,便对幼子也放弃了希望,心想:“他也将像他们一样。”在这个譬喻中,妇人见到长子的头被斩,就好比修行者见到过去诸行的灭去;见到次子的头正在被斩,就好比见到现在诸行的灭去;她放弃对幼子的希望,心想“他也将像他们一样”,就好比修行者见到未来诸行的灭去,心想:“未来将要生起的诸行也将会坏灭。”当他这样观照时,就在这个阶段生起了怖畏现起智。显示巴利原文
Tatrāyaṃ upamā – ekissā kira itthiyā tayo puttā rājaparādhikā, tesaṃ rājā sīsacchedaṃ āṇāpesi. Sā puttehi saddhiṃ āghātanaṃ agamāsi. Athassā jeṭṭhaputtassa sīsaṃ chinditvā majjhimassa chindituṃ ārabhiṃsu. Sā jeṭṭhassa sīsaṃ chinnaṃ majjhimassa ca chijjamānaṃ disvā kaniṭṭhamhi ālayaṃ vissajji ‘‘ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī’’ti. Tattha tassā itthiyā jeṭṭhaputtassa chinnasīsadassanaṃ viya yogino atītasaṅkhārānaṃ nirodhadassanaṃ, majjhimassa chijjamānasīsadassanaṃ viya paccuppannānaṃ nirodhadassanaṃ, ‘‘ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī’’ti kaniṭṭhaputtamhi ālayavissajjanaṃ viya ‘‘anāgatepi nibbattanakasaṅkhārā bhijjissantī’’ti anāgatānaṃ nirodhadassanaṃ. Tassevaṃ passato etasmiṃ ṭhāne uppajjati bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ.
还有一个譬喻:据说有一位在怀孕时就被烦恼染污的妇人,生了十个孩子。其中九个已经死了,一个正在她手里慢慢死去,还有一个还在胎中。她看到九个孩子都死了,第十个也快要死了,于是对胎中那个孩子也断了希望,心想:「他也会像他们一样死去的。」在这个譬喻里,那位妇人忆念九个孩子的死亡,就好比修行者看到过去诸行的坏灭;看到手里那个孩子正在死去,就好比修行者看到现在诸行的坏灭;她对胎中孩子断了希望,就好比修行者看到未来诸行的坏灭。当他这样观照的时候,就在这个阶段生起了怖畏现起智。显示巴利原文
Aparāpi upamā – ekā kira pūtipajā itthī dasa dārake vijāyi. Tesu nava matā, eko hatthagato marati, aparo kucchiyaṃ. Sā nava dārake mate dasamañca mīyamānaṃ disvā kucchigate ālayaṃ vissajji ‘‘ayampi etesaññeva sadiso bhavissatī’’ti. Tattha tassā itthiyā navannaṃ dārakānaṃ maraṇānussaraṇaṃ viya yogino atītasaṅkhārānaṃ nirodhadassanaṃ, hatthagatassa mīyamānabhāvadassanaṃ viya yogino paccuppannānaṃ nirodhadassanaṃ, kucchigate ālayavissajjanaṃ viya anāgatānaṃ nirodhadassanaṃ. Tassevaṃ passato etasmiṃ khaṇe uppajjati bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ.
751 那么,怖畏现起智本身是怖畏,还是不怖畏呢?它并不怖畏。因为它只是在审察:「过去的诸行已经停止了,现在的诸行正在停止,未来的诸行也将会停止。」所以,就像一个有眼睛的人看着城门边的三个炭火坑,他自己并不害怕;他只是这样判断:「凡是掉进去的人,都会受很大的苦。」又像一个有眼睛的人看着依次排列的三种尖桩——佉地罗木尖桩、铁尖桩、金尖桩,他自己并不害怕;他只是这样判断:「凡是落到这些尖桩上的人,都会受很大的苦。」同样地,怖畏现起智本身并不怖畏;它只是对如同三个炭火坑和三种尖桩的三有,作出这样的判断:「过去的诸行已经停止了,现在的诸行正在停止,未来的诸行也将会停止。」然而,因为一切有、生、趣、识住、有情居中的诸行都趋向坏灭,令人感到可怕,所以它们只是作为怖畏而显现出来,因此称为「怖畏现起智」。显示巴利原文
Bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ pana bhāyati na bhāyatīti? Na bhāyati. Tañhi atītā saṅkhārā niruddhā, paccuppannā nirujjhanti, anāgatā nirujjhissantīti tīraṇamattameva hoti. Tasmā yathā nāma cakkhumā puriso nagaradvāre tisso aṅgārakāsuyo olokayamāno sayaṃ na bhāyati, kevalaṃ hissa ‘‘ye ye ettha nipatissanti, sabbe anappakaṃ dukkhamanubhavissantī’’ti tīraṇamattameva hoti. Yathā vā pana cakkhumā puriso khadirasūlaṃ ayosūlaṃ suvaṇṇasūlanti paṭipāṭiyā ṭhapitaṃ sūlattayaṃ olokayamāno sayaṃ na bhāyati, kevalaṃ hissa ‘‘ye ye imesu sūlesu nipatissanti, sabbe anappakaṃ dukkhamanubhavissantī’’ti tīraṇamattameva hoti, evameva bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ sayaṃ na bhāyati, kevalaṃ hissa aṅgārakāsuttayasadisesu, sūlattayasadisesu ca tīsu bhavesu ‘‘atītā saṅkhārā niruddhā, paccuppannā nirujjhanti, anāgatā nirujjhissantī’’ti tīraṇamattameva hoti. Yasmā panassa kevalaṃ sabbabhavayonigatiṭhitinivāsagatā saṅkhārā byasanāpannā sappaṭibhayā hutvā bhayato upaṭṭhahanti, tasmā nti vuccati.
当怖畏之相现起时,圣典中有这样的文句加以说明:显示巴利原文
Evaṃ bhayato upaṭṭhāne panassa ayaṃ pāḷi –
对于修习无常随念的人,什么会以令人怖畏的方式显现?对于修习苦随念的人,什么会以令人怖畏的方式显现?对于修习无我随念的人,什么会以令人怖畏的方式显现?
答案是:对于修习无常随念的人,诸行的相会以怖畏的方式显现;对于修习苦随念的人,诸行的转起会以怖畏的方式显现;对于修习无我随念的人,诸行的相与转起两者都会以怖畏的方式显现。显示巴利原文
‘‘Aniccato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhāti? Dukkhato. Anattato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhātīti? Aniccato manasikaroto nimittaṃ bhayato upaṭṭhāti. Dukkhato manasikaroto pavattaṃ bhayato upaṭṭhāti. Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca bhayato upaṭṭhātī’’ti (paṭi. ma. 1.227).
在这里,「相」就是指诸行的相;这是过去、未来、现在诸行本身的同义语。因为忆念无常的人只看到诸行的死亡,所以相对他来说就作为怖畏而显现出来。「转起」是指在色有和无色有中的转起。因为忆念苦的人,只看到这个通常被认为是乐的转起,其实是连续不断受逼迫的状态,所以转起对他而言就作为怖畏而显现出来。忆念无我的人,则看到相和转起这两者,就像空村、像阳焰、像乾闼婆城等一样,是空的、虚妄的、空无所有的、没有力量的、没有引导者的,所以相和转起这两者对他而言都作为怖畏而显现出来。显示巴利原文
Tattha nti saṅkhāranimittaṃ. Atītānāgatapaccuppannānaṃ saṅkhārānamevetaṃ adhivacanaṃ. Aniccato manasikaronto hi saṅkhārānaṃ maraṇameva passati, tenassa nimittaṃ bhayato upaṭṭhāti. nti rūpārūpabhavapavatti. Dukkhato manasikaronto hi sukhasammatāyapi pavattiyā abhiṇhapaṭipīḷanabhāvameva passati, tenassa pavattaṃ bhayato upaṭṭhāti. Anattato manasikaronto pana ubhayampetaṃ suññagāmaṃ viya marīcigandhabbanagarādīni viya ca rittaṃ tucchaṃ suññaṃ assāmikaṃ apariṇāyakaṃ passati. Tenassa nimittañca pavattañca ubhayaṃ bhayato upaṭṭhātīti.
(四)过患随观智显示巴利原文
Ādīnavānupassanāñāṇakathā
752 当他反复修习、培育、多做那怖畏现起智的时候,在一切有、生、趣、住、有情居中,他看不到任何庇护、任何避难处、任何去处、任何归依处。对于进入一切有、生、趣、住、居处的诸行,哪怕是一行,也没有可以希求或执取的地方。三有就像充满炽燃炭火的炭坑,四大种就像可怕的毒蛇,五蕴就像举着武器的杀手,六内处就像空村,六外处就像劫掠村落的盗贼,七识住和九有情居就像被十一种火燃烧、炽燃、光焰腾耀,一切诸行就像痈、像病、像箭、像祸、像患,成为毫无满足、毫无坚实的大过患之聚而显现出来。显示巴利原文
Tassa taṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ āsevantassa bhāventassa bahulīkarontassa sabbabhavayonigatiṭhitisattāvāsesu neva tāṇaṃ, na leṇaṃ, na gati, nappaṭisaraṇaṃ paññāyati. Sabbabhavayonigatiṭhitinivāsagatesu saṅkhāresu ekasaṅkhārepi patthanā vā parāmāso vā na hoti. Tayo bhavā vītaccikaṅgārapuṇṇaaṅgārakāsuyo viya, cattāro mahābhūtā ghoravisaāsīvisā viya, pañcakkhandhā ukkhittāsikavadhakā viya, cha ajjhattikāyatanāni suññagāmo viya, cha bāhirāyatanāni gāmaghātakacorā viya, satta viññāṇaṭṭhitiyo, nava ca sattāvāsā ekādasahi aggīhi ādittā sampajjalitā sajotibhūtā viya ca, sabbe saṅkhārā gaṇḍabhūtā rogabhūtā sallabhūtā aghabhūtā ābādhabhūtā viya ca nirassādā nirasā mahāādīnavarāsibhūtā hutvā upaṭṭhahanti.
这是什么意思呢?打个比方:有一个想过安稳日子、胆子又小的男人,看到一片外表好像挺吸引人、实际上藏着猛兽的深山密林,就像看到危险一样;看到有老虎的洞穴、有水怪和罗刹的水域、举着剑的敌人、有毒的食物、有盗贼出没的道路、着火的房子、两军交战的战场,也都像看到危险一样。就像这个男人来到有猛兽的深山密林这些地方时,会感到恐怖、惊惧、汗毛直竖,只看到危险;同样地,这位瑜伽行者通过坏灭随观,看到一切诸行都显现为恐怖时,便看出它们完全没有核心、没有任何能让人满足的地方,纯粹只是过患。当他这样看的时候,就叫做过患智生起了。关于这一点,是这样说的:显示巴利原文
Kathaṃ? Sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassa ramaṇīyākārasaṇṭhitampi savāḷakamiva vanagahanaṃ, sasaddūlā viya guhā, sagāharakkhasaṃ viya udakaṃ, samussitakhaggā viya paccatthikā, savisaṃ viya bhojanaṃ, sacoro viya maggo, ādittamiva agāraṃ, uyyuttasenā viya raṇabhūmi. Yathā hi so puriso etāni savāḷakavanagahanādīni āgamma bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto samantato ādīnavameva passati, evamevāyaṃ yogāvacaro bhaṅgānupassanāvasena sabbasaṅkhāresu bhayato upaṭṭhitesu samantato nirasaṃ nirassādaṃ ādīnavameva passati. Tassevaṃ passato nāma uppannaṃ hoti. Yaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ –
“当怖畏显现时,智慧如何成为过患智呢?‘生起是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘转起是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘相是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘造作是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘结生是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘趣是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘发生是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘再生是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘生是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘老是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘病是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘死是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘愁是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘悲是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘恼是怖畏’——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。‘不生起是安稳’——这是寂静道智。‘不转起是安稳’——这是寂静道智。‘无相是安稳’——这是寂静道智。‘不造作是安稳’——这是寂静道智。‘不结生是安稳’——这是寂静道智。‘无趣是安稳’——这是寂静道智。‘不发生是安稳’——这是寂静道智。‘不再生是安稳’——这是寂静道智。‘不生是安稳’——这是寂静道智。‘不老是安稳’——这是寂静道智。‘无病是安稳’——这是寂静道智。‘不死是安稳’——这是寂静道智。‘无愁是安稳’——这是寂静道智。‘无悲是安稳’——这是寂静道智。‘无恼是安稳’——这是寂静道智。‘生起是怖畏,不生起是安稳’——这是寂静道智。‘转起是怖畏,不转起是安稳’——这是寂静道智。‘相是怖畏,无相是安稳’——这是寂静道智。‘造作是怖畏,不造作是安稳’——这是寂静道智。‘结生是怖畏,不结生是安稳’——这是寂静道智。‘趣是怖畏,无趣是安稳’——这是寂静道智。‘发生是怖畏,不发生是安稳’——这是寂静道智。‘再生是怖畏,不再生是安稳’——这是寂静道智。‘生是怖畏,不生是安稳’——这是寂静道智。‘老是怖畏,不老是安稳’——这是寂静道智。‘病是怖畏,无病是安稳’——这是寂静道智。‘死是怖畏,不死是安稳’——这是寂静道智。‘愁是怖畏,无愁是安稳’——这是寂静道智。‘悲是怖畏,无悲是安稳’——这是寂静道智。‘恼是怖畏,无恼是安稳’——这是寂静道智。”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ? Uppādo bhayanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ bhayanti… nimittaṃ bhayanti… āyūhanā bhayanti… paṭisandhi bhayanti… gati bhayanti… nibbatti bhayanti… upapatti bhayanti… jāti bhayanti… jarā bhayanti… byādhi bhayanti… maraṇaṃ bhayanti… soko bhayanti… paridevo bhayanti… upāyāso bhayanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Anuppādo khemanti santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ…pe… anupāyāso khemanti santipade ñāṇaṃ. Uppādo bhayaṃ, anuppādo khemanti santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso bhayaṃ, anupāyāso khemanti santipade ñāṇaṃ.
“生起是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“转起是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“相是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“造作是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“结生是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“趣是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“发生是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“再生是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“生是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“老是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“病是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“死是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“愁是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“悲是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“恼是苦”——这样怖畏显现的智慧,就是过患智。“不生起是乐”——这是寂静道智。“不转起是乐”——这是寂静道智。“无相是乐”——这是寂静道智。“不造作是乐”——这是寂静道智。“不结生是乐”——这是寂静道智。“无趣是乐”——这是寂静道智。“不发生是乐”——这是寂静道智。“不再生是乐”——这是寂静道智。“不生是乐”——这是寂静道智。“不老是乐”——这是寂静道智。“无病是乐”——这是寂静道智。“不死是乐”——这是寂静道智。“无愁是乐”——这是寂静道智。“无悲是乐”——这是寂静道智。“无恼是乐”——这是寂静道智。“生起是苦,不生起是乐”——这是寂静道智。“转起是苦,不转起是乐”——这是寂静道智。“相是苦,无相是乐”——这是寂静道智。“造作是苦,不造作是乐”——这是寂静道智。“结生是苦,不结生是乐”——这是寂静道智。“趣是苦,无趣是乐”——这是寂静道智。“发生是苦,不发生是乐”——这是寂静道智。“再生是苦,不再生是乐”——这是寂静道智。“生是苦,不生是乐”——这是寂静道智。“老是苦,不老是乐”——这是寂静道智。“病是苦,无病是乐”——这是寂静道智。“死是苦,不死是乐”——这是寂静道智。“愁是苦,无愁是乐”——这是寂静道智。“悲是苦,无悲是乐”——这是寂静道智。“恼是苦,无恼是乐”——这是寂静道智。显示巴利原文
‘‘Uppādo dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Anuppādo sukhanti santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ…pe… anupāyāso sukhanti santipade ñāṇaṃ. Uppādo dukkhaṃ, anuppādo sukhanti santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso dukkhaṃ, anupāyāso sukhanti santipade ñāṇaṃ.
当修行者心中生起“一切存在都是世俗现象”的深刻恐惧时,这种智慧就叫做过患智。同样地,当他对“一切运转变化都是世俗现象”、“一切烦恼痛苦都是世俗现象”生起恐惧时,这些也都是过患智。
而当修行者证悟到“不生不灭才是超越世俗的”,这种智慧就叫做寂静境界智。同样地,证悟到“不运转变化才是超越世俗的”、“没有烦恼痛苦才是超越世俗的”,这些也都是寂静境界智。
更进一步,当修行者既能看清“存在是世俗的”,又能证悟“不生不灭是超越世俗的”,这种智慧就是寂静境界智。同样地,既能看清“运转变化是世俗的”,又能证悟“不运转变化是超越世俗的”;乃至既能看清“烦恼痛苦是世俗的”,又能证悟“没有烦恼痛苦是超越世俗的”——这些全都是寂静境界智。显示巴利原文
‘‘Uppādo sāmisanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso sāmisanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Anuppādo nirāmisanti santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ…pe… anupāyāso nirāmisanti santipade ñāṇaṃ. Uppādo sāmisaṃ, anuppādo nirāmisanti santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso sāmisaṃ, anupāyāso nirāmisanti santipade ñāṇaṃ.
当修行者用智慧看到“生起这种现象就是造作”的时候,心里会生起极大的恐惧,这种智慧就叫做“过患智”。同样地,当修行者看到“转动变化就是造作”……乃至看到“逼迫苦恼就是造作”的时候,心里也会生起极大的恐惧,这也是“过患智”。
反过来,当修行者用智慧看到“不再生起就是涅槃”的时候,这种智慧就叫做“寂静境界智”。同样地,当修行者看到“不再转动变化就是涅槃”……乃至看到“不再有逼迫苦恼就是涅槃”的时候,这也是“寂静境界智”。
再进一步,当修行者用智慧看到“生起是造作,不生起才是涅槃”的时候,这也是“寂静境界智”。同样地,当修行者看到“转动变化是造作,不转动变化才是涅槃”……乃至看到“逼迫苦恼是造作,没有逼迫苦恼才是涅槃”的时候,这同样是“寂静境界智”。显示巴利原文
Uppādo ‘‘saṅkhārāti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso saṅkhārāti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Anuppādo nibbānanti santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ…pe… anupāyāso nibbānanti santipade ñāṇaṃ. Uppādo saṅkhārā, anuppādo nibbānanti santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… upāyāso saṅkhārā, anupāyāso nibbānanti santipade ñāṇaṃ.
“见生起与转起、相为苦,
积集与结生,此是过患之智。
不生起、不转起、无相是乐;
不积集、不结生,此是寂静处之智。
此过患之智,于五处生起;
寂静句亦有五处,了知十智;
因为善巧于这两种智,所以在种种异见中不会动摇。
显示巴利原文 ‘‘Uppādañca pavattañca, nimittaṃ dukkhanti passati; Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ, ñāṇaṃ ādīnave idaṃ. ‘‘Anuppādaṃ appavattaṃ, animittaṃ sukhanti ca; Anāyūhanā appaṭisandhi, ñāṇaṃ santipade idaṃ. ‘‘Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ, pañcaṭhānesu jāyati; Pañcaṭhāne santipade, dasa ñāṇe pajānāti; Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatī’’ti.
“知”的意思是智,“了知”的意思是慧。因此说“在怖畏显现时的慧,就是过患智”(《无碍解道》大品1.53)。显示巴利原文
‘‘Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ. Pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati ‘‘bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇa’’nti (paṭi. ma. 1.53).
753 在这里,「生起」是指依靠过去的业作为条件,在这一期生命中出生。「转起」是指这样出生之后,生命过程的持续运转。「相」是指一切有为法的共同特征。「积集」是指能成为未来结生原因的业。「结生」是指未来的出生。「趣」是指结生所投生的地方。「发生」是指五蕴的产生。「再起」是指像「已经入定的人或已经再生的人」这样的说法中所指的业果持续生起。「生」是以有为条件、并且自身又作为老等条件的那种生。老、病、死等概念则容易明白。在这些概念中,只有生起等前五个是作为过患智的实际观察对象来说的;其余的都是它们的同义词。因为「发生」和「生」这两个词,既是「生起」的同义词,也是「结生」的同义词;「趣」和「再起」这两个词,是「转起」的同义词;老等则是「相」的同义词。所以这样说——显示巴利原文
Tattha ti purimakammapaccayā idha uppatti. nti tathā uppannassa pavatti. nti sabbampi saṅkhāranimittaṃ. ti āyatiṃ paṭisandhihetubhūtaṃ kammaṃ. ti āyatiṃ uppatti. ti yāya gatiyā sā paṭisandhi hoti. ti khandhānaṃ nibbattanaṃ. ti ‘‘samāpannassa vā upapannassa vā’’ti (dha. sa. 1289, 1291) evaṃ vuttā vipākappavatti. ti jarādīnaṃ paccayabhūtā bhavapaccayā jāti. Jarāmaraṇādayo pākaṭā eva. Ettha ca uppādādayo pañceva ādīnavañāṇassa vatthuvasena vuttā. Sesā tesaṃ vevacanavasena. Nibbatti jātīti idañhi dvayaṃ uppādassa ceva paṭisandhiyā ca vevacanaṃ. Gati upapattīti idaṃ dvayaṃ pavattassa. Jarādayo nimittassāti. Tenāha –
「他见生起、转起与相为苦,
「积集与结生,此是过患智。」
显示巴利原文 ‘‘Uppādañca pavattañca, nimittaṃ dukkhanti passati; Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ, ñāṇaṃ ādīnave ida’’nti ca. ‘‘Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ, pañcaṭhānesu jāyatī’’ti ca.
而关于「不生起是安稳」等寂静处的智慧,则是为了显示与过患智相对立的智慧而说的。或者可以这样理解:对于那些以怖畏的方式现起而见到过患、内心感到惊恐害怕的修行者,为了让他们生起「也有无畏、安稳、没有过患」这样的安慰,所以也说了这个。或者还可以这样理解:当生起等现象已经以怖畏的方式清楚地现起时,他的心就会倾向于它们的对立面,因此,这也是为了显示由怖畏现起所确立的过患智所带来的利益而说的。应该这样来理解。显示巴利原文
Anuppādo khemanti santipade ñāṇantiādi pana ādīnavañāṇassa paṭipakkhañāṇadassanatthaṃ vuttaṃ. Bhayatupaṭṭhānena vā ādīnavaṃ disvā ubbiggahadayānaṃ abhayampi atthi khemaṃ nirādīnavanti assāsajananatthampi etaṃ vuttaṃ. Yasmā vā panassa uppādādayo bhayato sūpaṭṭhitā honti, tassa tappaṭipakkhaninnaṃ cittaṃ hoti, tasmā bhayatupaṭṭhānavasena siddhassa ādīnavañāṇassa ānisaṃsadassanatthampetaṃ vuttanti veditabbaṃ.
在这里,凡是怖畏,必定是苦;凡是苦,因为它没有脱离轮回的世俗杂染、世间的世俗杂染、烦恼的世俗杂染,所以纯粹属于世俗;凡是世俗,则仅仅是行。因此说:「生起是苦;对于怖畏现起的慧,是过患智」等等。即便如此,在这里仍然应该知道:由于怖畏的行相、苦的行相、世俗的行相等行相存在差别,所以在这些法的生起方式上也有差别。显示巴利原文
Ettha ca yaṃ bhayaṃ, taṃ yasmā niyamato . Taṃ vaṭṭāmisalokāmisakilesāmisehi avippamuttattā . Yañca sāmisaṃ, taṃ . Tasmā ‘‘uppādo dukkhanti bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇa’’ntiādi vuttaṃ. Evaṃ santepi bhayākārena dukkhākārena sāmisākārenāti evaṃ ākāranānattato pavattivasenevettha nānattaṃ veditabbaṃ.
了知过患智的人,能够了知、通达、作证十种智:即以生起等五个为所缘的智,和以不生起等五个为所缘的智。由于他对过患智与寂静处智这两者都善巧通达,所以对于那些以「当生得见涅槃」等方式生起的种种见解,他便不会动摇。其余的意义是明显的。显示巴利原文
ti ādīnavañāṇaṃ pajānanto uppādādivatthukāni pañca, anuppādādivatthukāni pañcāti dasa ñāṇāni pajānāti paṭivijjhati sacchikaroti. ti ādīnavañāṇassa ceva santipadañāṇassa cāti imesaṃ dvinnaṃ kusalatāya. ti paramadiṭṭhadhammanibbānādivasena pavattāsu diṭṭhīsu na vedhati. Sesamettha uttānamevāti.
厌离随观智论显示巴利原文
Nibbidānupassanāñāṇakathā
754 他这样观察一切诸行的过患之后,便对一切被有、生、趣、识住、有情居所包含的、可以破坏的诸行,感到厌离、厌倦、不喜乐。显示巴利原文
So evaṃ sabbasaṅkhāre ādīnavato passanto sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsagate sabhedake saṅkhāragate nibbindati ukkaṇṭhati nābhiramati.
譬如喜爱质多古德山山麓的金鹅王,不喜乐于旃陀罗村门口的不净污水坑,只喜乐于七大湖;同样地,这位瑜伽者鹅王也不喜乐于已经善巧地见到过患的、可以破坏的诸行,但由于具备修习之乐与修习之喜,只喜乐于七随观。显示巴利原文
Seyyathāpi nāma, cittakūṭapabbatapādābhirato suvaṇṇarājahaṃso asucimhi caṇḍālagāmadvāraāvāṭe nābhiramati, sattasu mahāsaresuyeva abhiramati, evameva ayampi yogīrājahaṃso suparidiṭṭhādīnave sabhedake saṅkhāragate nābhiramati. Bhāvanārāmatāya pana bhāvanāratiyā samannāgatattā sattasu anupassanāsuyeva ramati.
又好比兽王狮子,被关在金笼子里并不会感到快乐,它只喜欢在宽广三千由旬的雪山上自在生活。同样地,这位瑜伽者就像狮子一样,即使对三种善趣的生存状态也不感到喜乐,只喜乐于无常、苦、无我这三种随观。显示巴利原文
Yathā ca suvaṇṇapañjare pakkhitto sīho migarājā nābhiramati, tiyojanasahassavitthate pana himavanteyeva ramati, evamayaṃ yogīsīho tividhe sugatibhavepi nābhiramati, tīsu pana anupassanāsuyeva ramati.
又好比全身纯白、七处着地、具足神通力、能在虚空中行走的六牙象王,它不喜欢待在城里,只喜欢雪山中的六牙池林。同样地,这位瑜伽者就像殊胜的象王一样,不喜欢任何诸行,只喜乐于以“不生起才是安稳”等方式所照见的寂静境界,他的心倾向、倾注、趋向于那个境界。显示巴利原文
Yathā ca sabbaseto sattapatiṭṭho iddhimā vehāsaṅgamo chaddanto nāgarājā nagaramajjhe nābhiramati, himavati chaddantadahagahaneyeva abhiramati, evamayaṃ yogīvaravāraṇo sabbasmimpi saṅkhāragate nābhiramati, anuppādo khemantiādinā nayena diṭṭhe santipadeyeva abhiramati, tanninnatappoṇatappabbhāramānaso hotīti.
755 然而,这个厌离随观智与前两种智在意义上是相同的。所以古师们说:显示巴利原文
Taṃ panetaṃ purimena ñāṇadvayena atthato ekaṃ. Tenāhu porāṇā –
「怖畏现起智其实只是一个,却获得了三个名称:因为见到一切诸行是怖畏的,所以称为怖畏现起智;因为对这些诸行生起过患想,所以称为过患随观智;因为对这些诸行生起厌离,所以称为厌离随观智。」显示巴利原文
‘‘Bhayatupaṭṭhānaṃ ekameva tīṇi nāmāni labhati, sabbasaṅkhāre bhayato addasāti bhayatupaṭṭhānaṃ nāma jātaṃ. Tesuyeva saṅkhāresu ādīnavaṃ uppādetīti ādīnavānupassanā nāma jātaṃ. Tesuyeva saṅkhāresu nibbindamānaṃ uppannanti nibbidānupassanā nāma jāta’’nti.
在圣典中也说:「那怖畏现起的智慧、过患的智慧以及厌离,这些法的意义是同一个,只是文句表达有别。」显示巴利原文
Pāḷiyampi vuttaṃ – ‘‘yā ca bhayatupaṭṭhāne paññā, yañca ādīnave ñāṇaṃ, yā ca nibbidā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nāna’’nti (paṭi. ma. 1.227).
欲解脱智论显示巴利原文
Muñcitukamyatāñāṇakathā
756 然而,依靠这个厌离智,当这位善男子对属于一切有、一切生、一切趣、一切识住、一切有情居的所有有裂隙的诸行,生起厌离、厌倦、不喜的时候,他的心对任何一行也不执着、不粘着、不系缚,而想要从一切行处解脱、想要出离。好比什么呢?好比落入网中的鱼、进了蛇口的青蛙、关在笼中的野鸡、被坚固罗网缠住的鹿、在捕蛇者手中的蛇、陷入大泥沼的象、在金翅鸟口中的龙王、进入罗睺口中的月亮、被敌人包围的人等等,这些都想要从那种处境中解脱、想要出离。同样地,那位瑜伽者的心也想要从一切行处解脱、想要出离。于是,当他这样不再依止一切诸行,并想要从一切行处解脱的时候,欲解脱智便生起了。显示巴利原文
Iminā pana nibbidāñāṇena imassa kulaputtassa nibbindantassa ukkaṇṭhantassa anabhiramantassa sabbabhavayonigativiññāṇaṭṭhitisattāvāsagatesu sabhedakesu saṅkhāresu ekasaṅkhārepi cittaṃ na sajjati, na laggati, na bajjhati, sabbasmā saṅkhāragatā muccitukāmaṃ nissaritukāmaṃ hoti. Yathā kiṃ? Yathā nāma jālabbhantaragato maccho, sappamukhagato maṇḍūko, pañjarapakkhitto vanakukkuṭo, daḷhapāsavasagato migo, ahituṇḍikahatthagato sappo, mahāpaṅkapakkhando kuñjaro, supaṇṇamukhagato nāgarājā, rāhumukhappaviṭṭho cando, sapattaparivārito purisoti evamādayo tato tato muccitukāmā nissaritukāmāva honti, evaṃ tassa yogino cittaṃ sabbasmā saṅkhāragatā muccitukāmaṃ nissaritukāmaṃ hoti. Athassa evaṃ sabbasaṅkhāresu vigatālayassa sabbasmā saṅkhāragatā muccitukāmassa uppajjati muñcitukamyatā ñāṇanti.
审察随观智论显示巴利原文
Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathā
757 他这样想要从一切有(生存状态)、生(投生方式)、趣(生命趋向)、识住(识的安住处)、有情居(众生的居所)所包含的一切可破坏的诸行中解脱出来。为了从一切行处解脱,他再次运用审察随观智,提起无常、苦、无我这三相来把握那些诸行。显示巴利原文
So evaṃ sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsagatehi sabhedakehi saṅkhārehi muccitukāmo sabbasmā saṅkhāragatā muccituṃ puna te evaṃ saṅkhāre paṭisaṅkhānupassanāñāṇena tilakkhaṇaṃ āropetvā pariggaṇhāti.
他以这些理由——"不是究竟的、暂时的、被生灭所限定的、会坏灭的、动摇的、可破坏的、无常的、变易法的、不坚实的、非有的、有为的、死法的"——来观一切行为"无常"。显示巴利原文
So sabbasaṅkhāre anaccantikato, tāvakālikato, uppādavayaparicchinnato, palokato, calato, pabhaṅguto, addhuvato, vipariṇāmadhammato, assārakato, vibhavato, saṅkhatato, maraṇadhammatotiādīhi kāraṇehi ti passati.
他以这些理由——"因为是屡屡逼迫的、是苦的、是苦的基础、是病、是痈、是箭、是灾、是疾病、是祸、是灾患、是怖畏、是障碍、不是救护所、不是避难所、不是归依处、是过患、是灾祸之根、是杀戮者、是有漏、是魔的食物、是生法、是老法、是病法、是死法、是愁法、是悲叹法、是苦法、是忧法、是恼法、是杂染法"——来观为"苦"。显示巴利原文
Abhiṇhapaṭipīḷanato, dukkhamato, dukkhavatthuto, rogato, gaṇḍato, sallato, aghato, ābādhato, ītito, upaddavato, bhayato, upasaggato, atāṇato, aleṇato, asaraṇato, ādīnavato, aghamūlato, vadhakato, sāsavato, mārāmisato, jātidhammato, jarādhammato, byādhidhammato, sokadhammato, paridevadhammato, upāyāsadhammato, saṃkilesikadhammatotiādīhi kāraṇehi ti passati.
他以这些理由——"低劣的、恶臭的、卑鄙的、可厌的、不值得庄严的、丑陋的、可怖的"——来观为苦相的眷属"不净"。显示巴利原文
Ajaññato, duggandhato, jegucchato, paṭikkūlato, amaṇḍanārahato, virūpato, bībhacchatotiādīhi kāraṇehi dukkhalakkhaṇassa parivārabhūtato passati.
他以这些理由——"他、无、虚、空无、无主、无主宰者、不自在"——来观为"无我"。显示巴利原文
Parato, rittato, tucchato, suññato, assāmikato, anissarato, avasavattitotiādīhi kāraṇehi passati.
758 这样见的人,施设三相来把握诸行。然而他为什么要这样把握这些呢?是为了成就解脱的方便。显示巴利原文
Evañhi passatānena tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhārā pariggahitā nāma honti. Kasmā panāyamete evaṃ pariggaṇhātīti? Muñcanassa upāyasampādanatthaṃ.
这里有一个比喻:据说有个人想捕鱼,就拿着鱼笼放进水里。他从笼口把手伸进水中,一把抓住了蛇的脖子,高兴地喊道:“我抓到鱼了!”他以为自己真的抓到了大鱼,等把蛇拿出来一看,因为看到了蛇头上的三道花纹,才知道这是条蛇。他顿时害怕起来,看到了其中的危险,对抓到的东西产生了厌恶,只想赶紧摆脱它。为了脱身,他先从食指开始,把被蛇缠住的手解开,然后举起手臂在头上甩了两三圈,把蛇甩得没力气了,才把它放掉,说:“滚吧,恶蛇!”接着急忙跳上池岸,望着刚才走过的路站在那里感叹:“我真是从大蛇的嘴里逃了出来啊!”显示巴利原文
Tatrāyaṃ upamā – eko kira puriso ‘‘macche gahessāmī’’ti macchakhippaṃ gahetvā udake oḍḍāpesi so khippamukhena hatthaṃ otāretvā antoudake sappaṃ gīvāya gahetvā ‘‘maccho me gahito’’ti attamano ahosi. So ‘‘mahā vata mayā maccho laddho’’ti ukkhipitvā passanto sovatthikattayadassanena sappoti sañjānitvā bhīto ādīnavaṃ disvā gahaṇe nibbinno muñcitukāmo hutvā muñcanassa upāyaṃ karonto agganaṅguṭṭhato paṭṭhāya hatthaṃ nibbeṭhetvā bāhuṃ ukkhipitvā uparisīse dve tayo vāre āvijjhitvā sappaṃ dubbalaṃ katvā ‘‘gaccha duṭṭha sappā’’ti nissajjitvā vegena taḷākapāḷiṃ āruyha ‘‘mahantassa vata bho sappassa mukhato muttomhī’’ti āgatamaggaṃ olokayamāno aṭṭhāsi.
在这个比喻中,那个男子以为是鱼而抓住蛇脖子时感到高兴的时刻,就好比这位修行者最初证得“有身”(把五蕴当作实有的身体)时心生欢喜的时刻。他把蛇头从笼口拿出来、看到三道花纹的时刻,就好比修行者分析五蕴的密集假相、从而在一切行法中见到无常、苦、无我这三相的时刻。那个男子感到恐惧的时刻,就好比修行者的“怖畏现起智”(因见到行法的过患而生起怖畏的智慧)。之后,他见到蛇的危险,就好比“过患随观智”(随观行法过患的智慧);对所抓的东西产生厌恶,就好比“厌离随观智”(对行法生起厌离的智慧);想要放开蛇,就好比“欲解脱智”(渴望从行法中解脱的智慧);想办法放手,就好比用“审察随观智”(反复审察行法的智慧)把三相施加于一切行法。就像那个男子把蛇甩了几圈,让它虚弱无力,不能再回头咬人,然后巧妙地把它放掉;同样,这位修行者用三相去反复审视一切行法,使它们的力量变弱,让它们不能再显现出常、乐、净、我的假相,从而巧妙地从中解脱出来。因此才说:“为了成就解脱的方便而这样去把握。”显示巴利原文
Tattha tassa purisassa ‘‘maccho’’ti sappaṃ gīvāya gahetvā tuṭṭhakālo viya imassāpi yogino āditova attabhāvaṃ paṭilabhitvā tuṭṭhakālo, tassa khippamukhato sīsaṃ nīharitvā sovatthikattayadassanaṃ viya imassa ghanavinibbhogaṃ katvā saṅkhāresu tilakkhaṇadassanaṃ, tassa bhītakālo viya imassa bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ. Tato ādīnavadassanaṃ viya ādīnavānupassanāñāṇaṃ, gahaṇe nibbindanaṃ viya nibbidānupassanāñāṇaṃ. Sappaṃ muñcitukāmatā viya muñcitukamyatāñāṇaṃ, muñcanassa upāyakaraṇaṃ viya paṭisaṅkhānupassanāñāṇena saṅkhāresu tilakkhaṇāropanaṃ. Yathā hi so puriso sappaṃ āvijjhitvā dubbalaṃ katvā nivattetvā ḍaṃsituṃ asamatthabhāvaṃ pāpetvā sumuttaṃ muñcati, evamayaṃ yogāvacaro tilakkhaṇāropanena saṅkhāre āvijjhitvā dubbale katvā puna niccasukhasubhaattākārena upaṭṭhātuṃ asamatthataṃ pāpetvā sumuttaṃ muñcati. Tena vuttaṃ ‘‘muñcanassa upāyasampādanatthaṃ evaṃ pariggaṇhātī’’ti.
759 到了这个阶段,他的“审察智”(审察行法三相的智慧)就生起了。关于这个审察智,是这样说的:显示巴利原文
Ettāvatā tassa uppannaṃ hoti . Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
当你把注意力放在无常上时,会生起什么样的审察智慧?当你把注意力放在苦上时,会生起什么样的审察智慧?当你把注意力放在无我上时,会生起什么样的审察智慧?答案是:当你作意无常时,会生起相审察智;当你作意苦时,会生起转起审察智;当你作意无我时,会同时生起相审察智和转起审察智。显示巴利原文
‘‘Aniccato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati? Dukkhato. Anattato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati? Aniccato manasikaroto nimittaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati. Dukkhato manasikaroto pavattaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati. Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjatī’’ti (paṭi. ma. 1.227).
在这里,“相审察”是指以无常相来认知行法的相是“无常的、暂时的”。虽然并不是先认知了行法的相,然后才生起智慧,但根据世俗的语言习惯,就像说“缘于意根和法尘而生起意识”等表达方式一样,才这样说的。或者应该理解为,这是依据“同一性”的道理,把前后阶段合为一体而说的。用这个方法,其余两句(关于“转起审察”和“相与转起审察”)的含义也应该这样理解。显示巴利原文
Ettha ca ti saṅkhāranimittaṃ ‘‘addhuvaṃ tāvakālika’’nti aniccalakkhaṇavasena jānitvā. Kāmañca na paṭhamaṃ jānitvā pacchā ñāṇaṃ uppajjati, vohāravasena pana ‘‘manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇa’’ntiādīni (ma. ni. 3.421) viya evaṃ vuccati. Ekattanayena vā purimañca pacchimañca ekaṃ katvā evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Iminā nayena itarasmimpi padadvaye attho veditabboti.
行舍智论显示巴利原文
Saṅkhārupekkhāñāṇakathā
760 他这样用审察随观智把握了“一切行法都是空的”之后,又用“这是空的,空掉了‘我’和‘我所’(属于我的东西)”来把握两端的空。他这样既看不到“我”,也看不到任何属于自己的东西,又把握了这里所说的四端空:“我不在任何地方;我也不属于任何人的任何东西;在任何地方都没有我的存在;在任何事物中也没有任何东西是属于我的。”显示巴利原文
So evaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇena ‘‘sabbe saṅkhārā suññā’’ti pariggahetvā puna ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’ti (ma. ni. 3.69) dvikoṭikaṃ suññataṃ pariggaṇhāti. So evaṃ neva attānaṃ, na paraṃ kiñci attano parikkhārabhāve ṭhitaṃ disvā puna ‘‘nāhaṃ kvacani, kassaci kiñcanatasmiṃ, na ca mama kvacani, kismiñci kiñcanatatthī’’ti yā ettha catukoṭikā suññatā kathitā, taṃ pariggaṇhāti.
这是什么意思呢?这里说的“我不在任何处”,是指他不在任何地方见到“我”。所谓“我也不是任何人的任何所有”,是指他看不到自己的“我”可以被归为属于任何其他人的任何东西;意思是说,他看不到通过作意“兄弟位”中的兄弟、“朋友位”中的朋友、“资具位”中的资具,就可以推演出这个“我”。在“也不在任何处有我的”这句话里,先暂时去掉“我的”这个词,那么“也不在任何处”就是指他不在任何地方见到别人的“我”。现在再把“我的”这个词放回去,就变成“在任何事物中有任何属于我的吗”:他不会这样认为——“由于某种属于我的所有状态,就有别人的我存在”;意思是说,他看不到因为自己在兄弟那里拥有兄弟、在朋友那里拥有朋友、在资具那里拥有资具这一事实,就可以在任何情况下推演出别人的“我”。因此,他不在任何地方见到自己的“我”;也不见它可以由别人的所有状态而推得;也不见别人的“我”;也不见那别人的“我”可以由自己的所有状态而推得。这样,他就把握了四端关系中的空。显示巴利原文
Kathaṃ? Ayañhi ti kvaci attānaṃ na passati. nti attano attānaṃ kassaci parassa kiñcanabhāve upanetabbaṃ na passati. Bhātiṭṭhānevā bhātaraṃ, sahāyaṭṭhāne vā sahāyaṃ, parikkhāraṭṭhāne vā parikkhāraṃ maññitvā upanetabbaṃ na passatīti attho. ti ettha mama-saddaṃ tāva ṭhapetvā ti parassa ca attānaṃ kvaci napassatīti ayamattho. Idāni mama-saddaṃ āharitvā ti so parassa attā mama kismiñci kiñcanabhāve atthīti na passatīti. Attano bhātiṭṭhāne vā bhātaraṃ, sahāyaṭṭhāne vā sahāyaṃ parikkhāraṭṭhāne vā parikkhāranti kismiñci ṭhāne parassa attānaṃ iminā kiñcanabhāvena upanetabbaṃ na passatīti attho. Evamayaṃ yasmā neva katthaci attānaṃ passati, na taṃ parassa kiñcanabhāve upanetabbaṃ passati, na parassa attānaṃ passati, na parassa attānaṃ attano kiñcanabhāve upanetabbaṃ passati. Tasmānena catukoṭikā suññatā pariggahitā hotīti.
761 他这样把握了四端空之后,又用六种行相来把握空。哪六种呢?眼,对于我来说是空的,或者对于我所来说是空的,或者对于常来说是空的,或者对于坚固来说是空的,或者对于恒常来说是空的,或者对于不变易法来说是空的;耳、鼻、舌、身、意也是如此。色、声、香、味、触、法也是如此。眼识乃至意识也是如此。眼触乃至意触也是如此。这样应该一直延续到老死。显示巴利原文
Evaṃ catukoṭikaṃ suññataṃ pariggahetvā puna chahākārehi suññataṃ pariggaṇhāti. Kathaṃ? Cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā…pe… mano suñño. Rūpā suññā…pe… dhammā suññā. Cakkhuviññāṇaṃ…pe… manoviññāṇaṃ. Cakkhusamphassoti evaṃ yāva jarāmaraṇā nayo netabbo.
762 这样用六种行相把握了空之后,他又用八种行相来把握空。也就是:色没有核心、无核心、离核心,即所谓无常的核心、坚固的核心、乐的核心、我的核心,或所谓常、坚固、恒常、不变易法;受、想、行、识,以及眼等乃至老死,也是没有核心、无核心、离核心,即所谓无常的核心、坚固的核心、乐的核心、我的核心,或所谓常、坚固、恒常、不变易法。就像芦苇没有核心、无核心、离核心;就像蓖麻、优昙婆罗树、塞多梵触树、波利跋陀迦树、泡沫、水泡、阳焰、芭蕉树干、幻术,都没有核心、无核心、离核心;同样地,色乃至老死也没有核心、无核心、离核心,即所谓无常的核心、坚固的核心、乐的核心、我的核心,或所谓常、坚固、恒常、不变易法。显示巴利原文
Evaṃ chahākārehi suññataṃ pariggahetvā puna aṭṭhahākārehi pariggaṇhāti. Seyyathidaṃ – rūpaṃ asāraṃ nissāraṃ sārāpagataṃ niccasārasārena vā dhuvasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ asāraṃ nissāraṃ sārāpagataṃ niccasārasārena vā dhuvasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā. Yathā naḷo asāro nissāro sārāpagato. Yathā eraṇḍo… yathā udumbaro… yathā setavaccho… yathā pāḷibhaddako… yathā pheṇapiṇḍo… yathā udakabubbuḷaṃ… yathā marīci… yathā kadalikkhandho… yathā māyā asārā nissārā sārāpagatā, evameva rūpaṃ…pe… jarāmaraṇaṃ asāraṃ nissāraṃ sārāpagataṃ niccasārasārena vā…pe… avipariṇāmadhammena vāti (cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 88).
763 他这样用八种行相把握了空之后,再用十种行相来把握空。即:他见到色是(一)无,(二)虚,(三)空,(四)无我,(五)无自在,(六)非随欲所作,(七)不可得,(八)不自主,(九)是他,(十)远离。他见到受是无、虚、空、无我、无自在、非随欲所作、不可得、不自主、是他、远离。想是无、虚、空、无我、无自在、非随欲所作、不可得、不自主、是他、远离。他见到行是无、虚、空、无我、无自在、非随欲所作、不可得、不自主、是他、远离。他见到识是无、虚、空、无我、无自在、非随欲所作、不可得、不自主、是他、远离。显示巴利原文
So evaṃ aṭṭhahākārehi suññataṃ pariggahetvā puna dasahākārehi pariggaṇhāti, rūpaṃ rittato passati. Tucchato… suññato… anattato… anissariyato… akāmakāriyato… alabbhanīyato… avasavattakato… parato… vivittato passati. Vedanaṃ…pe… viññāṇaṃ rittato…pe… vivittato passatīti.
764 他这样用十种行相把握了空之后,再用十二种行相来把握空。即所谓:色不是有情,不是命者,不是人,不是青年,不是女人,不是男人,不是我,不是我所;不是我,不是我的,不是他人的,不是任何人的。受……乃至……识也不是有情,不是命者,不是人,不是青年,不是女人,不是男人,不是我,不是我所;不是我,不是我的,不是他人的,不是任何人的。显示巴利原文
Evaṃ dasahākārehi suññataṃ pariggahetvā puna dvādasahākārehi pariggaṇhāti. Seyyathidaṃ – rūpaṃ na satto, na jīvo, na naro, na māṇavo, na itthī, na puriso, na attā, na attaniyaṃ. Nāhaṃ, na mama, na aññassa, na kassaci. Vedanā…pe… viññāṇaṃ na kassacīti (cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 88).
765 他这样用十二种行相把握了空之后,再用推度遍知的四十二种行相来把握空。即他见到色是无常、苦、病、痈、箭、灾难、疾患、他、坏灭、灾疫、祸患、怖畏、灾患、动摇、坏、非恒、非保护所、非避难所、非皈依处、非堪作皈依法、无、虚、空、无我、无乐味、过患、变易法、无实、恶之根、杀戮者、非有、有漏、有为、魔食、生法、老法、病法、死法、愁叹苦忧恼法、集、灭、出离。受、想、行、识也是如此,见到为无常、苦、病、痈、箭、灾难、疾患、他、坏灭、灾疫、祸患、怖畏、灾患、动摇、坏、非恒、非保护所、非避难所、非皈依处、非堪作皈依法、无、虚、空、无我、无乐味、过患、变易法、无实、恶之根、杀戮者、非有、有漏、有为、魔食、生法、老法、病法、死法、愁叹苦忧恼法、集、灭、出离。显示巴利原文
Evaṃ dvādasahākārehi suññataṃ pariggaṇhitvā puna tīraṇapariññāvasena dvācattālīsāya ākārehi suññataṃ pariggaṇhāti, rūpaṃ aniccato… dukkhato… rogato… gaṇḍato… sallato… aghato… ābādhato… parato… palokato… ītito… upaddavato… bhayato… upasaggato… calato… pabhaṅguto… addhuvato… atāṇato… aleṇato… asaraṇato… asaraṇībhūtato… rittato… tucchato… suññato… anattato… anassādato… ādīnavato… vipariṇāmadhammato… assārakato… aghamūlato… vadhakato… vibhavato… sāsavato… saṅkhatato… mārāmisato… jātidhammato… jarādhammato… byādhidhammato… maraṇadhammato… sokaparidevadukkhadomanassaupāyāsadhammato… samudayato… atthaṅgamato… anassādato … ādīnavato… nissaraṇato passati. Vedanaṃ…pe… viññāṇaṃ aniccato…pe… nissaraṇato passati.
所以经中说:"当他把色看作是:无常、苦、病、痈、箭、灾难、疾患、他、坏灭、灾疫、祸患、怖畏、灾患、动摇、坏、非恒、非保护所、非避难所、非皈依处、非堪作皈依法、无、虚、空、无我、无乐味、过患、变易法、无实、恶之根、杀戮者、非有、有漏、有为、魔食、生法、老法、病法、死法、愁叹苦忧恼法、集、灭、出离时,他就观察世间为空。当他把受(感受)……乃至……识(意识)看作是:无常、苦、病、痈、箭、灾难、疾患、他、坏灭、灾疫、祸患、怖畏、灾患、动摇、坏、非恒、非保护所、非避难所、非皈依处、非堪作皈依法、无、虚、空、无我、无乐味、过患、变易法、无实、恶之根、杀戮者、非有、有漏、有为、魔食、生法、老法、病法、死法、愁叹苦忧恼法、集、灭、出离时,他就观察世间为空。"显示巴利原文
Vuttampi cetaṃ – ‘‘rūpaṃ aniccato…pe… nissaraṇato passanto suññato lokaṃ avekkhati. Vedanaṃ…pe… viññāṇaṃ aniccato…pe… nissaraṇato passanto suññato lokaṃ avekkhati’’.
“摩伽罗阇!常具正念,观察世间为空,
破除我见,如此能超越于死;
如此观察世间者,死王不得见他。」
显示巴利原文 ‘‘Suññato lokaṃ avekkhassu, mogharāja sadā sato; Attānudiṭṭhiṃ ūhacca, evaṃ maccutaro siyā; Evaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti. (su. ni. 1125; cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 88);
766 当他这样见到诸行为空之后,再把无常、苦、无我这三相应用于诸行而把握它们,他便舍断了怖畏与欢喜,对诸行不再关切,保持中立,不执取为"我"或"我所",就像一个与妻子离了婚的人一样。显示巴利原文
Evaṃ suññato disvā tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre pariggaṇhanto bhayañca nandiñca vippahāya saṅkhāresu udāsīno ahosi majjhatto, ahanti vā mamanti vā na gaṇhāti vissaṭṭhabhariyo viya puriso.
打个比方:有一个男子,他的妻子很可爱、合他心意、讨他喜欢,他连片刻都无法忍受与她分离,极度地执着她为"我的"。当他看见那女人跟其他男子站在一起、坐在一起、交谈或欢笑时,就会生气、不满,感受到极度的忧苦。后来,他见到了那女人的过失,想要舍弃她,便与她离异,不再执取她为"我的"。从那时起,即使看见她跟任何人做任何事,他既不生气,也不陷入忧苦,反而只是对她漠不关心,保持中立。同样地,这位想要从一切诸行中解脱的瑜伽者,以审察随观智把握诸行,不见有任何应执取为"我""我所"的东西,舍断了怖畏与欢喜,对一切诸行漠不关心,保持中立。显示巴利原文
Yathā nāma purisassa bhariyā bhaveyya iṭṭhā kantā manāpā, so tāya vinā muhuttampi adhivāsetuṃ na sakkuṇeyya, ativiya naṃ mamāyeyya, so taṃ itthiṃ aññena purisena saddhiṃ ṭhitaṃ vā nisinnaṃ vā kathentiṃ vā hasantiṃ vā disvā kupito assa anattamano, adhimattaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeyya. So aparena samayena tassā itthiyā dosaṃ disvā muñcitukāmo hutvā taṃ vissajjeyya, na naṃ mamāti gaṇheyya. Tato paṭṭhāya taṃ yenakenaci saddhiṃ yaṃkiñci kurumānaṃ disvāpi neva kuppeyya, na domanassaṃ āpajjeyya, aññadatthu udāsīnova bhaveyya majjhatto. Evamevāyaṃ sabbasaṅkhārehi muñcitukāmo hutvā paṭisaṅkhānupassanāya saṅkhāre pariggaṇhanto ahaṃ mamāti gahetabbaṃ adisvā bhayañca nandiñca vippahāya sabbasaṅkhāresu udāsīno hoti majjhatto.
对于这样知、这样见的人,他的心对于三有、四生、五趣、七识住、九有情居,退缩、卷缩、回转而不伸展,住立于舍(平等中立)或厌恶。显示巴利原文
Tassa evaṃ jānato evaṃ passato tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu cittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati, upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti.
就像滴在稍微倾斜的莲叶上的水珠,会退缩、卷缩、回转而不伸展;同样地,他的心对于三有,退缩、卷缩、回转而不伸展。又像鸡毛或筋片被投入火中,会退缩、卷缩、回转而不伸展;同样地,他的心对于三有,退缩、卷缩、回转而不伸展,住立于舍或厌恶。这样,就称为行舍智的生起。显示巴利原文
Seyyathāpi nāma padumapalāse īsakapoṇe udakaphusitāni patilīyanti patikuṭanti pativattanti na sampasāriyanti, evameva…pe… seyyathāpi nāma kukkuṭapattaṃ vā nahārudaddulaṃ vā aggimhi pakkhittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati (a. ni. 7.49), evameva tassa tīsu bhavesu cittaṃ…pe… upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti. Iccassa nāma uppannaṃ hoti.
767 然而,如果这行舍智见到寂静处的涅槃是寂静的,它便会舍弃一切行的转起,只跃入涅槃。如果它没有见到涅槃是寂静的,就会一再地以诸行为所缘而转起,就像航海者用的方向鸦一样。据说,航海商人登船时会带上一种叫方向鸦的鸟。当船被风吹离航道,漂流而看不见陆地时,他们便放出方向鸦。那鸦从桅杆顶飞起,遍寻一切方向与偏角;如果见到陆地,便径直朝那个方向飞去;如果见不到,就回来停在桅杆顶上。同样地,如果行舍智见到寂静处的涅槃是寂静的,便舍弃一切行的转起,只跃入涅槃;如果见不到,就一再地以诸行为所缘而转起。显示巴利原文
Taṃ panetaṃ sace santipadaṃ nibbānaṃ santato passati, sabbaṃ saṅkhārappavattaṃ vissajjetvā nibbānameva pakkhandati. No ce nibbānaṃ santato passati, punappunaṃ saṅkhārārammaṇameva hutvā pavattati sāmuddikānaṃ disākāko viya. Sāmuddikā kira vāṇijakā nāvaṃ ārohantā disākākaṃ nāma gaṇhanti, te yadā nāvā vātakkhittā videsaṃ pakkhandati, tīraṃ na paññāyati, tadā disākākaṃ vissajjenti. So kūpakayaṭṭhito ākāsaṃ laṅghitvā sabbā disā ca vidisā ca anugantvā sace tīraṃ passati, tadabhimukhova gacchati. No ce passati, punappunaṃ āgantvā kūpakayaṭṭhiṃyeva allīyati. Evameva sace saṅkhārupekkhāñāṇaṃ santipadaṃ nibbānaṃ santato passati, sabbaṃ saṅkhārappavattaṃ vissajjetvā nibbānameva pakkhandati. No ce passati, punappunaṃ saṅkhārārammaṇameva hutvā pavattati.
行舍智的状态,就像在粉筛上旋转的面粉,也像弹打已经去掉种子的棉花。它以种种方式把握诸行,舍断怖畏与欢喜,在审察诸行中保持中舍,以三种随观的方式而安住。这样安住的人,就能达到三解脱门的状态,成为七种圣者各自的缘。显示巴利原文
Tadidaṃ suppagge piṭṭhaṃ vaṭṭayamānaṃ viya. Nibbaṭṭitakappāsaṃ vihanamānaṃ viya nānappakārato saṅkhāre pariggahetvā bhayañca nandiñca pahāya saṅkhāravicinane majjhattaṃ hutvā tividhānupassanāvasena tiṭṭhati. Evaṃ tiṭṭhamānaṃ tividhavimokkhamukhabhāvaṃ āpajjitvā sattaariyapuggalavibhāgāya paccayo hoti.
768 在这里,因为是以三种随观的方式转起,依三根的增上力,所以称为达到三解脱门的状态。也就是说,三种随观就叫做三解脱门。正如经中所说——显示巴利原文
Tatridaṃ tividhānupassanāvasena pavattanato tiṇṇaṃ indriyānaṃ ādhipateyyavasena tividhavimokkhamukhabhāvaṃ āpajjati nāma. Tisso hi anupassanā tīṇi vimokkhamukhānīti vuccanti. Yathāha –
这三解脱门确实能引导人出离世间:通过观察一切有为法都有界限、有限度,进而让心融入无相界;通过对一切有为法激发厌离心,进而让心融入无愿界;通过观察一切法都不是我、不属于我,进而让心融入空界。这三解脱门确实能引导人出离世间。显示巴利原文
‘‘Tīṇi kho panimāni vimokkhamukhāni lokaniyyānāya saṃvattanti, sabbasaṅkhāre paricchedaparivaṭumato samanupassanatāya, animittāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya, sabbasaṅkhāresu manosamuttejanatāya, appaṇihitāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya, sabbadhamme parato samanupassanatāya, suññatāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya, imāni tīṇi vimokkhamukhāni lokaniyyānāya saṃvattantī’’ti (paṭi. ma. 1.219).
在这段引文中,「为有界限、有范围」是指依生灭而成为界限与范围。因为无常随观先用「诸行在生起之前不存在」来限定它们;然后又探求它们的去向,随观为有范围:「它们不会越过灭,不去别的地方,就在这里消失。」「激发其心」是指让心生起警觉;因为以苦随观,心对于诸行生起警觉。「随观为异己」是指这样观为无我:「不是我,不是我的。」应当知道这三句是表示无常随观等。因此,在后面的答问中说:「作意为无常时,诸行显现为必坏灭;作意为苦时,诸行显现为怖畏;作意为无我时,诸行显现为空。」显示巴利原文
Tattha ti udayabbayavasena paricchedato ceva parivaṭumato ca. Aniccānupassanaṃ hi ‘‘udayato pubbe saṅkhārā natthī’’ti paricchinditvā tesaṃ gatiṃ samannesamānaṃ ‘‘vayato paraṃ na gacchanti, ettheva antaradhāyantī’’ti parivaṭumato samanupassati. ti cittasaṃvejanatāya . Dukkhānupassanena hi saṅkhāresu cittaṃ saṃvejeti. ti ‘‘nāhaṃ, na mamā’’ti evaṃ anattato samanupassanatāya. Iti imāni tīṇi padāni aniccānupassanādīnaṃ vasena vuttānīti veditabbāni. Teneva tadanantare pañhavissajjane vuttaṃ – ‘‘aniccato manasikaroto khayato saṅkhārā upaṭṭhahanti. Dukkhato manasikaroto bhayato saṅkhārā upaṭṭhahanti. Anattato manasikaroto suññato saṅkhārā upaṭṭhahantī’’ti (paṭi. ma. 1.219).
769 然而,这些随观是哪些解脱的入门呢?就是无相、无愿、空这三种。因为经中曾这样说:「作意无常的人,胜解多,得无相解脱。作意苦的人,轻安多,得无愿解脱。作意无我的人,智多,得空解脱。」显示巴利原文
Katame pana te vimokkhā, yesaṃ imāni anupassanāni mukhānīti? Animitto, appaṇihito, suññatoti ete tayo. Vuttaṃ hetaṃ ‘‘aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo animittaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Dukkhato manasikaronto passaddhibahulo appaṇihitaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Anattato manasikaronto vedabahulo suññatavimokkhaṃ paṭilabhatī’’ti (paṭi. ma. 1.223).
这里,无相解脱是以无相的行相,缘取涅槃为所缘而生起的圣道。因为它是在无相界生起的,而且从诸烦恼中解脱。以同样的道理,应当知道无愿解脱是以无愿的行相,缘取涅槃为所缘而生起的;空解脱是以空的行相,缘取涅槃为所缘而生起的。显示巴利原文
Ettha ca ti animittākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto ariyamaggo. So hi animittāya dhātuyā uppannattā . Kilesehi ca vimuttattā . Eteneva nayena appaṇihitākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto . Suññatākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto ti veditabbo.
770 然而,在《阿毗达摩》中是这样说的:「在某个时候,他修习出世间禅那,这种禅那是导向出离的、趋向烦恼减损的;为了舍断各种邪见,为了证得第一地(初果),他远离各种欲,进入并安住于第一禅,这个禅那被称为无愿、为空……」这里只提到了两种解脱。这是根据直接的意义,就观智到达圣道的方式而说的。显示巴利原文
Yaṃ pana abhidhamme ‘‘yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati appaṇihitaṃ suññata’’nti (dha. sa. 343 ādayo) evaṃ vimokkhadvayameva vuttaṃ, taṃ nippariyāyato vipassanāgamanaṃ sandhāya. Vipassanāñāṇaṃ hi kiñcāpi –
「无常随观智,因为脱离了恒常的倾向,所以是空解脱。苦随观智,因为脱离了乐的倾向,所以是空解脱。无我随观智,因为脱离了我的倾向,所以是空解脱」,这也是从脱离倾向的角度来说的。显示巴利原文
‘‘Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato abhinivesaṃ muñcatīti suññato vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato abhinivesaṃ. Anattānupassanāñāṇaṃ attato abhinivesaṃ muñcatīti suññato vimokkho’’ti (paṭi. ma. 1.229) evaṃ abhinivesaṃ muñcanavasena ti ca,
「无常随观智脱离了恒常的相,所以是无相解脱。苦随观智脱离了乐的相,无我随观智脱离了我的相,所以是无相解脱」(《无碍解道》1.229),这也是从脱离相的角度来说的。显示巴利原文
‘‘Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato nimittaṃ muñcatīti animitto vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato nimittaṃ, anattānupassanāñāṇaṃ attato nimittaṃ muñcatīti animitto vimokkho’’ti (paṭi. ma. 1.229) evaṃ nimittaṃ muñcanavasena ti ca,
「无常随观智脱离了恒常的誓愿,所以是无愿解脱。苦随观智脱离了乐的誓愿。无我随观智脱离了我的誓愿,所以是无愿解脱」(《无碍解道》1.229),这也是从脱离誓愿的角度来说的——显示巴利原文
‘‘Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato paṇidhiṃ muñcatīti appaṇihito vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato paṇidhiṃ. Anattānupassanāñāṇaṃ attato paṇidhiṃ muñcatīti appaṇihito vimokkho’’ti (paṭi. ma. 1.229) evaṃ paṇidhiṃ muñcanavasena ti ca –
这些内容前面已经说过了。然而,那种观智由于不舍弃行相,所以并不是直接意义上的无相;但在直接意义上,它既是空,也是无愿。而且,由于它趣向圣道的缘故,只有在圣道那一刹那才能判别解脱。因此,应该知道这里只说了无愿和空这两种解脱。以上就是此处的解脱论。显示巴利原文
Vuttaṃ. Tathāpi taṃ saṅkhāranimittassa avijahanato na nippariyāyena animittaṃ. Nippariyāyena pana suññatañceva appaṇihitañca. Tassa ca āgamanavasena ariyamaggakkhaṇe vimokkho uddhaṭo. Tasmā appaṇihitaṃ suññatanti vimokkhadvayameva vuttanti veditabbaṃ. Ayaṃ tāvettha vimokkhakathā.
771 而前面所说的「成为七种圣补特伽罗分类的缘」中,这里首先有这七种圣补特伽罗:随信行、信解脱、身证者、俱分解脱、随法行、见至、慧解脱。这个行舍智就是将他们分为七类的缘。显示巴利原文
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘sattaariyapuggalavibhāgāya paccayo hotī’’ti, tattha saddhānusārī, saddhāvimutto, kāyasakkhi, ubhatobhāgavimutto, dhammānusārī, diṭṭhippatto, paññāvimuttoti ime tāva satta ariyapuggalā, tesaṃ vibhāgāya idaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ paccayo hoti.
772 那些从无常作意入手、信解力量特别强的人,会获得信根。这样的人在入流道的那个刹那,成为随信行;在其余七个圣位,则成为信解脱者。显示巴利原文
Yo hi manasikaronto adhimokkhabahulo paṭilabhati, so sotāpattimaggakkhaṇe hoti. Sesesu sattasu ṭhānesu .
773 那些从苦的观想入手修行、以轻安为主要体验的人,会获得定根,他们在所有八种解脱境界中被称为“身证者”。而那些证得无色界禅那之后,最终达到最高果位的人,则被称为“俱分解脱者”。显示巴利原文
Yo pana manasikaronto passaddhibahulo paṭilabhati, so sabbattha nāma hoti. Arūpajjhānaṃ pana patvā aggaphalappatto nāma hoti.
774 那些从无我作意入手、以慧为主的人,会获得慧根。这样的人在入流道的那个刹那,成为随法行;在其余六个圣位,成为见至者;到了最上果,则成为慧解脱者。显示巴利原文
Yo pana manasikaronto vedabahulo paṭilabhati, so sotāpattimaggakkhaṇe hoti. Chasu ṭhānesu aggaphale ti.
775 因为这已说:显示巴利原文
Vuttaṃ hetaṃ –
「作意无常的人,信根会变得特别强。因为信根特别强,他证得了入流道,所以称为随信行者。」显示巴利原文
‘‘Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati, tena vuccati saddhānusārī’’ti.
同样的道理:「作意无常的人,信根特别强;因为信根特别强,他现证了入流果,所以称为信解脱者。」等等。显示巴利原文
Tathā ‘‘aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, saddhindriyassa adhimattattā sotāpattiphalaṃ sacchikataṃ hoti, tena vuccati saddhāvimutto’’tiādi (paṭi. ma. 1.221).
776 又已说:显示巴利原文
Aparampi vuttaṃ –
「凭借信心而解脱的人,是信解脱者。亲自触证之后现证的人,是身证者。通过见而证得的人,是见至者。凭借信心而解脱的人,是信解脱者。他先触证禅那之触,然后再现证灭、涅槃,所以是身证者。『诸行是苦,灭是乐』——他这样以慧去知、去见、去觉知、去作证、去触,所以是见至者。」显示巴利原文
‘‘Saddahanto vimuttoti saddhāvimutto. Phuṭṭhantaṃ sacchikatoti kāyasakkhi. Diṭṭhantaṃ pattoti diṭṭhippatto. Saddahanto vimuccatīti saddhāvimutto. Jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti kāyasakkhi. ‘Dukkhā saṅkhārā, sukho nirodho’ti ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phusitaṃ paññāyāti diṭṭhippatto’’ti (paṭi. ma. 1.221).
777 不过,在剩下的四种人里,他因为跟随信心而行,或者说以信心为引导来前进,所以叫“随信行”。同样地,他跟随那个叫做“慧”的法而行,或者说以法为引导来前进,所以叫“随法行”。他通过无色禅那和圣道这两方面而得到解脱,所以叫“俱分解脱”。他因为了知而解脱,所以叫“慧解脱”。这些词的意思应该这样来理解。显示巴利原文
Itaresu pana catūsu saddhaṃ anusarati, saddhāya vā anusarati gacchatīti . Tathā paññāsaṅkhātaṃ dhammaṃ anusarati, dhammena vā anusaratīti . Arūpajjhānena ceva ariyamaggena cāti ubhatobhāgena vimuttoti . Pajānanto vimuttoti ti evaṃ vacanattho veditabboti.
778 不过,这个行舍智和前面两种智在本质上其实是一体的。所以古代的论师说:“这个行舍智虽然只是一个智,却得到了三个名字:在初期阶段,叫做欲解脱智;在中间阶段,叫做审察随观智;到了最后达到顶点时,就叫做行舍智。”显示巴利原文
Taṃ panetaṃ purimena ñāṇadvayena atthato ekaṃ. Tenāhu porāṇā – ‘‘idaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ ekameva tīṇi nāmāni labhati, heṭṭhā muñcitukamyatāñāṇaṃ nāma jātaṃ, majjhe paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ nāma, ante ca sikhāppattaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ nāma’’.
779 在圣典中也这样说:显示巴利原文
Pāḷiyampi vuttaṃ –
“为什么说想要解脱、审察、安住下来的智慧就是行舍智呢?对于生起,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。对于转起,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。对于相,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。对于恼害,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。把生起看作是苦,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。把生起看作是怖畏,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。把生起看作是有食味,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。把生起看作是诸行,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。把恼害看作是诸行,想要解脱、审察、安住下来的智慧,就是行舍智。”显示巴利原文
‘‘Kathaṃ muñcitukamyatā-paṭisaṅkhā-santiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ? Uppādaṃ muñcitukamyatā-paṭisaṅkhā-santiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Pavattaṃ…pe… nimittaṃ…pe… upāyāsaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhā-santiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Uppādo dukkhanti…pe… bhayanti…pe… sāmisanti…pe… uppādo saṅkhārāti…pe… upāyāso saṅkhārāti muñcitukamyatā-paṭisaṅkhā-santiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇa’’nti (paṭi. ma. 1.54).
780 在这里,想要解脱、审察和安住,这三个阶段是这样的:在前期,通过厌离智而生起厌离的人,会想要舍弃生起等现象。为了找到解脱的方法,他在中间阶段进行审察。解脱之后,在最后阶段,他放下观照。根据这个道理,经典中说:“生起就是诸行,对那诸行放下观照,所以叫行舍”等等。这样看来,这只是一个智。显示巴利原文
Tattha muñcitukamyatā ca sā paṭisaṅkhā ca santiṭṭhanā cāti . Iti pubbabhāge nibbidāñāṇena nibbinnassa uppādādīni pariccajitukāmatā . Muñcanassa upāyakaraṇatthaṃ majjhe paṭisaṅkhānaṃ . Muñcitvā avasāne ajjhupekkhanaṃ . Yaṃ sandhāya ‘‘uppādo saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti saṅkhārupekkhā’’tiādi (paṭi. ma. 1.54) vuttaṃ. Evaṃ ekamevidaṃ ñāṇaṃ.
781 另外,根据这段圣典,也应该知道这只是一个智。因为圣典中说:“欲解脱、审察随观和行舍,这些法的意义是同一个,只是名称的音节不同而已。”显示巴利原文
Apica imāyapi pāḷiyā idaṃ ekamevāti veditabbaṃ. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘yā ca muñcitukamyatā, yā ca paṭisaṅkhānupassanā, yā ca saṅkhārupekkhā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nāna’’nti (paṭi. ma. 1.227).
782 这样,证得了行舍的这位善男子,他的观智已经达到了顶点,成为了“至升起观”。所谓“达顶点观”或“至升起观”,其实只是行舍等三种智的别名。因为这个观智已经达到了顶点、最殊胜的状态,所以叫“达顶点”。因为它趋向于“升起”,所以叫“至升起”。“道”被称为“升起”,因为它从外在的、被理解为相的那些所缘事中升起,也从内在的转起中升起;这个观智趋向于那个道,所以叫“至升起”,意思就是与道相结合。显示巴利原文
Evaṃ adhigatasaṅkhārupekkhassa pana imassa kulaputtassa vipassanā sikhāppattā vuṭṭhānagāminī hoti. Sikhāppattā vipassanāti vā vuṭṭhānagāminīti vā saṅkhārupekkhādiñāṇattayasseva etaṃ nāmaṃ. Sā hi sikhaṃ uttamabhāvaṃ pattattā . Vuṭṭhānaṃ gacchatīti . Vuṭṭhānaṃ vuccati bahiddhānimittabhūtato abhiniviṭṭhavatthuto ceva ajjhattapavattato ca vuṭṭhahanato maggo, taṃ gacchatīti maggena saddhiṃ ghaṭiyatīti attho.
783 这里,为了说明倾向与生起的各种情况,有这样一个总纲:向内倾向后,从内生起;向内倾向后,从外生起;向外倾向后,从外生起;向外倾向后,从内生起;向色倾向后,从色生起;向色倾向后,从无色生起;向无色倾向后,从无色生起;向无色倾向后,从色生起;以一击从五蕴生起;以无常倾向后,从无常生起;以无常倾向后,从苦生起;以无常倾向后,从无我生起;以苦倾向后,从苦生起;以苦倾向后,从无常生起;以苦倾向后,从无我生起;以无我倾向后,从无我生起;以无我倾向后,从无常生起;以无我倾向后,从苦生起。显示巴利原文
Tatrāyaṃ abhinivesavuṭṭhānānaṃ āvibhāvatthāya mātikā – ajjhattaṃ abhinivisitvā ajjhattā vuṭṭhāti, ajjhattaṃ abhinivisitvā bahiddhā vuṭṭhāti , bahiddhā abhinivisitvā bahiddhā vuṭṭhāti, bahiddhā abhinivisitvā ajjhattā vuṭṭhāti, rūpe abhinivisitvā rūpā vuṭṭhāti, rūpe abhinivisitvā arūpā vuṭṭhāti, arūpe abhinivisitvā arūpā vuṭṭhāti, arūpe abhinivisitvā rūpā vuṭṭhāti, ekappahārena pañcahi khandhehi vuṭṭhāti, aniccato abhinivisitvā aniccato vuṭṭhāti, aniccato abhinivisitvā dukkhato, anattato vuṭṭhāti, dukkhato abhinivisitvā dukkhato, aniccato, anattato vuṭṭhāti, anattato abhinivisitvā anattato, aniccato, dukkhato vuṭṭhāti.
784 这是什么意思呢?比如,有一个人一开始就倾向于观察内在的诸行;倾向之后,他便观察它们。但是,仅仅观察内在,道是不会生起的,外在也必须观察,所以他也观察他人的诸蕴以及不属于执受的诸行,看到它们是无常、苦、无我。他有时思择内在,有时思择外在。当他这样思择时,如果在思择内在的时候,观与道结合了,就说他是“向内倾向后,从内生起”。显示巴利原文
Kathaṃ? Idhekacco āditova ajjhattasaṅkhāresu abhinivisati, abhinivisitvā te passati. Yasmā pana na suddhaajjhattadassanamatteneva maggavuṭṭhānaṃ hoti, bahiddhāpi daṭṭhabbameva, tasmā parassa khandhepi anupādiṇṇasaṅkhārepi aniccaṃ dukkhamanattāti passati. So kālena ajjhattaṃ sammasati, kālena bahiddhā. Tassevaṃ sammasato ajjhattaṃ sammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati. Ayaṃ nāma.
但是,如果在他思择外在的时候,观与道结合了,这就叫作“向内倾向后,从外生起”。对于“向外倾向后,从外生起”以及“向外倾向后,从内生起”,理解的方法也是一样的。显示巴利原文
Sace panassa bahiddhā sammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati, ayaṃ nāma. Esa nayo bahiddhā abhinivisitvā bahiddhā ca ajjhattā ca vuṭṭhānepi.
785 另一类人一开始就倾向于色;倾向之后,他把大种色和所造色总括为一堆来进行观察。但是,仅仅纯粹观察色,是不会发生生起的,无色也必须观察,所以他以那个色为所缘之后,观察随之生起的受、想、行、识,知道“这是无色”。他有时思择色,有时思择无色。当他这样思择时,如果在思择色的时候,观与道结合了,这就叫作“向色倾向后,从色生起”。显示巴利原文
Aparo āditova rūpe abhinivisati, abhinivisitvā bhūtarūpañca upādārūpañca rāsiṃ katvā passati. Yasmā pana na suddharūpadassanamatteneva vuṭṭhānaṃ hoti, arūpampi daṭṭhabbameva. Tasmā taṃ rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre viññāṇañca ‘‘idaṃ arūpa’’nti arūpaṃ passati. So kālena rūpaṃ sammasati, kālena arūpaṃ . Tassevaṃ sammasato rūpasammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati, ayaṃ nāma.
但是,如果在他思择无色的时候,观与道结合了,这就叫作“向色倾向后,从无色生起”。对于“向无色倾向后,从无色生起”以及“向无色倾向后,从色生起”,理解的方法也是一样的。显示巴利原文
Sace panassa arūpasammasanakāle vipassanā maggena saddhiṃ ghaṭiyati, ayaṃ nāma. Esa nayo arūpe abhinivisitvā arūpā ca rūpā ca vuṭṭhānepi.
‘‘Yaṃkiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti (dī. ni. 1.298) evaṃ abhinivisitvā evameva vuṭṭhānakāle pana nāma.
787 有一类修行人,从一开始就用“无常”来观察一切有为法(诸行)。但是,仅仅用无常来观察是不够的,还必须用“苦”和“无我”来观察,所以他也用苦和无我来观察。当他这样修行时,如果在用无常观察的时候出起(指从世俗心转向出世间心,证得道果),这就叫作“以无常住着从无常出起”。显示巴利原文
Eko āditova aniccato saṅkhāre sammasati. Yasmā pana na aniccato sammasanamatteneva vuṭṭhānaṃ hoti, dukkhatopi anattatopi sammasitabbameva, tasmā dukkhatopi anattatopi sammasati. Tassevaṃ paṭipannassa aniccato sammasanakāle vuṭṭhānaṃ hoti, ayaṃ nāma.
但如果他是在用苦或无我观察的时候出起,这就叫作“以无常住着从苦出起”或“以无常住着从无我出起”。对于以苦住着或以无我住着,而从其他两种方式出起的情况,道理也是一样的。显示巴利原文
Sace panassa dukkhato anattato sammasanakāle vuṭṭhānaṃ hoti, ayaṃ nāma. Esa nayo dukkhato anattato abhinivisitvā sesavuṭṭhānesupi.
788 这里要说明的是:无论是以无常入手修行的人,还是以苦入手的人,还是以无我入手的人,如果在出起时是从无常出起的,这三种人都是胜解(对佛法有坚定信解)偏多的人,他们获得信根,以无相解脱而解脱,在第一道刹那(指初果须陀洹道心)成为随信行者,在其余七个圣位(从初果果心到四果阿罗汉道心)成为信解脱者。如果是从苦出起的,这三种人都是轻安偏多的人,他们获得定根,以无愿解脱而解脱,在八个圣位中都是身证者。其中,以无色界禅那作为观禅基础的人,在最高果位(阿罗汉果)成为俱分解脱者。如果是从无我出起的,这三种人都是智慧偏多的人,他们获得慧根,以空解脱而解脱,在第一道刹那成为随法行者,在随后的六个圣位成为见至者,在最高果位成为慧解脱者。显示巴利原文
Ettha ca yopi aniccato abhiniviṭṭho, yopi dukkhato, yopi anattato, vuṭṭhānakāle ca aniccato vuṭṭhānaṃ hoti. Tayopi janā adhimokkhabahulā honti, saddhindriyaṃ paṭilabhanti, animittavimokkhena vimuccanti, paṭhamamaggakkhaṇe saddhānusārino honti, sattasu ṭhānesu saddhāvimuttā. Sace pana dukkhato vuṭṭhānaṃ hoti, tayopi janā passaddhibahulā honti, samādhindriyaṃ paṭilabhanti, appaṇihitavimokkhena vimuccanti, sabbattha kāyasakkhino honti. Yassa panettha arūpajjhānaṃ pādakaṃ, so aggaphale ubhatobhāgavimutto hoti. Atha nesaṃ anattato vuṭṭhānaṃ hoti, tayopi janā vedabahulā honti, paññindriyaṃ paṭilabhanti, suññatavimokkhena vimuccanti, paṭhamamaggakkhaṇe dhammānusārino honti, chasu ṭhānesu diṭṭhippattā aggaphale paññāvimuttāti.
789 现在,为了阐明这个“至出起观”与前后各种智慧之间的关系,应当了解十二个譬喻。这些譬喻的摄颂(总括偈颂)是——显示巴利原文
Idāni saddhiṃ purimapacchimañāṇehi imissā vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya āvibhāvatthaṃ dvādasa upamā veditabbā. Tāsaṃ idaṃ uddānaṃ –
「蝙蝠、黑蛇、屋、牛、夜叉女、孩童,
饥、渴、冷、热、黑暗与毒。」
显示巴利原文 ‘‘Vaggulī kaṇhasappo ca, gharaṃ go yakkhi dārako; Khuddaṃ pipāsaṃ sītuṇhaṃ, andhakāraṃ visena cā’’ti.
这些譬喻从怖畏现起智开始,可以安立在任何相关的智慧阶段来引用。不过,在这里引用时,从怖畏现起智一直到果智的一切内容都会变得清楚明白,所以说应当在此处引用。显示巴利原文
Imā ca upamā bhayatupaṭṭhānato pabhuti yattha katthaci ñāṇe ṭhatvā āharituṃ vaṭṭeyyuṃ. Imasmiṃ pana ṭhāne āhariyamānāsu bhayatupaṭṭhānato yāva phalañāṇaṃ sabbaṃ pākaṭaṃ hoti, tasmā idheva āharitabbāti vuttā.
790 据说有一只蝙蝠,心想:“我或许能在这里找到花或果。”便栖息在一棵有五根枝干的甘草树上。它探查了第一根枝干,没有看见任何可取的花或果。第一根枝干如此,第二、第三、第四根枝干也是如此;探查第五根枝干,也没有看见什么。它心想:“这棵树是贫瘠的,这里没有任何可取的东西。”于是对这棵树失去了兴趣,爬上那根笔直的主干,从枝叶间的空隙伸出头,向上仰望,然后飞入空中,栖息在另一棵树上。显示巴利原文
ti ekā kira vaggulī ‘‘ettha pupphaṃ vā phalaṃ vā labhissāmī’’ti pañcasākhe madhukarukkhe nilīyitvā ekaṃ sākhaṃ parāmasitvā na tattha kiñci pupphaṃ phalaṃ vā gayhupagaṃ addasa. Yathā ca ekaṃ, evaṃ dutiyaṃ, tatiyaṃ, catutthaṃ. Pañcamampi sākhaṃ parāmasitvā nāddasa. Sā ‘‘aphalo vatāyaṃ rukkho, natthettha kiñci gayhupaga’’nti tasmiṃ rukkhe ālayaṃ vissajjetvā ujukāya sākhāya āruyha viṭapantarena sīsaṃ nīharitvā uddhaṃ ulloketvā ākāse uppatitvā aññasmiṃ phalarukkhe nilīyati.
在这里,应该把禅修者看作蝙蝠,把五枝甘草树看作五取蕴,把蝙蝠栖息在树上看作禅修者对五蕴的执著。禅修者审察色蕴,没有发现任何值得执取的东西后,又去审察其余各蕴——这就像蝙蝠逐一探查枝条,没有发现任何可取之物后,又去探查其他枝条。禅修者由于见到无常等三相而对五取蕴产生厌离,生起欲解脱等三种智——这就像蝙蝠心想:“这棵树没什么可取的,这里没有任何值得抓取的东西”,于是对树失去了兴趣。他的随顺智,就像蝙蝠爬上笔直的枝条;他的种姓智,就像蝙蝠伸出头向上张望;他的道智,就像蝙蝠飞入空中;他的果智,就像蝙蝠栖息在另一棵树上。显示巴利原文
Tattha vagguli viya yogāvacaro daṭṭhabbo, pañcasākho madhukarukkho viya pañcupādānakkhandhā, tattha vagguliyā nilīyanaṃ viya yogino khandhapañcake abhiniveso, tassā ekekaṃ sākhaṃ parāmasitvā kiñci gayhupagaṃ adisvā avasesasākhāparāmasanaṃ viya yogino rūpakkhandhaṃ sammasitvā tattha kiñci gayhupagaṃ adisvā avasesakkhandhasammasanaṃ, tassā ‘‘aphalo vatāyaṃ rukkho’’ti rukkhe ālayavissajjanaṃ viya yogino pañcasupi khandhesu aniccalakkhaṇādidassanavasena nibbinnassa muñcitukamyatādiñāṇattayaṃ, tassā ujukāya sākhāya upari ārohanaṃ viya yogino anulomaṃ, sīsaṃ nīharitvā uddhaṃ ullokanaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ, ākāse uppatanaṃ viya maggañāṇaṃ, aññasmiṃ phalarukkhe nilīyanaṃ viya phalañāṇaṃ.
791 这个意思在审察智的部分已经说过了。不过,在这个譬喻的对应关系中,有几点不同:放掉蛇,对应种姓智;放开后回看来路,对应道智;到达无畏之处而安住,对应果智。显示巴利原文
paṭisaṅkhāñāṇe vuttāva. Upamāsaṃsandane panettha sappavissajjanaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ, muñcitvā āgatamaggaṃ olokentassa ṭhānaṃ viya maggañāṇaṃ, gantvā abhayaṭṭhāne ṭhānaṃ viya phalañāṇanti ayaṃ viseso.
792 据说,有一位屋主傍晚吃完饭上床入睡后,房屋着火了。他醒来看到火,感到害怕,心想:“如果我能不被火烧到而逃出去,那就好了。”他四处张望,看见了出路,便逃了出去,快速到达安全的地方站住。在这里,屋主吃完饭上床入睡,就像愚痴的凡夫执取五蕴为“我、我所”;醒来后看见火而害怕的那一刻,就像进入正道后见到三相而生起的怖畏现起智;四处张望寻找出路,就像欲解脱智;看见路,就像随顺智;逃出去,就像种姓智;快速离去,就像道智;站在安全的地方,就像果智。显示巴利原文
nti gharasāmike kira sāyaṃ bhuñjitvā sayanaṃ āruyha niddaṃ okkante gharaṃ ādittaṃ, so pabujjhitvā aggiṃ disvā ‘‘bhīto sādhu vatassa sace aḍayhamāno nikkhameyya’’nti olokayamāno maggaṃ disvā nikkhamitvā vegena khemaṭṭhānaṃ gantvā ṭhito. Tattha gharasāmikassa bhuñjitvā sayanaṃ āruyha niddokkamanaṃ viya bālaputhujjanassa khandhapañcake ‘‘ahaṃ mamā’’ti gahaṇaṃ. Pabujjhitvā aggiṃ disvā bhītakālo viya sammāpaṭipadaṃ paṭipajjitvā lakkhaṇaṃ disvā bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ, nikkhamanamaggaṃ olokanaṃ viya muñcitukamyatāñāṇaṃ , maggadassanaṃ viya anulomaṃ, nikkhamanaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ, vegena gamanaṃ viya maggañāṇaṃ, khemaṭṭhāne ṭhānaṃ viya phalañāṇaṃ.
793 据说,有一位农夫在夜间入睡时,他的牛群冲破牛栏逃走了。他在黎明时分去那里察看,知道牛逃走后,便循着足迹追踪,看见了国王的牛。他以为“这是我的牛”而把它们牵走,到了天亮时,才认出“这些不是我的牛,是国王的牛”,便害怕地想:“在国王的差人还没把我当作盗牛贼抓去遭受灾祸之前,我得赶紧逃走。”于是他丢下牛群,快速逃走,站在了没有危险的地方。在这里,把国王的牛当作“我的牛”而抓取,就像愚痴的凡夫执取各蕴为“我、我所”;天亮时认出“这是国王的牛”,就像禅修者以三相认识到各蕴为“无常、苦、无我”;害怕的那一刻,就像怖畏现起智;想要舍弃牛而逃走的意愿,就像欲解脱智;舍弃牛,就像种姓智;逃走,就像道智;逃走后站在没有危险的地方,就像果智。显示巴利原文
ti ekassa kira kassakassa rattibhāge niddaṃ okkantassa vajaṃ bhinditvā goṇā palātā, so paccūsasamaye tattha gantvā olokento tesaṃ palātabhāvaṃ ñatvā anupadaṃ gantvā rañño goṇe addasa. Te ‘‘mayhaṃ goṇā’’ti sallakkhetvā āharanto pabhātakāle ‘‘na ime mayhaṃ goṇā, rañño goṇā’’ti sañjānitvā ‘‘yāva maṃ ‘coro aya’nti gahetvā rājapurisā na anayabyasanaṃ pāpenti, tāvadeva palāyissāmī’’ti bhīto goṇe pahāya vegena palāyitvā nibbhayaṭṭhāne aṭṭhāsi. Tattha ‘‘mayhaṃ goṇā’’ti rājagoṇānaṃ gahaṇaṃ viya bālaputhujjanassa ‘‘ahaṃ mamā’’ti khandhānaṃ gahaṇaṃ, pabhāte ‘‘rājagoṇā’’ti sañjānanaṃ viya yogino tilakkhaṇavasena khandhānaṃ ‘‘aniccā dukkhā anattā’’ti sañjānanaṃ, bhītakālo viya bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ, vissajjitvā gantukāmatā viya muñcitukamyatā, vissajjanaṃ viya gotrabhu, palāyanaṃ viya maggo, palāyitvā abhayadese ṭhānaṃ viya phalaṃ.
794 据说,有一个男人与一个女夜叉同居。她在夜间想:“这个男人已经睡熟了”,便去新尸的墓地吃人肉。他想:“她去哪里了?”便跟踪她,看见她正在吃人肉,知道了她不是人,便害怕地想:“在她还没吃我之前,我得逃走。”于是他迅速逃走,站在了安全的地方。在这里,与女夜叉同居,就像执取各蕴为“我、我所”;在墓地看见她吃人肉而知道“这是女夜叉”,就像见到各蕴的三相而知道其无常等性质;害怕的那一刻,就像怖畏现起智;想要逃走的意愿,就像欲解脱智;离开墓地,就像种姓智;迅速逃走,就像道智;站在没有恐怖的地方,就像果智。显示巴利原文
ti eko kira puriso yakkhiniyā saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, sā rattibhāge ‘‘sutto aya’’nti mantvā āmakasusānaṃ gantvā manussamaṃsaṃ khādati. So ‘‘kuhiṃ esā gacchatī’’ti anubandhitvā manussamaṃsaṃ khādamānaṃ disvā tassā amanussibhāvaṃ ñatvā ‘‘yāva maṃ na khādati, tāva palāyissāmī’’ti bhīto vegena palāyitvā khemaṭṭhāne aṭṭhāsi. Tattha yakkhiniyā saddhiṃ saṃvāso viya khandhānaṃ ‘‘ahaṃ mamā’’ti gahaṇaṃ, susāne manussamaṃsaṃ khādamānaṃ disvā ‘‘yakkhinī aya’’nti jānanaṃ viya khandhānaṃ tilakkhaṇaṃ disvā aniccādibhāvajānanaṃ, bhītakālo viya bhayatupaṭṭhānaṃ, palāyitukāmatā viya muñcitukamyatā, susānavijahanaṃ viya gotrabhu, vegena palāyanaṃ viya maggo, abhayadese ṭhānaṃ viya phalaṃ.
795 据说,有一位溺爱儿子的妇女,坐在楼上,听到下面街道上男孩的声音,心想:“难道我的儿子被什么人欺负了吗?”便急忙跑下去,以为是“自己的儿子”而抱起了别人的孩子。她随后认出“这是别人的孩子”,感到羞愧,四处张望,心想:“千万别有人说我是偷孩子的贼啊!”于是她把孩子放回原处,又急忙登上楼阁坐下。在这里,以为是自己的儿子而抱起别人的孩子,就像执取五蕴为“我、我所”;认出“这是别人的孩子”,就像以三相认识到“非我、非我所”;感到羞愧,就像怖畏现起智;四处张望,就像欲解脱智;把孩子放回原处,就像随顺智;放下孩子后站在街道上的那一刻,就像种姓智;登上楼阁,就像道智;登上后坐下,就像果智。显示巴利原文
ti ekā kira puttagiddhinī itthī, sā uparipāsāde nisinnāva antaravīthiyaṃ dārakasaddaṃ sutvā ‘‘putto nu kho me kenaci viheṭhiyatī’’ti vegasā gantvā ‘‘attano putto’’ti saññāya paraputtaṃ aggahesi. Sā ‘‘paraputto aya’’nti sañjānitvā ottappamānā ito cito ca oloketvā ‘‘mā heva maṃ koci ‘dārakacorī aya’nti vadeyyā’’ti dārakaṃ tattheva oropetvā puna vegasā pāsādaṃ āruyha nisīdi. Tattha attano puttasaññāya paraputtassa gahaṇaṃ viya ‘‘ahaṃ mamā’’ti pañcakkhandhagahaṇaṃ, ‘‘paraputto aya’’nti sañjānanaṃ viya tilakkhaṇavasena ‘‘nāhaṃ, na mamā’’ti sañjānanaṃ, ottappanaṃ viya bhayatupaṭṭhānaṃ, ito cito ca olokanaṃ viya muñcitukamyatāñāṇaṃ, tattheva dārakassa oropanaṃ viya anulomaṃ, oropetvā antaravīthiyaṃ ṭhitakālo viya gotrabhu, pāsādārūhanaṃ viya maggo, āruyha nisīdanaṃ viya phalaṃ.
796 这六个比喻,是为了说明安住在“至出起观”阶段的修行者,他的心如何朝向、倾向、趣入出世间的法。就像一个被饥饿完全征服、饿到极点的人,渴望美味的食物;同样地,这位修行者被轮回辗转带来的饥饿所触动,渴望那不死之味——身至念的食物。显示巴利原文
ti imā pana cha upamā vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya ṭhitassa lokuttaradhammābhimukhaninnapoṇapabbhārabhāvadassanatthaṃ vuttā. Yathā hi khuddāya abhibhūto sujighacchito puriso sādurasaṃ bhojanaṃ pattheti, evamevāyaṃ saṃsāravaṭṭajighacchāya phuṭṭho yogāvacaro amatarasaṃ kāyagatāsatibhojanaṃ pattheti.
就像一个口渴的人,喉咙和嘴巴都干透了,渴望喝到含有各种成分的饮料;同样地,这位修行者被轮回辗转带来的渴所触动,渴望喝到圣八支道的饮料。显示巴利原文
Yathā ca pipāsito puriso parisussamānakaṇṭhamukho anekaṅgasambhāraṃ pānakaṃ pattheti, evamevāyaṃ saṃsāravaṭṭapipāsāya phuṭṭho yogāvacaro ariyaṃ aṭṭhaṅgikamaggapānakaṃ pattheti.
又像一个受寒冷侵袭的人渴望温暖;同样地,这位修行者在轮回中被渴爱的湿冷所触动,渴望那能烧尽烦恼的道之火。显示巴利原文
Yathā pana sītasamphuṭṭho puriso uṇhaṃ pattheti, evamevāyaṃ saṃsāravaṭṭe taṇhāsinehasītena phuṭṭho yogāvacaro kilesasantāpakaṃ maggatejaṃ pattheti.
又像一个受炎热侵袭的人渴望清凉;同样地,这位修行者在轮回中被十一种火所烧灼、所苦恼,渴望那能寂灭十一种火的涅槃。显示巴利原文
Yathā ca uṇhasamphuṭṭho puriso sītaṃ pattheti, evamevāyaṃ saṃsāravaṭṭe ekādasaggisantāpasantatto yogāvacaro ekādasaggivūpasamaṃ nibbānaṃ pattheti.
就像被黑暗笼罩的人渴望光明;同样地,这位修行者被无明的黑暗所覆盖、所缠缚,渴望修习能带来智光之道。显示巴利原文
Yathā pana andhakārapareto puriso ālokaṃ pattheti, evamevāyaṃ avijjandhakārena onaddhapariyonaddho yogāvacaro ñāṇālokaṃ maggabhāvanaṃ pattheti.
就像被毒侵害的人渴望能破解毒的药;同样地,这位修行者被烦恼毒所侵害,渴望那能摧毁烦恼毒的不死之药——涅槃。因此说:“这样知、这样见的人,对于三有、四生、五趣、七识住、九有情居,他的心退缩、回缩、转回、不再伸展;安住在舍或厌逆中。就像在稍稍倾斜的莲叶上。”这一切都应该依照前面所说的方式来理解。显示巴利原文
Yathā ca visasamphuṭṭho puriso visaghātanaṃ bhesajjaṃ pattheti, evamevāyaṃ kilesavisasamphuṭṭho yogāvacaro kilesavisanimmathanaṃ amatosadhaṃ nibbānaṃ pattheti. Tena vuttaṃ – ‘‘tassevaṃ jānato evaṃ passato tīsu bhavesu…pe… navasu sattāvāsesu cittaṃ patilīyati patikuṭati pativattati na sampasāriyati. Upekkhā vā pāṭikulyatā vā saṇṭhāti. Seyyathāpi nāma padumapalāse īsakapoṇe’’ti sabbaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ.
797 到了这个阶段,这位修行者就被称为“远离而行者”。关于这一点,经中说:显示巴利原文
Ettāvatā ca panesa patilīnacaro nāma hoti, yaṃ sandhāya vuttaṃ –
远离而行的比丘,
亲近远离之座;
他们说,那对他是相宜的,
「他不在诸有中显示自己」。(经集816;大义释45)
显示巴利原文 ‘‘Patilīnacarassa bhikkhuno, Bhajamānassa vivittamāsanaṃ; Sāmaggiyamāhu tassa taṃ, Yo attānaṃ bhavane na dassaye’’ti. (su. ni. 816; mahāni. 45);
就这样,行舍智确定了瑜伽行者“远离而行”的状态之后,进一步也确定了圣道在觉支、道支、禅支上的差别,以及道与解脱的差别。关于这些差别由什么来决定,有不同的说法:有些长老说,是作为基础的禅那决定了觉支、道支、禅支的差别;有些长老说,是作为观照对象的各种蕴决定了它们;还有些长老说,是个人的意向决定了它们。然而,在这些说法中,应该知道,真正决定这些差别的,只是这“前分观”和“导向出起的观”。显示巴利原文
Evamidaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ yogino patilīnacarabhāvaṃ niyametvā uttari ariyamaggassāpi bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgapaṭipadāvimokkhavisesaṃ niyameti. Keci hi therā bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgānaṃ visesaṃ pādakajjhānaṃ niyametīti vadanti. Keci vipassanāya ārammaṇabhūtā khandhā niyamentīti vadanti. Keci puggalajjhāsayo niyametīti vadanti. Tesampi vādesu ayaṃ pubbabhāgavuṭṭhānagāminivipassanāva niyametīti veditabbā.
798 这里,以下是依次的解说:根据观的不同来确定,纯观行者所生起的道,得定者不以禅那为基础而生起的道,以及以初禅为基础、普遍观察各种杂多的诸行而令生起的道,都只是初禅之道。在这一切道中,都有七觉支、八道支、五禅支。因为他们的前分观虽然有时与喜悦相伴,有时与舍相伴,但在出起的时候,当观达到行舍的状态时,则是与喜悦相伴的。在五分法中,以第二禅、第三禅、第四禅为基础而令生起的各种道中,禅支依次有四支、三支、二支。然而在每一种道中,道支都是七支;在第四禅的道中,觉支有六支。这种差别,是由于基础禅的确定以及观的确定这两方面造成的。因为他们的前分观虽然有时与喜悦相伴,有时与舍相伴,但导向出起的观只是与喜悦相伴。然而,当以第五禅为基础而生起道时,禅支有两支,即舍与心一境性;觉支有六支,道支有七支。这种差别也来自那两种确定。因为在这种情形中,前分观有时与喜悦相伴,有时与舍相伴;但导向出起的观只是与舍相伴。以无色禅为基础而令生起的道,也应该用同样的方法来理解。另外,从作为观之基础的禅那出定之后,无论普遍观察任何诸行而生起道,最接近道的那一出起之定,会使道与自己相似,就像土地的颜色会使巨蜥的颜色变得与它相似一样。显示巴利原文
Tatrāyaṃ anupubbikathā – vipassanāniyamena hi sukkhavipassakassa uppannamaggopi, samāpattilābhino jhānaṃ pādakaṃ akatvā uppannamaggopi, paṭhamajjhānaṃ pādakaṃ katvā pakiṇṇakasaṅkhāre sammasitvā uppāditamaggopi paṭhamajjhānikāva honti. Sabbesu satta bojjhaṅgāni aṭṭha maggaṅgāni pañca jhānaṅgāni honti. Tesaṃ hi pubbabhāgavipassanā somanassasahagatāpi upekkhāsahagatāpi hutvā vuṭṭhānakāle saṅkhārupekkhābhāvaṃ patvā somanassasahagatā hoti. Pañcakanaye dutiyatatiyacatutthajjhānāni pādakāni katvā uppāditamaggesu yathākkameneva jhānaṃ caturaṅgikaṃ tivaṅgikaṃ duvaṅgikañca hoti. Sabbesu pana satta maggaṅgāni honti. Catutthe cha bojjhaṅgāni. Ayaṃ viseso pādakajjhānaniyamena ceva vipassanāniyamena ca hoti. Tesampi hi pubbabhāgavipassanā somanassasahagatāpi upekkhāsahagatāpi hoti. Vuṭṭhānagāminī somanassasahagatāva. Pañcamajjhānaṃ pādakaṃ katvā nibbattitamagge pana upekkhācittekaggatāvasena dve jhānaṅgāni bojjhaṅgamaggaṅgāni cha satta ceva. Ayampi viseso ubhayaniyamavasena hoti. Imasmiṃ hi naye pubbabhāgavipassanā somanassasahagatā vā upekkhāsahagatā vā hoti. Vuṭṭhānagāminī upekkhāsahagatāva. Arūpajjhānāni pādakaṃ katvā uppāditamaggepi eseva nayo. Evaṃ pādakajjhānato vuṭṭhāya yekeci saṅkhāre sammasitvā nibbattitamaggassa āsannapadese vuṭṭhitasamāpatti attano sadisabhāvaṃ karoti bhūmivaṇṇo viya godhāvaṇṇassa.
799 然而,在第二位长老的说法中:从任何定出定之后,普遍观察那一定中的诸法而生起道,那么此道就与那一定相似。在这里,观的确定也应该依照前面说过的方式来理解。显示巴利原文
Dutiyattheravāde pana yato yato samāpattito vuṭṭhāya ye ye samāpattidhamme sammasitvā maggo nibbattito hoti, taṃtaṃsamāpattisadisova hoti. Tatrāpi ca vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo.
800 在第三位长老的说法中,根据各自的意乐,以任何禅那为基础,思惟了那些禅的诸法而生起的道,那么此道必定与那些禅相等。然而,如果没有基础的禅那或所思惟的禅那,仅仅凭意乐是不能成就的。这个义理应该用《教诫难陀经》等经典来阐明。在这里,观的确定也应该依照前面说过的方式来理解。这样,首先应该知道行舍智决定了觉支、道支及禅支的差别。显示巴利原文
Tatiyattheravāde attano attano ajjhāsayānurūpena yaṃ yaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā ye ye jhānadhamme sammasitvā maggo nibbattito, taṃtaṃjhānasadisova hoti. Pādakajjhānaṃ pana sammasitajjhānaṃ vā vinā ajjhāsayamatteneva taṃ na ijjhati. Svāyamattho nandakovādasuttena (ma. ni. 3.398 ādayo) dīpetabbo. Etthāpi ca vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo. Evaṃ tāva saṅkhārupekkhā bojjhaṅgamaggaṅgajhānaṅgāni niyametīti veditabbā.
801 如果这个观在最初镇伏烦恼时,只能以困难、有行、努力的方式来镇伏烦恼,就称为苦道;与此相反的,就称为乐道。另外,在烦恼已经被镇伏之后,如果作为观之目标的道的现前是缓慢成就的,就称为迟知通;与此相反的,就称为速知通。这样,这个行舍智安立在到达道的位置上,并把自己的名称给予各自的道,所以道依道的种类而有四种名称。显示巴利原文
Sace panāyaṃ ādito kilese vikkhambhayamānā dukkhena sappayogena sasaṅkhārena vikkhambhetuṃ asakkhi, dukkhāpaṭipadā nāma hoti. Vipariyāyena sukhāpaṭipadā. Kilese pana vikkhambhetvā vipassanāparivāsaṃ maggapātubhāvaṃ saṇikaṃ kurumānā dandhābhiññā nāma hoti. Vipariyāyena khippābhiññā. Iti ayaṃ saṅkhārupekkhā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano attano maggassa nāmaṃ deti. Tena maggo cattāri nāmāni labhati.
不过,这种行道方式,对某些比丘来说,在证得四道时是各不相同的;而对另一些比丘来说,四道的行道方式则完全一样。但诸佛的四道全都是乐行道、速知通。法将(舍利弗尊者)也是如此。然而,大目犍连长老的第一道是乐行道、速知通,后面的三道则是苦行道、迟知通。和行道一样,增上的情况也是如此:对某些比丘,在四道中各不相同;对另一些比丘,在四道中则完全一样。就这样,行舍智确定了行道的差别。至于如何确定解脱的差别,这在前面已经说过了。显示巴利原文
Sā panāyaṃ paṭipadā kassaci bhikkhuno nānā hoti, kassaci catūsupi maggesu ekāva. Buddhānaṃ pana cattāropi maggā sukhāpaṭipadā khippābhiññāva ahesuṃ. Tathā dhammasenāpatissa. Mahāmoggallānattherassa pana paṭhamamaggo sukhāpaṭipado khippābhiñño ahosi. Upari tayo dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā. Yathā ca paṭipadā, evaṃ adhipatayopi kassaci bhikkhuno catūsu maggesu nānā honti. Kassaci catūsupi ekāva. Evaṃ saṅkhārupekkhā paṭipadāvisesaṃ niyameti. Yathā pana vimokkhavisesaṃ niyameti, taṃ pubbe vuttameva.
802 再者,道由于五种原因而获得名称:由于自性,或由于对治,或由于自身功德,或由于所缘,或由于来处。如果行舍智普遍观察诸行为无常而升起,便以无相解脱而解脱;如果普遍观察为苦而升起,便以无愿解脱而解脱;如果普遍观察为无我而升起,便以空解脱而解脱。这是由来处而得名的。显示巴利原文
Apica maggo nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā. Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti, animittavimokkhena vimuccati. Sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti, appaṇihitavimokkhena vimuccati. Sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti, suññatavimokkhena vimuccati. Idaṃ nāmaṃ nāma.
由于此道以无常随观破除诸行的密集,舍断了常相、恒相、常住相而来,因此称为无相。又以苦随观舍断乐想,干涸了誓愿和希求而来,因此称为无愿。以无我随观舍断我、有情、补特伽罗想,见到诸行为空而来,因此称为空。这是由其对治而得名的。显示巴利原文
Yasmā panesa aniccānupassanāya saṅkhārānaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā niccanimittadhuvanimittasassatanimittāni pajahanto āgato, tasmā animitto. Dukkhānupassanāya pana sukhasaññaṃ pahāya paṇidhiṃ patthanaṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihito. Anattānupassanāya attasattapuggalasaññaṃ pahāya saṅkhārānaṃ suññato diṭṭhattā suññatoti idaṃ nāmaṃ nāma.
然而,由于此道空离了贪等烦恼,所以称为空;由于色相等或贪相等的不存在,所以称为无相;由于贪愿等的不存在,所以称为无愿。这是由功德而得名的。显示巴利原文
Rāgādīhi panesa suññattā suññato, rūpanimittādīnaṃ rāganimittādīnaññeva vā abhāvena animitto, rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti idamassa nāmaṃ.
这条道路也把空、无相、无愿的涅槃作为它的所缘对象,所以它也被叫做空、无相、无愿。这是根据它的所缘对象而得到的名称。显示巴利原文
Svāyaṃ suññaṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotītipi suññato animitto appaṇihitoti vuccati. Idamassa nāmaṃ.
803 然而,来由有两种:即观的来由与道的来由。这其中,道由观而得来由,果由道而得来由。也就是说,无我随观名为空,由空观而道为空;无常随观名为无相,由无相观而道为无相。不过,这个(道为无相的)名称不是依阿毗达摩的方式而得,而是依经的方式而得。因为在经中,他们说:种姓智以无相的涅槃为所缘而成为名为无相者,自己住立于来处(即道的来处),而给与道的(无相之)名,因此说“道为无相”。而由道而来的果为无相,这确实是合理的。苦随观因为对于诸行干竭了愿而来,所以名为无愿,由无愿观而道为无愿;无愿道的果为无愿。就这样,观把自己之名给与道,而道又把名给与果——这是由(来由)而得名的。如此,这行舍智确定了解脱的差别。显示巴利原文
Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca. Tattha magge vipassanāgamanaṃ labhati, phale maggāgamanaṃ. Anattānupassanā hi suññatā nāma, suññatavipassanāya maggo suññato, aniccānupassanā animittā nāma , animittavipassanāya maggo animitto. Idaṃ pana nāmaṃ na abhidhammapariyāyena labbhati, suttantapariyāyena labbhati. Tatra hi gotrabhuñāṇaṃ animittaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā animittanāmakaṃ hutvā sayaṃ āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā maggassa nāmaṃ detīti vadanti. Tena maggo animittoti vutto. Maggāgamanena pana phalaṃ animittanti yujjatiyeva. Dukkhānupassanā saṅkhāresu paṇidhiṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihitā nāma, appaṇihitavipassanāya maggo appaṇihito, appaṇihitamaggassa phalaṃ appaṇihitaṃ. Evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti, maggo phalassāti idaṃ nāmaṃ. Evamayaṃ saṅkhārupekkhā vimokkhavisesaṃ niyametīti.
随顺智论显示巴利原文
Anulomañāṇakathā
804 当他反复练习、不断修习、大量实践这种行舍智的时候,信心和理解力会变得更强,精进力被很好地激发起来,正念清晰地现前,心也变得非常专注,这时就会生起更敏锐的行舍智。他心里想:“现在圣道就要生起了。”行舍智在观察一切有为现象是无常、是苦、是无我之后,就沉入有分心。有分心之后,意门转向心生起,它用和行舍智同样的方式,把一切有为现象作为无常、苦或无我来观察。接着,从有分心转回来,在那个已经生起的唯作心之后,心念毫无间断地相续连接,同样以一切有为现象为对象,生起第一个速行心,这个叫做遍作。然后,同样以一切有为现象为对象,生起第二个速行心,这个叫做近行。再然后,同样以一切有为现象为对象,生起第三个速行心,这个叫做随顺。以上就是它们各自的名称。显示巴利原文
Tassa taṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ āsevantassa bhāventassa bahulīkarontassa adhimokkhasaddhā balavatarā nibbattati, vīriyaṃ supaggahitaṃ hoti, sati sūpaṭṭhitā, cittaṃ susamāhitaṃ, tikkhatarā saṅkhārupekkhā uppajjati. Tassa ‘‘dāni maggo uppajjissatī’’ti saṅkhārupekkhā saṅkhāre aniccāti vā dukkhāti vā anattāti vā sammasitvā bhavaṅgaṃ otarati. Bhavaṅgānantaraṃ saṅkhārupekkhāya katanayeneva saṅkhāre aniccāti vā dukkhāti vā anattāti vā ārammaṇaṃ kurumānaṃ uppajjati manodvārāvajjanaṃ. Tato bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā uppannassa tassa kiriyacittassānantaraṃ avīcikaṃ cittasantatiṃ anuppabandhamānaṃ tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati paṭhamaṃ javanacittaṃ, yaṃ nti vuccati. Tadanantaraṃ tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati dutiyaṃ javanacittaṃ, yaṃ nti vuccati. Tadanantarampi tatheva saṅkhāre ārammaṇaṃ katvā uppajjati tatiyaṃ javanacittaṃ, yaṃ nti vuccati. Idaṃ nesaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ.
不过,从总体上说,这三种心都可以称为习行、遍作、近行和随顺。它随顺什么呢?随顺前面的部分和后面的部分。因为它和八种观智观察无常、苦、无我这三种特性的作用相似,所以它随顺前面的八种观智,也随顺后面的三十七菩提分法。它是以无常等特性来观察一切有为现象而生起的,所以就像经典里说的:“看到有生灭的各种现象的生灭,就生起生灭随观智”“看到有坏灭的现象的坏灭,就生起坏随观”“对于有怖畏的现象现起怖畏,就是怖畏现起”“看到有过患的现象的过患,就是过患随观”“对于可厌离的现象生起厌离,就是厌离智”“对于应当解脱的现象生起解脱的愿望,就是欲解脱智”“用审察智去审察应当审察的现象”“用行舍智去舍离应当舍离的”,从这些意义上说,它随顺这八种智的上述作用,也随顺后面的三十七菩提分法,因为通过这条修行道路,就能证得应当证得的果位。显示巴利原文
Avisesena pana tividhampetaṃ āsevanantipi parikammantipi upacārantipi anulomantipi vattuṃ vaṭṭati. Kissānulomaṃ? Purimabhāgapacchimabhāgānaṃ. Tañhi purimānaṃ aṭṭhannaṃ vipassanāñāṇānaṃ tathakiccatāya ca anulometi, upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ. Tañhi aniccalakkhaṇādivasena saṅkhāre ārabbha pavattattā, ‘‘udayabbayavantānaṃyeva vata dhammānaṃ udayabbayañāṇaṃ uppādavaye addasā’’ti ca, ‘‘bhaṅgavantānaṃyeva vata bhaṅgānupassanaṃ bhaṅgaṃ addasā’’ti ca, ‘‘sabhayaṃyeva vata bhayatupaṭṭhānassa bhayato upaṭṭhita’’nti ca, ‘‘sādīnaveyeva vata ādīnavānupassanaṃ ādīnavaṃ addasā’’ti ca, ‘‘nibbinditabbeyeva vata nibbidāñāṇaṃ nibbinna’’nti ca, ‘‘muñcitabbamhiyeva vata muñcitukamyatāñāṇaṃ muñcitukāmaṃ jāta’’nti ca, ‘‘paṭisaṅkhātabbaṃyeva vata paṭisaṅkhāñāṇena paṭisaṅkhāta’’nti ca, ‘‘upekkhitabbaṃyeva vata saṅkhārupekkhāya upekkhita’’nti ca atthato vadamānaṃ viya imesañca aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ tathakiccatāya anulometi, upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ tāya paṭipattiyā pattabbattā.
这就像一个公正的国王,坐在审判厅里,听完司法大臣们的判决之后,放下任何偏袒,保持中立,认可说:“就这样办吧。”这样,他既随顺了大臣们的判决,也随顺了古代的王法。这里也应该这样理解:国王好比随顺智,八位司法大臣好比八种观智,古代的王法好比三十七菩提分法。在这里,国王说“就这样办吧”,随顺司法大臣们的判决和王法;同样地,这种智以无常等方式观察一切有为现象而生起,所以随顺八种观智的作用,也随顺后面的三十七菩提分法。因此,把它叫做谛随顺智。显示巴利原文
Yathā hi dhammiko rājā vinicchayaṭṭhāne nisinno vohārikamahāmattānaṃ vinicchayaṃ sutvā agatigamanaṃ pahāya majjhatto hutvā ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodamāno tesañca vinicchayassa anulometi, porāṇassa ca rājadhammassa, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Rājā viya hi anulomañāṇaṃ, aṭṭha vohārikamahāmattā viya aṭṭha ñāṇāni, porāṇo rājadhammo viya sattatiṃsa bodhipakkhiyā. Tattha yathā rājā ‘‘evaṃ hotū’’ti vadamāno vohārikānañca vinicchayassa, rājadhammassa ca anulometi, evamidaṃ aniccādivasena saṅkhāre ārabbha uppajjamānaṃ aṭṭhannañca ñāṇānaṃ tathakiccatāya anulometi, upari ca sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ. Teneva nti vuccatīti.
至出起观论显示巴利原文
Vuṭṭhānagāminīvipassanākathā
805 这种随顺智,是以一切有为现象为观察对象的出起观中,最后的一个环节。但从整体来看,种姓智才是出起观的最终环节。现在,为了对出起观不产生迷惑,应该知道它和经典文句的对应关系。显示巴利原文
Idañca pana anulomañāṇaṃ saṅkhārārammaṇāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya pariyosānaṃ hoti. Sabbena sabbaṃ pana gotrabhuñāṇaṃ vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya pariyosānaṃ. Idāni tassāyeva vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya asammohatthaṃ ayaṃ suttasaṃsandanā veditabbā.
这个出起观,在《六处分别经》中被说成是“不彼所成性”。经文说:“各位比丘,依靠不彼所成性,达到不彼所成性,凡是这种属于单一自身、依止于单一自身的舍,你们应当舍断它,应当超越它。”显示巴利原文
Ayañhi vuṭṭhānagāminī vipassanā ‘‘atammayataṃ, bhikkhave, nissāya atammayataṃ āgamma yāyaṃ upekkhā ekattā ekattasitā, taṃ pajahatha taṃ samatikkamathā’’ti (ma. ni. 3.310) evaṃ ti vuttā.
‘‘nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccatī’’ti (ma. ni. 1.245) evaṃ ti vuttā.
在《须尸摩经》中,这个阶段被称为“法住智”。经中说:“须尸摩,先有法住智,然后才有涅槃智。”显示巴利原文
‘‘pubbe kho, susima, dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, pacchā nibbāne ñāṇa’’nti (saṃ. ni. 2.70) evaṃ nti vuttā.
在《布咤婆楼经》中,它被称为“最高之想”。经中说:“布咤婆楼,想先生起,然后才有智。”显示巴利原文
‘‘saññā kho, poṭṭhapāda, paṭhamaṃ uppajjati, pacchā ñāṇa’’nti (dī. ni. 1.416) evaṃ saññagganti vuttā.
在《十上经》中,它被称为“为遍净而努力之支”。经中说:“道如实知见清净,就是为遍净而努力之支。”显示巴利原文
Dasuttarasuttante ‘‘paṭipadāñāṇadassanavisuddhi pārisuddhipadhāniyaṅga’’nti (dī. ni. 3.359) evaṃ nti vuttā.
在《无碍解道》中,它用了三个名称来说明:“欲解脱智、审察随观智、行舍智,这三个名称,意义相同,只是文字表述不同。”显示巴利原文
Paṭisambhidāmagge ‘‘yā ca yā ca yā ca ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti (paṭi. ma. 1.227) evaṃ tīhi nāmehi vuttā.
在《发趣论》中,它用了两个名称来说明:“种姓转随顺”和“净化随顺”。显示巴利原文
Paṭṭhāne anulomaṃ ti (paṭṭhā. 1.1.417) evaṃ tīhi nāmehi vuttā.
在《传车经》中,它被称为“道如实知见清净”。经中说:“贤友,你是否为了获得道如实知见清净,而在世尊座下修习梵行呢?”显示巴利原文
Rathavinītasuttante ‘‘kiṃ panāvuso, paṭipadāñāṇadassanavisuddhatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti (ma. ni. 1.257) evaṃ ti vuttā.
如是以种种名称,
被大仙所称说;
导向出起的寂静、遍净之观。
欲从轮回苦之广大可怖泥沼出起者,
有智之人应恒常于此修习。
显示巴利原文 Itinekehi nāmehi, kittitā yā mahesinā; Vuṭṭhānagāminī santā, parisuddhā vipassanā. Vuṭṭhātukāmo saṃsāra-dukkhapaṅkā mahabbhayā; Kareyya satataṃ tattha, yogaṃ paṇḍitajātikoti.