第一分章
Paṭhamo paricchedo
一、心的分类
1. Cittavibhāgo
一、自性摄集之论说
1. Sarūpasaṅgahakathā
Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānanti niruttaro; Catudhā desayī dhamme, catusaccappakāsano.
Cittamekūnanavutividhaṃ tattha vibhāvaye; Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
五十二法,依自性说,是心所;
依心生起而分类,据相应随顺而归纳。
Dvepaññāsa sarūpena, dhammā cetasikā matā; Cittuppādavasā bhinnā, sampayogānusārato.
色法有二十八种,依大种与所造色而作区分;
色法分二类,于有中又具十八种。
Aṭṭhavīsavidhaṃ rūpaṃ, bhūtopādāyabhedato; Duvidhaṃ rūparūpaṃ tu, aṭṭhārasavidhaṃ bhave.
他们阐明那无为、无上的涅槃;
依于义与名,假立说为两种。
Nibbānaṃ pana dīpenti, asaṅkhatamanuttaraṃ; Atthanāmavasā dvedhā, paññattīti pavuccati.
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, vibhāgaṃ tu yathākkamaṃ; Catudhā paramatthānaṃ, dvidhā paññattiyā kathaṃ.
此中,依善等类别,心有四种;
同样地,依地之分别,从欲界地等如何说?
Kusalādivibhāgena , tattha cittaṃ catubbidhaṃ; Tathā bhūmivibhāgena, kāmabhūmādito kathaṃ.
有喜俱行,有舍俱行,同样如此;
又有与智相应、与智不相应的区分。
Somanassasahagataṃ, upekkhāsahitaṃ tathā; Ñāṇena sampayuttañca, vippayuttanti bheditaṃ.
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā; Kāmāvacarakusalaṃ, kāme sugatisādhakaṃ.
与寻、伺、喜、乐、心一境性俱行的;
初禅是善,说为具有五支。
Takkacārapītisukha-cittassekaggatāyutaṃ ; Paṭhamajjhānakusalaṃ, pañcaṅgikamudāhaṭaṃ.
Vitakkahīnaṃ dutiyaṃ, jhānaṃ tu caturaṅgikaṃ; Vicārahīnaṃ tatiyaṃ, jhānaṃ pana tivaṅgikaṃ.
Pītihīnaṃ catutthañca, upekkhekaggatāyutaṃ; Pañcamañca pakāsenti, ubhayampi duvaṅgikaṃ.
Evaṃ jhānaṅgabhedena, cittaṃ pañcavidhaṃ bhave; Rūpāvacarakusalaṃ, rūpabhūmipavattakaṃ.
空无边处善心,为第一有;
识无边处为第二,第三亦复如是。
Ākāsānañcāyatanaṃ, kusalaṃ paṭhamaṃ bhave; Viññāṇañcāyatananti, dutiyaṃ tatiyaṃ tathā.
Ākiñcaññāyatanaṃ tu, catutthaṃ pana mānasaṃ; Nevasaññānāsaññāya-tanañceti catubbidhaṃ.
名为无色界善心,与舍、一境性俱;
此一切皆是二支,能成就无色界有。
Āruppakusalaṃ nāma, upekkhekaggatāyutaṃ; Duvaṅgikamidaṃ sabbaṃ, āruppabhavasādhakaṃ.
入流道心,是第一无上;同样,
一来、不还、阿拉汉,如此涵盖一切。
Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamānuttaraṃ tathā; Sakadāgāmi anāgāmi, arahattanti sabbathā.
Catudhā maggabhedena, jhānabhedena pañcadhā; Vīsatāpariyāpannakusalaṃ dvayamissitaṃ.
如此,善法依地的区分,则有四种;
有二十一种,有二十二种,乃至三十七种。
Itthaṃ bhūmivibhāgena, kusalaṃ tu catubbidhaṃ; Ekavīsāpi bāvīsaṃ, sattatiṃsavidhampi vā.
或有喜俱行,或有舍俱行;
有与见相应者,及与见不相应者,如是差别。
Somanassasahagataṃ , upekkhāsahitaṃ tathā; Diṭṭhigatasampayuttaṃ, vippayuttanti bheditaṃ.
无行与有行,如此再分为八种;
他们阐明贪根,以贪与痴为二因。
Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ punaṭṭhadhā; Lobhamūlaṃ pakāsenti, lobhamohadvihetukaṃ.
Domanassasahagataṃ , paṭighena samāyutaṃ; Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāramiti bhinnaṃ dvidhā pana.
Dosamūlaṃ pakāsenti, dosamohadvihetukaṃ; Vicikicchāsahagataṃ, uddhaccasahitanti ca.
与舍受相应,而痴有两种;
他们阐明痴根心,唯以痴为一因。
Upekkhāvedanāyuttaṃ, momūhaṃ duvidhaṃ pana; Mohamūlaṃ pakāsenti, mohenevekahetukaṃ.
名为十二不善,能成就四恶趣;
这些亦能于善趣,给予退失之果。
Dvādasākusalā nāma, caturāpāyasādhakā; Ete sugatiyañcāpi, vipattiphaladāyakā.
眼、耳、鼻、舌、身识,名为五识;
此五识为一对,领纳为一对。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyaviññāṇanāmakā; Pañcaviññāṇayugaḷā, yugaḷaṃ sampaṭicchanaṃ.
推度双与他们,亦同样与舍俱;
唯依福与非福,果报存为两种。
Santīraṇadvayañceva, upekkhāsahitaṃ tathā; Puññāpuññavaseneva, vipākā duvidhā ṭhitā.
此中与舍俱的意界,计有十二种;
身识有二,依次与乐、苦相应。
Upekkhāsahitā tattha, mānasā dvādaseritā; Kāyaviññāṇayugaḷaṃ, sukhadukkhayutaṃ kamā.
与喜俱行,此即推度心;
他们说此唯是善果报,无有恶果报。
Somanassasahagataṃ, yaṃ santīraṇamānasaṃ; Taṃ puññapākamevāhu, pāpapākaṃ na vijjati.
Pañcadvāramanodvāra-vasena duvidhaṃ pana; Upekkhāvedanāyuttaṃ, kriyāvajjananāmakaṃ.
Somanassasahagataṃ, hasituppādamānasaṃ; Kriyājavanamiccevaṃ, tividhāhetukakriyā.
Aṭṭheva puññapākāni, pāpapākāni sattadhā; Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.
与善心俱者,即是大果报心与大唯作心;
大唯作心、大果报心,以及诸果心,依次而立。
Sapuññehi samānā ca, mahāpākamahākriyā; Mahaggatakriyā pākā, phalacittāni ca kamā.
Itthamekūnanavuti-vidhaṃ cittaṃ bhave tathā; Ekanavutividhaṃ vā, ekavīsasatampi vā.
寻、伺、喜、乐、心一境性俱者;
入流道心,视为初禅所属。
Takkacārapītisukhacittassekaggatāyutaṃ; Sotāpattimaggacittaṃ, paṭhamajjhānikaṃ mataṃ.
第二禅离于寻,第三禅则离于伺;
第四禅离于喜,具足舍与一境性;
Dutiyaṃ takkato hīnaṃ, tatiyaṃ tu vicārato; Catutthaṃ pītito hīnaṃ, upekkhekaggatāyutaṃ.
Pañcamanti ca pañcete, paṭhamānuttarā matā; Diṭṭhikaṅkhāsīlabbataparāmāsappahāyino.
同样地,一来道心也有五种;
它被称为能削弱贪、嗔、痴三重毒者。
Tatheva sakadāgāmimaggacittañca pañcadhā; Rāgadosamohattayatanuttakaramīritaṃ.
Kāmadosasamugghātakaraṃ niravasesato; Tatiyānuttarañcāpi, kusalaṃ pañcadhā tathā.
色贪、无色贪、慢、掉举,以及另一者,
无明,即五上分结的无余断除。
Rūparāgārūparāgamānuddhaccāpi cāparā; Avijjā ceti pañcuddhaṃbhāgiyānamasesato.
Saṃyojanānaṃ sesānaṃ, samugghātakaraṃ paraṃ; Catutthānuttaraṃ maggacittaṃ pañcavidhanti ca.
于道与果中,四种与五种全然相同;
其余八十一心,则成一百二十一。
Cattāri pañcakāneva, maggesu ca phalesu ca; Sesāni cekāsītīti, ekavīsasataṃ bhave.
Lokuttarānaṃ aṭṭhannaṃ, iccevaṃ pañcadhā puna; Jhānaṅgamaggabojjhaṅga-vibhāgāya yathārahaṃ.
基础禅、所缘禅、意趣禅,也是如此;
出起禅与决定禅,即是观禅。
Pādakajjhānamāmaṭṭhajhānaṃ ajjhāsayo tathā; Vuṭṭhānagāminī ceva, niyāmeti vipassanāti.