第二品。显示巴利原文
2. Dutiyo paricchedo
心所解说注释。显示巴利原文
Cetasikaniddesavaṇṇanā
67 在诸心之后所列举的,以及我于诸心之后所列举的那些心所,从今以后,我将对这些心所进行分别解说。显示巴利原文
67.Cittānantaramuddiṭṭhā, ye ca cetasikā mayā ye ca cetasikā cittānantaraṃ mayā uddiṭṭhā, ito paraṃ idāni tesaṃ cetasikānaṃ vibhājanaṃ karissāmi ahaṃ.
然而,在这些之中,依悲悯与随喜修习时,在悲悯的前分,或已得安止的悲悯的前分,在那个前分中——即在悲悯之前的分位,这指的是欲界心。此时,一个悲悯生起。在随喜的前分,或已得安止的随喜的前分,一个随喜生起。藉由此欲界心,瑜伽行者远离邪业等法。'ramu'字根意为游戏,'vi'前缀意为远离。显示巴利原文
Imesu pana karuṇāmuditāvasena bhāvanākāle karuṇāpubbabhāgo vā, appanāpattāya karuṇāya pubbabhāgo, tasmiṃ pubbabhāge, karuṇāto pubbabhāge kāmāvacaracitteti attho. Ekā karuṇā uppajjati. Muditāpubbabhāge vā appanāpattāya muditāya pubbabhāge ekā muditā uppajjati. Iminā kāmāvacaracittena yogī micchākammantādīhi dhammehi viramati. Ramu-dhātu kīḷāyaṃ, vi-saddo viramaṇattho.
68 以最初的福心,即与初大善心俱行的三十三种心所,被世尊认为是确定的。或者,悲悯与随喜是不定的,与某一法合则成为三十四种法。显示巴利原文
68.Ādinā puññacittena, tettiṃsa niyatā matā ādinā puññacittena paṭhamamahākusalacittena saha niyatā tettiṃsa cetasikā bhagavatā matāti, atha vā karuṇāmuditā aniyatā ekena dhammena saha catuttiṃsa dhammā bhavanti.
69 为何此处慈与舍未被举出?在这些‘无论何法’之中加以简择,慈与舍却未被法王、导师所举出、所宣说,这是什么缘故?显示巴利原文
69.Kasmā panettha mettā ca, upekkhā ca na uddhaṭā ettha etesu yevāpanakadhammesu, niddhāraṇaṃ, mettā ca upekkhā ca dhammarājena satthunā na uddhaṭā na vuttā kasmā kāraṇā.
70 因为慈已为无瞋所摄,舍已为中舍性所摄,以此因由,此二者未为世尊所别摄。显示巴利原文
70.Abyāpādena mettāpi abyāpādena mettā gahitā, upekkhāti tatramajjhattatāya ca gahitā yasmā kāraṇā, tasmā ubhopetā bhagavatā na gahitā.
71 为何‘无论何法’——即所有在圣典中依其自性而得名为‘无论何’的法,未被佛陀、太阳的亲属所举出、所宣说呢?‘Bandhati’意为以此(通过爱著)而系缚,故称‘Bandhu’(亲属);太阳的亲属即为‘太阳亲属’,指佛陀。显示巴利原文
71.Kasmā yevāpanā dhammā, buddhenādiccabandhunā sabbe te yevāpanā dhammā yevāpananāmakā pāḷiyaṃ sarūpena eva. Bandhati snehena etasminti bandhu, ādiccassa bandhu ādiccabandhu, tena ādiccabandhunā buddhena na ca uddhaṭā na desitā.
72 是何原因?因为某些“无论何法”并不确定,它们不归属于、不依附于诸如二法组等的分类聚合;又因某些“无论何法”较为微弱,所以世尊未在圣典中宣说。显示巴利原文
72. Kasmā kāraṇā? Yasmā aniyatā keci yevāpanakā aniyatā, yasmā kāraṇā rāsiṃ dukavaggādirāsiṃ na bhajanti na sevanti, yasmā kāraṇā keci yevāpanakā dubbalā, tasmā pāḷiyaṃ bhagavatā na vuttā.
73 欲、胜解、随喜与作意,显示巴利原文
73.Chandādhimokkhamuditā manasi ca kāro,
中舍性、悲悯,以及三种离,
于诸福行中,一切固定与不固定的,
即所谓“其余诸法”,牟尼之王实未宣说。
显示巴利原文 Majjhattatā ca karuṇā viratittayañca; Puññesu tena niyatāniyatā ca sabbe, Yevāpanā munivarena na ceva vuttā.
欲、胜解、喜、作意、中舍性、悲,以及三种离——于诸福行善心中,固定的有四,不固定的有五;凡此一切“其余诸法”,牟尼之王确实未曾宣说。显示巴利原文
Chandādhimokkho muditā manasikāro majjhattatā karuṇā viratittayañca puññesukusalesu niyatā cattāro aniyatā pañca sabbe yevāpanā na ca eva tena munivarena vuttā.
74-80 那么,在此处,为何首先提及触?在这些心所之中作种类的简择时,为何首先将触提出、宣说?是什么原因?据我所闻:因为心对于所缘(境)最初生起撞击,所以触首先被宣说。而触接触所缘之后,瑜伽行者以受感受所缘,以想认知所缘,以思思惟所缘。在与心俱生的诸心所中,大仙于此心中首先宣说了触。为何?因为它是强力的缘,所以被宣说。然而,这一切言论皆无道理。所谓“由于最初撞击”及“由于是强力的缘”,这些言论皆无道理、没有因由、并不恰当。为何?因为与心一同生起的诸心所,是以同生、同灭、同所缘、同依处的方式而运作的,因此(说它们有先后)没有道理、并不恰当。并不存在“这个法最先生起,那个法后来生起”这样的定说。即使在“强力的缘”这一点上,也见不到理由。事实上,触之所以首先被提出,仅仅是为了随顺说法的次第而已。如此,触首先被提出的道理,应当由有智慧、能简择者如此了知,而不应以其他方式刻意了知。而且,此中的先后次第,不应被探究。为何这先后次第不应被智者所探究、所寻求?因为法本身才是应当(被了知的)。显示巴利原文
74-80.Kasmā panettha phassova, paṭhamaṃ samudīrito ettha etesu cetasikesu, jātiniddhāraṇaṃ, phassova paṭhamaṃ samudīrito kathito. Kasmā kāraṇā? Kira mayā sutaṃ, ārammaṇe cittassa paṭhamaṃ abhinipātattā phasso paṭhamaṃ samudīrito, phusitvā pana phassena phassena ārammaṇaṃ phusitvā yogino vedanāya ārammaṇaṃ vedaye, saññāya sañjānāti, cetanāya ārammaṇaṃ cetaye. Sahajātānaṃ cetasikānaṃ phassova idha imasmiṃ citte mahesinā paṭhamaṃ vutto. Hi kasmā kāraṇā? Yasmā balavapaccayattā, tasmā vutto. Akāraṇamidaṃ sabbaṃ, cittānaṃ tu saheva ca ‘‘paṭhamābhinipātattā’’ti ca ‘‘balavapaccayattā’’ti ca idaṃ sabbaṃ vacanaṃ akāraṇaṃ ahetukaṃ ayuttaṃ, kasmā kāraṇā? Cittajānaṃ cittehi sahappavattānaṃ cetasikānaṃ ekuppādādibhāvena samānuppādasamānanirodhasamānālambaṇasamānavatthukabhāvena pavattito akāraṇaṃ ayuttaṃ. Ayaṃ tu paṭhamuppanno, ayaṃ pacchāti natthidaṃ ayaṃ dhammo paṭhamuppanno, ayaṃ dhammo pacchākāle uppanno iti idaṃ vacanaṃ natthi. Balavapaccayattepi kāraṇaṃ na ca dissati. Desanākkamato ceva paṭhamaṃ samudīrito iccevaṃ iti evaṃ iti iminā mayā vuttappakārena phassassa paṭhamaṃ samudīritataṃ viññunā vibhāvinā viññeyyaṃ, visesato visesena aññathā na viññeyyaṃ. Na ca pariyesitabboyaṃ, tasmā pubbāparakkamo yasmā kāraṇā ayaṃ pubbāparakkamo viññunā na ca pariyesitabbo na gavesitabbo, dhammā eva vacanatthalakkhaṇādīhi vijānatā paṇḍitena pariyesitabbā.
其作用是体验可喜的滋味,其功能是体验可喜的所缘,犹如国王品尝美食的滋味。它以心所的喜乐为现起,以心所的轻安为足处(近因)。显示巴利原文
Iṭṭhākārānubhavanarasā iṭṭhārammaṇānubhavanakiccā subhojanarasaṃ anubhavanto rājā viya. Cetasikaassādapaccupaṭṭhānā cetasikapassaddhipadaṭṭhānā.
其作用是作证知(再了知),其功能是认许,如同木匠所作的印证标记,又好比木匠虽然看过一次,却仍在木材上弹下墨线一样,这是它的意趣所在。“依所取之相”的意思是,依据已显现的相状之力。“于心中作执取”的意思,是执取的行相。显示巴利原文
Paccābhiññāṇakaraṇarasā paṭijānanakiccā vaḍḍhakissa abhiññāṇakaraṇamiva vaḍḍhakino sakiṃ sañjānitvāpi dāruharesu suttassa paṭipasāraṇaṃ viyāti adhippāyo. Yathāgahitanimittavasenāti yathāpavattitanimittassa vasena. Manasi abhinivesakaraṇaṃ gayhākārā.
以策励为味,成就令其转起的作用。犹如大木匠等,好比大木匠自己刨木,也让他人刨木,同样,思自己专注于所缘,也令相应法专注。显示巴利原文
Āyūhanarasā pavattanakiccasādhakā. Mahāvaḍḍhakiādayo viya yathā mahāvaḍḍhakī sayampi dāruṃ tacchati, parepi dāruṃ tacchāpeti, evaṃ sayampi ārammaṇe sandahati, sampayuttadhammepi abhisandahāpeti.
猛烈地击打、剧烈地击打,全面地击打、从一切处击打,以此为味,故称‘以猛烈击打与全面击打为味’。显示巴利原文
Āhananaṃ bhuso hananaṃ, pariyāhananaṃ samantā hananaṃ, taṃ raso etassāti āhananapariyāhananaraso.
以抚摩所缘为相,以征服所缘为相。显示巴利原文
Ārammaṇānumajjanalakkhaṇo ārammaṇaparimaddanalakkhaṇo.
‘Pinayati’(令喜悦)故名‘喜’,意思是令俱生法与所缘喜悦。其作用为遍满身心。心的昂扬状态称为‘昂扬’,此是其现起,故说‘以昂扬为现起’。显示巴利原文
Pinayatīti pīti, sahajātadhamme ārammaṇe pinayatīti attho. Kāyacittapharaṇarasā. Udaggassa cittassa bhāvo odagyaṃ, taṃ paccupaṭṭhānaṃ etassāti odagyapaccupaṭṭhānā.
所谓‘信’,即相信三事。其现起为无浑浊,即无混浊的状态。其足处为可信之事,即以应相信的三事为近因。显示巴利原文
Saddahanti vatthuttayaṃ saddahanti. Akālusiyapaccupaṭṭhānā anāvilabhāvapaccupaṭṭhānā. Saddheyyavatthupadaṭṭhānā saddahitabbavatthuttayāsannakāraṇā.
犹如进入森林的指路人,如同在森林中指示道路的人。显示巴利原文
Araññagatasudesako viya araññe gato maggasudesako viya.
“与自己不分离的诸法”,即指不曾离开的诸心所。“他们”,即这些心所法。虽然这些心所存在,但在具有守护特相等的作用中,命根唯于存在的刹那,才守护那应被守护的心所法;唯于他们心所转起的刹那,命根才作守护。犹如水:如同水守护水中的青莲花等,同样地,命根在具有守护特相等的作用中,虽与心所共存,却唯于存在的刹那加以守护,即仅于存在的刹那守护。对于依缘而生起的诸法,命根亦作守护,如同乳母守护他人所生的男孩:那守护他人之子的乳母,以怀抱等方式护持他人之子,故称乳母。命根唯以与自己同时生起的法之关联而转起,与自己所转起的法一同转起。又如舵手:恰似舵手与同船之人一同行进,命根于坏灭之后不再转起,因为自己不存在,且应被安立的诸心所也不存在。在坏灭刹那,它不安立诸心所,因为自身正在坏灭,犹如灯芯之油正在耗尽时,不再产生灯焰。显示巴利原文
Attanā avinibbhuttānaṃ dhammānanti avigatānaṃ cetasikānaṃ. Tesanti tesaṃ cetasikānaṃ dhammānaṃ. Santepi ca tesaṃ cetasikānaṃ anupālanalakkhaṇādimhi vidhāne atthikkhaṇeyeva taṃ tesaṃ pāletabbānaṃ cetasikānaṃ pavattakkhaṇeyeva taṃ jīvitaṃ te dhamme pāletabbe cetasike anupāleti. Udakaṃ viyāti yathā udakaṃ attani uppalādīni anupāleti, tathā anupālanalakkhaṇādimhi vidhāne santepi tesaṃ atthikkhaṇeyeva anupāleti, vijjamānakkhaṇeva anupāletīti adhippāyo. Paccayuppannepi ca dhamme anupāleti, dhāti viya kumāraṃ aññāya janitaṃ kumāraṃ rakkhantī dhāti viya, parassa puttaṃ aṅkādinā dhāretīti dhāti. Sayaṃpavattitadhammasambandheneva pavattati attanā pavattitehi dhammehi sampavattati. Niyāmako viya yathā niyāmako ekanāvāya vutthehi janehi saha pavattati, bhaṅgato uddhaṃ taṃ jīvitaṃ na pavattayati, attano ca abhāvā ṭhapayitabbānaṃ cetasikānañca abhāvā, bhaṅgakkhaṇe cetasike na ṭhapeti sayaṃ bhijjamānattā, vaṭṭisneho khīyamāno padīpasikhaṃ na karoti yathā.
“柔软性现起”,即是以柔和的状态现起,或是以清凉的状态现起。显示巴利原文
Sommabhāvapaccupaṭṭhānoti mudubhāvapaccupaṭṭhāno, sītalabhāvapaccupaṭṭhāno vā.
此处所谓“身”,指受等三蕴,即受蕴、想蕴、行蕴,这些诸蕴被取为身。显示巴利原文
Kāyoti cettha vedanādayo tayo khandhā vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho ime khandhā gahitā.
“摧破的作用”即摧破的功用。它是身与心不得安宁——诸掉举等烦恼的对立面;以“等”字遮摄之故,也应包含恶作。显示巴利原文
Nimmaddanarasāti nimmaddanakiccā. Kāyacittānaṃ avūpasamatāuddhaccādikilesapaṭipakkhabhūtāti ādiggahaṇena kukkuccaṃ gahetabbaṃ.