二法论母词句解释
Dukamātikāpadavaṇṇanā
1-6“同类处所摄”之义,指应于同一事物中把握,或以同一事物为所缘。又或者,因同类处所、同一事物性、同类应把握性,故说为“同一生起”。凡与因俱行之法,即与因一同被摄持。而它们的有因性,是由俱生等因所成,故说“同类……存在”。此处以“等”字摄持善安住性成就等因的作用。“归为一体”,是就心与心所依同一聚的方式转起时,以相应性、密集集合的状态,而说其差别难以了知。即使没有法的差别——即自性差别不存在时,也可通过句义差别,即不同词句所诠的差别来显示。由此显示,依其他方式而说另一对论。法实有多种类别。因此经云:“一切法以一切相于佛陀世尊智门前呈现。”(大义释156;小义释·莫伽罗阇童子问义释85)此义于三聚中亦应见。为令诸所化有情,以某种差别相明辨诸法而得通达,便依他们的差别相而明辨诸法。若仅以一种方式明辨便能通达者,也先为他说此方式;之后,以法主之自在,更说其余一切无余方式的明辨,这是说法之庄严,故说“应说之方式了知”等。若问:对于以一种方式了知者,再以其他方式明辨岂非无益?答:并非无益,因为这是无碍解差别的亲依止。这些方式即是所有方式,故称为“那些方式”。
1-6.Samānadesaggahaṇānaṃ ekasmiṃyeva vatthusmiṃ gahetabbānaṃ, ekavatthuvisayānaṃ vā. Atha vā samānadesānaṃ ekavatthukattā samānagahetabbabhāvānaṃ ekuppāditoti attho. Ye dhammā hetusahagatā, te hetūhi saha saṅgayhanti. Yo ca tesaṃ sahetukabhāvo, so sahajātādīhi hetūhi katoti katvā vuttaṃ ‘‘samā…pe… sabbhāva’’nti. Ādi-saddena cettha suppatiṭṭhitabhāvasādhanādihetubyāpāre pariggaṇhāti. Ekībhāvūpagamananti ekakalāpabhāvena pavattamānānaṃ cittacetasikānaṃ saṃsaṭṭhatāya samūhaghanabhāvena duviññeyyanānākaraṇataṃyeva sandhāya vuttaṃ. Dhammanānattābhāvepīti sabhāvatthabhedābhāvepi. Padatthanānattenāti nānāpadābhidheyyatābhedena. Etena pakārantarāpekkhaṃ dukantaravacananti dasseti. Anekappakārā hi dhammā. Teneva ‘‘sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchantī’’ti (mahāni. 156; cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 85) vuttaṃ. Ayañca attho tikesupi daṭṭhabbo. Yesaṃ vineyyānaṃ yehi pakāravisesehi dhammānaṃ vibhāvane kate paṭivedho hoti, tesaṃ tappakārabhedehi dhammānaṃ vibhāvanaṃ. Yesaṃ pana yena ekeneva pakārena vibhāvane paṭivedho hoti, tesampi taṃ vatvā dhammissarattā tadaññaniravasesappakāravibhāvanañca desanāvilāsoti āha ‘‘desetabbappakārajānana’’ntiādi. Nanu ekena pakārena jānantassa tadaññappakāravibhāvanaṃ aphalaṃ hotīti? Na hoti paṭisambhidāppabhedassa upanissayattā. Te pakārā etesanti tappakārā, tabbhāvo tappakāratā. Iminā dhammānaṃ vijjamānasseva pakāravisesassa vibhāvanaṃ desanāvilāsoti dasseti.
“于他处亦然”:如“无因亦非因之法”等。例如,取第一对论的一部分,与第二、第三对论结合,依第六对论之理趣,可得“因法,有因亦无因”等三种对论;同样,取第二、第三对论的一部分,与第一对论结合,可得“有因法,是因亦非因;无因法,是因亦非因;因相应法,是因亦非因;因不相应法,是因亦非因”四种对论。然而,这些依所述之理即可显示,故未予显示,应作如是观。或者,巴利圣典中所说的第四、第五对论,与注释中所显示的前二对论,因无差别,故未予言说。此处唯是安立之差别,即以此为差别。正因如此,为了显示因无差别之义,于圣典所出的对论中,依已确定的诸对论,随其所应,以含摄而说明未说之状态,故说“然于这些中”等。
Aññatthāpīti ‘‘ahetukā ceva dhammā na ca hetū’’tiādīsu. Yathā paṭhamadukekadese gahetvā dutiyatatiyadukehi saddhiṃ chaṭṭhadukanaye yojanā ‘‘hetū dhammā sahetukāpi ahetukāpī’’tiādayo tayo dukā labbhanti, evaṃ dutiyatatiyadukekadese gahetvā paṭhamadukena saddhiṃ yojanāya ‘‘sahetukā dhammā hetūpi na hetūpi, ahetukā dhammā hetūpi na hetūpi, hetusampayuttā dhammā hetūpi na hetūpi, hetuvippayuttā dhammā hetūpi na hetūpī’’ti cattāro dukā labbhanti, te pana vuttanayeneva sakkā dassetunti na dassitāti daṭṭhabbā. Atha vā pāḷiyaṃ vuttehi catutthapañcamehi aṭṭhakathāyaṃ dassitehi purimehi dvīhi ninnānākaraṇato ete na vuttā. Sannivesavisesamattameva hettha visesoti. Teneva hi ninnānatthattā pāḷiyaṃ āgatadukesu yathāniddhāritadukānaṃ yathāsambhavaṃ avarodhanena avuttataṃ dassetuṃ ‘‘etesu panā’’tiādimāha.
或者,依“以此或示理趣”等下文将述之理,若将“因法亦无因”等可能出现的对论含摄其中,则这些也应被含摄。因为从某对论中抽出词句而建立另一对论时,若存在差别,则可成立另一对论;但此处与前述对论并无任何差别,故注释中未予显示,应作如是观。在此,如有因对论与因相应对论、有因因对论与因因相应对论,唯在句义上有别,而非自性义。尽管已说“有因”与“有因因”二种对论,其余者亦随之已说;如是,因相应、因因相应等对论,虽无自性义的差别,然而由于句义的差别可得,故虽无有法之差别,亦以句义的差别而说另一对论。因此,如“因俱行法、非因俱行法,因俱生法、非因俱生法,因相应法、因不相应法,因等起法、非因等起法,因共存法、非因共存法”等,以及“因法亦因俱行法”等,及“非因法,有因俱行亦非因俱行”等,这些可能出现的众多对论,似乎皆已获得含摄。盖将说“以此或示理趣”等。同样,在漏蕴等处,亦应随其所应而说此义。或者应知:由如实了知诸法自性、作用等及所应觉悟之相的法主,所述的对论数量,即应安住于彼数量中。实应知,世尊未说的对论,即不应说。非因因相应对论与第六对论义无差别,此为意趣。
Atha vā ‘‘etena vā gatidassanenā’’tiādinā vakkhamānanayena ‘‘hetū ceva dhammā ahetukā cā’’tiādīnaṃ sambhavantānaṃ dukānaṃ saṅgahe sati etesampi saṅgaho siyā. Yato vā dukato padaṃ niddhāretvā dukantaraṃ vuccati, tena sati ca nānatte dukantaraṃ labbhati, na cettha koci viseso yathāvuttadukehīti saṃvaṇṇanāsu na dassitanti daṭṭhabbaṃ. Ettha ca yathā sahetukadukato hetusampayuttadukassa, hetusahetukadukato ca hetuhetusampayuttadukassa padatthamattato nānattaṃ, na sabhāvatthato. Evaṃ santepi sahetukahetusahetukaduke vatvā itarepi vuttā, evaṃ hetusampayuttahetuhetusampayuttadukādīhi sabhāvatthanānattābhāvepi padatthanānattasambhavato dhammanānattābhāvepi padatthanānattena dukantaraṃ vuccatīti vuttattā ‘‘hetusahagatā dhammā, na hetusahagatā dhammā, hetusahajātā dhammā, na hetusahajātā dhammā. Hetusaṃsaṭṭhā dhammā, hetuvisaṃsaṭṭhā dhammā. Hetusamuṭṭhānā dhammā, na hetusamuṭṭhānā dhammā. Hetusahabhuno dhammā, na hetusahabhuno dhammā’’tiādīnaṃ, tathā ‘‘hetū ceva dhammā hetusahagatā cā’’tiādīnaṃ, ‘‘na hetū kho pana dhammā hetusahagatāpi, na hetusahagatāpī’’tiādīnañca sambhavantānaṃ anekesaṃ dukānaṃ saṅgaho anuññāto viya dissati. Tathā hi vakkhati ‘‘etena vā gatidassanenā’’tiādi. Evaṃ āsavagocchakādīsupi ayamattho yathāsambhavaṃ vattabbo. Dhammānaṃ vā sabhāvakiccādiṃ bodhetabbākārañca yāthāvato jānantena dhammasāminā yattakā dukā vuttā, tattakesu ṭhātabbaṃ. Addhā hi te dukā na vattabbā, ye bhagavatā na vuttāti veditabbaṃ. Na hetuhetusampayuttaduko chaṭṭhadukena ninnānatthoti adhippāyo. Tesūti paṭhamadukatatiyadukesu. Yadi dukantarehi dukantarapadehi ca samānatthattā etesaṃ dukānaṃ dukantarapadānañca avacanaṃ , evaṃ sati chaṭṭhaduke paṭhamapadampi na vattabbaṃ catutthaduke dutiyapadena samānatthattā. Tathā ca chaṭṭhadukoyeva na hotīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘catutthaduke’’tiādi. Dukapūraṇatthanti idaṃ samānatthataṃyeva sandhāya vuttaṃ, desanāviseso pana vijjatiyeva. Atthantaratābhāvepi pakārabhedahetukaṃ dukantaravacananti dassito hi ayamatthoti. Etena gatidassanenāti atthavisesābhāvepi chaṭṭhadukapūraṇasaṅkhātena nayadassanena. Paṭhamaduke…pe… dassito pāḷiyaṃ vuttehi catutthapañcamehi, aṭṭhakathāyaṃ dassitehi purimehi dvīhi, idha dassitehi catūhi. Tesūti dutiyatatiyadukesu. Paṭhamadukapakkhepena dassito pāḷiyaṃ chaṭṭhadukena itaratra ca itaradukehīti veditabbaṃ.
7-137-13. 仅以缘性之义……存在性:此并非指由于未获得而称为无自性的那种存在性,而是指不被对立法所灭、未被断除、未令果成就、因未被根除而具有能生果的资格,由此显示此义。正如“此有故彼有”中,以“有”这一词,即已包含了若无彼则此不有的过去等因。因此他说“非无因……唯是时也”。和合……显示:和合、俱生、由诸缘所作,故为有为。此是它们的差别:即由缘所生者的有缘性及由多缘所成性,这便是二双中前句义的区别;而其余者,则是前句所摄法之外的自性。未说……安置:“仅此而已”——依分别、限定、简择,于阿毗达摩论母中未说诸法,故如是说。然而在经论母中,因已简择的实有自相数目差别,故说无明等为已决断之义。“地等为色”:于此义释中,犹如在由多种因而生起的心中,诸因具有有因性,一切地等具有色性已得成立,故说“前……被触”。并非在这些处有任何固定的归属。或以无常随观,应被执取为坏灭、断灭、灭尽者即为世间,故无此执取的出世间法便无有世间性。因此:即以苦谛性、应遍知性之义。
7-13.Paccayabhāvamattena…pe… atthitanti etena na paṭiladdhattatāsaṅkhātā sasabhāvatāva atthitā, atha kho paṭipakkhena anirodho appahīnatā anipphāditaphalatā kāraṇāsamugghātena phalanibbattanārahatā cāti imamatthaṃ dasseti. Tathā hi ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hotī’’ti ettha ‘‘satī’’ti iminā vacanena yena vinā yaṃ na hoti, taṃ atītādipi kāraṇaṃ saṅgahitamevāti. Tenevāha ‘‘na sahetu…pe… kālānamevā’’ti. Same…pe… dīpeti samecca sambhūya paccayehi katanti saṅkhatanti. Ayametesaṃ visesoti ayaṃ paccayanibbattānaṃ paccayavantatā anekapaccayanipphāditatā ca dukadvaye purimapadatthānaṃ bhedo, itaresaṃ pana purimapadasaṅgahitadhammavidhurasabhāvatāyāti. Avini…pe… ṭhapanatoti ‘‘ettakā’’ti pabhedaparicchedaniddhāraṇavasena abhidhammamātikāyaṃ dhammānaṃ avuttattā vuttaṃ. Suttantamātikāyaṃ pana niddhāritasarūpasaṅkhāvisesattā vinicchitatthaparicchedāyeva avijjādayo vuttāti. ‘‘Pathavīādi rūpa’’nti etasmiṃ atthavikappe anekahetukesu cittuppādesu hetūnaṃ sahetukabhāvo viya sabbesaṃ pathavīādīnaṃ rūpibhāvo siddhoti āha ‘‘purima…pe… pajjatī’’ti. Na hi tesu niyato katthaci saṃsāmibhāvoti. Aniccānupassanāya vā lujjati chijjati vinassatīti gahetabbo lokoti taṃgahaṇarahitānaṃ lokuttarānaṃ natthi lokatā. Tenevāti dukkhasaccabhāvena pariññeyyabhāvenāti attho.
为何说“得成多双”?难道不是已经分别了二十双,而且还将说到“未说者亦应依所得之理而了知”,因此多双本就是所欲吗?的确如此,然而正是那位不欲多双的人如此说。再者,得成多双,而那双是随识的差别而起的,于其中,从欲界智相应善心及从大唯作心之意门转向等,因未能触及如是种类的一切法所缘之识,故不周遍,为显示此义而说“多双”等。为显示不周遍的过失,故说“如是……则成为”。与分别相违:以“那些法为眼所识,那些法非耳所识”等,显示色处等各别为眼识等所识、而非耳识等所识的安置集分别,与“由二句之义有差别而成双”此语相违;同样,与义举分别亦义不相合,此为其义。于彼:即于彼安置集注释中。彼所遮止者,即欲显示由义有差别而成双。非相同……遮止:以此显示“那些法为眼所识,那些法非耳所识”等诸分别句中,双句二分现起,此义依圣典本身即可了知。
Dukabahutāāpajjatīti kasmā vuttaṃ, nanu vīsati dukā vibhattā, ‘‘avuttopi yathālābhavasena veditabbo’’ti ca vakkhatīti dukabahutā icchitā evāti? Saccametaṃ, taṃyeva pana dukabahutaṃ anicchanto evamāha. Apica dukabahutā āpajjati, sā ca kho viññāṇabhedānusārinī, tatrāpi kāmāvacarakusalato ñāṇasampayuttāni, tathā mahākiriyato manodvārāvajjananti evaṃpakārānaṃ sabbadhammārammaṇaviññāṇānaṃ anāmasanato na byāpinīti dasseti ‘‘dukabahutā’’tiādinā. Abyāpibhāve pana dosaṃ dassento ‘‘tathā ca…pe… siyā’’ti āha. Niddesena ca viruddhanti ‘‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā’’tiādinā rūpāyatanādīnaṃ paccekacakkhuviññāṇādinā kenaci viññeyyataṃ, sotaviññāṇādinā kenaci naviññeyyatañca dassentena nikkheparāsiniddesena ‘‘dvinnampi padānaṃ atthanānattato duko hotī’’ti idaṃ vacanaṃ viruddhaṃ, tathā atthuddhāraniddesenapi atthato na sametīti attho. Tatthāti tassaṃ nikkheparāsisaṃvaṇṇanāyaṃ. Yo ca paṭisedho kato atthanānattato dukaṃ dassetunti adhippāyo. Na hi sama…pe… sedhetunti etena ‘‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā’’ti ettakesu niddesapadesu dukapadadvayappavatti pāḷito eva viññāyatīti dasseti.
同样:为显示两者中某些音声可以无决定地依眼、耳等所依的惯用称呼,而有眼识、耳识等自性各异的法为其义。因为色处本身正由于被眼识与耳识了知及不了知,故可说“为某所识,某所不识”。若如此,于此说中亦得成多双——心念此问难而说“然此处非”等。以所识的差别:即依所识的差别,以所识之一分为义。双的差别:即双的特殊类别,为某所识之双,或即是彼差别。圆满、完备、周足为其义。凡所应识者即他们之双——此为显示双差别得成的方式。如是则有……等,显示此注释所获的功德。“那些法为眼所识,那些法非耳所识”唯依色处而说,若义无差别,如何得成此双?故说“依识的种种”等。然而,若摄一切所识而成圆满双,则安置集分别又如何被引导?故说“然对此……”等。
Tathevāti ubhinnaṃ kecina-saddānaṃ aniyamato cakkhusotādinissayavohārena cakkhusotaviññāṇādiko bhinnasabhāvoyeva dhammo atthoti dassanavasena. Rūpāyatanameva hi cakkhusotaviññāṇehi viññeyyāviññeyyabhāvato ‘‘kenaci viññeyyaṃ kenaci naviññeyya’’nti ca vuccatīti. Yadi evaṃ imasmimpi pakkhe dukabahutā āpajjatīti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘na cetthā’’tiādi. Viññātabbabhedenāti viññātabbavisesena, viññeyyekadesenāti attho. Dukabhedoti dukaviseso, kenaci viññeyyaduko, tappabhedoyeva vā. Samatto pariyatto paripuṇṇoti attho. Yattakā viññātabbā tattakā dukāti dukabhedāpajjanappakāradassanaṃ. Evañca satītiādinā imissā saṃvaṇṇanāya laddhaguṇaṃ dasseti. ‘‘Ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā’’ti rūpāyatanasseva vuttattā atthabhedābhāvato kathamayaṃ duko hotīti āha ‘‘viññāṇanānattenā’’tiādi. Yadi pana sabbaviññātabbasaṅgahe dukosamatto hoti, nikkheparāsiniddeso kathaṃ nīyatīti āha ‘‘etassa panā’’tiādi.
在此,正如依识的差别而将应了知者加以区分,于说为“对”时,虽因应了知者众多,有多少应了知的识便有多少“对”,但并不存在“对”的繁多,因为“对”一词的双边运用,只显现于被“对”所摄的部分法,而非全部。同样,即使这二词因义的差别而被说为“对”,有多少识便有多少“对”,亦不构成“对”的繁多,因为被“对”所摄……之故。因为并非单说某一识为“某”,而是说有其他,所以在总摄一切识时,“对”才得以圆满。而且,并不像根识那样,“对”在这里没有截然的划分,因为意识的所缘也是多种多样的。以过去为所缘的识不会成为以未来等为所缘的识,以未来为所缘的识也不会成为以过去等为所缘的识,因此,在依所获特相而区分的种种意识类别中,依于对各个所缘的缘取或不缘取,“对”一词的双边运用是不可阻挡的。正因如此,注释书中说:“然而,以意识了知某一所缘,既是应了知,也是不应了知——此义是存在的,因此即使未明说,亦应依所得之理而了知”,这将依所得之理,如地之差别而作显示。“由于无决定”这一句。
Ettha pana yathā viññāṇanānattena viññātabbaṃ bhinditvā duke vuccamāne satipi viññātabbānaṃ bahubhāve yattakā viññātabbā, tattakā dukāti natthi dukabahutā dukasaṅgahitadhammekadesesu dukapadadvayappavattidassanabhāvato. Evaṃ dvinnampi padānaṃ atthanānattena duke vuccamānepi yattakāni viññāṇāni, tattakā dukāti natthi dukabahutā dukasaṅga…pe… bhāvato eva. Na hi ekaṃyeva viññāṇaṃ ‘‘kenaci kenacī’’ti vuttaṃ, kintu aparampīti sabbaviññāṇasaṅgahe duko samatto hoti, na ca katthaci dukassa pacchedo atthi indriyaviññāṇānaṃ viya manoviññāṇassapi visayassa bhinnattā. Na hi atītārammaṇaṃ viññāṇaṃ anāgatādiārammaṇaṃ hoti, anāgatārammaṇaṃ vā atītādiārammaṇaṃ, tasmā yathāladdhavisesena visiṭṭhesu manoviññāṇabhedesu tassa tassa visayassa ālambanānālambanavasena dukapadadvayappavatti na sakkā nivāretuṃ. Teneva ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘manoviññāṇena pana kenaci viññeyyañceva aviññeyyañcāti ayamattho atthi, tasmā so avuttopi yathālābhavasena veditabbo’’ti bhūmibhedavasena yathālābhaṃ dassessati. ‘‘Vavatthānābhāvato’’ti idampi anāmaṭṭhavisesaṃ manoviññāṇasāmaññameva gahetvā vuttaṃ. Pāḷi pana indriyaviññāṇehi nayadassanavasena āgatāti daṭṭhabbaṃ. Evañca katvā imissāpi atthavaṇṇanāya ‘‘kenacī’’ti padaṃ aniyamena sabbaviññāṇasaṅgāhakanti siddhaṃ hoti, niddesena ca na koci virodho. Cakkhuviññeyyanasotaviññeyyabhāvehi dukapadadvayappavatti dassitā, na pana cakkhuviññeyyācakkhuviññeyyabhāvehi visesakāraṇābhāvato. Kiñca ‘‘ye vā panā’’ti padantarasampiṇḍanatopi ‘‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā…pe… na te dhammā cakkhuviññeyyā’’ti (dha. sa. 1101) ettāvatā dukapadadvayappavatti dassitāti viññāyati. Padantarabhāvadassanattho hi yevāpana-saddo yathā ‘‘ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā. Ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalā’’tiādīsu (yama. 1.mūlayamaka.1). Aññathā ‘‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā, na te dhammā sotaviññeyyā. Ye te dhammā sotaviññeyyā, na te dhammā cakkhuviññeyyā’’ti pāḷi abhavissa. Yaṃ pana vadanti ‘‘ye te dhammā cakkhuviññeyyā…pe… na te dhammā cakkhuviññeyyāti iminā atthato dve dukā vuttā hontī’’ti, tadapi cakkhuviññeyyācakkhuviññeyyataṃ sotaviññeyyāsotaviññeyyatañca sandhāya vuttaṃ, na pana ‘‘cakkhuviññeyyanasotaviññeyyataṃ sotaviññeyyanacakkhuviññeyyatañcā’’ti daṭṭhabbaṃ. Etena pāḷipaṭisedhanañca nivāritaṃ daṭṭhabbaṃ paṭisedhanasseva abhāvato. Tathā yassa ārammaṇassa vijānanabhāvena yo attho vuccamāno aniyamadassanatthaṃ ‘‘kenacī’’ti vutto, soyeva tato aññassa avijānanabhāvena vuccamāno aniyamadassanatthaṃ puna ‘‘kenacī’’ti vuttoti tadatthadassane tenevāti ayaṃ padattho na sambhavatīti na sakkā vattunti. Evamettha yathā aṭṭhakathā avaṭṭhitā, tathā attho yujjatīti veditabbaṃ.
14-19由于令相续变得不净、污秽,以及作为黑业异熟之因的不清净,故说“以不净性而流转”。此中(tattha),即指于疮口中。以“流注……乃至……声音”一句,显示了“漏”如同流注,故应如是了知。以“种姓……乃至……所说”一句,是举出“种姓”作为代表,如同说“应保护酥油免受乌鸦侵扰”一般。然而,若在义理上存在与种姓相似之法,由于以功德为主的处所无法以一词完全表达,便会仅说清净等词。或者应当了知,此随释是以“种姓”一词的残义或共相而作。Abhividhivisayaṃ avadhinti 应作为变格而解。
14-19. Santānassa ajaññamalīnabhāvakaraṇato kaṇhakammavipākahetuto ca aparisuddhattā ‘‘asucibhāvena sandantī’’ti vuttaṃ. Tatthāti vaṇe. Paggharaṇaka…pe… saddoti etena āsavo viya āsavoti ayampi attho dassitoti daṭṭhabbaṃ. Gotrabhu…pe… vuttānīti etena gotrabhuggahaṇaṃ upalakkhaṇaṃ yathā ‘‘kākehi sappi rakkhitabba’’nti dasseti. Gotrabhusadisā gotrabhūti pana atthe sati guṇappadhānatthānaṃ ekena saddena avacanīyattā vodānādayova vuttā bhaveyyuṃ. Atha vā gotrabhūti ekasesena sāmaññena vā ayaṃ niddesoti veditabbaṃ. Abhividhivisayaṃ avadhinti vibhattiṃ pariṇāmetvā vattabbaṃ.
与诸漏相应,即与它们共存,故为“有漏共存性”。这是说:正如“有因性”是因与相应之因共存的状态,并非如同“有漏”所描述的那些法,其“有漏性”是借由与漏相应而来,反而是借由与漏不相应而来。在此,另一双论中未述之词的存在,正是此双论结合的规律所在。若如此,那么在因组中又是如何说的呢?因此说“然而在因组中”等。将第二双论摄入第一双论中,成为一者,这即是第四双论。将第三双论摄入第一双论中,成为二者,连同“既是漏法又与漏不相应,既与漏不相应又不是漏法”,这即是第五双论。将第二双论摄入第一双论的第二词中,成为一者,即“非漏法,但有漏及无漏”,此为一者。将第一双论摄入第三双论中,成为二者,即“是漏法,有与漏相应及与漏不相应;非漏法,亦有与漏相应及与漏不相应”,此为二者。将第二双论摄入第三双论中,成为一者,即“有漏法,有与漏相应及与漏不相应”,此为一者。将第三双论摄入第二双论中,成为一者,这即是第六双论。以此三种,即为第四、第五、第六。其余为剩余的五种。它们则是:将第三双论的第二词摄入第一双论中,为一;将第一双论的第二词摄入第二双论中,为一;将第一双论的各词摄入第三双论中,为二;将第二双论的第一词摄入第三双论中,为一。应如此理解。
Sampayuttehi āsavehi taṃsahitatā āsavasahitatā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā sahetukānaṃ sampayuttehi hetūhi sahetukatā, na evaṃ sāsavāti vuttadhammānaṃ sampayuttehi āsavehi sāsavatā, atha kho vippayuttehīti. Dukantare avuttapadabhāvoyevettha dukayojanāya ñāyāgatatā. Yadi evaṃ hetugocchake kathanti āha ‘‘hetugocchake panā’’tiādi. Paṭhame duke dutiyassa pakkhepe ekoti catutthadukamāha. Paṭhame duke tatiyassa pakkhepe dveti ‘‘āsavā ceva dhammā āsavavippayuttā ca, āsavavippayuttā ceva dhammā no ca āsavā’’ti iminā saddhiṃ pañcamadukamāha. Paṭhamassa dutiye duke pakkhepe ekoti ‘‘no āsavā dhammā sāsavāpi anāsavāpī’’ti ayameko. Tatiye paṭhamassa pakkhepe dveti ‘‘āsavā dhammā āsavasampayuttāpi āsavavippayuttāpi, no āsavādhammā āsavasampayuttāpi āsavavippayuttāpī’’ti ime dve. Tatiye dutiyassa pakkhepe ekoti ‘‘sāsavā dhammā āsavasampayuttāpi āsavavippayuttāpī’’ti eko. Dutiye tatiyassa pakkhepe ekoti chaṭṭhadukamāha. Tīhīti catutthapañcamachaṭṭhehi. Itareti tadavasiṭṭhā pañca. Te pana paṭhame tatiyadukadutiyapadapakkhepe eko, dutiye paṭhamadukadutiyapadapakkhepe eko, tatiye paṭhamassa ekekapadapakkhepe dve, tatiye dutiyadukapaṭhamapadapakkhepe ekoti evaṃ veditabbā. ‘‘Sāsavā dhammā āsavāpi no āsavāpi. Āsavasampayuttā dhammā āsavāpi no āsavāpi. Āsavavippayuttā dhammā āsavāpi no āsavāpī’’ti etesampi, ‘‘āsavasahagatā dhammā no āsavasahagatā dhammā’’ti evamādīnañca aggahaṇe kāraṇaṃ gahaṇanayo ca pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ.
“此理趣”(Esanayo)的意思是:那个以在第一双论中摄入第二双论等方法,在此漏蕴集(āsavagocchaka)中所开示的理则,即是此理趣,于结蕴集(saṃyojanagocchaka)等中抉择出另一双论,这就是它的含义。其中,在圣典中未出现的双论,于结蕴集中,首先有五种:“既是结法,又是与结不相应法;既与结不相应法,又不是结法;结法,既有与结相应者,也有与结不相应者;非结法,既有与结相应者,也有与结不相应者;非结法,既有结所系法,也有非结所系法;结所系法,既有与结相应者,也有与结不相应者。”如此,在系缚蕴集、暴流蕴集、轭蕴集、取蕴集中,各自有五种。然而,在盖蕴集中,由于盖法没有与盖不相应的状态,便有三种:“非盖法,既有盖所覆法,也有非盖所覆法;非盖法,既有与盖相应者,也有与盖不相应者;盖所覆法,既有与盖相应者,也有与盖不相应者。”同样地,在见取蕴集中:“非见取法,既有被见取所执者,也有不被见取所执者;非见取法,既有与见取相应者,也有与见取不相应者;被见取所执法,既有与见取相应者,也有与见取不相应者。”
Esanayoti yo esa paṭhamaduke dutiyadukapakkhepādiko upāyo idha āsavagocchake vutto, esa nayo saṃyojanagocchakādīsu dukantaraniddhāraṇeti attho. Tattha pāḷiyaṃ anāgatadukā saṃyojanagocchake tāva ‘‘saṃyojanā ceva dhammā saṃyojanavippayuttā ca, saṃyojanavippayuttā ceva dhammā no ca saṃyojanā, saṃyojanā dhammā saṃyojanasampayuttāpi saṃyojanavippayuttāpi, no saṃyojanā dhammā saṃyojanasampayuttāpi saṃyojanavippayuttāpi, no saṃyojanā dhammā saṃyojaniyāpi asaṃyojaniyāpi, saṃyojaniyā dhammā saṃyojanasampayuttāpi saṃyojanavippayuttāpī’’ti pañca. Evaṃ ganthaoghayogaupādānagocchakesu paccekaṃ pañca. Nīvaraṇagocchake pana nīvaraṇānaṃ nīvaraṇavippayuttabhāvābhāvato ‘‘no nīvaraṇā dhammā nīvaraṇiyāpi anīvaraṇiyāpi, no nīvaraṇā dhammā nīvaraṇasampayuttāpi nīvaraṇavippayuttāpi, nīvaraṇiyā dhammā nīvaraṇasampayuttāpi nīvaraṇavippayuttāpī’’ti tayo. Tathā parāmāsagocchake ‘‘no parāmāsā dhammā parāmaṭṭhāpi aparāmaṭṭhāpi, no parāmāsā dhammā parāmāsasampayuttāpi parāmāsavippayuttāpi, parāmaṭṭhā dhammā parāmāsasampayuttāpi parāmāsavippayuttāpī’’ti. Kilesagocchake ‘‘no kilesā dhammā saṃkilesikāpi asaṃkilesikāpi, no kilesā dhammā saṃkiliṭṭhāpi asaṃkiliṭṭhāpi, no kilesā dhammā kilesasampayuttāpi kilesavippayuttāpi, saṃkilesikā dhammā saṃkiliṭṭhāpi asaṃkiliṭṭhāpi, saṃkilesikā dhammā kilesasampayuttāpi kilesavippayuttāpi, asaṃkiliṭṭhā dhammā saṃkilesikāpi asaṃkilesikāpī’’ti cha dukāti evaṃ veditabbā. Sesaṃ vuttanayameva.
20-25“以缘的状态”即是结缚义。各自随其缘的状态,正是欲贪等对于轮回的结缚。若如此,为何唯独欲贪等具有结缚性?因此说“即使有……”等。“对于其他”是指对于结缚以外的其他烦恼、行等。“在其缘的状态中”是指在这些烦恼、业、异熟、轮回的缘的状态中。以“下分结”和“上分结”的状态而被统摄、被限定……被统摄,是被那些作为殊胜缘的欲贪等所统摄。在产生欲界的业有等、欲界的生有等之中,也有决定性的规律,因此说“种种……成为……”。由此,在结缚存在时,显示了如前所述的决定的业有和生有;为了显示在结缚不存在时,它们也不存在,而说“而不会……”等。结缚是令不自在,如同脚镣、束缚等。系缚是令被切割。轮环是擦脚用的绳圈。“不应被责难”的意思是,因为凡夫大众无法以智慧之眼看见,所以对于如前所述的殊胜教法,应当说为可信受。因为,有三种义理:一种是现量所成立的,即色等诸法自身可体验、不可言说的行相,这被称为一切法的自性相;一种是比量所成立的,即通过于瓶、布等法中所成立的缘的系属状态,而推知瓶、布、声音等的无常等行相;
20-25.Paccayabhāvenāti saṃyojanatthaṃ dasseti. Yathāsakaṃ paccayabhāvo eva hi kāmarāgādīnaṃ vaṭṭasaṃyojananti. Yadi evaṃ kathaṃ kāmarāgādīnaṃyeva saṃyojanabhāvoti āha ‘‘satipī’’tiādi. Aññesanti saṃyojanehi aññesaṃ kilesābhisaṅkhārādīnaṃ. Tappaccayabhāveti tesaṃ kilesakammavipākavaṭṭānaṃ paccayabhāve. Orambhāgiyuddhaṃbhāgiyabhāvena saṅgahitā paricchinnā ora…pe… saṅgahitā, tehi kāmarāgādīhi visesapaccayabhūtehi. Kāmakammabhavādīnaṃ kāmūpapattibhavādinipphādanepi niyamoti katvā āha ‘‘taṃtaṃ…pe… hotī’’ti. Tena saṃyojanānaṃ bhāve yathāvuttaniyamānaṃ kammūpapattibhavānaṃ bhāvaṃ dassetvā tadabhāve abhāvaṃ dassento ‘‘na cā’’tiādimāha. Bandhanaṃ aseribhāvakaraṇaṃ andubandhanādayo viya. Ganthakaraṇaṃ avacchinnatākaraṇaṃ. Cakkalakaṃ pādapuñchanarajjumaṇḍalaṃ. Na codetabbanti paññācakkhunā pacurajanassa passituṃ asakkuṇeyyattā yathāvuttavisesassa saddheyyataṃ āha. Tividho hi attho koci paccakkhasiddho yo rūpādidhammānaṃ paccattavedanīyo aniddisitabbākāro, sabbadhammānaṃ sabhāvalakkhaṇanti vuttaṃ hoti. Koci anumānasiddho yo ghaṭādīsu paṭādīsu ca pasiddhena paccayāyattabhāvena ghaṭapaṭa-saddādīnaṃ aniccatādiākāro, koci okappanasiddho yo pacurajanassa accantamadiṭṭho saddhāvisayo sagganibbānādi. Tattha yassa satthuno vacanaṃ paccakkhasiddhe anumānasiddhe ca atthe na visaṃvādeti aviparītappavattiyā, tassa vacanena saddheyyatthasiddhīti tathārūpo ca bhagavāti ‘‘dhammānaṃ sabhāva…pe… na codetabba’’nti vuttaṃ. Esa nayo ito paresupi evarūpesu.
26-37如同应被羚羊跨越的山脉称为“羚羊所行处”一样,暴流所淹没之处,也依此类推而称为“暴流所淹没处”,这是词语的成就,因此说“由此……”等。
26-37. Yathā sarabhehi atikkamitabbā pabbatarāji sarabhaniyā, evaṃ oghaniyāti saddasiddhīti āha ‘‘tenā’’tiādi.
50-54颠倒执取即是“执取”。因此,这里的“从其他……”并非指与法的自性别异的另一种什么,而是指其对立面,故说“从其他,即从常等……”。
50-54. Vipariyesaggāho parāmasananti ‘‘parato’’ti ettha na dhammasabhāvato aññathāmattaṃ paranti adhippetaṃ, atha kho tabbipariyāyoti āha ‘‘paratoti niccādito’’ti.
55-68若从自性而言并不存在,又如何能成为所缘?因此说“由种种想而认知”,其义为唯由施设而成立。由于难以了知的差异性而不断生起的状态,即是“相杂的状态”;因此说“由于容易了知的差异性,故非相杂的状态”。这是指那些无色蕴。对于其他(色法与涅槃)而言。然则,何以同时生灭、属于同一聚的无色法之间,才称为互相混杂,而对于同样如此的色法之间,却不称为混杂呢?因此说“此即其自性”。由此,虽有些无色法各自成为所缘,但由于色法生起迟缓,所以唯有色法具有容易了知的差异性,无色法则无;因此,无色法的相杂状态以及其他法的无相杂状态,是由自性所成立的,这是为了显示此点。或者,由于以聚集、密集的状态而更难以区分,所以无色法没有各自独立的所缘状态;因此,由于难以了知的差异性,只有它们才具有相杂的状态。这是由智慧,通过不舍弃、依其主导而把握的。
55-68. Yadi sabhāvato avijjamānaṃ, kathamārammaṇabhāvoti āha ‘‘vicittasaññāya saññita’’nti, parikappanāmattasiddhanti attho. Duviññeyyanānattatāya nirantarabhāvūpagamanaṃ saṃsaṭṭhabhāvoti ‘‘suviññeyyanānattattā na saṃsaṭṭhatā’’ti vuttaṃ. Tesaṃ arūpakkhandhānaṃ. Itarehi rūpanibbānehi. Kiṃ pana kāraṇaṃ samānuppādanirodhānaṃ ekakalāpabhūtānaṃ arūpadhammānameva aññamaññaṃ saṃsaṭṭhatā vuccati, na pana tathābhūtānampi rūpadhammānanti āha ‘‘esa hi tesaṃ sabhāvo’’ti. Tena yadipi keci arūpadhammā visuṃ ārammaṇaṃ honti, dandhappavattikattā pana rūpadhammānaṃyeva suviññeyyanānattaṃ, na arūpadhammānanti tesaṃ saṃsaṭṭhabhāvo tadabhāvo ca itaresaṃ sabhāvasiddhoti dasseti. Samūhaghanatāya vā dubbibhāgatarattā natthi arūpadhammānaṃ visuṃ ārammaṇabhāvoti duviññeyyanānattattā tesaṃyeva saṃsaṭṭhatā. Amuñcitvā tadadhīnavuttitāya gahetabbato buddhiyā.
83-100第83至100句。“欲爱”即“欲”,以省略后分而称,正如“色有”称为“色”。其余诸爱亦复如是。以“以作所缘”——由此句表明,欲爱、色爱、无色爱的对象领域,依次是因于欲界、色界、无色界。而且,必须如此承认,否则,欲界等状态便会成为不完整的对象领域。因为,若依所缘法来划分地界,则无所缘的法便无法被包含;若依给予果报来划分,则无果报的法也无法被包含。因此,应以“作所缘”来划分诸地诸法的地界。如此,欲界等状态才能成就完整的对象领域。正因如此,论中说“如此则……”等。至于不系属(出世间)的法,则因超越世间而具有无上地的地位。说“不成为非欲界等”,是为避免“不遍及”的过失;说“不成为欲界等”,是为避免“过度遍及”的过失。兹于此观点下,难道不会有“什么是欲爱?是以欲界法为所缘的爱。什么是欲界法?是以欲爱为对象的法”这样相互依存的过失吗?不会。
83-100. Kāmataṇhā kāmo uttarapadalopena yathā rūpabhavo rūpaṃ. Evaṃ sesesupi. Ārammaṇakaraṇavasenāti etena kāmarūpārūpataṇhānaṃ visayabhāvo yathākkamaṃ kāmarūpārūpāvacaratāya kāraṇanti dasseti. Avassañcetamevaṃ sampaṭicchitabbaṃ, aññathā kāmāvacarādibhāvo aparipuṇṇavisayo siyā. Yadi hi ālambitabbadhammavasena bhūmiparicchedo, evaṃ sati anārammaṇānaṃ saṅgaho na siyā. Atha vipākadānavasena, evampi avipākānaṃ saṅgaho na siyā, tasmā ārammaṇakaraṇavasena pariyāpannānaṃ bhūmiparicchedo kātabbo. Evañhi sati kāmāvacarādibhāvo paripuṇṇavisayo siyā. Tenevāha ‘‘evañhi satī’’tiādi. Apariyāpannānaṃ pana lokato uttiṇṇabhāvena anuttarabhūmitā. Akāmāvacarāditā nāpajjatīti abyāpitadosaṃ pariharati, kāmāvacarāditā nāpajjatīti atibyāpitadosaṃ. Nanu ca imasmiṃ pakkhe kāmataṇhā katamā, kāmāvacaradhammārammaṇā taṇhā, kāmāvacaradhammā katame, kāmataṇhāvisayāti itarītaranissayatā dosoti? Na, avīciādiekādasokāsaninnatāya kiñci taṇhaṃ kāmataṇhābhāvena gahetvā taṃsabhāvāya visayabhāvena kāmāvacaradhammānaṃ upalakkhetabbattā.
现在,为以原文证成前面所说之义,而说“在‘安立品’中”等。因为在那里,由于是欲爱的所缘,属于欲界的诸法以及沉入名为欲有的欲中而行,并不在别处,所以在此称为“行处”。为了显示“在特殊的意义中,特殊并不适用”这一义理,而说“依世间而确定‘属于’”。由此显示:在世尊宣说之后,由于所化弟子对其意义的理解,“属于”一词在世间法上已约定俗成。由于需要能划分者,故有所被划分性,因此说“由能划分的渴爱”。因为那渴爱划分了诸法的欲界等状态。而且,这里的“pari”前缀,正如“upādinnā”等中的“upa”前缀一样,是显示连同其手段的行为,应知此义已说。
Idāni yathāvuttamatthaṃ pāṭhena samatthento ‘‘nikkhepakaṇḍepī’’tiādimāha. Tattha hi kāmataṇhāya ālambitabbattā kāmadhātupariyāpannadhammā ca kāmabhavasaṅkhāte kāme ogāḷhā hutvā caranti, nāññatthāti etthāvacarāti vuttanti. Visesatthinā viseso anupayujjatīti imamatthaṃ dassento āha ‘‘lokassa vasena pariyāpannanicchayato’’ti. Tena lokiyadhammesu pariyāpanna-saddassa niruḷhataṃ dasseti bhagavato taduccāraṇānantaraṃ vineyyānaṃ tadatthapaṭipattito. Paricchedakāpekkhā paricchinnatāti ‘‘paricchedakārikāya taṇhāyā’’ti vuttaṃ. Sā hi dhammānaṃ kāmāvacarādibhāvaṃ paricchindati. Pari-saddo cettha ‘‘upādinnā’’tiādīsu upa-saddo viya sasādhanaṃ kiriyaṃ dīpetīti ayamattho vuttoti daṭṭhabbaṃ.
具有出离性质者,称为“能出离的”(niyyānikā),正如“有食饼习惯者称为食饼者”一样,或者即是“具有出离性质者”。应知此处所取的是贪、嗔、痴本身;否则,“断除同一事”之说便无意义。于“尘垢不染而发光,日月星辰亦复然”等句中,当知“raṇa”一词为“尘埃”的同义词。由于“yuddha”(战斗)一词是“相互打击”的同义语,而相互打击又依于应被打击的基础,因此不善之军即称为“有战事者”(saraṇā)。所谓“苦等”,是指作为果的苦、恼、忧、热,以及与他们同分的邪行道。所谓“具有产生他们性质的不善法”,以此显示一切不善法皆具“有战事”的性质。
Niyyānakaraṇasīlā niyyānikā yathā ‘‘apūpabhakkhanasīlo āpūpiko’’ti, niyyānasīlā eva vā. Rāgadosamohāva gahitāti ñāyati, itarathā pahānekaṭṭhatāvacanaṃ nippayojanaṃ siyā. ‘‘Raṇohatā na jotanti, candasūriyā satārakā’’tiādīsu raṇa-saddassa reṇupariyāyatā daṭṭhabbā. Sampahārapariyāyattā yuddha-saddassa sampahāro ca paharitabbādhāroti akusalasenāva ‘‘saraṇā’’ti vuttā. Dukkhādīnanti phalabhūtānaṃ dukkhavighātaupāyāsapariḷāhānaṃ sabhāgabhūtāya ca micchāpaṭipadāya. Tannibbattakasabhāvānaṃ akusalānanti etena sabbesampi akusalānaṃ saraṇataṃ dasseti.
经部二法论母句释
Suttantikadukamātikāpadavaṇṇanā
101-108第101至108句。由于与明(vijjā)同分,而非如同思(saṅkappa)等是明的助益者。“不分裂……增长”此两者,皆就无余断除而说。虽然被下分道所断的烦恼,亦各自依其部分而无余断除;然而,残余应断的烦恼,由于与贪等烦恼本质相同,又会重新增长起来。但在阿罗汉道生起时,因已无有残余,故不如此。由彼邻近,依近缘而说。应被善法所燃烧者,或称“应燃烧的”(tapaniyā),即应被彼分等所逼迫、所断除的意思。增语(adhivacana)等与“数”(saṅkhā)等同义。“一切法皆是增语路”等,是说在增语等所行的对象领域中,无任何法被排除;且言说的状态即是增语等的状态,依将要阐述之理是合理的,故说“一切言说皆具增语等状态”。
101-108.Vijjāsabhāgatāya, na saṅkappādayo viya vijjāya upakārakabhāvato. ‘‘Abhejjaṃ…pe… ruhatī’’ti ubhayampi anavasesappahānameva sandhāya vuttaṃ. Kiñcāpi hi heṭṭhimamaggehipi pahīyamānā kilesā tena tena odhinā anavasesameva pahīyanti, ye pana avasiṭṭhā bhinditabbā, te lobhādikilesabhāvasāmaññato puna viruḷhā viya honti. Arahattamagge pana uppanne na evaṃ avasiṭṭhābhāvato. Tadupacārena nissayavohārena. Kusalehi tāpetabbāti vā tapaniyā, tadaṅgādivasena bādhitabbā pahātabbāti attho. Samānatthāni adhivacanādīnaṃ saṅkhādibhāvato. ‘‘Sabbeva dhammā adhivacanapathā’’tiādinā adhivacanādīnaṃ visayabhāve na koci dhammo vajjito, vacanabhāvo eva ca adhivacanādīnaṃ vakkhamānena nayena yujjatīti adhippāyenāha ‘‘sabbañca vacanaṃ adhivacanādibhāvaṃ bhajatī’’ti.
109-118不观待其他,自身即具有命名作用的本质,这称为“命名作用”(nāmakaraṇaṭṭha)。因此,为消除“如同非色法以化生而得名那样,地等也应有名(nāma)的状态”这样的疑惑,而说“因不落入其他名称”。因为,非色法并非像色法那样,离开了“地”等名称就无法被认知;同样地,离开了“受”等名称,它们也不会以其他名称从集合的角度被称呼。然而,为其他事物命名,那是依赖其他事物的命名,并不具有命名作用的本质,因此,共称等的施设并不成为名。而被其他事物所命名者,其命名作用的本质根本不存在,故处于无名的状态。为了表明那些“不落入其他名称”且“依自性而成立之名”者,即是受等本身,故称为名(nāma),因此说“自身”等。为了显示触等基于所缘,若离开名则不能生起,故说“因为不相离”。增语触即是意触,因为如果没有名,它就无从把握而变得明显,故以此为例证。所谓“以变坏为本质”,应知仅是举例。因为,即使没有名,色法也以能照了与被照了的状态而明显。或者说,能照了与被照了的状态,即眼与色等的能缘与所缘的状态,这正是其本质,应知这已包含在“变坏本质”的通称中。
109-118. Aññaṃ anapekkhitvā sayameva attano nāmakaraṇasabhāvo nāmakaraṇaṭṭhoti, tena arūpadhammānaṃ viya opapātikanāmatāya pathavīādīnampi nāmabhāvo siyāti āsaṅkāya nivattanatthaṃ ‘‘nāmantarānāpajjanato’’ti āha. Na hi vinā pathavīādināmenapi rūpadhammā viya kesādināmehi vinā vedanādināmehi aññena nāmena arūpadhammā piṇḍākārato voharīyantīti. Yaṃ pana parassa nāmaṃ karoti, tassa aññāpekkhaṃ nāmakaraṇanti nāmakaraṇasabhāvatā natthīti sāmaññanāmādikaraṇānaṃ nāmabhāvo nāpajjati. Yassa caññehi nāmaṃ karīyati, tassa nāmakaraṇasabhāvatāya abhāvoyevāti natthi nāmabhāvo. Ye pana anāpannanāmantarā sabhāvasiddhanāmā ca, te vedanādayova nāmaṃ nāmāti dassento ‘‘attanāvā’’tiādimāha. Phassādīnaṃ ārammaṇābhimukhatā taṃ aggahetvā appavattiyevāti dassetuṃ ‘‘avinābhāvato’’ti vuttaṃ. Adhivacanasamphasso manosamphasso, so nāmamantarena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya pākaṭoti nidassanabhāvena vutto. Ruppanasabhāvenāti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Pakāsakapakāsitabbabhāvenapi hi vināpi nāmena rūpadhammā pākaṭā hontīti. Atha vā pakāsakapakāsitabbabhāvo visayivisayabhāvo cakkhurūpādīnaṃ sabhāvo, so ruppanasabhāve sāmaññe antogadhoti daṭṭhabbaṃ.
119-123此前所说的“以遍作等”所涉及的出定善巧,如同入定善巧那样,似乎只属于禅那获得者。他们说:“其他人也能通过传闻,获得辨别诸定安止界限的智慧。”有人则说:“像这样,通过戒清净等,而知‘我入定’的智慧,连同遍作,即是辨别安止界限的智慧。”于出定的善巧,即是出定自在。“之前”是指入定之前。
119-123.Ito pubbe parikammantiādinā samāpattivuṭṭhānakusalatā viya samāpattikusalatāpi jhānalābhīnaṃyeva hotīti vuttaṃ viya dissati. ‘‘Itaresampi anussavavasena samāpattīnaṃ appanāparicchedapaññā labbhatī’’ti vadanti. ‘‘Evaṃ sīlavisodhanādinā samāpattiṃ appetīti jānanakapaññā saha parikammena appanāparicchedajānanakapaññā’’ti keci. Vuṭṭhāne kusalabhāvo vuṭṭhānavasitā. Pubbeti samāpajjanato pubbe.
124-134喜好善者、乐善者,其状态为“善行”,故说“喜好善业的状态”。或者,很好地远离、回避者为“善离者”,其状态为“善行”。然而,这个含义在注释书中已经说过了。无简择即是愚痴。善法的修习是菩提分法的增长。“想”是标记。具有形体的、具有色身的。应被标记的形态,即所生起的法,或所缘。“不散乱”是心散乱的对治。因为通过直接相反的状态,以及通过断除与出离,不散乱能排斥散乱,使其不能生起。
124-134. Sobhane rato surato, tassa bhāvo soraccanti āha ‘‘sobhanakammaratatā’’ti. Suṭṭhu vā orato virato sorato , tassa bhāvo soraccanti. Ayaṃ panattho aṭṭhakathāyaṃ vutto eva. Appaṭisaṅkhānaṃ moho. Kusalabhāvanā bodhipakkhiyadhammānaṃ vaḍḍhanā. Saññāṇaṃ upalakkhaṇaṃ. Saviggahaṃ sabimbakaṃ. Upalakkhetabbākāraṃ dhammajātaṃ, ārammaṇaṃ vā. Avikkhepoti cittavikkhepapaṭipakkho. Ujuvipaccanīkatāya hi pahānavuṭṭhānena ca avikkhepo vikkhepaṃ paṭikkhipati, pavattituṃ na detīti.
135-142因戒属于世间,果戒属于出世间,因为果戒是依此而成就的;再者,世间戒的因果关系,也应当从前后关联来理解。对于成就圆满的团体、完备具足的群体而言,不善戒即是不善行。戒成就即是戒的圆满、戒的功德,这是它的含义。“有惭之智”是指惭以智慧为主导,并非只是智慧伴有惭,因为不存在无惭的智慧。决意是以专精欢喜的状态而无犹豫地转起;出离是脱离的状态。在此,通过“决意”与“出离”这两个词,显示了这两种解脱的同义词,在这里便被简略地说为“解脱”,正如所说:“心的决意与涅槃”。“生起”是依于此而生起,“不生起”是指并非生起,在那不生起的究竟、解脱的边际——也就是不生起的圣道或烦恼灭尽的究竟,应知这是以处所和果报来标示圣果本身。
135-142.Kāraṇasīlaṃ lokiyaṃ. Phalasīlaṃ lokuttaraṃ tena sijjhatīti katvā, lokiyassapi vā sīlassa kāraṇaphalabhāvo pubbāparabhāvena daṭṭhabbo. Sampannasamudāyassa paripuṇṇasamūhassa. Akusalā sīlā akusalā samācārā. Sīlasampadā sīlasampatti sīlaguṇāti attho. Sahottappaṃ ñāṇanti ottappassa ñāṇappadhānataṃ āha, na pana ñāṇassa ottappasahitatāmattaṃ. Na hi ottapparahitaṃ ñāṇaṃ atthīti. Adhimuttatā abhirativasena nirāsaṅkāpavatti. Nissaṭatā visaṃyuttatā. Ettha ca adhimuttatānissaṭatāvacanehi tadubhayapariyāyā dve vimuttiyo ekasesanayena idha ‘‘vimuttī’’ti vuttāti dasseti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘cittassa ca adhimutti nibbānañcā’’ti. Uppajjati etenāti uppādo, na uppādoti anuppādo, tabbhūte anuppādapariyosāne vimokkhante anuppādassa ariyamaggassa kilesānaṃ vā anuppajjanassa pariyosāneti ṭhānaphalehi ariyaphalameva upalakkhīyatīti daṭṭhabbaṃ.