第十三 说神通品显示巴利原文
13. Abhiññāniddeso
天耳界论显示巴利原文
Dibbasotadhātukathā
400 现在来解释天耳界的修行次第。关于经文中“此后以及三种神通”等句子,它的意思应该按照前面讲过的方式来理解。不过在这里,我们只说明不同的地方。这里说的“天”,是因为它和天人类似。为什么呢?因为天人们由善业所生,他们的身体不被胆汁、痰、血等东西障碍,由于脱离了随烦恼,即使对远处的对象也能领受,所以他们具有清净的天耳界。而这位比丘,由精进修习所产生的智耳界,也正像那样,所以因为类似天而称为“天”。再者,因为依天住而获得,以及自己也依止天住,所以称为“天”。从听闻的意义以及没有命根的意义来说,它是“耳界”。又因为它能起耳界的作用,如同耳界一样,所以也称为“耳界”。以这天耳界——显示巴利原文
Idāni dibbasotadhātuyā niddesakkamo anuppatto. Tattha tato parāsu ca tīsu abhiññāsu tiādīnaṃ (dī. ni. 1.240 ādayo) attho vuttanayeneva veditabbo. Sabbattha pana visesamattameva vaṇṇayissāma. Tatra ti ettha dibbasadisattā dibbā. Devānaṃ hi sucaritakammanibbattā pittasemharuhirādīhi apalibuddhā upakkilesavimuttatāya dūrepi ārammaṇaṃ sampaṭicchanasamatthā dibbapasādasotadhātu hoti. Ayañcāpi imassa bhikkhuno vīriyabhāvanābalanibbattā ñāṇasotadhātu tādisāyevāti dibbasadisattā dibbā. Apica dibbavihāravasena paṭiladdhattā attanā ca dibbavihārasannissitattāpi dibbā. Savanaṭṭhena nijjīvaṭṭhena ca sotadhātu. Sotadhātukiccakaraṇena ca sotadhātu viyātipi sotadhātu. Tāya dibbāya sotadhātuyā.
“清净的”,意思是完全清净、远离烦恼。“超人的”,意思是超过了人的活动范围,也就是在听闻声音方面,超越了人的肉耳界,已经超越而安住。“闻两者之声”,就是听闻两种声音。哪两种呢?天和人,这是指天人们的声音和人们的声音而说的。由此应该知道,这是部分地涵盖。“远与近”,意思是:他能听到远处的声音,乃至其他世界的声音;也能听到近处的声音,乃至住在自己身体里众生的声音。由此应该知道,这是无余地涵盖。显示巴利原文
ti parisuddhāya nirupakkilesāya. ti manussūpacāraṃ atikkamitvā saddasavanena mānusikaṃ maṃsasotadhātuṃ atikkantāya vītivattitvā ṭhitāya. ti dve sadde suṇāti. Katame dve? Dibbe ca mānuse ca, devānañca manussānañca saddeti vuttaṃ hoti. Etena padesapariyādānaṃ veditabbaṃ. ti ye saddā dūre paracakkavāḷepi ye ca santike antamaso sadehasannissitapāṇakasaddāpi, te suṇātīti vuttaṃ hoti. Etena nippadesapariyādānaṃ veditabbaṃ.
那么,这天耳界应当如何生起呢?那位比丘应该证入作为神通基础的禅那,出定之后,用遍作定心,首先对通常耳力所及范围内、远处的粗显声音作意,比如森林中狮子等的声音;在寺院中,钟声、鼓声、螺声、沙弥和年轻比丘们全力诵习的诵习声、他们平常谈话中“尊者,什么?”“贤友,什么?”等声音、鸟声、风声、脚步声、沸水的嘶嘶声、在日光下晒干的棕榈叶声、蚂蚁等的声音。像这样,从最粗显的声音开始,应该依次对越来越微细的声音作意。他应该对东方各种声音的声相作意;对西方、北方、南方、上方、下方、东隅、西隅、北隅、南隅各种声音的声相作意;对粗显与微细各种声音的声相作意。对他来说,那些声音即使对平常心也是明显的,但对遍作定心则极为明显。显示巴利原文
Kathaṃ panāyaṃ uppādetabbāti? Tena bhikkhunā abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya parikammasamādhicittena paṭhamataraṃ pakatisotapathe dūre oḷāriko araññe sīhādīnaṃ saddo āvajjitabbo. Vihāre ghaṇḍisaddo, bherisaddo, saṅkhasaddo, sāmaṇeradaharabhikkhūnaṃ sabbathāmena sajjhāyantānaṃ sajjhāyanasaddo, pakatikathaṃ kathentānaṃ ‘‘kiṃ bhante, kimāvuso’’tiādisaddo, sakuṇasaddo, vātasaddo, padasaddo, pakkuthitaudakassa cicciṭāyanasaddo, ātape sussamānatālapaṇṇasaddo, kunthakipillikādisaddoti evaṃ sabboḷārikato pabhuti yathākkamena sukhumasaddā āvajjitabbā. Tena puratthimāya disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasikātabbaṃ. Pacchimāya, uttarāya, dakkhiṇāya, heṭṭhimāya, uparimāya disāya, puratthimāya anudisāya, pacchimāya, uttarāya, dakkhiṇāya anudisāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasikātabbaṃ. Oḷārikānampi sukhumānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasikātabbaṃ. Tassa te saddā pākatikacittassāpi pākaṭā honti. Parikammasamādhicittassa pana ativiya pākaṭā.
当他这样对声相作意,心想“现在天耳界要生起了”的时候,便以那些声音中的某一个为所缘,生起意门转向心。当它灭去时,四个或五个速行心速行;其中前三个或四个是欲界心,名为遍作、近行、随顺、种姓;第四个或第五个,是属于第四禅那的色界安止心。在这里,与那安止心一起生起的智,称为天耳界。此后,他便与那智耳相融合。为了使它坚固,应该先限定一指的范围来扩展,作意:“我将在这范围之内听闻声音”;然后限定二指、四指、八指、一拃、一肘、室内、前廊、殿堂、经行处周围、僧园、托钵行境村、国土等,乃至轮围界,或者更广的范围。应该这样按限定的阶段来扩展。显示巴利原文
Tassevaṃ saddanimittaṃ manasikaroto idāni dibbasotadhātu uppajjissatīti tesu saddesu aññataraṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati. Tasmiṃ niruddhe cattāri pañca vā javanāni javanti, yesaṃ purimāni tīṇi cattāri vā parikammaupacārānulomagotrabhunāmakāni kāmāvacarāni, catutthaṃ pañcamaṃ vā appanācittaṃ rūpāvacaraṃ catutthajjhānikaṃ. Tattha yaṃ tena appanācittena saddhiṃ uppannaṃ ñāṇaṃ, ayaṃ dibbasotadhātūti veditabbā. Tato paraṃ tasmiṃ sote patito hoti. Taṃ thāmajātaṃ karontena ‘‘etthantare saddaṃ suṇāmī’’ti ekaṅgulamattaṃ paricchinditvā vaḍḍhetabbaṃ. Tato dvaṅgulacaturaṅgulaaṭṭhaṅgulavidatthiratanaantogabbhapamukhapāsādapariveṇasaṅghārāmagocaragāmajanapadādivasena yāva cakkavāḷaṃ tato vā bhiyyopi paricchinditvā paricchinditvā vaḍḍhetabbaṃ.
这样证得神通的人,即使对于基础禅那所缘所触及范围内的声音,不用再证入基础禅那,也只用神通智来听闻。这样听闻的时候,即使乃至梵天界有螺声、鼓声、小鼓声等声音响成一片喧哗,当他想要一一分别时,也能分别出“这是螺声,这是鼓声”。显示巴利原文
Evaṃ adhigatābhiñño esa pādakajjhānārammaṇena phuṭṭhokāsabbhantaragatepi sadde puna pādakajjhānaṃ asamāpajjitvāpi abhiññāñāṇena suṇātiyeva. Evaṃ suṇanto ca sacepi yāva brahmalokā saṅkhabheripaṇavādisaddehi ekakolāhalaṃ hoti, pāṭiyekkaṃ vavatthapetukāmatāya sati ayaṃ saṅkhasaddo ayaṃ bherisaddoti vavatthapetuṃ sakkotiyevāti.
他心智论显示巴利原文
Cetopariyañāṇakathā
401 在“他心智论”中,这里的“周遍而行”,所以是“遍”,意思是划定、限定。心的遍就是“心遍”。心遍而且是智,所以是“他心智”。这是说:为了那个目的。“其他有情”是除了自己之外的其他有情。“其他补特伽罗”也与此同义,只是随顺所教化的对象,并为了使开示文雅,而在字句上作了差别。“以己心”是用自己的心。“他们的心”是其他有情的心。“遍知后”是周遍限定后。他了知,就是了知有贪等各种类别。显示巴利原文
Cetopariyañāṇakathāya ti ettha pariyātīti pariyaṃ, paricchindatīti attho. Cetaso pariyaṃ cetopariyaṃ. Cetopariyañca taṃ ñāṇañcāti cetopariyañāṇaṃ. Tadatthāyāti vuttaṃ hoti. nti attānaṃ ṭhapetvā sesasattānaṃ. nti idampi iminā ekatthameva. Veneyyavasena pana desanāvilāsena ca byañjananānattaṃ kataṃ. ti attano cittena tesaṃ cittaṃ. ti paricchinditvā sarāgādivasena nānappakārato jānāti.
那么,这种智(他心智)应该怎么生起呢?因为这种智是依靠天眼来成就的,天眼是它的准备基础。所以,那位比丘应该先增强光明,用天眼去观察依止在他人心脏色法而生起的血液颜色,以此来探知他人的心。为什么这样做呢?因为当与喜悦一同生起的心出现时,血液会红得像孟加拉榕果;当与忧愁一同生起的心出现时,血液会黑得像阎浮果;当与舍(不苦不乐的中性感受)一同生起的心出现时,血液会清澈得像芝麻油。因此,他应该这样去观察心脏中血液的颜色:'这个颜色是由喜根(喜悦的根源)所生的;这个颜色是由忧根(忧愁的根源)所生的;这个颜色是由舍根(中性的根源)所生的。'通过这样探知他人的心,就能让他的他心智变得坚固。当这种智坚固之后,他就能逐渐不再需要看心脏色法,而是能从一种心直接推知另一种心,了知一切欲界心,乃至色界心和无色界心。义注中也说:'当他想要了知无色界众生的心时,他能去观察谁的心脏色法呢?又能去看谁的由诸根所生的色法变化呢?没有人可以看。有神通者的境界就是这样的:无论他把注意力转向哪里的心,就能依照这十六种类别在那里了知它。但这里依据心脏色法来说明,是为了那些还不能这样直接运作的人而说的。'显示巴利原文
Kathaṃ panetaṃ ñāṇaṃ uppādetabbanti? Etañhi dibbacakkhuvasena ijjhati, taṃ etassa parikammaṃ. Tasmā tena bhikkhunā ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā parassa hadayarūpaṃ nissāya vattamānassa lohitassa vaṇṇaṃ passitvā cittaṃ pariyesitabbaṃ. Yadā hi somanassacittaṃ vattati, tadā rattaṃ nigrodhapakkasadisaṃ hoti. Yadā domanassacittaṃ vattati, tadā kāḷakaṃ jambupakkasadisaṃ. Yadā upekkhācittaṃ vattati, tadā pasannatilatelasadisaṃ. Tasmā tena ‘‘idaṃ rūpaṃ somanassindriyasamuṭṭhānaṃ, idaṃ domanassindriyasamuṭṭhānaṃ, idaṃ upekkhindriyasamuṭṭhāna’’nti parassa hadayalohitavaṇṇaṃ passitvā cittaṃ pariyesantena cetopariyañāṇaṃ thāmagataṃ kātabbaṃ. Evaṃ thāmagate hi tasmiṃ anukkamena sabbampi kāmāvacaracittaṃ rūpāvacarārūpāvacaracittañca pajānāti cittā cittameva saṅkamanto vināpi hadayarūpadassanena. Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘āruppe parassa cittaṃ jānitukāmo kassa hadayarūpaṃ passati, kassindriyavikāraṃ oloketīti? Na kassaci. Iddhimato visayo esa yadidaṃ yattha katthaci cittaṃ āvajjanto soḷasappabhedaṃ cittaṃ jānāti. Akatābhinivesassa pana vasena ayaṃ kathā’’ti.
在'有贪心'等句子中,应当知道,与贪(贪欲)一同生起的八种心,就是'有贪心'。其余的四地(欲界、色界、无色界、出世间)善心和无记心,都是'离贪心'。然而,两种忧心(与忧受俱行的嗔根心),以及疑心与掉举心这两种心,这四种心并不被包含在这'有贪心'和'离贪心'两种分类法中。但有些长老也把这四种心包含进去。两种忧心,名为'有嗔心'。其余四地的一切善心和无记心,都是'离嗔心'。其他的十种不善心,则不包含在这'有嗔心'和'离嗔心'两种分类法中。但有些长老也把这十种不善心包含进去。显示巴利原文
ntiādīsu pana aṭṭhavidhaṃ lobhasahagataṃ cittaṃ nti veditabbaṃ. Avasesaṃ catubhūmakaṃ kusalābyākataṃ cittaṃ . Dve domanassacittāni dve vicikicchuddhaccacittānīti imāni pana cattāri cittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti. Keci pana therā tānipi saṅgaṇhanti. Duvidhaṃ pana domanassacittaṃ nāma. Sabbampi catubhūmakaṃ kusalābyākataṃ . Sesāni dasākusalacittāni imasmiṃ duke saṅgahaṃ na gacchanti. Keci pana therā tānipi saṅgaṇhanti.
在这里,如果依据个人的差别之法来说,应当知道只有与疑、掉举相应的两种心是'有痴心';然而,由于痴(无明)存在于一切不善心中,所以也应当知道十二种不善心全部都是'有痴心'。其余的心是'离痴心'。与昏沉睡眠相应的心,是'沉寂心'。与掉举相应的心,是'散乱心'。色界心和无色界心,是'广大心'。其余的心是'不广大心'。一切三地(欲界、色界、无色界)的心,是'有上心'。出世间心,是'无上心'。达到了近行定或安止定的心,是'等持心'。这两种定都没有达到的心,是'不等持心'。达到了彼分解脱、镇伏解脱、断解脱、寂止解脱、出离解脱中任何一种解脱的心,是'解脱心'。应当知道,没有达到这五种解脱的心,就是'不解脱心'。就这样,获得了这种他心智的比丘,能以一切方式了知:'有贪心就是有贪心'、'离贪心就是离贪心'、'有嗔心就是有嗔心'、'离嗔心就是离嗔心'、'有痴心就是有痴心'、'离痴心就是离痴心'、'沉寂心就是沉寂心'、'散乱心就是散乱心'、'广大心就是广大心'、'不广大心就是不广大心'、'有上心就是有上心'、'无上心就是无上心'、'等持心就是等持心'、'不等持心就是不等持心'、'解脱心就是解脱心'、'不解脱心就是不解脱心'。显示巴利原文
nti ettha pana pāṭipuggalikanayena vicikicchuddhaccasahagatadvayameva mohassa pana sabbākusalesu sambhavato dvādasavidhampi akusalacittaṃ nti veditabbaṃ. Avasesaṃ . Thinamiddhānugataṃ pana . Uddhaccānugataṃ . Rūpāvacarārūpāvacaraṃ . Avasesaṃ . Sabbampi tebhūmakaṃ . Lokuttaraṃ . Upacārappattaṃ appanāppattañca . Ubhayamappattaṃ . Tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭipassaddhinissaraṇavimuttippattaṃ . Pañcavidhampi etaṃ vimuttimappattaṃ nti veditabbaṃ. Iti cetopariyañāṇalābhī bhikkhu sabbappakārampi idaṃ sarāgaṃ vā cittaṃ…pe… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānātīti.
宿住随念智论显示巴利原文
Pubbenivāsānussatiñāṇakathā
402 在宿住随念智论中,'宿住随念智'——是指关于宿住随念的智,也就是为了获得那种智而说的。'宿住'——是指在过去、先前的各生中曾经居住过的诸蕴(五蕴)。'曾住'——是曾经住过、经验过,在自己的生命相续中生起后又灭去了。或者说,是曾经住过的诸法。'曾住'——是以行境(心识活动的对象)之住而曾住,也就是被自己的识所识知、所限定,或者也被他人的识所识知。对于已经断除轮回的人等的随念,只有诸佛才能获得。'宿住随念'——用这种念来随念宿住,所以叫宿住随念。'智'——是与那种念相应的智。因此,所谓导向宿住随念智,就是为了这个宿住随念智,为了获得、证得这种智。显示巴利原文
Pubbenivāsānussatiñāṇakathāyaṃ ti (dī. ni. 1.244) pubbenivāsānussatimhi yaṃ ñāṇaṃ, tadatthāya. ti pubbe atītajātīsu nivutthakkhandhā. ti ajjhāvutthā anubhūtā attano santāne uppajjitvā niruddhā. Nivutthadhammā vā. ti gocaranivāsena nivutthā attano viññāṇena viññātā paricchinnā, paraviññāṇaviññātāpi vā chinnavaṭumakānussaraṇādīsu, te buddhānaṃyeva labbhanti. ti yāya satiyā pubbenivāsaṃ anussarati, sā pubbenivāsānussati. nti tāya satiyā sampayuttañāṇaṃ. Evamimassa pubbenivāsānussatiñāṇassa atthāya pubbenivāsānussatiñāṇāya etassa ñāṇassa adhigamāya pattiyāti vuttaṃ hoti.
'种种'就是多种,或者以多种方式生起,意思是详细地叙述。'宿住'就是以紧接的过去有为开始,在彼彼处所居住的生命相续。'随念'就是依照诸蕴的次第,或者依照死与结生(投生)的方式,一再地随行而忆念。这种宿住有六种人可以随念——外道、普通声闻、大声闻、上首声闻、辟支佛、诸佛。显示巴利原文
nti anekavidhaṃ, anekehi vā pakārehi pavattitaṃ, saṃvaṇṇitanti attho. nti samanantarātītabhavaṃ ādiṃ katvā tattha tattha nivutthasantānaṃ. ti khandhapaṭipāṭivasena cutipaṭisandhivasena vā anugantvā anugantvā sarati. Imañhi pubbenivāsaṃ cha janā anussaranti – titthiyā, pakatisāvakā, mahāsāvakā, aggasāvakā, paccekabuddhā, buddhāti.
在这六种人中,外道只能随念四十劫,不能超过这个限度。为什么呢?因为他们的智慧薄弱。由于他们缺乏对名色(精神现象和物质现象)的分别,所以智慧薄弱。普通声闻可以随念百劫、千劫,因为他们的智慧较强。八十位大声闻可以随念十万劫。两位上首声闻可以随念一个阿僧祇劫又十万劫。辟支佛可以随念两个阿僧祇劫又十万劫。这些就是他们各自的限度。然而,诸佛的随念能力是没有限制的。显示巴利原文
Tattha cattālīsaṃyeva kappe anussaranti, na tato paraṃ. Kasmā, dubbalapaññattā. Tesañhi nāmarūpaparicchedavirahitattā dubbalā paññā hoti. kappasatampi kappasahassampi anussarantiyeva, balavapaññattā. satasahassakappe anussaranti. ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ satasahassañca. dve asaṅkhyeyyāni satasahassañca. Ettako hi etesaṃ abhinīhāro. pana paricchedo nāma natthi.
外道修行者只能按五蕴生起的顺序来回忆过去世,无法跳过这个顺序,直接以死亡和结生的方式去回忆。他们就像盲人一样,不能随意跨越地方。盲人离不开手杖走路,他们也离不开五蕴的顺序来回忆。普通的声闻弟子既能按五蕴的顺序回忆,也能以死亡和结生的方式跳跃式地回忆。八十位大声闻弟子也是如此。但舍利弗和目犍连这两位首座弟子,就不需要按五蕴的顺序了。他们看到某个生命死亡后,接着就看到它结生;然后又看到另一个生命死亡,再看到它结生。就这样,他们只以死亡和结生的方式跳跃着回忆。辟支佛也是这样。显示巴利原文
Titthiyā ca khandhapaṭipāṭimeva saranti, paṭipāṭiṃ muñcitvā cutipaṭisandhivasena sarituṃ na sakkonti. Tesañhi andhānaṃ viya icchitapadesokkamanaṃ natthi. Yathā pana andhā yaṭṭhiṃ amuñcitvāva gacchanti, evaṃ te khandhānaṃ paṭipāṭiṃ amuñcitvāva saranti. Pakatisāvakā khandhapaṭipāṭiyāpi anussaranti cutipaṭisandhivasenapi saṅkamanti. Tathā asītimahāsāvakā. Dvinnaṃ pana aggasāvakānaṃ khandhapaṭipāṭikiccaṃ natthi. Ekassa attabhāvassa cutiṃ disvā paṭisandhiṃ passanti, puna aparassa cutiṃ disvā paṭisandhinti evaṃ cutipaṭisandhivaseneva saṅkamantā gacchanti. Tathā paccekabuddhā.
但佛陀们既不需要按五蕴的顺序来回忆,也不需要以死亡和结生的方式跳跃回忆。因为对佛陀来说,无论是向下还是向上,在无数劫、无数百万年的时间里,任何他们想看的地方,都清清楚楚地显现。所以,即使跨越无数劫、无数百万年,也像背诵一篇简短经文那样,把一切总括起来后,想看哪里,就直接跨入那里,以狮子跨越的方式行进。这样行进时,佛陀的智慧就像一位技艺精湛的穿发师,又像萨罗绷伽那样的神箭手射出的箭——不碰触中间的树木藤蔓等障碍,只落在目标上。同样,佛陀的智慧在中间无数生世中不碰触、不遗漏,不碰触、不遗漏地只取到想看的目标。显示巴利原文
Buddhānaṃ pana neva khandhapaṭipāṭikiccaṃ, na cutipaṭisandhivasena saṅkamanakiccaṃ atthi. Tesañhi anekāsu kappakoṭīsu heṭṭhā vā upari vā yaṃ yaṃ ṭhānaṃ icchanti, taṃ taṃ pākaṭameva hoti. Tasmā anekāpi kappakoṭiyo peyyālapāḷiṃ viya saṃkhipitvā yaṃ yaṃ icchanti, tatra tatreva okkamantā sīhokkantavasena gacchanti. Evaṃ gacchantānañca nesaṃ ñāṇaṃ yathā nāma katavālavedhaparicayassa sarabhaṅgasadisassa dhanuggahassa khitto saro antarā rukkhalatādīsu asajjamāno lakkheyeva patati, na sajjati, na virajjhati, evaṃ antarantarāsu jātīsu na sajjati, na virajjhati, asajjamānaṃ avirajjhamānaṃ icchiticchitaṭṭhānaṃyeva gaṇhāti.
在这些能回忆过去世的有情中,外道的宿住智见生起时,就像萤火虫的光那样微弱;普通声闻的宿住智见,像灯的光;大声闻的,像火炬的光;首座声闻的,像晨星的光;辟支佛的,像月亮的光;而佛陀的宿住智见,则像以千道光芒庄严的秋日太阳轮那样生起。显示巴利原文
Imesu ca pana pubbenivāsaṃ anussaraṇasattesu titthiyānaṃ pubbenivāsadassanaṃ khajjupanakapabhāsadisaṃ hutvā upaṭṭhāti. Pakatisāvakānaṃ dīpappabhāsadisaṃ. Mahāsāvakānaṃ ukkāpabhāsadisaṃ . Aggasāvakānaṃ osadhitārakappabhāsadisaṃ. Paccekabuddhānaṃ candappabhāsadisaṃ. Buddhānaṃ rasmisahassapaṭimaṇḍitasaradasūriyamaṇḍalasadisaṃ hutvā upaṭṭhāti.
外道的宿住随念,好比盲人用杖尖探路行走;普通声闻的,好比过独木桥;大声闻的,好比过步行桥;首座声闻的,好比过车桥;辟支佛的,好比走在大步行道上;佛陀的,好比走在大车道上。显示巴利原文
Titthiyānañca pubbenivāsānussaraṇaṃ andhānaṃ yaṭṭhikoṭigamanaṃ viya hoti. Pakatisāvakānaṃ daṇḍakasetugamanaṃ viya. Mahāsāvakānaṃ jaṅghasetugamanaṃ viya. Aggasāvakānaṃ sakaṭasetugamanaṃ viya. Paccekabuddhānaṃ mahājaṅghamaggagamanaṃ viya. Buddhānaṃ mahāsakaṭamaggagamanaṃ viya.
不过,在这部论里,所指的是声闻弟子的宿住随念。所以论中说:「随念,就是按五蕴的顺序,或者以死亡和结生的方式,不断地随行、随行而回忆。」显示巴利原文
Imasmiṃ pana adhikāre sāvakānaṃ pubbenivāsānussaraṇaṃ adhippetaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘anussaratīti khandhapaṭipāṭivasena cutipaṭisandhivasena vā anugantvā anugantvā saratī’’ti.
403 因此,想要这样修习宿住随念的初学比丘,在午后用完斋饭回来后,独自待在僻静处,应该依次证入四个禅那。从作为神通基础的第四禅那出定后,应该回忆自己刚才最后一次坐下。然后,应该回忆铺设座位、进入坐卧处、收拾钵和袈裟、用斋的时候、从村落回来的时候、在村落中托钵的时候、进入村落托钵的时候、从精舍出去的时候、礼敬塔庙庭院和菩提树庭院的时候、洗钵的时候、接受钵的时候、从接受钵到漱口之间所做的所有事、黎明时所做的所有事、中夜分所做的所有事、初夜分所做的所有事——像这样,以逆序回忆一天一夜所做的所有事情。不过,这些事对于平常心来说也是清楚的;但对于事先修习过定力的心来说,则极为清楚。显示巴利原文
Tasmā evamanussaritukāmena ādikammikena bhikkhunā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantena rahogatena paṭisallinena paṭipāṭiyā cattāri jhānāni samāpajjitvā abhiññāpādakacatutthajjhānato vuṭṭhāya sabbapacchimā nisajjā āvajjitabbā. Tato āsanapaññāpanaṃ, senāsanappavesanaṃ, pattacīvarapaṭisāmanaṃ, bhojanakālo, gāmato āgamanakālo, gāme piṇḍāya caritakālo, gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhakālo, vihārato nikkhamanakālo, cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇavandanakālo, pattadhovanakālo, pattapaṭiggahaṇakālo, pattapaṭiggahaṇato yāva mukhadhovanā katakiccaṃ, paccūsakāle katakiccaṃ, majjhimayāme katakiccaṃ, paṭhamayāme katakiccanti evaṃ paṭilomakkamena sakalaṃ rattindivaṃ katakiccaṃ āvajjitabbaṃ. Ettakaṃ pana pakaticittassapi pākaṭaṃ hoti. Parikammasamādhicittassa pana atipākaṭameva.
不过,如果在这个过程中有什么地方记不清楚,他就应该再进入基础禅那,出定后再继续忆念。这样,记忆就会变得像点亮了灯一样清晰。他应该用这种逆序的方式,忆念第二天、第三天、第四天、第五天,甚至十天、半个月、一个月,直到一整年里所做的事。用这个方法,他可以一直忆念十年、二十年,直到这一生中自己的结生心为止。在这样忆念时,他应该忆念前一世死亡刹那生起的名色。因为有智慧的比丘,能在第一次就突破结生,把死亡刹那的名色作为所缘来观察。显示巴利原文
Sace panettha kiñci na pākaṭaṃ hoti, puna pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya āvajjitabbaṃ. Ettakena dīpe jalite viya pākaṭaṃ hoti. Evaṃ paṭilomakkameneva dutiyadivasepi tatiyacatutthapañcamadivasepi dasāhepi aḍḍhamāsepi māsepi yāva saṃvaccharāpi katakiccaṃ āvajjitabbaṃ. Eteneva upāyena dasavassāni vīsativassānīti yāva imasmiṃ bhave attano paṭisandhi, tāva āvajjantena purimabhave cutikkhaṇe pavattitanāmarūpaṃ āvajjitabbaṃ. Pahoti hi paṇḍito bhikkhu paṭhamavāreneva paṭisandhiṃ ugghāṭetvā cutikkhaṇe nāmarūpamārammaṇaṃ kātuṃ.
然而,因为前一世的名色已经完全灭尽,另一个名色已经生起,所以那个地方就像被黑暗遮蔽了一样,对于智慧比较弱的修行者来说,很难看得清楚。即便如此,他也不应该放弃努力,心里想着'我没办法突破结生,没办法把死亡刹那生起的名色作为所缘'。相反,他应当一次又一次地进入同一个基础禅那,每次出定后都去忆念那个地方。显示巴利原文
Yasmā pana purimabhave nāmarūpaṃ asesaṃ niruddhaṃ aññaṃ uppannaṃ, tasmā taṃ ṭhānaṃ āhundarikaṃ andhatamamiva hoti duddasaṃ duppaññena. Tenāpi ‘‘na sakkomahaṃ paṭisandhiṃ ugghāṭetvā cutikkhaṇe pavattitanāmarūpamārammaṇaṃ kātu’’nti dhuranikkhepo na kātabbo. Tadeva pana pādakajjhānaṃ punappunaṃ samāpajjitabbaṃ. Tato ca vuṭṭhāya vuṭṭhāya taṃ ṭhānaṃ āvajjitabbaṃ.
他这样持续做的时候,就好比一个大力士,为了制作尖顶屋的顶饰而去砍伐一棵大树。斧刃只因为砍削枝叶就变钝了,虽然暂时砍不倒大树,但他并不放弃努力,而是去铁匠铺让人把斧头磨锋利,然后再回来继续砍树。斧刃再次变钝时,他也像之前那样磨利了再砍。这样不断地砍伐,已经砍过的部分就不必再砍了,还没砍过的部分则继续砍,不久大树就会倒下。同样地,比丘从基础禅那出定后,不再忆念先前已经忆念过的内容,只专注忆念结生,不久就能突破结生,把死亡刹那生起的名色作为所缘。这个道理,也可以用伐木者和理发者的譬喻来说明。显示巴利原文
Evaṃ karonto hi seyyathāpi nāma balavā puriso kūṭāgārakaṇṇikatthāya mahārukkhaṃ chindanto sākhāpalāsacchedanamatteneva pharasudhārāya vipannāya mahārukkhaṃ chindituṃ asakkontopi dhuranikkhepaṃ akatvāva kammārasālaṃ gantvā tikhiṇaṃ pharasuṃ kārāpetvā puna āgantvā chindeyya, puna vipannāya ca punapi tatheva kāretvā chindeyya. So evaṃ chindanto chinnassa chinnassa puna chetabbābhāvato acchinnassa ca chedanato nacirasseva mahārukkhaṃ pāteyya, evamevaṃ pādakajjhānā vuṭṭhāya pubbe āvajjitaṃ anāvajjitvā paṭisandhimeva āvajjanto nacirasseva paṭisandhiṃ ugghāṭetvā cutikkhaṇe pavattitanāmarūpaṃ ārammaṇaṃ kareyyāti. Kaṭṭhaphālakakesohārakādīhipi ayamattho dīpetabbo.
在这里,从最后坐处开始忆念,一直到以结生为所缘而生起的智慧,还不叫做宿住智,那只叫做遍作定智。有些人也把它称为'过去分智',但就色界而言,这个称呼是不恰当的。然而,当那位比丘超越了结生,把死亡刹那生起的名色作为所缘时,意门转向心就会生起。在那个心灭去之后,以同一个所缘,会速行四个或五个速行心。其余的部分和前面说过的一样,前面的三或四个速行心叫做遍作、近行、随顺、种姓,属于欲界心。最后一个则是色界第四禅的安止心。在那个时候,与那个心一同生起的智慧,就是宿住随念智。凭借与那个智慧相应的念,他能够随念种种过去世的情况。也就是经中所说的:'一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、百千生、许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫。我于某处,有如是名,如是种姓,如是容貌,食如是食物,受如是苦乐,有如是寿量。我从彼处死,生于某处,我亦于彼处,有如是名,如是种姓,如是容貌,食如是食,受如是苦乐,有如是寿量。我从彼处死,来生于此界',像这样以种种形相、种种细节,随念种种过去世的情况。显示巴利原文
Tattha pacchimanisajjato pabhuti yāva paṭisandhito ārammaṇaṃ katvā pavattaṃ ñāṇaṃ pubbenivāsañāṇaṃ nāma na hoti. Taṃ pana parikammasamādhiñāṇaṃ nāma hoti. Atītaṃsañāṇantipi eke vadanti. Taṃ rūpāvacaraṃ sandhāya na yujjati. Yadā panassa bhikkhuno paṭisandhiṃ atikkamma cutikkhaṇe pavattitanāmarūpaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati, tasmiñca niruddhe tadevārammaṇaṃ katvā cattāri pañca vā javanāni javanti. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva purimāni parikammādināmakāni kāmāvacarāni honti. Pacchimaṃ rūpāvacaraṃ catutthajjhānikaṃ appanācittaṃ. Tadāssa yaṃ tena cittena saha ñāṇaṃ uppajjati, idaṃ nāma. Tena ñāṇena sampayuttāya satiyā anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussaratīti (dī. ni. 1.244).
404 这里所说的'一生',是指一个以结生为根本、以死亡为终结、包含在一生之中的蕴相续。'二生'等说法,也是同样的道理。而在'许多坏劫'等句子中,应该知道减劫叫做'坏劫',增劫叫做'成劫'。其中,坏劫也包含了坏住劫,因为坏住劫是以坏劫为根本的。成劫则包含了成住劫。正因为如此,经中所说的'诸比丘!有此等四阿僧祇劫。哪四种?坏劫、坏住劫、成劫、成住劫',这些内容就都被涵盖在内了。显示巴利原文
Tattha nti ekampi paṭisandhimūlaṃ cutipariyosānaṃ ekabhavapariyāpannaṃ khandhasantānaṃ. Esa nayo tiādīsupi. tiādīsu pana parihāyamāno kappo vaḍḍhamāno ti veditabbo. Tattha saṃvaṭṭena gahito hoti, taṃmūlakattā. Vivaṭṭena ca evañhi sati yāni tāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, kappassa asaṅkhyeyyāni. Katamāni cattāri? Saṃvaṭṭo, saṃvaṭṭaṭṭhāyī, vivaṭṭo, vivaṭṭaṭṭhāyīti (a. ni. 4.156 thokaṃ visadisaṃ) vuttāni, tāni pariggahitāni honti.
这里有三种坏:水坏、火坏、风坏。三种坏的界限分别是:第二禅的光音天、第三禅的遍净天、第四禅的广果天。显示巴利原文
Tattha tayo saṃvaṭṭā – āposaṃvaṭṭo, tejosaṃvaṭṭo, vāyosaṃvaṭṭoti. Tisso saṃvaṭṭasīmā – ābhassarā, subhakiṇhā, vehapphalāti.
当劫被火毁灭时,光音天以下的世界全被火烧毁;被水毁灭时,遍净天以下的世界全被水溶解;被风毁灭时,广果天以下的世界全被风摧毁。不过,从范围大小来说,任何时候都只是一个佛刹土在毁灭。显示巴利原文
Yadā kappo tejena saṃvaṭṭati, ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhati. Yadā āpena saṃvaṭṭati, subhakiṇhato heṭṭhā udakena vilīyati. Yadā vāyunā saṃvaṭṭati, vehapphalato heṭṭhā vātena viddhaṃsati. Vitthārato pana sadāpi ekaṃ buddhakhettaṃ vinassati.
佛陀的刹土有三种:诞生刹土、威令刹土和境界刹土。其中,诞生刹土的范围是一万个轮围世界,也就是如来入胎、出生等时会震动的范围。威令刹土的范围是百千俱胝个轮围世界,在这里,《宝经》、《蕴护咒》、《幢顶护咒》、《阿吒那提亚护咒》、《孔雀护咒》这些护卫经的威力能够发挥作用。境界刹土则没有边际、没有限量;正如所说的“随其所愿”,如来在任何地方,凡是他希望知道的都能知道。因此,在这三种佛刹土中,被毁灭的是威令刹土;当它毁灭时,诞生刹土也一起毁灭。它们同时毁灭,也同时重新形成。应当这样来了知它的毁灭与重新形成。显示巴利原文
nāma tividhaṃ hoti – jātikhettaṃ, āṇākhettaṃ, visayakhettañca. Tattha dasasahassacakkavāḷapariyantaṃ hoti. Yaṃ tathāgatassa paṭisandhigahaṇādīsu kampati. koṭisatasahassacakkavāḷapariyantaṃ, yattha ratanasuttaṃ (khu. pā. 6.1 ādayo) khandhaparittaṃ (cūḷava. 251; a. ni. 4.67) dhajaggaparittaṃ (saṃ. ni. 1.249) āṭānāṭiyaparittaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) moraparittanti (jā. 1.2.17-18) imesaṃ parittānaṃ ānubhāvo vattati. anantamaparimāṇaṃ. Yaṃ ‘‘yāvatā vā pana ākaṅkheyyā’’ti (a. ni. 3.81) vuttaṃ, yattha yaṃ yaṃ tathāgato ākaṅkhati, taṃ taṃ jānāti. Evametesu tīsu buddhakhettesu ekaṃ āṇākhettaṃ vinassati. Tasmiṃ pana vinassante jātikhettampi vinaṭṭhameva hoti. Vinassantañca ekatova vinassati, saṇṭhahantampi ekato saṇṭhahati. Tassevaṃ vināso ca saṇṭhahanañca veditabbaṃ.
405 在劫被火毁灭的时候,首先会生起劫坏灭的大云,在百千俱胝个轮围世界降下一场大雨。人们感到欢喜快乐,取出所有种子播种。可是,当庄稼长到只够牛吃的程度时,即使驴叫,也不再落下一滴雨,雨从那时起就断绝了。世尊就是针对这个情况而说:“诸比丘,有这样的时期,多年、数百年、数千年、数十万年都不下雨。”依靠雨水生活的众生,死后投生到梵天界;依靠花果生活的天神,也是如此。这样经过很长时间后,各处的水都枯竭了。然后,鱼和龟也依次死后投生到梵天界,地狱众生也是如此。有些人说,地狱众生在第七个太阳出现时,才在那里坏灭。显示巴利原文
Yasmiṃ hi samaye kappo agginā nassati, āditova kappavināsakamahāmegho vuṭṭhahitvā koṭisatasahassacakkavāḷe ekaṃ mahāvassaṃ vassati. Manussā tuṭṭhahaṭṭhā sabbabījāni nīharitvā vapanti. Sassesu pana gokhāyitakamattesu jātesu gadrabharavaṃ ravanto ekabindumpi na vassati, tadā pacchinnaṃ pacchinnameva vassaṃ hoti. Idaṃ sandhāya hi bhagavatā ‘‘hoti kho so, bhikkhave, samayo yaṃ bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni devo na vassatī’’ti (a. ni. 7.66) vuttaṃ. Vassūpajīvino sattā kālaṅkatvā brahmaloke nibbattanti, pupphaphalūpajīviniyo ca devatā. Evaṃ dīghe addhāne vītivatte tattha tattha udakaṃ parikkhayaṃ gacchati, athānupubbena macchakacchapāpi kālaṅkatvā brahmaloke nibbattanti, nerayikasattāpi. Tattha nerayikā sattamasūriyapātubhāve vinassantīti eke.
如果问:没有禅那就不能投生到梵天界,而这些人当中,有些被饥荒逼迫,有些没能证得禅那,他们怎么能投生到那里呢?答:依靠在天界所获得的禅那。因为那时,名为“世间庄严”的欲界天人知道“经过十万年后将有劫坏发生”,便解开头饰、披散头发,脸上带着哭容,用手擦着眼泪,穿着红色衣服,显现出极其丑陋的样子,在人间道路上行走,这样宣告:“诸位贤者!从现在起经过十万年后,将有劫坏发生,这个世间将会毁灭,大海也会干涸,这大地和山王须弥山都将燃烧、毁灭。一直到梵天界,世间都将遭到毁灭。诸位贤者!应当修习慈,诸位贤者!应当修习悲、喜、舍;应当奉侍母亲,应当奉侍父亲,应当在家族中恭敬长辈。”显示巴利原文
Jhānaṃ vinā natthi brahmaloke nibbatti, etesañca keci dubbhikkhapīḷitā keci abhabbā jhānādhigamāya, te kathaṃ tattha nibbattantīti. Devaloke paṭiladdhajjhānavasena. Tadā hi ‘‘vassasatasahassassaccayena kappuṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti lokabyūhā nāma kāmāvacaradevā muttasirā vikiṇṇakesā rudamukhā assūni hatthehi puñchamānā rattavatthanivatthā ativiya virūpavesadhārino hutvā manussapathe vicarantā evaṃ ārocenti ‘‘mārisā ito vassasatasahassassaccayena kappavuṭṭhānaṃ bhavissati, ayaṃ loko vinassissati, mahāsamuddopi ussussissati, ayañca mahāpathavī sineru ca pabbatarājā uddayhissanti vinassissanti. Yāva brahmalokā lokavināso bhavissati. Mettaṃ mārisā bhāvetha, karuṇaṃ, muditaṃ, upekkhaṃ mārisā bhāvetha, mātaraṃ upaṭṭhahatha, pitaraṃ upaṭṭhahatha, kule jeṭṭhāpacāyino hothā’’ti.
听到他们的话后,大多数人类和地居天神生起了悚惧心,彼此心肠变得柔软,做了修慈等福德之后投生到天界。在那里,他们食用天界的甘露食,以风遍作预备之后获得了禅那。其余的人,则依靠顺后受业投生到天界。因为在轮回中流转的众生,没有一个是完全没有顺后受业的。他们也在那里同样获得了禅那。就这样,依靠在天界获得禅那的力量,一切都投生到了梵天界。显示巴利原文
Tesaṃ vacanaṃ sutvā yebhuyyena manussā ca bhummadevatā ca saṃvegajātā aññamaññaṃ muducittā hutvā mettādīni puññāni karitvā devaloke nibbattanti. Tattha dibbasudhābhojanaṃ bhuñjitvā vāyokasiṇe parikammaṃ katvā jhānaṃ paṭilabhanti. Tadaññe pana aparāpariyavedanīyena kammena devaloke nibbattanti. Aparāpariyavedanīyakammarahito hi saṃsāre saṃsaramāno satto nāma natthi. Tepi tattha tatheva jhānaṃ paṭilabhanti. Evaṃ devaloke paṭiladdhajjhānavasena sabbepi brahmaloke nibbattantīti.
从雨水断绝之后,经过很长时间,第二个太阳出现了。世尊也曾说过这个:“诸比丘,有这样的时期”(增支部7.66),应当详细解说。当它出现时,既没有夜晚的区分,也没有白昼的区分。一个太阳升起,一个太阳落下。世界只有持续不断的太阳热恼。平常的太阳有太阳天子,在劫坏灭时的太阳则没有。其中,当平常的太阳运行时,天空中也有雨云和烟柱运行。当劫坏灭的太阳运行时,天空中没有烟,也没有雨云,像镜面一样清净。除了五大河之外,其余小河等的水都干涸了。显示巴利原文
Vassūpacchedato pana uddhaṃ dīghassa addhuno accayena dutiyo sūriyo pātubhavati. Vuttampi cetaṃ bhagavatā ‘‘hoti kho so, bhikkhave, samayo’’ti (a. ni. 7.66) vitthāretabbaṃ. Pātubhūte ca pana tasmiṃ neva rattiparicchedo, na divāparicchedo paññāyati. Eko sūriyo uṭṭheti, eko atthaṃ gacchati. Avicchinnasūriyasantāpova loko hoti. Yathā ca pakatisūriye sūriyadevaputto hoti, evaṃ kappavināsakasūriye natthi. Tattha pakatisūriye vattamāne ākāse valāhakāpi dhūmasikhāpi caranti. Kappavināsakasūriye vattamāne vigatadhūmavalāhakaṃ ādāsamaṇḍalaṃ viya nimmalaṃ nabhaṃ hoti. Ṭhapetvā pañca mahānadiyo sesakunnadīādīsu udakaṃ sussati.
又过了很漫长的一段时间,第三个太阳出现了。由于它的出现,大河也干涸了。显示巴利原文
Tatopi dīghassa addhuno accayena tatiyo sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā mahānadiyopi sussanti.
又过了很漫长的一段时间,第四个太阳出现了。由于它的出现,雪山中各大河流的源头——狮子崖池、天鹅崖池、钝角池、车匠种池、无热恼池、六牙池、郭公池这七个大湖,也都干涸了。显示巴利原文
Tatopi dīghassa addhuno accayena catuttho sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā himavati mahānadīnaṃ pabhavā ‘‘sīhapapāto haṃsapātano kaṇṇamuṇḍako rathakāradaho anotattadaho chaddantadaho kuṇāladaho’’ti ime satta mahāsarā sussanti.
又过了很漫长的一段时间,第五个太阳出现了。由于它的出现,水逐渐干涸,一直干到大海,最后连手指节那么一丁点儿水都没有了。显示巴利原文
Tatopi dīghassa addhuno accayena pañcamo sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā anupubbena mahāsamudde aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ na saṇṭhāti.
又过了很漫长的一段时间,第六个太阳出现了。由于它的出现,整个轮围界变成一团浓烟,所有的水分都被烟吸干了。不仅这一个轮围界如此,甚至百千俱胝的轮围界也都是这样。显示巴利原文
Tatopi dīghassa addhuno accayena chaṭṭho sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā sakalacakkavāḷaṃ ekadhūmaṃ hoti. Pariyādiṇṇasinehaṃ dhūmena. Yathā cidaṃ, evaṃ koṭisatasahassacakkavāḷānipi.
又过了很漫长的一段时间,第七个太阳出现了。由于它的出现,整个轮围界连同百千俱胝的轮围界,一起变成了一团大火。那些大小不一、高达一百由旬等的须弥山峰,这时全都破碎,消失在空中。火焰继续向上蔓延,烧到了四大王天。在那里烧毁了金宫殿、宝宫殿、摩尼宫殿之后,又烧到了三十三天界。就这样一直烧到初禅地,把梵众天、梵辅天、大梵天这三个梵天界也烧掉了,直到光音天为止。只要还有一微尘那么大的行所摄之物存在,这火就不会停息。等到一切行都灭尽了,这火才像烧酥油的火焰那样,不留任何余灰地熄灭。这时,下方的虚空与上方的虚空,合为一片大黑暗。显示巴利原文
Tatopi dīghassa addhuno accayena sattamo sūriyo pātubhavati. Yassa pātubhāvā sakalacakkavāḷaṃ ekajālaṃ hoti saddhiṃ koṭisatasahassacakkavāḷehi. Yojanasatikādibhedāni sinerukūṭānipi palujjitvā ākāseyeva antaradhāyanti. Sā aggijālā uṭṭhahitvā cātumahārājike gaṇhāti. Tattha kanakavimānaratanavimānamaṇivimānāni jhāpetvā tāvatiṃsabhavanaṃ gaṇhāti. Eteneva upāyena yāva paṭhamajjhānabhūmiṃ gaṇhāti. Tattha tayopi brahmaloke jhāpetvā ābhassare āhacca tiṭṭhati. Sā yāva aṇumattampi saṅkhāragataṃ atthi, tāva na nibbāyati. Sabbasaṅkhāraparikkhayā pana sappitelajhāpanaggisikhā viya chārikampi anavasesetvā nibbāyati. Heṭṭhāākāsena saha upariākāso eko hoti mahandhakāro.
406 这样过了很漫长的一段时间后,大云生起。起初下的是细雨,接着依次降下像莲华茎那么粗、像手杖那么粗、像杵那么粗、像多罗树干那么粗的巨大水柱,直到把百千俱胝轮围界中所有被烧过的地方都灌满了,大雨才停止。在那水的下面,风生起并吹过水面,把水凝聚成一团圆形,就像荷叶上的水珠那样。有人问:怎么能把那么巨大的水聚凝成一团呢?因为有空隙可入的缘故——也就是说,那水让风吹进了各处的空隙。那水被风集结、凝成一团而收缩时,便渐渐向下低落。在水渐渐低落的过程中,落到梵天界所在的地方,便出现了梵天界;落到上方空居的四欲界天所在的地方,便出现了那些天界。显示巴利原文
Atha dīghassa addhuno accayena mahāmegho uṭṭhahitvā paṭhamaṃ sukhumaṃ sukhumaṃ vassati . Anupubbena kumudanāḷayaṭṭhimusalatālakkhandhādippamāṇāhi dhārāhi vassanto koṭisatasahassacakkavāḷesu sabbaṃ daḍḍhaṭṭhānaṃ pūretvā antaradhāyati. Taṃ udakaṃ heṭṭhā ca tiriyañca vāto samuṭṭhahitvā ghanaṃ karoti parivaṭumaṃ paduminipatte udakabindusadisaṃ. Kathaṃ tāva mahantaṃ udakarāsiṃ ghanaṃ karotīti ce? Vivarasampadānato. Tañhissa tamhi tamhi vivaraṃ deti. Taṃ evaṃ vātena sampiṇḍiyamānaṃ ghanaṃ kariyamānaṃ parikkhayamānaṃ anupubbena heṭṭhā otarati. Otiṇṇe otiṇṇe udake brahmalokaṭṭhāne brahmalokā, upari catukāmāvacaradevalokaṭṭhāne ca devalokā pātubhavanti.
然而,当水退到以前大地所在的位置时,一阵强烈的风生起。这阵风让水无法流动,就像封住出口的水瓮里的水一样,把水阻挡并固定在那里。当甜水逐渐耗尽时,水面上生起了一层地味。这地味具足颜色、香气和味道,就像牛奶粥晾干后表面结成的那层薄膜。显示巴利原文
Purimapathaviṭṭhānaṃ otiṇṇe pana balavavātā uppajjanti. Te taṃ pihitadvāre dhamakaraṇe ṭhitaudakamiva nirassāsaṃ katvā rundhanti. Madhurodakaṃ parikkhayaṃ gacchamānaṃ upari rasapathaviṃ samuṭṭhāpeti. Sā vaṇṇasampannā ceva hoti gandharasasampannā ca nirudakapāyāsassa upari paṭalaṃ viya.
那时,最早投生到光音天的有情,因为寿命尽了或者福报尽了,从那里死后就投生到这里。他们自身能发光,在空中行走。正如《起世因本经》所说,他们尝了那地味之后,被贪爱所征服,就开始忙着把地味捏成团块来吃。这样一来,他们自身的光明就消失了,黑暗现起。他们看见黑暗,便生起了恐惧。显示巴利原文
Tadā ca ābhassarabrahmaloke paṭhamatarābhinibbattā sattā āyukkhayā vā puññakkhayā vā tato cavitvā idhūpapajjanti. Te honti sayaṃpabhā antalikkhacarā. Te (dī. ni. 3.119) vuttanayena taṃ rasapathaviṃ sāyitvā taṇhābhibhūtā āluppakārakaṃ paribhuñjituṃ upakkamanti. Atha nesaṃ sayaṃpabhā antaradhāyati, andhakāro hoti. Te andhakāraṃ disvā bhāyanti.
然后,为了消除他们的恐惧、让他们生起勇气,一个直径五十由旬的日轮出现了。他们看见日轮后,欢喜踊跃地说:‘我们获得光明了!’又说:‘它消除了我们这些恐惧者的恐惧,让我们生起勇气而振作起来,因此就称为“太阳”吧!’于是给它取名为太阳。显示巴利原文
Tato nesaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janayantaṃ paripuṇṇapaṇṇāsayojanaṃ sūriyamaṇḍalaṃ pātubhavati, te taṃ disvā ‘‘ālokaṃ paṭilabhimhā’’ti haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘amhākaṃ bhītānaṃ bhayaṃ nāsetvā sūrabhāvaṃ janayanto uṭṭhito, tasmā hotū’’ti sūriyotvevassa nāmaṃ karonti.
当太阳在白天照亮之后落下时,他们又想:‘我们所获得的光明,现在又失去了’,于是又恐惧起来。他们这样想:‘如果我们能再获得另一个光明,那该多好啊!’就像知道他们的心一样,一个直径四十九由旬的月轮出现了。他们看见月轮后,更加欢喜踊跃地说:‘它好像知道我们的心愿而升起,因此就称为“月亮”吧’,于是给它取名为月亮。这样,在日月出现之后,星宿等星辰形态也出现了。显示巴利原文
Atha sūriye divasaṃ ālokaṃ katvā atthaṅgate yampi ālokaṃ labhimhā, sopi no naṭṭhoti puna bhītā honti. Tesaṃ evaṃ hoti ‘‘sādhu vatassa sace aññaṃ ālokaṃ labheyyāmā’’ti. Tesaṃ cittaṃ ñatvā viya ekūnapaṇṇāsayojanaṃ pātubhavati. Te taṃ disvā bhiyyoso mattāya haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘amhākaṃ chandaṃ ñatvā viya uṭṭhito, tasmā hotū’’ti candotvevassa nāmaṃ karonti. Evaṃ candimasūriyesu pātubhūtesu nakkhattāni tārakarūpāni pātubhavanti.
从此以后,昼夜便显现了,并依次显现出半月、月、季节与年。然而,正是在日月出现的那一天,须弥山、轮围山和雪山也出现了。它们确实不是在此之前或在此之后,而是在同一天——颇求那月的月圆日出现的。怎样出现的呢?譬如煮稷饭时,锅里一下子起了各种各样的泡,有的高,有的低,有的平。同样地,高的地方成为山,低的地方成为海,平坦的地方成为洲。显示巴利原文
Tato pabhuti rattindivā paññāyanti, anukkamena ca māsaddhamāsautusaṃvaccharā. Candimasūriyānaṃ pana pātubhūtadivaseyeva sinerucakkavāḷahimavantapabbatā pātubhavanti. Te ca kho apubbaṃ acarimaṃ phagguṇapuṇṇamadivaseyeva pātubhavanti. Kathaṃ? Yathā nāma kaṅgubhatte paccamāne ekappahāreneva pupphuḷakāni uṭṭhahanti. Eke padesā thūpathūpā honti, eke ninnaninnā, eke samasamā. Evamevaṃ thūpathūpaṭṭhāne pabbatā honti, ninnaninnaṭṭhāne samuddā, samasamaṭṭhāne dīpāti.
然后,那些有情享用地味时,渐渐地有些变得美貌,有些变得丑陋。其中,美貌者轻蔑丑陋者。由于他们轻蔑的缘故,那地味便消失了,地中生出物出现了。然后,以同样的方式,那地中生出物也消失了,藤蔓出现了。藤蔓也以同样的方式消失后,一种稻米出现了——这种稻米不需要耕作就能成熟,没有赤粉、没有壳,清净香美,以米粒为果实。显示巴利原文
Atha tesaṃ sattānaṃ rasapathaviṃ paribhuñjantānaṃ kamena ekacce vaṇṇavanto, ekacce dubbaṇṇā honti. Tattha vaṇṇavanto dubbaṇṇe atimaññanti. Tesaṃ atimānapaccayā sāpi antaradhāyati. pātubhavati. Atha nesaṃ teneva nayena sopi antaradhāyati. pātubhavati. Teneva nayena sāpi antaradhāyati. Akaṭṭhapāko pātubhavati akaṇo athuso suddho sugandho taṇḍulapphalo.
于是,盛饭的容器出现了。他们把稻米放进容器里,再放在石头上,火焰就自己冒出来把米煮熟。煮好的饭像素馨花一样,不需要汤或菜来调味;他们想尝到什么味道,饭就会出现那个味道。由于吃了这种粗糙的食物,他们的身体里开始产生尿和粪便。为了排出这些东西,他们身上裂开了排泄口;男子出现了男性特征,女子出现了女性特征。显示巴利原文
Tato nesaṃ bhājanāni uppajjanti. Te sāliṃ bhājane ṭhapetvā pāsāṇapiṭṭhiyā ṭhapenti, sayameva jālasikhā uṭṭhahitvā taṃ pacati. So hoti odano sumanajātipupphasadiso, na tassa sūpena vā byañjanena vā karaṇīyaṃ atthi. Yaṃ yaṃ rasaṃ bhuñjitukāmā honti, taṃ taṃ rasova hoti. Tesaṃ taṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āharayataṃ tato pabhuti muttakarīsaṃ sañjāyati. Atha nesaṃ tassa nikkhamanatthāya vaṇamukhāni pabhijjanti, purisassa purisabhāvo, itthiyāpi itthibhāvo pātubhavati.
在那里,女子长时间凝视男子,男子也长时间凝视女子。因为长久凝视的缘故,他们生起了爱欲的热恼,于是就行淫欲之事。由于行了这罪过,他们被智者呵责、处罚;为了遮蔽那罪过,便建造了房屋。他们住在房屋里,渐渐地随顺了那些比较懒惰的人的想法,便开始储藏食物。从那时起,稻米就被红色的糠和谷壳包裹,割过的地方也不再自行生长了。显示巴利原文
Tatra sudaṃ itthī purisaṃ, puriso ca itthiṃ ativelaṃ upanijjhāyati. Tesaṃ ativelaṃ upanijjhāyanapaccayā kāmapariḷāho uppajjati. Tato paṭisevanti. Te asaddhammapaṭisevanapaccayā viññūhi garahiyamānā viheṭhiyamānā tassa asaddhammassa paṭicchādanahetu karonti. Te agāraṃ ajjhāvasamānā anukkamena aññatarassa alasajātikassa sattassa diṭṭhānugatiṃ āpajjantā sannidhiṃ karonti. Tato pabhuti kaṇopi thusopi taṇḍulaṃ pariyonandhati, lāyitaṭṭhānampi na paṭivirūhati.
他们聚集在一起悲叹道:「诸位!恶法确确实实在有情中出现了;我们过去原是意所成的……」——应按《长部》3.128所说的方式详细叙述。然后他们划定了界限。此后,有个有情拿走了别人没有给与的份额。大家呵责了他两次,第三次便用拳头、土块、棍棒等打他。当不与取、呵责、妄语、执杖等事情出现之后,他们聚集在一起思惟:「我们不如推举一位有情:该责备的人由他责备,该呵责的人由他呵责,该摈除的人由他摈除;而我们则供给他一份米。」显示巴利原文
Te sannipatitvā anutthunanti ‘‘pāpakā vata bho dhammā sattesu pātubhūtā, mayaṃ hi pubbe manomayā ahumhā’’ti (dī. ni. 3.128) vuttanayena vitthāretabbaṃ. Tato mariyādaṃ ṭhapenti. Atha aññataro satto aññassa bhāgaṃ adinnaṃ ādiyati. Taṃ dvikkhattuṃ paribhāsetvā tatiyavāre pāṇileṭṭudaṇḍehi paharanti. Te evaṃ adinnādānagarahamusāvādadaṇḍādānesu uppannesu sannipatitvā cintayanti ‘‘yaṃnūna mayaṃ ekaṃ sattaṃ sammanneyyāma, yo no sammā khīyitabbaṃ khīyeyya, garahitabbaṃ garaheyya, pabbājetabbaṃ pabbājeyya, mayaṃ panassa sālīnaṃ bhāgaṃ anuppadassāmā’’ti.
然而,当有情们这样达成决定时,在这个劫中,正是这位世尊本人,当时是菩萨,在那些有情中最端正、最美丽、最尊贵,并且具足智慧,能够实行制止与扶助。他们前往他那里,请求他,并推举他。因为他为大众所公认,所以称为「大公认」;因为他是田地之主,所以称为「刹帝利」;因为他依法平等地增进他人的利益,所以称为「王」。他便是这样以这些名称而为人所知。因为菩萨本人,总是在世间任何希有新制度中最先相关的人。这样以菩萨为第一人而建立刹帝利圈之后,婆罗门及其他种姓便依次建立。显示巴利原文
Evaṃ katasanniṭṭhānesu pana sattesu imasmiṃ tāva kappe ayameva bhagavā bodhisattabhūto tena samayena tesu sattesu abhirūpataro ca dassanīyataro ca mahesakkhataro ca buddhisampanno paṭibalo niggahapaggahaṃ kātuṃ. Te taṃ upasaṅkamitvā yācitvā sammanniṃsu. So tena mahājanena sammatoti khettānaṃ adhipatīti dhammena samena pare rañjetīti ti tīhi nāmehi paññāyittha. Yañhi loke acchariyaṭṭhānaṃ, bodhisattova tattha ādipurisoti evaṃ bodhisattaṃ ādiṃ katvā khattiyamaṇḍale saṇṭhite anupubbena brāhmaṇādayopi vaṇṇā saṇṭhahiṃsu.
其中,从劫灭的大雨现起,直到火焰止息,这称为一个不可数期。显示巴利原文
Tattha kappavināsakamahāmeghato yāva jālupacchedo, idamekaṃ asaṅkhyeyyaṃ ti vuccati.
从劫灭的火焰止息,直到充满十万俱胝轮围世界的成就大雨出现,这称为第二个不可数期。显示巴利原文
Kappavināsakajālupacchedato yāva koṭisatasahassacakkavāḷaparipūrako sampattimahāmegho, idaṃ dutiyaṃ asaṅkhyeyyaṃ ti vuccati.
从成就大雨开始,一直到日月天子出现,这段时间称为第三个不可数期。显示巴利原文
Sampattimahāmeghato yāva candimasūriyapātubhāvo, idaṃ tatiyaṃ asaṅkhyeyyaṃ ti vuccati.
从日月天子出现开始,一直到再次出现劫灭的大雨为止,这段时间称为第四个不可数期。这四个不可数期合在一起,就是一个大劫。应当这样来了解以火破坏世界以及世界成立的过程。显示巴利原文
Candimasūriyapātubhāvato yāva puna kappavināsakamahāmegho, idaṃ catutthaṃ asaṅkhyeyyaṃ ti vuccati. Imāni cattāri asaṅkhyeyyāni eko mahākappo hoti. Evaṃ tāva agginā vināso ca saṇṭhahanañca veditabbaṃ.
407 然而,当劫是被水所破坏时,应当按照前面说过的方法,从“最初生起劫灭的大雨”等内容开始详细说明。不过这里有一些差别:就像在火劫时出现了第二个太阳,在水劫时,这里升起的则是劫灭的碱水大雨。它起初降下极微细的雨,随后逐渐变成大暴雨倾注下来,充满了百千俱胝的轮围世界。凡是被碱水触及的大地、山岳等,全都溶解了;水由四周的风支持着。水从大地开始,一直淹到第二禅地。在那里溶解了三梵天界后,停在光音天。只要还有微尘大小的行所摄存在,水就不退去;但当一切行所摄都被水淹没后,水便突然退去、消失。此后,从“上方虚空与下方虚空合为一体,成为广大黑暗”等内容开始,一切都和前面说的一样。只是在这里,世界是从发光的梵天界开始重新出现;而从光音天死殁的有情,转生于发光的梵天界等处。显示巴利原文
Yasmiṃ pana samaye kappo udakena nassati, āditova kappavināsakamahāmegho uṭṭhahitvāti pubbe vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Ayaṃ pana viseso, yathā tattha dutiyasūriyo, evamidha kappavināsako khārudakamahāmegho vuṭṭhāti. So ādito sukhumaṃ sukhumaṃ vassanto anukkamena mahādhārāhi koṭisatasahassacakkavāḷānaṃ pūrento vassati. Khārudakena phuṭṭhaphuṭṭhā pathavīpabbatādayo vilīyanti, udakaṃ samantato vātehi dhāriyati. Pathavito yāva dutiyajjhānabhūmiṃ udakaṃ gaṇhāti. Tattha tayopi brahmaloke vilīyāpetvā subhakiṇhe āhacca tiṭṭhati. Taṃ yāva aṇumattampi saṅkhāragataṃ atthi, tāva na vūpasammati. Udakānugataṃ pana sabbasaṅkhāragataṃ abhibhavitvā sahasā vūpasammati antaradhānaṃ gacchati. Heṭṭhāākāsena saha upariākāso eko hoti mahandhakāroti sabbaṃ vuttasadisaṃ. Kevalaṃ panidha ābhassarabrahmalokaṃ ādiṃ katvā loko pātubhavati. Subhakiṇhato ca cavitvā ābhassaraṭṭhānādīsu sattā nibbattanti.
这其中,从劫灭的大雨生起,直到劫灭的水止息,这是一个阿僧祇劫。从水止息,直到成就大雨,这是第二个阿僧祇劫。从成就大雨,直到日月的出现,这是第三个阿僧祇劫。从日月的出现,直到再次生起劫灭的大雨,这是第四个阿僧祇劫。这四个阿僧祇劫合为一个大劫。应当这样来了解水所破坏的劫及其成立。显示巴利原文
Tattha kappavināsakamahāmeghato yāva kappavināsakudakūpacchedo, idamekaṃ asaṅkhyeyyaṃ. Udakūpacchedato yāva sampattimahāmegho, idaṃ dutiyaṃ asaṅkhyeyyaṃ. Sampattimahāmeghato…pe… imāni cattāri asaṅkhyeyyāni eko mahākappo hoti. Evaṃ udakena vināso ca saṇṭhahanañca veditabbaṃ.
408 当劫是被风所破坏时,应当按照前面说过的方法,从“最初生起劫灭的大雨”等内容开始详细说明。但这里有所不同:正如在火劫时出现了第二个太阳,在风劫时,这里为了劫灭而生起了风。它起初卷起粗尘,然后卷起细尘、细沙、粗沙、砾石、石块等,甚至卷起像尖顶屋那么大的岩石,以及生长在不平之处的大树。这些东西从大地升入空中后,便不再落下,就在那里粉碎为微尘而消失。显示巴利原文
Yasmiṃ samaye kappo vātena vinassati, āditova kappavināsakamahāmegho uṭṭhahitvāti pubbe vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Ayaṃ pana viseso, yathā tattha dutiyasūriyo, evamidha kappavināsanatthaṃ vāto samuṭṭhāti. So paṭhamaṃ thūlarajaṃ uṭṭhāpeti. Tato saṇharajaṃ sukhumavālikaṃ thūlavālikaṃ sakkharapāsāṇādayoti yāva kūṭāgāramatte pāsāṇe visamaṭṭhāne ṭhitamahārukkhe ca uṭṭhāpeti. Te pathavito nabhamuggatā na ca puna patanti. Tattheva cuṇṇavicuṇṇā hutvā abhāvaṃ gacchanti.
然后,风逐渐从大地之下生起,把大地翻转过来,让它根朝上抛向空中。百由旬大小的地块,乃至二百、三百、四百、五百由旬大小的地块,破裂之后,被风猛力抛掷,在空中粉碎为微尘而消失。风也把轮围山与须弥山举起,抛向空中。它们相互撞击,粉碎为微尘而毁灭。以同样的方式,风破坏了地居天与空居天的宫殿,破坏了整个六欲天界之后,又破坏了百千俱胝的轮围世界。在那里,轮围山与轮围山,雪山与雪山,须弥山与须弥山,相互碰撞,粉碎为微尘而毁灭。风从大地开始,一直破坏到第三禅地。在那里,把那三梵天界也破坏了,直到韦哈巴喇天为止。这样破坏了一切行所摄之后,风自己也息灭了。下方的虚空与上方的虚空合而为一,变成一大黑暗,一切都与前面说过的情形相似。只是在这里,世界以光音梵天界为最初出现。有情从韦哈巴喇天死后,转生于光音天等处。显示巴利原文
Athānukkamena heṭṭhā mahāpathaviyā vāto samuṭṭhahitvā pathaviṃ parivattetvā uddhaṃmūlaṃ katvā ākāse khipati. Yojanasatappamāṇāpi pathavippadesā dviyojanatiyojanacatuyojanapañcayojanasatappamāṇāpi bhijjitvā vātavegena khittā ākāseyeva cuṇṇavicuṇṇā hutvā abhāvaṃ gacchanti. Cakkavāḷapabbatampi sinerupabbatampi vāto ukkhipitvā ākāse khipati. Te aññamaññaṃ abhihantvā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassanti. Eteneva upāyena bhummaṭṭhakavimānāni ca ākāsaṭṭhakavimānāni ca vināsento chakāmāvacaradevaloke vināsetvā koṭisatasahassacakkavāḷāni vināseti. Tattha cakkavāḷā cakkavāḷehi himavantā himavantehi sinerū sinerūhi aññamaññaṃ samāgantvā cuṇṇavicuṇṇā hutvā vinassanti. Pathavito yāva tatiyajjhānabhūmiṃ vāto gaṇhāti. Tattha tayopi brahmaloke vināsetvā vehapphalaṃ āhacca tiṭṭhati. Evaṃ sabbasaṅkhāragataṃ vināsetvā sayampi vinassati. Heṭṭhāākāsena saha upariākāso eko hoti mahandhakāroti sabbaṃ vuttasadisaṃ. Idha pana subhakiṇhabrahmalokaṃ ādiṃ katvā loko pātubhavati. Vehapphalato ca cavitvā subhakiṇhaṭṭhānādīsu sattā nibbattanti.
其中,从劫末的大云出现,直到劫末的风停止,这是一阿僧祇劫。从风停止,直到大云形成,这是第二阿僧祇劫。从大云形成,直到日月出现,这是第三阿僧祇劫。从日月出现,直到再次生起劫末的大云,这是第四阿僧祇劫。这四个阿僧祇劫合起来就是一大劫。应当知道,这就是风破坏世界以及世界重新成立的过程。显示巴利原文
Tattha kappavināsakamahāmeghato yāva kappavināsakavātūpacchedo, idamekaṃ asaṅkhyeyyaṃ. Vātūpacchedato yāva sampattimahāmegho, idaṃ dutiyaṃ asaṅkhyeyyaṃ…pe… imāni cattāri asaṅkhyeyyāni eko mahākappo hoti. Evaṃ vātena vināso ca saṇṭhahanañca veditabbaṃ.
409 世界为什么会这样被破坏呢?是以不善根为因缘。因为当不善根增长强盛时,世界就会这样被破坏。如果贪增长得更强盛,世界就被火破坏;如果嗔增长得更强盛,世界就被水破坏。但也有些人说:嗔增长得更强盛时,世界被火破坏;贪增长得更强盛时,世界被水破坏。如果痴增长得更强盛,世界就被风破坏。像这样破坏时,会连续七次被火破坏,第八次被水破坏;然后再连续七次被火破坏,第八次又被水破坏。这样每逢第八次就被水破坏,等到水破坏满七次之后,又连续七次被火破坏。如此经过六十三劫。这时,风得到了机会,取代了水破坏的次序;风在毁灭世间时,也摧毁了寿量圆满六十四劫的遍净天。显示巴利原文
Kiṃkāraṇā evaṃ loko vinassati? Akusalamūlakāraṇā. Akusalamūlesu hi ussannesu evaṃ loko vinassati. So ca kho rāge ussannatare agginā vinassati. Dose ussannatare udakena vinassati. Keci pana dose ussannatare agginā. Rāge ussannatare udakenāti vadanti. Mohe ussannatare vātena vinassati. Evaṃ vinassantopi ca nirantarameva sattavāre agginā vinassati. Aṭṭhame vāre udakena. Puna sattavāre agginā. Aṭṭhame vāre udakenāti evaṃ aṭṭhame aṭṭhame vāre vinassanto sattakkhattuṃ udakena vinassitvā puna sattavāre agginā nassati. Ettāvatā tesaṭṭhi kappā atītā honti. Etthantare udakena nassanavāraṃ sampattampi paṭibāhitvā laddhokāso vāto paripuṇṇacatusaṭṭhikappāyuke subhakiṇhe viddhaṃsento lokaṃ vināseti.
410 而且,随念宿住的比丘,也就是随念劫的比丘,在这些劫当中,随念许多坏劫、许多成劫、许多坏成劫。怎么随念呢?就是用「我于某处」等的方法。显示巴利原文
Pubbenivāsaṃ anussarantopi ca kappānussaraṇako bhikkhu etesu kappesu anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe anussarati. Kathaṃ? ‘‘Amutrāsi’’ntiādinā (dī. ni. 1.244) nayena.
其中,「我于某处」的意思是:我在那一坏劫中,曾经处于某种有、某种生类、某种趣、某种识住、某种净居天,或某种有情众当中。「有如是名」的意思是:例如名叫帝须或弗沙。「有如是姓」的意思是:例如姓迦旃延或迦叶。这是就随念自己过去生中的名与姓而说的。如果他还想随念当时自己的容貌,或者生活是粗劣还是精妙,或者苦和乐哪一样更多,或者寿命是短还是长,这些也都能随念。因此说:「如是容貌……如是寿量边际」。显示巴利原文
Tattha nti amumhi saṃvaṭṭakappe ahaṃ amumhi bhave vā yoniyā vā gatiyā vā viññāṇaṭṭhitiyā vā sattāvāse vā sattanikāye vā āsiṃ. ti tisso vā phusso vā. ti kaccāno vā kassapo vā. Idamassa atītabhave attano nāmagottānussaraṇavasena vuttaṃ. Sace pana tasmiṃ kāle attano vaṇṇasampattiṃ vā lūkhapaṇītajīvikabhāvaṃ vā sukhadukkhabahulataṃ vā appāyukadīghāyukabhāvaṃ vā anussaritukāmo hoti, tampi anussaratiyeva. Tenāha ‘‘evaṃvaṇṇo…pe… evamāyupariyanto’’ti.
其中,「如此色」的意思是:例如肤色白皙或黝黑。「如此食」的意思是:例如以白米饭和肉食为食,或者以自然落下的果实为食。「如此苦乐的感受」的意思是:以种种方式感受身与心的、属于世间与出世间等类别的苦乐。「如此寿量边际」的意思是:例如以一百岁为限的寿量边际,或者以八万四千劫为限的寿量边际。「我从那里死后,生于他处」的意思是:从那一有、生类、趣、识住、净居天或有情众死后,又生于另一有、生类、趣、识住、净居天或有情众。「我在那里又」的意思是:我又在那里,在那一有、生类、趣、识住、净居天或有情众中存在。「如此名」等的解释,跟前面说的一样。显示巴利原文
Tattha ti odāto vā sāmo vā. ti sālimaṃsodanāhāro vā pavattaphalabhojano vā. ti anekappakārena kāyikacetasikānaṃ sāmisanirāmisādippabhedānaṃ vā sukhadukkhānaṃ paṭisaṃvedī. ti evaṃ vassasataparimāṇāyupariyanto vā caturāsītikappasatasahassāyupariyanto vā. nti sohaṃ tato bhavato yonito gatito viññāṇaṭṭhitito sattāvāsato sattanikāyato vā cuto puna amukasmiṃ nāma bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā udapādiṃ. nti atha tatrāpi bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā puna ahosiṃ. tiādi vuttanayameva.
再者,「我于某处」这句话,是指依次逆推而上、随其所愿地随念;「从彼处死」是指转而顺推回来时的省察。因此应该知道,「生于他处」这句话,是就「生于此处」所指的这一生之前紧接的再生处而说的。又说「我在那里又」等,是为了显示他在此生之前紧接的再生处,对那里的名、姓等的随念。「我从彼处死,来生于此处」的意思是:从那一紧接的再生处死后,来生于此处的刹帝利族或婆罗门族。「如是」的意思是:如此。「具有行相与细节」的意思是:以名与姓为细节,以容貌等为行相。因为有情是依名与姓而被指称为例如帝须、迦叶等;而其个性特征则依容貌等,例如黑、白等而被了知。因此名与姓是细节,其余的是行相。「随念种种宿住」:这句话的意思很明白。显示巴利原文
Apica yasmā nti idaṃ anupubbena ārohantassa yāvadicchakaṃ anussaraṇaṃ. ti paṭinivattantassa paccavekkhaṇaṃ, tasmā ‘‘idhūpapanno’’ti imissā idhūpapattiyā anantaramevassa upapattiṭṭhānaṃ sandhāya ‘‘amutra udapādi’’nti idaṃ vuttanti veditabbaṃ. nti evamādi panassa tatra imissā upapattiyā anantare upapattiṭṭhāne nāmagottādīnaṃ anussaraṇadassanatthaṃ vuttaṃ. ti svāhaṃ tato anantarūpapattiṭṭhānato cuto idha asukasmiṃ nāma khattiyakule vā brāhmaṇakule vā nibbattoti. ti evaṃ. nti nāmagottavasena sauddesaṃ, vaṇṇādivasena sākāraṃ. Nāmagottena hi satto tisso kassapoti uddisīyati. Vaṇṇādīhi sāmo odātoti nānattato paññāyati. Tasmā nāmagottaṃ uddeso, itare ākārā. ti idaṃ uttānatthamevāti.
死生智论显示巴利原文
Cutūpapātañāṇakathā
411 在「有情的死生智论」里,「死生智」是指了知死亡与再生的智慧。那么,是用什么智慧来了知有情的死亡与再生呢?正是为了这个目的,才说到「天眼智」。「引导其心倾向」的意思是,引导心并让准备阶段的心朝向目标。「彼」指的是那位已经让心这样倾向的比丘。接下来解释「天眼」等词:因为和天神的眼相似,所以称为「天(的)」。天神们之所以能获得清净的天眼,是由于他们过去行了善行才投生为天——他们的眼没有胆汁、痰、血等障碍,也摆脱了各种随烦恼,所以即使所缘的对象很远,也能清楚地领受。而这位比丘,由于精进修习的力量,产生了类似天神净眼那样的智慧之眼,所以说它和天神的眼相似,因此称为「天」。又因为它是依于天住而获得,比丘自己也依止于天住,所以称为「天」。又因为它能把握光明,有大光辉,所以称为「天」。又因为它能看见墙壁等障碍物另一边的色法,视野非常广大,所以称为「天」。应当知道,这是依据一切声论的解释。显示巴利原文
Sattānaṃ cutūpapātañāṇakathāya ti (dī. ni. 1.247) cutiyā ca upapāte ca ñāṇāya. Yena ñāṇena sattānaṃ cuti ca upapāto ca ñāyati, tadatthaṃ dibbacakkhuñāṇatthanti vuttaṃ hoti. ti parikammacittaṃ abhinīharati ceva abhininnāmeti ca. ti so katacittābhinīhāro bhikkhu. tiādīsu pana dibbasadisattā dibbaṃ. Devatānañhi sucaritakammanibbattaṃ pittasemharuhirādīhi apalibuddhaṃ upakkilesavimuttatāya dūrepi ārammaṇaṃ sampaṭicchanasamatthaṃ dibbaṃ pasādacakkhu hoti. Idañcāpi vīriyabhāvanābalanibbattaṃ ñāṇacakkhu tādisamevāti dibbasadisattā dibbaṃ. Dibbavihāravasena paṭiladdhattā attanā ca dibbavihārasannissitattāpi dibbaṃ. Ālokapariggahena mahājutikattāpi dibbaṃ. Tirokuṭṭādigatarūpadassanena mahāgatikattāpi dibbaṃ. Taṃ sabbaṃ saddasatthānusāreneva veditabbaṃ.
因为具有「见」的意义,所以称为「眼」;又因为它执行眼的作用,就像肉眼一样,所以也称为「眼」。由于能见到死亡与再生,从而成为「见清净」的原因,所以称为「清净」。如果只见到死亡而见不到再生,就会执取断灭见;如果只见到再生而见不到死亡,就会执取有新的有情出现的常见。然而,同时见到死亡与再生这两者的人,就超越了那两种邪见,所以他的这种见,是获得见清净的原因。佛陀的儿子们正是见到了这两者。因此前面说:「由于见死与再生而成为见清净之因,故为清净。」显示巴利原文
Dassanaṭṭhena . Cakkhukiccakaraṇena cakkhumivātipi . Cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā . Yo hi cutimattameva passati, na upapātaṃ. So ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo upapātamattameva passati, na cutiṃ, so navasattapātubhāvadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo pana tadubhayaṃ passati, so yasmā duvidhampi taṃ diṭṭhigataṃ ativattati. Tasmāssa taṃdassanaṃ diṭṭhivisuddhihetu hoti. Ubhayampi cetaṃ buddhaputtā passanti. Tena vuttaṃ ‘‘cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā visuddha’’nti.
应当知道:由于超越了人的认知范围而能见到色法,或者说由于超越了人的肉眼,所以称为「超人的」。也就是说,「他以超人的清净天眼」,就像普通人用肉眼看有情那样,用天眼看见有情。显示巴利原文
Manussūpacāraṃ atikkamitvā rūpadassanena mānusakaṃ vā maṃsacakkhuṃ atikkantattā atikkantamānusakanti veditabbaṃ. Tena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena. ti manussānaṃ maṃsacakkhunā viya satte oloketi.
在这里,死亡的那一刹那或再生的那一刹那,是无法用天眼看到的。然而,那些临近死亡、现在即将死去的人,被指称为「正在死去」;那些已经取得结生、刚刚再生的人,被指称为「正在再生」。这是在说明:他见到的是这样正在死去与正在再生的有情。显示巴利原文
ti ettha cutikkhaṇe upapattikkhaṇe vā dibbacakkhunā daṭṭhuṃ na sakkā. Ye pana āsannacutikā idāni cavissanti, te cavamānā. Ye ca gahitapaṭisandhikā sampatinibbattāva, te upapajjamānāti adhippetā. Te evarūpe cavamāne ca upapajjamāne ca passatīti dasseti.
「卑劣」的意思是:由于与痴的等流相应,在出身、家族、财富等方面被人轻蔑、鄙视、看不起、侮辱。「殊胜」的意思是:由于与无痴的等流相应,与前者相反,在各方面都优越。「美」的意思是:由于与无嗔的等流相应,具备可喜、可爱、可意的容貌。「丑」的意思是:由于与嗔的等流相应,具备不可喜、不可爱、不可意的容貌;不端正、丑陋,就是这个意思。「善趣者」的意思是:已经投生到善趣;或者由于与无贪的等流相应,变得富裕、大富。「恶趣者」的意思是:已经投生到恶趣;或者由于与贪的等流相应,变得贫穷、缺食少饮。显示巴利原文
ti mohanissandayuttattā hīnānaṃ jātikulabhogādīnaṃ vasena hīḷite ohīḷite oññāte avaññāte. ti amohanissandayuttattā tabbiparīte. ti adosanissandayuttattā iṭṭhakantamanāpavaṇṇayutte. ti dosanissandayuttattā aniṭṭhākantaamanāpavaṇṇayutte. Anabhirūpe virūpetipi attho. ti sugatigate. Alobhanissandayuttattā vā aḍḍhe mahaddhane. ti duggatigate. Lobhanissandayuttattā vā dalidde appannapāne.
「随于业趣」的意思是:无论有情积集了什么样的业,他们就随着那些业而趣行。在这里,前面从「死去」等开始的那些句子,是在说明天眼的作用;而这一句,是在说明随业趣智的作用。这种智的生起顺序是这样的:在此,比丘朝着地狱的方向向下扩大光明,见到地狱里的众生正在经受巨大的痛苦。这种见,只是天眼的作用。他接着这样作意:「这些众生造了什么业,才会经受这种痛苦呢?」于是,他生起了以那些业为所缘的智:「是造了这个业之后(才受此苦)。」同样地,他朝着欲界天的方向向上扩大光明,在欢喜林、杂合林、粗涩林等处,见到众生正在享受极大的成就。这种见,也只是天眼的作用。他接着这样作意:「这些众生造了什么业,才能享受这种成就呢?」于是,他生起了以那些业为所缘的智:「是造了这个业之后(才享此福)。」这就称为随业趣智。对于这种智,没有特别的遍作(准备)。如同这种智一样,未来分智也是如此;因为这些智都以天眼为基础,它们的成就依赖于天眼的成就。显示巴利原文
ti yaṃ yaṃ kammaṃ upacitaṃ, tena tena upagate. Tattha purimehi cavamānetiādīhi dibbacakkhukiccaṃ vuttaṃ. Iminā pana padena yathākammupagañāṇakiccaṃ. Tassa ca ñāṇassa ayamuppattikkamo, idha bhikkhu heṭṭhā nirayābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nerayike satte passati mahādukkhamanubhavamāne. Taṃ dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasikaroti ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ dukkhaṃ anubhavantī’’ti. Athassa idaṃ nāma katvāti taṃkammārammaṇaṃ ñāṇaṃ uppajjati. Tathā uparidevalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nandanavanamissakavanaphārusakavanādīsu satte passati mahāsampattiṃ anubhavamāne. Tampi dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasikaroti ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ sampattiṃ anubhavantī’’ti. Athassa idaṃ nāma katvāti taṃkammārammaṇaṃ ñāṇaṃ uppajjati. Idaṃ yathākammupagañāṇaṃ nāma. Imassa visuṃ parikammaṃ nāma natthi, yathā cimassa, evaṃ anāgataṃsañāṇassāpi. Dibbacakkhupādakāneva hi imāni dibbacakkhunā saheva ijjhanti.
在「身恶行」等术语中,「恶行」的意思是:行为恶劣,或者因为烦恼的腐蚀而行为染污。由身体造作的恶行,或从身体生起的恶行,就叫「身恶行」;「语恶行」和「意恶行」也是同样的道理。「具」就是具足的意思。「诽谤诸圣」的意思是:对佛陀、辟支佛、声闻弟子这些圣者,乃至对在家的须陀洹圣者,怀着加害的意图,用最恶毒的指责或者否定他们殊胜功德的方式来诽谤他们;也就是辱骂、责怪他们。这其中,如果说「他们没有沙门法,他们不是沙门」,这就是用最恶毒的指责来诽谤;如果说「他们没有禅那、解脱、道、果」等等,这就是否定他们殊胜的功德来诽谤。不管是明知对方是圣者而诽谤,还是不知情而诽谤,两者都构成诽谤圣者。这种业类似无间业,是极重的业,会成为生天的障碍,也会成为证道的障碍,但是可以补救。为了说明这一点,应当知道下面这个故事。显示巴利原文
tiādīsu duṭṭhu caritaṃ, duṭṭhaṃ vā caritaṃ kilesapūtikattāti duccaritaṃ. Kāyena duccaritaṃ, kāyato vā uppannaṃ duccaritanti kāyaduccaritaṃ, itaresupi eseva nayo. ti samaṅgībhūtā. ti buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ ariyānaṃ antamaso gihisotāpannānampi anatthakāmā hutvā antimavatthunā vā guṇaparidhaṃsanena vā upavādakā akkosakā garahakāti vuttaṃ hoti. Tattha natthi imesaṃ samaṇadhammo, assamaṇā eteti vadanto antimavatthunā upavadati. Natthi imesaṃ jhānaṃ vā vimokkho vā maggo vā phalaṃ vātiādīni vadanto guṇaparidhaṃsanavasena upavadatīti veditabbo. So ca jānaṃ vā upavadeyya ajānaṃ vā, ubhayathāpi ariyūpavādova hoti. Bhāriyaṃ kammaṃ ānantariyasadisaṃ saggāvaraṇañca maggāvaraṇañca, satekicchaṃ pana hoti. Tassa āvibhāvatthaṃ idaṃ vatthu veditabbaṃ.
据说,在某一个村子里,一位长老和一位青年比丘一起托钵乞食。他们在第一家就得到了一勺热粥。长老胃里有风痛。他想:「这粥对我很合适;趁它还没有凉,我就把它喝了吧。」人们把一张木凳搬到门口,长老坐下把粥喝了。另一位比丘看到后感到厌恶,说:「这老比丘被饥饿压倒了,做了应该感到羞耻的事。」长老托钵结束后回到寺院,问那位青年比丘:「贤友,你在这个教法中已经有立足之处了吗?」青年比丘回答:「是的,尊者,我是须陀洹。」长老便说:「那么,贤友,不要再为更高的道果努力了;你已经诽谤了一位漏尽者。」青年比丘于是向长老请求原谅,因此恢复到了原来的状态。显示巴利原文
Aññatarasmiṃ kira gāme eko thero ca daharabhikkhu ca piṇḍāya caranti. Te paṭhamaghareyeva uḷuṅkamattaṃ uṇhayāguṃ labhiṃsu. Therassa ca kucchivāto rujjhati. So cintesi ‘‘ayaṃ yāgu mayhaṃ sappāyā, yāva na sītalā hoti, tāva naṃ pivāmī’’ti. So manussehi ummāratthāya āhaṭe dārukhaṇḍe nisīditvā pivi. Itaro taṃ jigucchanto ‘‘atikhuddābhibhūto mahallako, amhākaṃ lajjitabbakaṃ akāsī’’ti āha. Thero gāme caritvā vihāraṃ gantvā daharabhikkhuṃ āha ‘‘atthi te, āvuso, imasmiṃ sāsane patiṭṭhā’’ti? Āma, bhante, sotāpanno ahanti. Tena hāvuso, uparimaggatthāya vāyāmaṃ mā akāsi. Khīṇāsavo tayā upavaditoti. So taṃ khamāpesi. Tenassa taṃ kammaṃ pākatikaṃ ahosi.
因此,任何其他诽谤了圣者的人,都应该去向对方求忏悔。如果自己比被诽谤者年长,应该蹲坐下来,说:「我对尊者说了这样那样的话,请您原谅我。」如果自己更年轻,应该顶礼之后蹲坐下来,合掌说:「尊者,我对您说了这样那样的话,请您原谅我。」如果被诽谤者已经去了别的地方,应该自己前去,或者派遣共住的弟子等人前去,请求原谅。显示巴利原文
Tasmā yo aññopi ariyaṃ upavadati, tena gantvā sace attanā vuḍḍhataro hoti, ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘ahaṃ āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamāhī’’ti khamāpetabbo. Sace navakataro hoti, vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumhe idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamathā’’ti khamāpetabbo. Sace disāpakkanto hoti, sayaṃ vā gantvā saddhivihārikādike vā pesetvā khamāpetabbo.
如果既不能亲自去,也不能派人去,那就应该前往住在那座寺院的比丘们跟前。如果他们比自己年轻,就蹲坐下来;如果他们比自己年长,就按照前面所说的对年长者的方式来做,然后说:「尊者,我对某某尊者说了这样那样的话,愿那位尊者原谅我。」即使没有被当面原谅,也应该照这样去做。显示巴利原文
Sace ca nāpi gantuṃ, na pesetuṃ sakkā hoti, ye tasmiṃ vihāre bhikkhū vasanti, tesaṃ santikaṃ gantvā sace navakatarā honti, ukkuṭikaṃ nisīditvā, sace vuḍḍhatarā, vuḍḍhe vuttanayeneva paṭipajjitvā ‘‘ahaṃ, bhante, asukaṃ nāma āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, khamatu me so āyasmā’’ti vatvā khamāpetabbaṃ. Sammukhā akhamantepi etadeva kattabbaṃ.
如果被诽谤者是一位独行比丘,既不知道他的住处,也不知道他的去向,那就应该前往一位有智慧的比丘那里,说:「尊者,我曾经对某某尊者说了这样那样的话;我忆念起这件事时感到追悔,我该怎么办?」那位有智慧的比丘会说:「不要再想这件事了;那位长老已经原谅你了。你应当让心安稳下来。」于是他应该面向那位圣者所去的方向,合掌说:「请原谅我。」如果那位圣者已经般涅槃了,那就应该前往他般涅槃时的床座处,乃至前往火葬场,请求原谅。这样做了之后,就既不会成为生天的障碍,也不会成为得道的障碍;他恢复到了和以前一样的状态。显示巴利原文
Sace ekacārikabhikkhu hoti, nevassa vasanaṭṭhānaṃ, na gataṭṭhānaṃ paññāyati, ekassa paṇḍitassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘ahaṃ, bhante, asukaṃ nāma āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, taṃ me anussarato vippaṭisāro hoti, kiṃ karomī’’ti vattabbaṃ. So vakkhati ‘‘tumhe mā cintayittha, thero tumhākaṃ khamati, cittaṃ vūpasamethā’’ti. Tenāpi ariyassa gatadisābhimukhena añjaliṃ paggahetvā khamatūti vattabbaṃ. Sace so parinibbuto hoti, parinibbutamañcaṭṭhānaṃ gantvā yāvasivathikaṃ gantvāpi khamāpetabbaṃ. Evaṃ kate neva saggāvaraṇaṃ, na maggāvaraṇaṃ hoti, pākatikameva hotīti.
「具邪见者」是指见解颠倒的人。「造作邪见业者」是指由邪见而受持种种业的人,以及使他人受持以邪见为根本的身业等的人。在这里,虽然用「语恶行」这一项已经包含了诽谤圣者,用「意恶行」这一项已经包含了邪见,但这里还是再次单独说出这两者,应当知道这是为了强调它们极大的可谴责性。诽谤圣者极其可谴责,因为它类似无间业。经中这样说:「舍利弗,譬如有具足戒、定、慧的比丘,能在此现世证得究竟智;舍利弗,我说这件事也是如此:如果不舍弃这样的言说和这样的思惟,不舍离这样的邪见,他必定会堕入地狱,就像被带走安置在那里一样。」又依据经中所说:「诸比丘,我不见有任何一法像邪见这样可谴责。」所以没有比邪见更可谴责的了。显示巴利原文
ti viparītadassanā. ti micchādiṭṭhivasena samādinnanānāvidhakammā, ye ca micchādiṭṭhimūlakesu kāyakammādīsu aññepi samādapenti. Ettha ca vacīduccaritaggahaṇeneva ariyūpavāde manoduccaritaggahaṇena ca micchādiṭṭhiyā saṅgahitāyapi imesaṃ dvinnaṃ puna vacanaṃ mahāsāvajjabhāvadassanatthanti veditabbaṃ. Mahāsāvajjo hi ariyūpavādo, ānantariyasadisattā. Vuttampi cetaṃ ‘‘seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃsampadamidaṃ, sāriputta, vadāmi taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye’’ti (ma. ni. 1.149). Micchādiṭṭhito ca mahāsāvajjataraṃ nāma aññaṃ natthi. Yathāha ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi, yaṃ evaṃ mahāsāvajjaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, micchādiṭṭhi. Micchādiṭṭhiparamāni, bhikkhave, vajjānī’’ti (a. ni. 1.310).
“身坏”是指舍弃了这一生已经执取的五蕴(色、受、想、行、识)。“死后”是指在那之后,又取得了再生时所产生的五蕴。或者也可以这样理解:“身坏”是指命根断绝;“死后”是指死心(死亡刹那的心识)之后。而“恶趣”等这些词,全部都是地狱的同义词。显示巴利原文
ti upādiṇṇakkhandhapariccāgā. ti tadanantaraṃ abhinibbattikkhandhaggahaṇe. Atha vā kāyassa bhedāti jīvitindriyassa upacchedā. Parammaraṇāti cuticittato uddhaṃ. nti evamādi sabbaṃ nirayavevacanameva.
地狱被称为“恶趣”,因为它远离了那些被称为福德、能作为生天与解脱之因的善业;或者说,因为那里没有任何快乐的来源。由于它是“痛苦的去处、痛苦的归依处”,所以叫作“苦趣”;或者说,由于多嗔而败坏的业所感生的去处,所以叫作“苦趣”。造作恶业的人不由自主地堕落在这里,所以叫作“堕处”;或者说,他们在这里毁灭、堕落,身体各部分都被破碎,所以叫作“堕处”。那里找不到任何可以算作满足的东西,所以叫作“地狱”。显示巴利原文
Nirayo hi saggamokkhahetubhūtā puññasammatā ayā apetattā, sukhānaṃ vā āyassa abhāvā . Dukkhassa gati paṭisaraṇanti dosabahulatāya vā duṭṭhena kammunā nibbattā gatīti . Vivasā nipatanti ettha dukkaṭakārinoti . Vinassantā vā ettha patanti saṃbhijjamānaṅgapaccaṅgātipi . Natthi ettha assādasaññito ayoti .
或者,用“恶趣”这个词来显示畜生道。因为畜生道远离善趣,所以是恶趣;但它不算是苦趣,因为其中也有具大威德的龙王等存在。用“苦趣”这个词来显示饿鬼界。因为它既远离善趣,又是痛苦的去处,所以它既是恶趣也是苦趣;但它不算是堕处,因为它并不像阿修罗那样是从天界堕落的状态。用“堕处”这个词来显示阿修罗身。根据前面所说的含义,它既是恶趣也是苦趣,又因为从一切安乐之处堕落,所以称为堕处。用“地狱”这个词来显示无间地狱等种种地狱。“到达于它们”,意思是在那里再生。善的一方(善趣、天界等)应当以与上述相反的方式来理解。显示巴利原文
Atha vā ggahaṇena tiracchānayoniṃ dīpeti. Tiracchānayoni hi apāyo sugatito apetattā, na duggati mahesakkhānaṃ nāgarājādīnaṃ sambhavato. ggahaṇena pettivisayaṃ. So hi apāyo ceva duggati ca, sugatito apetattā dukkhassa ca gatibhūtattā. Na tu vinipāto asurasadisaṃ avinipatitattā. ggahaṇena asurakāyaṃ. So hi yathāvuttena atthena apāyo ceva duggati ca sabbasamussayehi ca vinipatitattā vinipātoti vuccati. ggahaṇena avīciādianekappakāraṃ nirayamevāti. ti upagatā, tattha abhinibbattāti adhippāyo. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo.
不过在善的一方有这样的差别:在那里,用“善趣”这个词也包含了人趣;而用“天界”这个词则只包含天趣。其中,“善趣”是指美好的去处;“天界”是指以色等所缘境极为殊胜的地方。这一切都因为具有破坏、毁坏的含义而称为“界”,这是词义上的解释。显示巴利原文
Ayaṃ pana viseso, tattha sugatiggahaṇena manussagatipi saṅgayhati. Saggaggahaṇena devagatiyeva. Tattha sundarā gatīti . Rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggoti . So sabbopi lujjanapalujjanaṭṭhena ti ayaṃ vacanattho.
「如此以天眼」等一切,都是总结性的话语。「如此以天眼见诸有情死时生时,知诸有情随于业趣,贵贱美丑,幸与不幸」,这就是此中的简略含义。显示巴利原文
‘‘Iti dibbena cakkhunā’’tiādi sabbaṃ nigamanavacanaṃ. Evaṃ dibbena cakkhunā…pe… passatīti ayamettha saṅkhepattho.
412 然而,想要这样看见的初学善男子,应当以遍为所缘,使作为神通基础的禅那在一切行相上都具足转向的能力。然后,在“火遍、白遍、光明遍”这三种遍中,选取其中任何一种遍来让它接近;也就是让这个遍成为近行定的行境(所缘对象),把它扩大并安立下来。但这并不是说要在那里生起安止定。如果生起了安止定,那么这个遍就会成为基础禅的依止,而不是预备工作的依止了。在这三种遍当中,以光明遍为最殊胜。所以他应当以光明遍,或者以其他两种遍中的任何一种作为所缘;按照遍的解释中所说的方法让它生起,并且只在近行定的阶段上把它扩大;这个遍的扩大方法,也应当像遍的解释中所说的那样来了解。显示巴利原文
Evaṃ passitukāmena pana ādikammikena kulaputtena kasiṇārammaṇaṃ abhiññāpādakajjhānaṃ sabbākārena abhinīhārakkhamaṃ katvā ‘‘tejokasiṇaṃ, odātakasiṇaṃ, ālokakasiṇa’’nti imesu tīsu kasiṇesu aññataraṃ āsannaṃ kātabbaṃ. Upacārajjhānagocaraṃ katvā vaḍḍhetvā ṭhapetabbaṃ. Na tattha appanā uppādetabbāti adhippāyo. Sace hi uppādeti, pādakajjhānanissayaṃ hoti, na parikammanissayaṃ. Imesu ca pana tīsu ālokakasiṇaṃyeva seṭṭhataraṃ. Tasmā taṃ vā itaresaṃ vā aññataraṃ kasiṇaniddese vuttanayena uppādetvā upacārabhūmiyaṃyeva ṭhatvā vaḍḍhetabbaṃ. Vaḍḍhanānayopi cassa tattha vuttanayeneva veditabbo.
他只能在已经扩大的光明范围内见色。当他正在见色时,之前预作的机会就过去了。从这时起,他的光明也消失了;光明一消失,也就不能见色了。这时,他便再次进入基础禅那,出定之后,重新让光明遍满。像这样按次第反复练习,他的光明就会逐渐增强。在他限定“此处有光明”的地方,光明就安住在这个范围内。如果他整天坐在那里见色,就能整天都见色。这好比有人举着草火炬走夜路一样。显示巴利原文
Vaḍḍhitaṭṭhānassa antoyeva rūpagataṃ passitabbaṃ. Rūpagataṃ passato panassa parikammassa vāro atikkamati. Tato āloko antaradhāyati. Tasmiṃ antarahite rūpagatampi na dissati. Athānena punappunaṃ pādakajjhānameva pavisitvā tato vuṭṭhāya āloko pharitabbo. Evaṃ anukkamena āloko thāmagato hotīti ettha āloko hotūti yattakaṃ ṭhānaṃ paricchindati, tattha āloko tiṭṭhatiyeva. Divasampi nisīditvā passato rūpadassanaṃ hoti. Rattiṃ tiṇukkāya maggapaṭipanno cettha puriso opammaṃ.
据说有一个人,夜里举着草火炬赶路。他的草火炬熄灭了,于是高低、平坦的地方就都看不见了。他把那草火炬在地上摩擦,又让它重新燃起来。它燃烧起来,发出了比先前更亮的光。就这样一次次熄灭又燃起,最后太阳升起来了。太阳升起时,他想:“不再需要火炬了。”便把它丢掉,在大白天里继续前行。在这个比喻中:预作时的遍光明,就像火炬的光明;当他见色时,由于预作的时间过去了,光明消失,他就不能再见到色,就像那人因为火炬熄灭而看不见高低、平坦的地方;他反复入定,就像摩擦火炬;因为反复预作而以更强的光明遍满,就像火炬发出比先前更亮的光;强光随着他限定的范围有多大,就安住在多大范围内,就像太阳升起;舍弃有限的光明后,在强光中即使整天也能见色,就像那人丢掉火炬后在大白天里前行。显示巴利原文
Eko kira rattiṃ tiṇukkāya maggaṃ paṭipajji. Tassa sā tiṇukkā vijjhāyi. Athassa samavisamāni na paññāyiṃsu. So taṃ tiṇukkaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsitvā tiṇukkā puna ujjālesi. Sā pajjalitvā purimālokato mahantataraṃ ālokaṃ akāsi. Evaṃ punappunaṃ vijjhātaṃ ujjālayato kamena sūriyo uṭṭhāsi. Sūriye uṭṭhite ukkāya kammaṃ natthīti taṃ chaḍḍetvā divasampi agamāsi. Tattha ukkāloko viya parikammakāle kasiṇāloko. Ukkāya vijjhātāya samavisamānaṃ adassanaṃ viya rūpagataṃ passato parikammassa vārātikkamena āloke antarahite rūpagatānaṃ adassanaṃ. Ukkāya ghaṃsanaṃ viya punappunaṃ pavesanaṃ. Ukkāya purimālokato mahantatarālokakaraṇaṃ viya puna parikammaṃ karoto balavatarālokapharaṇaṃ. Sūriyuṭṭhānaṃ viya thāmagatālokassa yathāparicchedena ṭhānaṃ. Tiṇukkaṃ chaḍḍetvā divasampi gamanaṃ viya parittālokaṃ chaḍḍetvā thāmagatenālokena divasampi rūpadassanaṃ.
在这里,当那些肉眼所不能及的色——比如在腹内的、依于心脏处的、在下方地面之下的、在墙壁、山、围墙那边的、在其他轮围世界中的——来到那位比丘智眼的范围时,就如同被肉眼看见一般;那时应知天眼已经生起。然而在这里,只有那天眼能见色,前分诸心不能见色。显示巴利原文
Tattha yadā tassa bhikkhuno maṃsacakkhussa anāpāthagataṃ antokucchigataṃ hadayavatthunissitaṃ heṭṭhāpathavītalanissitaṃ tirokuṭṭapabbatapākāragataṃ paracakkavāḷagatanti idaṃ rūpaṃ ñāṇacakkhussa āpāthaṃ āgacchati, maṃsacakkhunā dissamānaṃ viya hoti, tadā dibbacakkhu uppannaṃ hotīti veditabbaṃ. Tadeva cettha rūpadassanasamatthaṃ, na pubbabhāgacittāni.
然而,那天眼却是凡夫的障碍。为什么呢?因为那凡夫如果决意“在某处某处有光明”,就能贯穿那些大地、大海、高山而生起光明,他看见那里恐怖的夜叉、罗刹等形色,便生起怖畏,由此导致心散乱,退失禅那。所以他在见色的时候,应当生起不放逸的心。显示巴利原文
Taṃ panetaṃ puthujjanassa paribandho hoti. Kasmā? So hi yasmā yattha yattha āloko hotūti adhiṭṭhāti, taṃ taṃ pathavīsamuddapabbate vinivijjhitvāpi ekālokaṃ hoti, athassa tattha bhayānakāni yakkharakkhasādirūpāni passato bhayaṃ uppajjati. Yena cittavikkhepaṃ patvā jhānavibbhantako hoti, tasmā rūpadassane appamattena bhavitabbaṃ.
这里是天眼的生起次第:即以如前所述的色为所缘,生起了意门转向心,在它灭去之后,又以同样的色为所缘,生起了四个或五个速行心——这一切都应依照前面所说的方法来了知。这里,前分诸心也是有寻有伺的欲界心。最后,完成目的之心是第四禅那的色界心。与它同时生起的智,称为“诸有情的死生智”,也称为“天眼智”。显示巴利原文
Tatrāyaṃ dibbacakkhuno uppattikkamo. Vuttappakārametaṃ rūpamārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjane uppajjitvā niruddhe tadeva rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā cattāri pañca vā javanāni uppajjantīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Idhāpi pubbabhāgacittāni savitakkasavicārāni kāmāvacarāni. Pariyosāne atthasādhakacittaṃ catutthajjhānikaṃ rūpāvacaraṃ. Tena sahajātaṃ ñāṇaṃ sattānaṃ cutūpapāte ñāṇantipi dibbacakkhuñāṇantipi vuccatīti.
如此,通晓五蕴的导师,宣说了那五种神通;
了知那些之后,关于它们的杂论也应了知。
显示巴利原文 Iti pañcakkhandhavidū, pañca abhiññā avoca yā nātho; Tā ñatvā tāsu ayaṃ, pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.
在这七种神通智里,天眼通也叫死生智,它还带着两种附属的智慧:一种是能知未来的未来分智,另一种是能见众生随业流转的随业趣智。这样一来,加上以神变智打头的五种神通智,总共就有七种神通智在这里出现。现在,为了让大家在分辨它们各自所缘的对象时不至于混淆——显示巴利原文
Etāsu hi yadetaṃ cutūpapātañāṇasaṅkhātaṃ dibbacakkhu, tassa anāgataṃsañāṇañca yathākammupagañāṇañcāti dvepi paribhaṇḍañāṇāni honti. Iti imāni ca dve iddhividhādīni ca pañcāti satta abhiññāñāṇāni idhāgatāni. Idāni tesaṃ ārammaṇavibhāge asammohatthaṃ –
Ārammaṇattikā vuttā, ye cattāro mahesinā; Sattannamapi ñāṇānaṃ, pavattiṃ tesu dīpaye.
在这里,要说明的是:大仙(佛陀)已经开示了四种关于所缘的三法。哪四种呢?就是小所缘三法、道所缘三法、过去所缘三法,以及内所缘三法。显示巴利原文
Tatrāyaṃ dīpanā. Cattāro hi ārammaṇattikā mahesinā vuttā. Katame cattāro? Parittārammaṇattiko, maggārammaṇattiko, atītārammaṇattiko, ajjhattārammaṇattikoti (dha. sa. tikamātikā 13, 16, 19, 21).
414 关于神变智,它依靠七种所缘来运作:小的所缘、广大的所缘、过去的所缘、未来的所缘、现在的所缘、内的所缘和外的所缘。具体是怎样运作的呢?当那位比丘让身体依止于心,想要用别人看不见的身体来行动时,他就随着心意来转变身体,把身体安放在广大的心上,让它稳固地停留在那里。显示巴利原文
Tattha parittamahaggataatītānāgatapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena sattasu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi yadā kāyaṃ cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gantukāmo cittavasena kāyaṃ pariṇāmeti, mahaggatacitte samodahati samāropeti, tadā upayogaladdhaṃ ārammaṇaṃ hotīti katvā rūpakāyārammaṇato parittārammaṇaṃ hoti. Yadā cittaṃ kāyasannissitaṃ katvā dissamānena kāyena gantukāmo kāyavasena cittaṃ pariṇāmeti, pādakajjhānacittaṃ rūpakāye samodahati samāropeti, tadā upayogaladdhaṃ ārammaṇaṃ hotīti katvā mahaggatacittārammaṇato mahaggatārammaṇaṃ hoti.
但是,因为那同一个心是以过去、已经灭去的事物为所缘,所以属于过去所缘。就像大迦叶长老等人在做大舍利藏时,决意未来的事情,那就是未来所缘。据说,大迦叶长老在做大舍利藏时这样决意:'在未来二百一十八年中,愿这些香不会干枯,这些花不会凋谢,这些灯不会熄灭。'后来一切事情都如他所愿地发生了。还有,当阿萨古答长老看见比丘僧团在瓦答尼亚住所食用干粮时,他这样决意:'愿这水池每天在饭前变成凝乳。'结果,在饭前取水时,水就是凝乳;而饭后,水就只是普通的水了。显示巴利原文
Yasmā pana tadeva cittaṃ atītaṃ niruddhaṃ ārammaṇaṃ karoti, tasmā atītārammaṇaṃ hoti. Mahādhātunidhāne mahākassapattherādīnaṃ viya anāgataṃ adhiṭṭhahantānaṃ anāgatārammaṇaṃ hoti. kira mahādhātunidhānaṃ karonto ‘‘anāgate aṭṭhārasavassādhikāni dvevassasatāni ime gandhā mā sussiṃsu, pupphāni mā milāyiṃsu, dīpā mā nibbāyiṃsū’’ti (dha. sa. aṭṭha. 1434) adhiṭṭhahi. Sabbaṃ tatheva ahosi. vattaniyasenāsane bhikkhusaṅghaṃ sukkhabhattaṃ bhuñjamānaṃ disvā udakasoṇḍiṃ divase divase purebhatte dadhirasaṃ hotūti adhiṭṭhāsi. Purebhatte gahitaṃ dadhirasaṃ hoti. Pacchābhatte pākatikaudakameva (dha. sa. aṭṭha. 1434). Kāyaṃ pana cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gamanakāle paccuppannārammaṇaṃ hoti.
当修行者用身体来转变心,或者用心来转变身体时,以及把自己创造成童子形相等形象时,由于是以自己的心为所缘,所以属于内所缘。但是,当他在外部显现出象、马等形象时,就属于外所缘。这样,首先应该了解神变智在这七种所缘中的生起情况。显示巴利原文
Kāyavasena cittaṃ, cittavasena vā kāyaṃ pariṇāmanakāle attano kumārakavaṇṇādinimmānakāle ca sakāyacittānaṃ ārammaṇakaraṇato ajjhattārammaṇaṃ hoti. Bahiddhā hatthiassādidassanakāle pana bahiddhārammaṇanti evaṃ tāva iddhividhañāṇassa sattasu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
415 天耳界智是依止于小、现在、内与外这四种所缘而生起的。它是怎么生起的呢?因为它以声音为所缘,而声音是有限的,所以属于小所缘。又因为它只以当下存在的声音为所缘而生起,所以属于现在所缘。当修行者听闻自己腹内的声音时,属于内所缘。当听闻他人的声音时,属于外所缘。应该这样来了解天耳界智在这四种所缘中的生起情况。显示巴利原文
parittapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena catūsu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi yasmā saddaṃ ārammaṇaṃ karoti, saddo ca paritto, tasmā parittārammaṇaṃ hoti. Vijjamānaṃyeva pana saddaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanato paccuppannārammaṇaṃ hoti. Taṃ attano kucchisaddasavanakāle ajjhattārammaṇaṃ. Paresaṃ saddasavanakāle bahiddhārammaṇanti evaṃ dibbasotadhātuñāṇassa catūsu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
416 他心智是依止于小、广大、无量、道、过去、未来、现在、外所缘,在这八种所缘中生起的。它是怎么生起的呢?当他心智了知他人的欲界心时,所缘属于小;当了知色界、无色界心时,所缘属于广大;当了知圣道与圣果时,所缘属于无量。显示巴利原文
parittamahaggataappamāṇamaggaatītānāgatapaccuppannabahiddhārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi paresaṃ kāmāvacaracittajānanakāle parittārammaṇaṃ hoti. Rūpāvacaraarūpāvacaracittajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ hoti. Maggaphalajānanakāle appamāṇārammaṇaṃ hoti.
在这里,凡夫不了解入流者(初果圣者)的心,入流者不了解一来者(二果圣者)的心,一来者不了解不还者(三果圣者)的心,不还者不了解阿罗汉的心。但是,阿罗汉能了知一切人的心。而且,修行位阶更高的人能了知位阶较低者的心,要知道这就是它们之间的差别。当以道心作为所缘时,就是道所缘。然而,当他了知他人在过去七天以内以及未来七天以内的心时,这就属于过去所缘和未来所缘。显示巴利原文
Ettha ca puthujjano sotāpannassa cittaṃ na jānāti. Sotāpanno vā sakadāgāmissāti evaṃ yāva arahato netabbaṃ. Arahā pana sabbesaṃ cittaṃ jānāti. Aññopi ca uparimo heṭṭhimassāti ayaṃ viseso veditabbo. Maggacittārammaṇakāle maggārammaṇaṃ hoti. Yadā pana atīte sattadivasabbhantare ca anāgate sattadivasabbhantare ca paresaṃ cittaṃ jānāti, tadā atītārammaṇaṃ anāgatārammaṇañca hoti.
什么是现在所缘呢?所谓的“现在”有三种:刹那现在、相续现在、期间现在。其中,达到生起、停留、灭去这三个阶段的,是刹那现在。包含在一个或两个相续转(认知过程的连续流转)中的,是相续现在。关于这个,有几种情况:坐在暗处然后走到光明地方的人,所缘不会立刻显现,直到它显现为止,在这期间要知道有一个或两个相续转。在光明处活动后进入暗室的人,色法也不会立刻显现,直到它显现为止,在这期间要知道有一个或两个相续转。站在远处看到洗衣人的手部动作,以及敲钟、击鼓的动作,却不会立刻听到声音,直到听到为止,在这期间也要知道有一个或两个相续转。这是《中部》诵者(持诵《中部》经典的长老们)的说法。显示巴利原文
Kathaṃ paccuppannārammaṇaṃ hoti. Paccuppannaṃ nāma tividhaṃ – khaṇapaccuppannaṃ, santatipaccuppannaṃ, addhāpaccuppannañca. Tattha uppādaṭṭhitibhaṅgappattaṃ . Ekadvesantativārapariyāpannaṃ . Tattha andhakāre nisīditvā ālokaṭṭhānaṃ gatassa na tāva ārammaṇaṃ pākaṭaṃ hoti, yāva pana taṃ pākaṭaṃ hoti , etthantare ekadvesantativārā veditabbā. Ālokaṭṭhāne vicaritvā ovarakaṃ paviṭṭhassāpi na tāva sahasā rūpaṃ pākaṭaṃ hoti, yāva pana taṃ pākaṭaṃ hoti, etthantare ekadvesantativārā veditabbā. Dūre ṭhatvā pana rajakānaṃ hatthavikāraṃ, ghaṇḍibherīākoṭanavikārañca disvāpi na tāva saddaṃ suṇāti, yāva pana taṃ suṇāti, etasmimpi antare ekadvesantativārā veditabbā. Evaṃ tāva .
然而,《相应部》诵者(持诵《相应部》经典的长老们)则说有两种相续,即色相续(物质现象的连续)与非色相续(心理现象的连续):比如,踏入水中行走的人,直到岸边被搅动的水痕还没有澄清;从远方长途跋涉而来的人,直到身体的热感还没有平息;从日晒处走进室内的人,直到眼前的昏暗还没有消失;在室内专注于业处后,白天打开窗户观看的人,直到眼中的悸动还没有平息——在这些期间,都称为色相续。而非色相续,则是指两个或三个速行过程(心识快速运作的过程)。他们说,这两者都称为相续现在。显示巴利原文
pana rūpasantati arūpasantatīti dve santatiyo vatvā udakaṃ akkamitvā gatassa yāva tīre akkantaudakalekhā na vippasīdati, addhānato āgatassa yāva kāye usumabhāvo na vūpasammati, ātapā āgantvā gabbhaṃ paviṭṭhassa yāva andhakārabhāvo na vigacchati, antogabbhe kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā divā vātapānaṃ vivaritvā olokentassa yāva akkhīnaṃ phandanabhāvo na vūpasammati, ayaṃ nāma. Dve tayo javanavārā nāmāti vatvā tadubhayampi nāmāti vadanti.
然而,有一个被限定范围的,称为期间现在。关于这个意思,经中说:“诸位贤友!意与诸法(各种心理对象),这两者都是现在的。如果心识被对那现在的欲贪所系缚,由于心识被欲贪所系缚,他便对那对象产生欢喜;当他欢喜于那对象时,他便在现在诸法上被征服了。”在这里,相续现在是在义疏(注释书)中说的,期间现在是在经中说的。显示巴利原文
Ekabhavaparicchinnaṃ pana nāma. Yaṃ sandhāya ‘‘yo cāvuso, mano ye ca dhammā ubhayametaṃ paccuppannaṃ, tasmiṃ ce paccuppanne chandarāgappaṭibaddhaṃ hoti viññāṇaṃ, chandarāgappaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati, tadabhinandanto paccuppannesu dhammesu saṃhīratī’’ti (ma. ni. 3.284) vuttaṃ. Santatipaccuppannañcettha aṭṭhakathāsu āgataṃ. Addhāpaccuppannaṃ sutte.
在这里,有些人说:刹那现在的心是他心智(能了知他人心念的神通)的所缘。什么原因呢?因为具有神通的人与他人的心在同一刹那中生起。这是他们打的比方:就像抛向空中的一把花,必定有一朵花的花梗与另一朵花的花梗相互碰触;同样地,当他想“我要知道他人的心”,而把大众的心作为一个整体来作意(注意、取为目标)时,必定有一个人的心,在生起刹那、停留刹那或灭去刹那,被另一个心所透知。然而,这种说法在诸义注中被驳斥为错误的;因为即使作意一百年、一千年,那个用来转向(心转向所缘)的心与那个用来了知的心,这两者也绝不会同时存在;并且,如果不坚持转向心与速行心(快速运作的心)两者具有同一所缘的现前性(当下呈现),就会导致多个所缘的过失。显示巴利原文
Tattha keci khaṇapaccuppannaṃ cittaṃ cetopariyañāṇassa ārammaṇaṃ hotīti vadanti. Kiṃ kāraṇā? Yasmā iddhimato ca parassa ca ekakkhaṇe cittaṃ uppajjatīti. Idañca nesaṃ opammaṃ, yathā ākāse khitte pupphamuṭṭhimhi avassaṃ ekaṃ pupphaṃ ekassa vaṇṭena vaṇṭaṃ paṭivijjhati, evaṃ parassa cittaṃ jānissāmīti rāsivasena mahājanassa citte āvajjite avassaṃ ekassa cittaṃ ekena cittena uppādakkhaṇe vā ṭhitikkhaṇe vā bhaṅgakkhaṇe vā paṭivijjhatīti. Taṃ pana vassasatampi vassasahassampi āvajjanto yena ca cittena āvajjati , yena ca jānāti. Tesaṃ dvinnaṃ sahaṭhānābhāvato āvajjanajavanānañca aniṭṭhaṭṭhāne nānārammaṇabhāvappattidosato ayuttanti aṭṭhakathāsu paṭikkhittaṃ.
然而,应当知道相续现在和期间现在才是所缘。其中,从正在进行的速行心路(心识运作的路线)来看,以过去和未来的方式,在两三个速行心路所限定的时间范围内,他人的心,这一切都称为相续现在。而“期间现在应当以速行过程来说明”,这是说得好的。显示巴利原文
Santatipaccuppannaṃ pana addhāpaccuppannañca ārammaṇaṃ hotīti veditabbaṃ. Tattha yaṃ vattamānajavanavīthito atītānāgatavasena dvittijavanavīthiparimāṇe kāle parassa cittaṃ, taṃ sabbampi santatipaccuppannaṃ nāma. ‘‘Addhāpaccuppannaṃ pana javanavārena dīpetabba’’nti vuttaṃ. Taṃ suṭṭhu vuttaṃ.
这里的解释是这样的:有神通的人想知道别人的心,就会把心转向那个目标。那个转向心以刹那现在(当下这一刹那)的心作为所缘,然后和它一起灭去。之后会生起四个或五个速行心,其中最后一个是神通心,其余的都是欲界心。对所有这些心来说,所缘也都是那个已经灭去的别人的心;它们并没有不同的所缘,因为它们都以“期间现在”(在一段相续期间内的现在)作为所缘。虽然所缘是同一个,但只有神通心真正了知别人的心,其他心并不了知;就像在眼门(视觉认知过程)中,只有眼识真正看见颜色,其他心并不看见一样。因此,这种他心智在相续现在(持续存在的现在)与期间现在中,具有现在所缘。或者,因为相续现在包含在期间现在之中,所以也可以理解为它只是就期间现在而具有现在所缘。由于它只以别人的心作为所缘,所以具有外所缘。这样就应该知道,他心智在八种所缘中的运作方式。显示巴利原文
Tatrāyaṃ dīpanā, iddhimā parassa cittaṃ jānitukāmo āvajjati, āvajjanaṃ khaṇapaccuppannaṃ ārammaṇaṃ katvā teneva saha nirujjhati. Tato cattāri pañca vā javanāni. Yesaṃ pacchimaṃ iddhicittaṃ, sesāni kāmāvacarāni, tesaṃ sabbesampi tadeva niruddhaṃ cittamārammaṇaṃ hoti, na ca tāni nānārammaṇāni honti, addhāvasena paccuppannārammaṇattā. Ekārammaṇattepi ca iddhicittameva parassa cittaṃ jānāti, na itarāni. Yathā cakkhudvāre cakkhuviññāṇameva rūpaṃ passati, na itarānīti. Iti idaṃ santatipaccuppannassa ceva addhāpaccuppannassa ca vasena paccuppannārammaṇaṃ hoti. Yasmā vā santatipaccuppannampi addhāpaccuppanneyeva patati, tasmā addhāpaccuppannavasenevetaṃ paccuppannārammaṇanti veditabbaṃ. Parassa cittārammaṇattāyeva pana bahiddhārammaṇaṃ hotīti evaṃ cetopariyañāṇassa aṭṭhasu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
417 宿住随念智以小、大、无量、道、过去、内、外、不可说这些所缘的方式,在八种所缘中运作。具体是怎样的呢?(1)当宿住智忆念欲界的各蕴时,是小所缘。(2)当忆念色界、无色界的各蕴时,是大所缘。(3)当忆念过去自己或他人所修习的道与所证得的果时,是无量所缘。(4)当仅仅忆念所修习的道时,是道所缘。(5)根据它的特性决定,这宿住智只是过去所缘。显示巴利原文
parittamahaggataappamāṇamaggaatītaajjhattabahiddhānavattabbārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi kāmāvacarakkhandhānussaraṇakāle parittārammaṇaṃ hoti. Rūpāvacarārūpāvacarakkhandhānussaraṇakāle mahaggatārammaṇaṃ. Atīte attanā parehi vā bhāvitamaggaṃ sacchikataphalañca anussaraṇakāle appamāṇārammaṇaṃ. Bhāvitamaggameva anussaraṇakāle maggārammaṇaṃ. Niyamato panetaṃ atītārammaṇameva.
在这里,虽然他心智和随业趣智也以过去作为所缘,但对他心智来说,所缘只是七日以内的过去心。因为它不能了知其他的蕴,也不能了知与蕴相关联的事物(比如名字、姓氏等)。然而,由于它是道相应心(与道相应的心)的所缘,所以根据方便说,把它说为道所缘。随业趣智的所缘只是过去的思。然而,对宿住随念智而言,在过去各蕴以及与蕴相关联的事物中,没有什么不能成为它的所缘。因为它在过去各蕴以及与蕴相关联的诸法中,能够达到一切知智(佛智)所行的境界,应该知道这就是它们之间的差别。这是此处义注(注释书)的方法。然而,由于在《发趣论》中说:“善蕴以所缘缘(作为所缘的条件)而成为神变智、他心智、宿住随念智、随业趣智、未来分智的缘。”因此,四蕴(受、想、行、识)也是他心智和随业趣智的所缘。其中,对随业趣智而言,所缘只是善与不善的蕴而已。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi cetopariyañāṇayathākammupagañāṇānipi atītārammaṇāni honti, atha kho tesaṃ cetopariyañāṇassa sattadivasabbhantarātītaṃ cittameva ārammaṇaṃ. Tañhi aññaṃ khandhaṃ vā khandhapaṭibaddhaṃ vā na jānāti. Maggasampayuttacittārammaṇattā pana pariyāyato maggārammaṇanti vuttaṃ. Yathākammupagañāṇassa ca atītaṃ cetanāmattameva ārammaṇaṃ. Pubbenivāsañāṇassa pana atītā khandhā khandhapaṭibaddhañca kiñci anārammaṇaṃ nāma natthi . Tañhi atītakkhandhakhandhapaṭibaddhesu dhammesu sabbaññutaññāṇagatikaṃ hotīti ayaṃ viseso veditabbo. Ayamettha aṭṭhakathānayo. Yasmā pana ‘‘kusalā khandhā iddhividhañāṇassa cetopariyañāṇassa pubbenivāsānussatiñāṇassa yathākammupagañāṇassa anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.404) paṭṭhāne vuttaṃ. Tasmā cattāropi khandhā cetopariyañāṇayathākammupagañāṇānaṃ ārammaṇā honti. Tatrāpi yathākammupagañāṇassa kusalākusalā evāti.
然而,在忆念自己的各蕴时,这是内所缘;在忆念别人的各蕴时,是外所缘。以“在过去,维巴西世尊(Vipassī Buddha)存在。他的母亲是槃度马蒂,父亲是槃度马”这样的方式,忆念姓氏、地相等时,是不可说所缘。在这里,姓氏不应该被看作音节本身,而应该被看作音节所表达的意义;这个意义是依世俗安立(世间约定俗成的概念)、并与各蕴相关联的。因为音节本身被声处(声音的范畴)所包含,是小所缘。正如所说:“语言无碍解(对语言的透彻理解)是小所缘。”这是我们在这里的见解。如此应该知道,宿住随念智在八种所缘中的运作方式。显示巴利原文
Attano khandhānussaraṇakāle panetaṃ ajjhattārammaṇaṃ. Parassa khandhānussaraṇakāle bahiddhārammaṇaṃ. ‘‘Atīte vipassī bhagavā ahosi. Tassa mātā bandhumatī, pitā bandhumā’’tiādinā (dī. ni. 2.12) nayena nāmagottapathavīnimittādianussaraṇakāle navattabbārammaṇaṃ hoti. nti cettha khandhūpanibandho sammutisiddho byañjanattho daṭṭhabbo, na byañjanaṃ. Byañjanañhi saddāyatanasaṅgahitattā parittaṃ hoti. Yathāha ‘‘niruttipaṭisambhidā parittārammaṇā’’ti (vibha. 749). Ayamettha amhākaṃ khanti. Evaṃ pubbenivāsañāṇassa aṭṭhasu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
418 天眼智依小所缘、现在所缘、内所缘、外所缘的方式,在四种所缘中运作。具体是怎样的呢?因为它以色作为所缘,而色是小的,所以是小所缘。因为它只在现在存在的色中运作,所以是现在所缘。在看见自己腹中等色的时候,是内所缘。在看见别人的色的时候,是外所缘。如此应该知道,天眼智在四种所缘中的运作方式。显示巴利原文
parittapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena catūsu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi yasmā rūpaṃ ārammaṇaṃ karoti, rūpañca parittaṃ, tasmā parittārammaṇaṃ hoti. Vijjamāneyeva ca rūpe pavattattā paccuppannārammaṇaṃ. Attano kucchigatādirūpadassanakāle ajjhattārammaṇaṃ. Parassa rūpadassanakāle bahiddhārammaṇanti evaṃ dibbacakkhuñāṇassa catūsu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
419 未来分智依小所缘、大所缘、无量所缘、道所缘、未来所缘、内所缘、外所缘、不可说所缘的方式,在八种所缘中运作。具体是怎样的呢?它在知道“这个人将在未来生于欲界”时,是小所缘。在知道“将生于色界或无色界”时,是大所缘。在知道“将修习道、将作证果”时,是无量所缘。在知道“将修习道”时,是道所缘。但确定地说,它只是未来所缘。显示巴利原文
parittamahaggataappamāṇamaggaanāgataajjhattabahiddhānavattabbārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi ‘‘ayaṃ anāgate kāmāvacare nibbattissatī’’ti jānanakāle parittārammaṇaṃ hoti. ‘‘Rūpāvacare arūpāvacare vā nibbattissatī’’ti jānanakāle mahaggatārammaṇaṃ. ‘‘Maggaṃ bhāvessati, phalaṃ sacchikarissatī’’ti jānanakāle appamāṇārammaṇaṃ. ‘‘Maggaṃ bhāvessati’’cceva jānanakāle maggārammaṇaṃ. Niyamato pana taṃ anāgatārammaṇameva.
在这里,虽然“他心智”也能以未来为所缘,但它只以七天以内的未来心为所缘,而且它不知道其他的蕴,也不知道与蕴相关的事物(比如姓名等)。至于“未来分智”,按照在讲“宿住智”时所说的方式,未来的一切没有什么是它不能作为所缘的。当知道“我将要投生在某处”时,这是以内法为所缘。当知道“某人将要投生在某处”时,这是以外法为所缘。但是,当以“未来弥勒世尊将会出现,一位名叫苏梵天的婆罗门将是他的父亲,一位名叫梵摩婆帝的婆罗门女将是他的母亲”这样的方式,去知道姓氏等细节时,按照讲“宿住智”时所说的方式,这就属于“不可说所缘”。应该这样来理解“未来分智”在八种所缘中的运作情况。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi cetopariyañāṇampi anāgatārammaṇaṃ hoti, atha kho tassa sattadivasabbhantarānāgataṃ cittameva ārammaṇaṃ. Tañhi aññaṃ khandhaṃ vā khandhapaṭibaddhaṃ vā na jānāti. Anāgataṃsañāṇassa pubbenivāsañāṇe vuttanayena anāgate anārammaṇaṃ nāma natthi. ‘‘Ahaṃ amutra nibbattissāmī’’ti jānanakāle ajjhattārammaṇaṃ. ‘‘Asuko amutra nibbattissatī’’ti jānanakāle bahiddhārammaṇaṃ. ‘‘Anāgate metteyyo bhagavā uppajjissati (dī. ni. 3.107). Subrahmā nāmassa brāhmaṇo pitā bhavissati. Brahmavatī nāma brāhmaṇī mātā’’tiādinā pana nayena nāmagottajānanakāle pubbenivāsañāṇe vuttanayeneva na vattabbārammaṇaṃ hotīti evaṃ anāgataṃsañāṇassa aṭṭhasu ārammaṇesu pavatti veditabbā.
420 “随业趣智”是依小所缘、大所缘、过去所缘、内所缘、外所缘这五种所缘的方式来运作的。具体是怎样的呢?当它知道欲界的业时,这是小所缘;当它知道色界、无色界的业时,这是大所缘。因为它只知道过去,所以是过去所缘。当知道自己的业时,这是内所缘;当知道他人的业时,这是外所缘。应该这样来理解“随业趣智”在五种所缘中的运作情况。而这里所说的内所缘和外所缘,在时而知道内、时而知道外的情况下,也属于“内外所缘”。显示巴利原文
parittamahaggataatītaajjhattabahiddhārammaṇavasena pañcasu ārammaṇesu pavattati. Kathaṃ? Tañhi kāmāvacarakammajānanakāle parittārammaṇaṃ hoti. Rūpāvacarārūpāvacarakammajānanakāle mahaggatārammaṇaṃ. Atītameva jānātīti atītārammaṇaṃ. Attano kammaṃ jānanakāle ajjhattārammaṇaṃ. Parassa kammaṃ jānanakāle bahiddhārammaṇaṃ hoti. Evaṃ yathākammupagañāṇassa pañcasu ārammaṇesu pavatti veditabbā. Yañcettha ajjhattārammaṇañceva bahiddhārammaṇañcāti vuttaṃ, taṃ kālena ajjhattaṃ kālena bahiddhā jānanakāle ajjhattabahiddhārammaṇampi hotiyevāti.