在阿毗达摩藏中显示巴利原文
Abhidhammapiṭake
《五部论根本疏》显示巴利原文
Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
《界论根本疏》显示巴利原文
Dhātukathāpakaraṇa-mūlaṭīkā
著作开端的解释显示巴利原文
Ganthārambhavaṇṇanā
世尊宣说《界论》时,为了显示其宣说之时,或为了显示继《分别论》之后所宣说的论典具有界论的性质,而开示了“十八”等语。其中,他以力量、调伏、超越境界而战胜天子魔;以令其不再生起而战胜烦恼魔与行作魔;以遍知、断除集起而战胜蕴魔与死魔,并于菩提树下予以摧破。因此,世尊因那无依止、无上的摧破,被称叹为“摧魔者”。所谓摧魔者,即他摧破了魔,或指此摧破唯属于他,而非如摧破其他国王等,故为摧魔者。具有大勇猛、大精进,故为大雄。显示巴利原文
Dhātukathāpakaraṇaṃ desento bhagavā yasmiṃ samaye desesi, taṃ samayaṃ dassetuṃ, vibhaṅgānantaraṃ desitassa pakaraṇassa dhātukathābhāvaṃ dassetuṃ vā ‘‘aṭṭhārasahī’’tiādimāha. Tattha balavidhamanavisayātikkamanavasena devaputtamārassa, appavattikaraṇavasena kilesābhisaṅkhāramārānaṃ, samudayappahānapariññāvasena khandhamārassa, maccumārassa ca bodhimūle eva bhañjitattā parūpanissayarahitaṃ niratisayaṃ taṃ bhañjanaṃ upādāya bhagavā eva ‘‘mārabhañjano’’ti thomito. Tattha māre abhañjesi, mārabhañjanaṃ vā etassa, na pararājādibhañjananti mārabhañjano. Mahāvikkanto mahāvīriyoti mahāvīro.
诸蕴等无漏法,或以自性之义为界,或以作为阿毗达摩论说所依之义为界,由此而说,故此法集名为《界论》。虽然其他法集也谈及这些自性,但在此处,由于在十四种理趣中,对它们全部逐一地以摄与不摄等方式而说,故为殊胜之说,因此唯此法集得此名称。因为在其他地方只是部分地说。或者,以蕴、处、界而说诸蕴等无漏法的摄与不摄等理趣,其中依范围广大的界而说,故为界之论,即《界论》,当知此论名称如此而立。他开示了界的种种分类,即二种、三种、六种、十八种,故为界分类的开示者。‘Tassattha’意为那《界论》的意义,应将 a 视作替代了 ā 音。或者,在‘Yaṃ dhātukathaṃ’中,‘论典’一词被省略;由于七部论典的注释依次进行,结合此义,那论典的意义即 tassattha,或亦为 a 音替代。‘Taṃ’指你们听闻那阐明,或透过听闻那阐明之语而受持其意义。‘Samāhitā’意为心不散乱于种种事务,或心已安住于自己之中。显示巴利原文
Khandhādayo araṇantā dhammā sabhāvaṭṭhena dhātuyo, abhidhammakathādhiṭṭhānaṭṭhena vāti katvā tesaṃ kathanato imassa pakaraṇassa dhātukathāti adhivacanaṃ. Yadipi aññesu ca pakaraṇesu te sabhāvā kathitā, ettha pana tesaṃ sabbesaṃ saṅgahāsaṅgahādīsu cuddasasu nayesu ekekasmiṃ kathitattā sātisayaṃ kathananti idameva evaṃnāmakaṃ. Ekadesakathanameva hi aññattha katanti. Khandhāyatanadhātūhi vā khandhādīnaṃ araṇantānaṃ saṅgahāsaṅgahādayo nayā vuttāti tattha mahāvisayānaṃ dhātūnaṃ vasena dhātūhi kathā dhātukathāti evaṃ assa nāmaṃ vuttanti veditabbaṃ. Dvidhā tidhā chadhā aṭṭhārasadhāti anekadhā dhātubhedaṃ pakāsesīti dhātubhedappakāsanoti. Tassatthanti tassā dhātukathāya atthaṃ. A-kāre ā-kārassa lopo daṭṭhabbo. ‘‘Yaṃ dhātukatha’’nti vā ettha pakaraṇanti vacanaseso sattannaṃ pakaraṇānaṃ kamena vaṇṇanāya pavattattāti tena yojanaṃ katvā tassa pakaraṇassa atthaṃ tassatthanti a-kāralopo vā. Tanti taṃ dīpanaṃ suṇātha, taṃ vā atthaṃ taṃdīpanavacanasavanena upadhārethāti attho. Samāhitāti nānākiccehi avikkhittacittā, attano citte āhitāti vā attho.
1. 论母注释显示巴利原文
1. Mātikāvaṇṇanā
1. 理趣论母注释显示巴利原文
1. Nayamātikāvaṇṇanā
1 然而,此论典的分章为何?在此不应说,因为《殊胜义注》中已说明了论典的分章,为显示此义而说“以十四种方式分别”等。诸蕴等的教导依此而导出与转起,或诸蕴等本身依这些方式而被导出与了知,故为“理趣”;理趣的论母即是列举,或理趣本身即是论母,故称“理趣论母”。这些词语是根本,故应称为“根本论母”,即摄、不摄等十四种词语,是这部分别诸蕴等法的论典的根本与所依,此为其含义。显示巴利原文
1. Ko panetassa pakaraṇassa paricchedoti? Na so idha vattabbo, aṭṭhasāliniyaṃ (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā) pakaraṇaparicchedo vutto evāti dassento āha ‘‘cuddasavidhena vibhattanti vutta’’nti. Khandhādīnaṃ desanā nīyati pavattīyati etehi, khandhādayo eva vā nīyanti ñāyanti etehi pakārehīti nayā, nayānaṃ mātikā uddeso, nayā eva vā mātikāti nayamātikā. Etesaṃ padānaṃ mūlabhūtattāti ‘‘mūlamātikā’’ti vattabbānaṃ saṅgahāsaṅgahādīnaṃ cuddasannaṃ padānaṃ khandhādidhammavibhajanassa imassa pakaraṇassa mūlabhūtattā nissayabhūtattāti attho.
2. 内部论母注释显示巴利原文
2. Abbhantaramātikāvaṇṇanā
2 以“五蕴”等语显示了色蕴等名;以“缘起”之语,则显示了十二支中每一支皆可称为缘起的十二种名。对于如此以自性所开显的法及触等名,故说“以一百二十五词”。其中,业有、生有等在此被分别,如有中的修习有,又如老死中的愁等,因其非所乐及以彼为因的苦性而含摄于老死中,故缘起应视为十二支。在此,对于圣典中未分别而解说的念处等,通过分别而取之,显示了它们即使分开亦应被解说,应如是了知。显示巴利原文
2. ‘‘Pañcakkhandhā’’tiādīhi rūpakkhandhādipadāni dassitāni, paṭiccasamuppādavacanena ca yesu dvādasasu aṅgesu paccekaṃ paṭiccasamuppādasaddo vattati, tadatthāni dvādasa padāni dassitānīti tesaṃ tathādassitānaṃ sarūpeneva dassitānaṃ phassādīnañca padānaṃ vasena āha ‘‘pañcavīsādhikena padasatenā’’ti. Tattha kammupapattikāmabhavādīnaṃ idha vibhattānaṃ bhāvanabhavanabhāvena bhave viya sokādīnaṃ jarāmaraṇassa viya aniṭṭhattā tannidānadukkhabhāvena ca jarāmaraṇe antogadhatāya paṭiccasamuppādassa dvādasapadatā daṭṭhabbā. Ettha ca pāḷiyaṃ bhinditvā avissajjitānampi satipaṭṭhānādīnaṃ bhinditvā gahaṇaṃ karonto tesaṃ bhinditvāpi vissajjitabbataṃ dassetīti veditabbaṃ.
从理趣论母等,乃至特相论母为止的论母,因不与其他论典共通,故称之为《界论》的论母;其中内部所阐述的、应被分别的法的列举,则名为内部论母。为阐明此义,故说“此即”等。其中,“evaṃ avatvā”意为:非如“一切……论母”那样,将此置于《界论》论母之外而说,而非那样说,此即其义。“dhātukathāya abbhantareyevāti”意为:恰在《界论》之内,应如此观其义。因其被置于自身特有的论母之内,故说被置于其内。或者,“evaṃ avatvā”意为:非如“一切……论母”一语,把善等无漏论母作为《界论》之外的、属于其他论典的法而说,并非那样说,此即其义。“dhātukathāya abbhantareyevāti”意为:就在此法集的内部,以自性而安立,故为此义。由于未总摄一切阿毗达摩论母,故以分散状态而应知为杂论。显示巴利原文
Nayamātikādikā lakkhaṇamātikantā mātikā pakaraṇantarāsādhāraṇatāya dhātukathāya mātikā nāma, tassā abbhantare vutto vibhajitabbānaṃ uddeso abbhantaramātikā nāmāti imamatthaṃ pakāsento ‘‘ayañhī’’tiādimāha. Tattha evaṃ avatvāti yathā ‘‘sabbāpi…pe… mātikā’’ti ayaṃ dhātukathāmātikato bahiddhā vuttā, evaṃ avatvāti attho. Dhātukathāya abbhantareyevāti ca dhātukathāmātikāya abbhantareyevāti attho daṭṭhabbo. Tadāveṇikamātikāabbhantare hi ṭhapitā tassāyeva abbhantare ṭhapitāti vuttā . Atha vā evaṃ avatvāti yathā ‘‘sabbāpi…pe… mātikā’’ti etena vacanena dhātukathāto bahibhūtā kusalādiaraṇantā mātikā pakaraṇantaragatā vuttā, evaṃ avatvāti attho. Dhātukathāya abbhantareyevāti ca imassa pakaraṇassa abbhantare eva sarūpato dassetvā ṭhapitattāti attho. Sabbassa abhidhammassa mātikāya asaṅgahitattā vikiṇṇabhāvena pakiṇṇakatā veditabbā.
3. 理趣门论母注释显示巴利原文
3. Nayamukhamātikāvaṇṇanā
3 作为理趣转起之门的摄、不摄、相应、不相应等法,称为理趣门;其列举即为理趣门论母。由于十四种理趣皆依摄、不摄、相应、不相应的混合状态而转起,是故此四种法亦成为十四种理趣之门。其中,于摄与不摄等词语中,虽依谛等随其所应亦说明了摄与不摄,但那是就能摄者而言,并非依所摄者而说;即使在应问、应答的法之列举中,例如“以眼处,哪些法为蕴摄所摄、为处摄所不摄”等,也是基于蕴等摄而确定后说,故说“以三种摄,以三种不摄”。即使在应问、应答的法之列举中,于问与答里,色蕴等无漏法的相应与不相应,随其可能,唯依四种蕴而有,故说“以四种相应,以四种不相应”。显示巴利原文
3. Nayānaṃ pavattidvārabhūtā saṅgahāsaṅgahaviyogīsahayogīdhammā nayamukhānīti tesaṃ uddeso nayamukhamātikā. Cuddasapi hi saṅgahāsaṅgahasampayogavippayogānaṃ vomissakatāvasena pavattāti yehi te cattāropi honti, te dhammā cuddasannampi nayānaṃ mukhāni hontīti. Tattha saṅgahitenaasaṅgahitapadādīsu saccādīhipi yathāsambhavaṃ saṅgahāsaṅgaho yadipi vutto, so pana saṅgāhakabhūtehi tehi vutto, na saṅgahabhūtehi, sopi ‘‘cakkhāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā’’tiādinā pucchitabbavissajjitabbadhammuddhāre tatthāpi khandhādīheva saṅgahehi niyametvā vutto, tasmā ‘‘tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho’’ti vuttaṃ. Pucchitabbavissajjitabbadhammuddhārepi pana pucchāvissajjanesu ca rūpakkhandhādīnaṃ araṇantānaṃ yathāsambhavaṃ sampayogavippayogā catūheva khandhehi hontīti ‘‘catūhi sampayogo,catūhi vippayogo’’ti vuttaṃ.
难难并非也与色、涅槃有分离吗?为何却说“四种分离”?因为即使对有依于色与涅槃而存在的诸法而言,也唯有四种分离。色并不与色或涅槃分离,涅槃也不与色分离,唯独与四蕴分离。因此,四蕴与色、涅槃的分离,实则由与之分离的四蕴而成立,离彼便无分离可言。而且,这种分离不发生在无所缘与无所缘之间、无所缘与混合之间、混合与混合之间,而应知是发生在无所缘与有所缘之间、混合与有所缘之间、有所缘与有所缘之间、有所缘与无所缘之间,以及有所缘与混合之间。显示巴利原文
Nanu ca vippayogo rūpanibbānehipi hoti, kasmā ‘‘catūhi vippayogo’’ti vuttanti? Rūpanibbānehi bhavantassapi catūheva bhāvato. Na hi rūpaṃ rūpena nibbānena vā vippayuttaṃ hoti, nibbānaṃ vā rūpena, catūheva pana khandhehi hotīti catunnaṃ khandhānaṃ rūpanibbānehi vippayogopi vippayujjamānehi catūhi khandhehi niyamito tehi vinā vippayogābhāvato. So cāyaṃ vippayogo anārammaṇassa, anārammaṇaanārammaṇamissakehi missakassa ca na hoti, anārammaṇassa pana missakassa ca sārammaṇena, sārammaṇassa sārammaṇena anārammaṇena missakena ca hotīti veditabbo.
4. 相母论释显示巴利原文
4. Lakkhaṇamātikāvaṇṇanā
4 “摄”即是摄之方法。同分。异分——于此,当与“以三种摄,以三种不摄”及“以四种相应,以四种不相应”分别建立联结。由此可知,摄与不摄即同分与异分之状态,同样,相应与不相应亦然。或者,凡是具有摄与不摄的法,即是同分与异分;凡是具有相应与不相应的法,也是同分与异分。其中,那些被计入“色蕴……乃至……意识界”的法,其色等共同性,在摄中应知为同分性;其俱生等共同性,在相应中应知。显示巴利原文
4. Saṅgahoyeva saṅgahanayo. Sabhāgo. Visabhāgoti etassa ‘‘tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho’’ti etena, ‘‘catūhi sampayogo, catūhi vippayogo’’ti etenapi visuṃ yojanā kātabbā. Tena saṅgaho asaṅgaho ca sabhāgo visabhāgo ca bhāvo, tathā sampayogo vippayogo cāti ayamattho viññāyati. Yassa vā saṅgaho ca asaṅgaho ca, so dhammo sabhāgo visabhāgo ca, tathā yassa sampayogo vippayogo ca, sopi sabhāgo visabhāgo cāti. Tattha yena rūpakkhandho…pe… manoviññāṇadhātūti dhammā gaṇanaṃ gacchanti, so ruppanādiko samānabhāvo saṅgahe sabhāgatā, ekuppādādiko sampayoge veditabbo.
5. 外部母论释显示巴利原文
5. Bāhiramātikāvaṇṇanā
5 “一切……论母”——这是说,由于被置于《界论》的论母之外,故名为“外部的”。其意思是:以此安立方式,被置于外部、后方。或者,以此安立方式,善等无诤法在此处不被安立,而作为《界论》论母之外的另一部论母,被安立为此论的论母,并如此显明其义。显示巴利原文
5.Evaṃ dhātukathāya mātikato bahi ṭhapitattāti ‘‘sabbāpi…pe… mātikā’’ti etena ṭhapanākārena bahi piṭṭhito ṭhapitattāti attho. Etena vā ṭhapanākārena kusalādīnaṃ araṇantānaṃ idha aṭṭhapetvā dhātukathāya mātikato bahi pakaraṇantaramātikāya imassa pakaraṇassa mātikābhāvena ṭhapitattā tathā pakāsitattāti attho.
在“摄与不摄”等语境中,“摄”唯有一种,为何却说有四种呢?因为并未确定其含义,而只就词本身来说,“摄”这个词是根据它自身的含义而有四种——此即此处之义。又或者,当含义的差别也未被确定,只以总相来理解时,在“摄与不摄”等当中被称为“摄”,这没有任何过咎。因为在确定了差别之后,它才可能只有一种,在此之前则并非如此。由于“种类”一词是有待于其他而立的词语,当说“以种类摄”时,由于未提及所应关联的其他事物,便被理解为“以自己的种类”。因此,色品中所说的种类摄,就是指同种类的摄。显示巴利原文
Saṅgaho asaṅgahotiādīsu saṅgaho ekavidhova, so kasmā ‘‘catubbidho’’ti vuttoti? Saṅgahoti atthaṃ avatvā aniddhāritatthassa saddasseva vuttattā. Saṅgaho asaṅgahotiādīsu saddesu saṅgahasaddo tāva attano atthavasena catubbidhoti ayañhetthattho. Atthopi vā aniddhāritaviseso sāmaññena gahetabbataṃ patto ‘‘saṅgaho asaṅgaho’’tiādīsu ‘‘saṅgaho’’ti vuttoti na koci doso. Niddhārite hi visese tassa ekavidhatā siyā, na tato pubbeti. Jātisaddassa sāpekkhasaddattā ‘‘jātiyā saṅgaho’’ti vutte ‘‘attano jātiyā’’ti viññāyati sambandhārahassa aññassa avuttattāti jātisaṅgahoti rūpakaṇḍe vutto sajātisaṅgaho vutto hoti.
此处,论母中“摄与不摄,相应与不相应”这两组,是未确定所应问、所应答法的差别,而以总相显示诸法问法与答法的纲要;其余各组则是确定了差别之后才显示的。因为在“以所摄与不摄”中,本来应说“以所摄与不摄为不摄”,却省略了一个“不摄”一词。由此,以所摄差别为特征、依于不摄性的那个不摄法差别,其所依的问法与答法纲要便得以显示,而“以所摄”这一限定语应视为具格。这一理路也适用于第三组乃至第十组末尾的纲要显示,但第六组除外。因为在那些当中,同样依所说的方法,以两两配对的方式确定了应问、应答法的差别之后,再于各处用与最后词语同类的第三词语来显示问法与答法的纲要。其中,在第四、第五组中,具格表示作者之义;在第七组等四组中,则应视为表示俱存关系,而非如同第二、第三组中那样作为同位语的限定语。因为在第二、第三组中,是以一种自性来限定另一种自性;而在这些组中,则是以一种法来限定另一种法。在第十一组等四组中,则是以起始的词语确定了法的差别,再用其余词语显示问法与答法的纲要。在此,限定语应视为具格。因为作为问与答所依的法,是以所摄性等差别作为……显示巴利原文
Ettha nayamātikāya ‘‘saṅgaho asaṅgaho, sampayogo vippayogo’’ti ime dve pucchitabbavissajjitabbadhammavisesaṃ aniddhāretvā sāmaññena dhammānaṃ pucchanavissajjananayauddesā, avasesā niddhāretvā. ‘‘Saṅgahitena asaṅgahita’’nti hi ‘‘saṅgahitena asaṅgahitaṃ asaṅgahita’’nti vattabbe ekassa asaṅgahitasaddassa lopo daṭṭhabbo. Tena saṅgahitavisesavisiṭṭho yo asaṅgahito dhammaviseso, tannissito asaṅgahitatāsaṅkhāto pucchāvissajjananayo uddiṭṭho hoti, ‘‘saṅgahitenā’’ti ca visesane karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Esa nayo tatiyādīsu dasamāvasānesu nayuddesesu chaṭṭhavajjesu. Tesupi hi vuttanayena dvīhi dvīhi padehi pucchitabbavissajjitabbadhammavisesaniddhāraṇaṃ katvā tattha tattha antimapadasadisena tatiyapadena pucchanavissajjananayā uddiṭṭhāti. Tattha catutthapañcamesu kattuatthe karaṇaniddeso, sattamādīsu ca catūsu sahayoge daṭṭhabbo, na dutiyatatiyesu viya samānādhikaraṇe visesane. Tattha hi sabhāvantarena sabhāvantarassa visesanaṃ kataṃ, etesu dhammantarena dhammantarassāti. Ekādasamādīsu pana catūsu ādipadeneva dhammavisesaniddhāraṇaṃ katvā itarehi pucchanavissajjananayā uddiṭṭhā. Visesane eva cettha karaṇavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Pucchāvissajjanānañhi nissayabhūtā dhammā saṅgahitatādivisesena karaṇabhūtena sampayuttavippayuttādibhāvaṃ attano visesentīti.
“分别”是指种种分别,也就是区分的意思。“以决断力”是指以胜解相应之力。所谓依决断力而说的一切心,其实是指从共通性的角度而说的一切心——此处应如此理解其义。因为胜解是依决断力所说的一切心的共通处而说,其余一切心则并非如此。其中,共通、遍满而明显者,应当从最初就把握,因此为了把握它们的摄等而作显示;然而,不共者亦应当把握,所以为了显示在不共法中具有广大境的胜解,也为了显示对其他法摄等的把握,而显示了胜解。应知“以决断力所说”是参照《法集论注》和《缘起分别》中的说法而说的。若以“凡是依决断力所说的,它们一切皆是共通的”为义,那么在应说的共通与不共法当中,那个在不共法中具有广大境的胜解,由于依它而说的一切心的共通性,触等心所是一切共通的,而胜解在不共法中具有广大境,因为没有其余类似的心所——应见此意旨。显示巴利原文
Vikappatoti vividhakappanato, vibhāgatoti attho. Sanniṭṭhānavasenāti adhimokkhasampayogavasena. Sanniṭṭhānavasena vuttā ca sabbe ca cittuppādā sanniṭṭhānavasena vuttasabbacittuppādā, tesaṃ sādhāraṇavasenāti evamettha attho daṭṭhabbo. Adhimokkho hi sanniṭṭhānavasena vuttānaṃ cittuppādānaṃ sādhāraṇavasena vutto, itare sabbesanti. Tattha sādhāraṇā pasaṭā pākaṭā cāti ādito pariggahetabbā, tasmā tesaṃ saṅgahādipariggahatthaṃ uddeso kato, asādhāraṇāpi pana pariggahetabbāvāti tesu mahāvisayena aññesampi saṅgahādipariggahaṃ dassetuṃ adhimokkho uddiṭṭho. ‘‘Sanniṭṭhānavasena vuttā’’ti ca dhammasaṅgahavaṇṇanāyaṃ paṭiccasamuppādavibhaṅge ca vacanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Sanniṭṭhānavasena ye vuttā, tesaṃ sabbesaṃ sādhāraṇatoti pana atthe sati sādhāraṇāsādhāraṇesu vattabbesu yo asādhāraṇesu mahāvisayo adhimokkho, tassa vasena vuttasabbacittuppādasādhāraṇato phassādayo sabbasādhāraṇāti adhimokkho ca asādhāraṇesu mahāvisayoti katvā vutto aññassa tādisassa abhāvāti ayamadhippāyo daṭṭhabbo.
此处应知:命根因与色法相杂,故未予说明。而心一境性,若非定之体性者,仅以通名即可显示;若是定之体性者,则需以别名显示,且因无其他需涵盖或排除之法,故以不涵盖他者、不排除他者的通名与别名来显示其差别——即应以显示此法分类的词语来说明,而非如受等具有乐等自性者,需用与所述特征相反的词语,仅以通名与别名来说明。因此,“心一境性”这一通名,在说明定之体性时,不依赖于别名便可成立,自身即成为别名,唯显示非定之体性;而另一者则唯显示定之体性。如此,心一境性被分为两种:既非共通者,亦非有局限者,故在此处不列。又或者,命根与心一境性,如触等法一般,不甚明显,且需依于他法而说,故不列,因而未被列出。显示巴利原文
Jīvitindriyaṃ panettha rūpamissakattā na vuttanti veditabbaṃ, cittekaggatā pana asamādhisabhāvā sāmaññasaddeneva sāmaññavisesasaddehi ca samādhisabhāvā visesasaddavacanīyaṃ aññaṃ byāpetabbaṃ nivattetabbañca natthīti anaññabyāpakanivattakasāmaññavisesadīpanato tasseva dhammassa bhedadīpakehi vattabbā, na sukhādisabhāvā vedanā viya vuttalakkhaṇaviparītehi sāmaññavisesasaddeheva, tasmā ‘‘cittekaggatā’’ti ayaṃ sāmaññasaddo samādhisabhāve visesasaddanirapekkho pavattamāno sayameva visesasaddamāpajjitvā asamādhisabhāvameva pakāseyya, itaro ca samādhisabhāvamevāti dvidhā bhinnā cittekaggatā asādhāraṇā ceva appavisayā cāti idha uddesaṃ na arahati. Abhinnāpi vā phassādīnaṃ viya pākaṭattābhāvato aññadhammanissayena vattabbato ca sā jīvitañca na arahatīti na uddiṭṭhāti.
2. 解说注释显示巴利原文
2. Niddesavaṇṇanā
1. 第一理趣:摄与非摄句的注释显示巴利原文
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
1. 蕴句注释显示巴利原文
1. Khandhapadavaṇṇanā
6 6. 蕴、处、界在《大分别》中,以应证知法的身份而被述说。然而,为了显示那些已从自性上证知的法,于其中应遍知等差别,而述说了诸谛;为了显示增上等作用的差别,而述说了诸根等。正如谛等的差别一样,摄与非摄的差别,若依于应证知之法而说,便易于了知。因此应知,‘以三蕴摄,以三蕴非摄’这一理趣纲要得以建立。不仅如此,如此建立之后,所谓‘以四蕴’等所阐述的相应与不相应,也是依于应证知之法,先对蕴等提问,而后予以解答。‘色蕴以一种蕴’:凡是被称为‘色蕴’的诸法,在五蕴中以色蕴的身份而具有共通性,故以色蕴这一身份,或以被称为色蕴这一名称的计数,来显示摄,也即计数。因此说‘凡任何’等。因为‘色蕴’一词显示了应被摄之法。而‘以一种蕴’这一表述,则显示了该法被摄的摄法。此处之义为:在五蕴的计数中,以一种蕴的计数而被计数。再者,由于是依蕴等名称而说摄,故下文将说‘以蕴摄所摄’等。显示巴利原文
6. Khandhāyatanadhātuyomahantare abhiññeyyadhammabhāvena vuttā, tesaṃ pana sabhāvato abhiññātānaṃ dhammānaṃ pariññeyyatādivisesadassanatthaṃ saccāni, adhipatiyādikiccavisesadassanatthaṃ indriyādīni ca vuttānīti saccādiviseso viya saṅgahāsaṅgahaviseso ca abhiññeyyanissito vuccamāno suviññeyyo hotīti ‘‘tīhi saṅgaho. Tīhi asaṅgaho’’ti nayamukhamātikā ṭhapitāti veditabbā. Evañca katvā ‘‘catūhī’’ti vuttā sampayogavippayogā ca abhiññeyyanissayena khandhādīheva pucchitvā vissajjitāti. Rūpakkhandho ekena khandhenāti ye dhammā ‘‘rūpakkhandho’’ti vuccanti, tesaṃ pañcasu khandhesu rūpakkhandhabhāvena sabhāgatā hotīti rūpakkhandhabhāvasaṅkhātena, rūpakkhandhavacanasaṅkhātena vā gaṇanena saṅgahaṃ gaṇanaṃ dasseti. Tenāha ‘‘yañhi kiñcī’’tiādi. Rūpakkhandhoti hi saṅgahitabbadhammo dassito. Yena saṅgahena saṅgayhati, tassa saṅgahassa dassanaṃ ‘‘ekena khandhenā’’ti vacanaṃ. Pañcasu khandhagaṇanesu ekena khandhagaṇanena gaṇitoti ayañhettha attho. Yasmā ca khandhādivacanehi saṅgaho vuccati, tasmā upari ‘‘khandhasaṅgahena saṅgahitā’’tiādiṃ vakkhatīti.
于“非摄理趣解说”中,应知此为“摄与非摄”理趣之部分理趣而说,并非另一理趣。且此处唯显示了以色蕴为根本的二法、三法、四法。由此可知:若将受蕴为根本者与前述结合,则无差别,故仅与后述结合时,可得三个二法、两个三法、一个四法;想蕴为根本者,有二个二法、一个三法;行蕴为根本者,有一个二法。然应知,依其分类的五种问解答之后,应作问与答,此为略说;或依所述理趣即可了知,故未载入圣典。显示巴利原文
Asaṅgahanayaniddeseti idaṃ ‘‘saṅgaho asaṅgaho’’ti etasseva nayassa ekadesanayabhāvena vuttaṃ, na nayantaratāyāti daṭṭhabbaṃ. Rūpakkhandhamūlakāyeva cettha dukatikacatukkā dassitāti etena vedanākkhandhamūlakā purimena yojiyamāne viseso natthīti pacchimeheva yojetvā tayo dukā dve tikā eko catukko, saññākkhandhamūlakā dve dukā eko tiko, saṅkhārakkhandhamūlako eko dukoti ete labbhantīti dasseti. Tesaṃ pana bhedato pañcakapucchāvissajjanānantaraṃ pucchāvissajjanaṃ kātabbaṃ saṃkhittanti daṭṭhabbaṃ, vuttanayena vā sakkā ñātunti pāḷiṃ na āropitanti.
处句等注释显示巴利原文
Āyatanapadādivaṇṇanā
40 40. 于二法与三法中:虽于单一法中亦有相似解答,然单一法中如眼根、耳根、乐根等,其解答相似;而二法等中,则见不相似之解答。于此,眼与耳、眼与乐根的二法,其解答彼此不相似;二法与三法的解答亦不相似。然于此,苦与集、苦与道的二法,其解答彼此相似,且与三法的解答相似。是故,唯于二法、三法中,解答乃相似。此为于集谛后即说苦谛之理由。显示巴利原文
40.Yasmāca dukatikesūti yadipi ekakepi sadisaṃ vissajjanaṃ, ekake pana sadisavissajjanānaṃ cakkhundriyasotindriyasukhindriyādīnaṃ dukādīsu asadisavissajjanaṃ diṭṭhaṃ. Na hettha cakkhusotacakkhusukhindriyadukānaṃ aññamaññasadisavissajjanaṃ, nāpi dukehi tikassa, idha pana dukkhasamudayadukkhamaggadukānaṃ aññamaññaṃ tikena ca sadisaṃ vissajjananti dukatikesveva sadisavissajjanataṃ samudayānantaraṃ maggasaccassa vacane kāraṇaṃ vadati.
6. 缘起注释显示巴利原文
6. Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
61 61. 应知,虽应写作:“未开始提问:无明以一蕴;无明缘行以一蕴”,但因疏忽而未写下“无明以一蕴”一句。或以同类省略,以“无明”一语显示无明的解答。于“一切异熟识”中,不应以“异熟”一词作限定。因善等识于《界论》中以“行缘识”等句所摄,于“不相应所摄、非所摄句之解说”中,以与“异熟法”解答相似之解答显示了它们。而此处,以“名色以十一处摄”之说,亦令知无作业而生者亦被摄。显示巴利原文
61. ‘‘Pucchaṃ anārabhitvā avijjā ekena khandhena, avijjāpaccayā saṅkhārā ekena khandhenā’’ti likhitabbepi pamādavasena ‘‘avijjā ekena khandhenā’’ti idaṃ na likhitanti daṭṭhabbaṃ. Sarūpekasesaṃ vā katvā avijjāvacanena avijjāvissajjanaṃ dassitanti. Sabbampi vipākaviññāṇanti ettha vipākaggahaṇena visesanaṃ na kātabbaṃ. Kusalādīnampi hi viññāṇānaṃ dhātukathāyaṃ saṅkhārapaccayāviññāṇādipadehi saṅgahitatā vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddese ‘‘vipākā dhammā’’ti imassa vissajjanāsadisena tesaṃ vissajjanena dassitā, idha ca nāmarūpassa ekādasahāyatanehi saṅgahavacanena akammajānampi saṅgahitatā viññāyatīti.
71 生、老、死这些法,对于正在生起、成熟、坏灭的事物而言,仅仅是它们生起等的状态,因此在胜义上不可被分离而别有存在,它们只是胜义诸法的自性状态。其中,属于色法的生起、成熟、坏灭状态,依‘被损害’的性质而被把握,故与色蕴法同类;属于非色法的生起等状态,如同色聚的生起等一样,是同时生起的四蕴聚的生起等状态,故各自存在。它们不被受、想、识等纯粹胜义的作用所把握,而是被‘被造作’这一非纯粹胜义的作用所把握,故与行蕴法同类。同样,这两种状态也不被眼处等纯粹胜义的作用所把握,以无众生之义故,与法处、法界法同类。因此,它们为那些蕴等所摄,故说‘生以二蕴’等。显示巴利原文
71. Jāyamānaparipaccamānabhijjamānānaṃ jāyamānādibhāvamattattā jātijarāmaraṇāni paramatthato vinibbhujjitvā anupalabbhamānāni paramatthānaṃ sabhāvamattabhūtāni, tāni rūpassa nibbattipākabhedabhūtāni ruppanabhāvena gayhantīti rūpakkhandhadhammasabhāgāni, arūpānaṃ pana nibbattiādibhūtāni rūpakalāpajātiādīni viya sahuppajjamānacatukkhandhakalāpanibbattiādibhāvato ekekabhūtāni vediyanasañjānanavijānanehi ekantaparamatthakiccehi agayhamānāni saṅkhatābhisaṅkharaṇena anekantaparamatthakiccena gayhantīti saṅkhārakkhandhadhammasabhāgāni, tathā duvidhānipi tāni cakkhāyatanādīhi ekantaparamatthakiccehi agayhamānāni nissattaṭṭhena dhammāyatanadhammadhātudhammehi sabhāgāni, tena tehi khandhādīhi saṅgayhantīti ‘‘jāti dvīhi khandhehī’’tiādimāha.
2. 第二理趣:以所摄释非所摄之句的注释显示巴利原文
2. Dutiyanayo saṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
171 在‘已摄与未摄’的解说中,凡在总说中因未摄而应被问及、应被解答,且因已摄而殊胜的未摄法类已被确定。为首先显示此义,故说:‘依眼处,有些法由蕴摄已摄,由处摄、界摄则未摄。’在一切处,由于蕴等摄的共相常需观待差别,且问答依于分别,故蕴等本身的计数便带有差别而纯粹。其中,仅凭‘已摄、未摄’之语,便已确定了法的差别,因此在三种摄中,凡由一种或两种摄所摄、而由其他摄未摄的那些法,本应仅以‘由蕴摄已摄,由处摄、界摄未摄’这样的表述来显示;然而,由于这样的法并不存在,且理趣纲要须观待内、外纲要,故即使在总说中,也应当知这是观待于色蕴等无混杂处的各个能摄者,而确定了已摄与未摄。因此,为依各个能摄者如其所确定地限定法而作显示,遂说‘依眼处’等。因为,在没有应问与应答之法差别确定的地方,第一理趣和第六理趣中,色蕴等无混杂处是作为应问与应答之体而被列出的;在其他理趣中,则是以作为各个已确定的应问与应答之限定者的方式,列出了色蕴等无混杂处。显示巴利原文
171. Saṅgahitenaasaṅgahitapadaniddese yaṃ taṃ uddese asaṅgahitatāya pucchitabbaṃ vissajjitabbañca saṅgahitatāvisiṭṭhaṃ asaṅgahitaṃ dhammajātaṃ niddhāritaṃ, tadeva tāva dassento ‘‘cakkhāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanadhātusaṅgahena asaṅgahitā’’ti āha. Sabbattha khandhādisaṅgahasāmaññānaṃ niccaṃ visesāpekkhattā bhedanissitattā ca pucchāvissajjanānaṃ savisesāva khandhādigaṇanā suddhā. Tattha saṅgahitenaasaṅgahitavacanamattena dhammavisesassa niddhāritattā tīsu saṅgahesu ekena dvīhi vā ye saṅgahitā hutvā aññehi asaṅgahitā, teyeva dhammā ‘‘khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanadhātusaṅgahena asaṅgahitā’’ti ettakeneva dassetabbā siyuṃ, tesaṃ pana evaṃvidhānaṃ asambhavā nayamātikāya ca abbhantarabāhiramātikāpekkhattā uddesepi yaṃ yaṃ rūpakkhandhādīsu araṇantesu saṅgāhakaṃ, taṃ taṃ apekkhitvā saṅgahitenaasaṅgahitaṃ niddhāritanti viññāyatīti tena tena saṅgāhakena yathāniddhāritaṃ dhammaṃ niyametvā dassetuṃ ‘‘cakkhāyatanenā’’tiādimāha. Yattha hi pucchitabbavissajjitabbadhammavisesaniddhāraṇaṃ natthi, tasmiṃ paṭhamanaye chaṭṭhanaye ca pucchitabbavissajjitabbabhāvena, itaresu ca yaṃ yaṃ pucchitabbavissajjitabbaṃ niddhāritaṃ, tassa tassa niyāmakabhāvena rūpakkhandhādayo araṇantā uddiṭṭhāti.
其中,‘依眼处……乃至……依触界’应视为表示作者意义的工具格说明;‘依蕴摄、依处摄、依界摄’则表示工具意义。在此,凡在蕴等摄中,由某个能摄者而有其他应摄与不应摄的法,那些法即依彼能摄者与不能摄者的关系而被举出。然而,除了色蕴本身,并没有其他法应由蕴摄中的色蕴所摄,受蕴等也是如此;而且,色蕴本身既不是自己的能摄者,也不是不能摄者。至于所说‘色蕴由一蕴所摄’,并非指色蕴被该蕴本身所摄,而是说色蕴以‘色蕴’之性或以‘色蕴’之语而被把握——此义已阐明。显示巴利原文
Tattha ‘‘cakkhāyatanena…pe… phoṭṭhabbadhātuyā’’ti kattuatthe karaṇaniddeso daṭṭhabbo, ‘‘khandhasaṅgahena āyatanasaṅgahena dhātusaṅgahenā’’ti karaṇatthe. Ettha ca yena yena saṅgāhakena khandhādisaṅgahesu tena tena saṅgahetabbāsaṅgahetabbaṃ aññaṃ atthi, taṃ tadeva saṅgāhakāsaṅgāhakabhāvena uddhaṭaṃ. Rūpakkhandhena pana khandhasaṅgahena saṅgahetabbo añño dhammo natthi, tathā vedanākkhandhādīhi , na ca so eva tassa saṅgāhako asaṅgāhako vā hoti. Yañca ‘‘rūpakkhandho ekena khandhena saṅgahito’’ti vuttaṃ, tañca na tasseva tena saṅgahitataṃ sandhāya vuttaṃ, rūpakkhandhabhāvena pana rūpakkhandhavacanena vā gahitataṃ sandhāya vuttanti pakāsitoyamattho.
倘若色蕴真的为色蕴自身所摄,那么在解说“已摄、相应与不相应”时,就应当说:“依受蕴,有些法由蕴摄所摄、由处摄所摄、由界摄所摄,这些法与三蕴、一处、七界相应”等语,然而并未这样说。因此,正如心不与心相应或不相应,色蕴也不为色蕴所摄或未摄;受蕴等对于受蕴等也是如此。因为同一事物对自己既非同类也非异类。所以,部分并不像整体那样,整体对于诸部分而言是能摄者或不能摄者。例如,色蕴对于眼处等是能摄者,法处对于受蕴等是能摄者,有因缘的法对于四蕴是能摄者。何以故?含摄于整体中的诸部分并没有别体,可令它们与整体成为同类或异类;同样,整体也不是部分同类或异类者的能摄者或不能摄者。例如,法处以蕴摄而言,对于色蕴的部分——微细色的同类及受等异类——是能摄者;命根以蕴摄而言,对于色蕴的部分——色命根、非色命根的同类与异类——以及对于行蕴的部分——除命根之外者——是能摄者。因为,与部分同类者并非与整体同类,与部分异类者也并非与整体异类。因此,虽然从自身、从含摄于自身中、从与某些部分同类的角度而言,对其他法并无能摄性,但这些法唯是能摄者,并非不能摄者。显示巴利原文
Yadi ca so eva tena saṅgayheyya, saṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddese – ‘‘vedanākkhandhena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā’’tiādi vattabbaṃ siyā, na ca vuttaṃ, tasmā yathā cittaṃ cittena sampayuttaṃ vippayuttañca na hoti, evaṃ rūpakkhandho rūpakkhandhena saṅgahito asaṅgahito ca na hoti, tathā vedanākkhandhādayo vedanākkhandhādīhi. Na hi so eva tassa sabhāgo visabhāgo cāti. Teneva na ekadesā viya samudāyassa, samudāyo ekadesānaṃ saṅgāhako asaṅgāhako ca. Yathā rūpakkhandho cakkhāyatanādīnaṃ, dhammāyatanaṃ vedanākkhandhādīnaṃ, saraṇā dhammā catunnaṃ khandhānaṃ. Samudāyantogadhānañhi ekadesānaṃ na vibhāgo atthi, yena te samudāyassa samudāyo ca tesaṃ sabhāgo visabhāgo ca siyāti, tathā na samudāyo ekadesasabhāgavisabhāgānaṃ saṅgāhako asaṅgāhako ca. Yathā dhammāyatanaṃ sukhumarūpasabhāgassa vedanādivisabhāgassa ca rūpakkhandhekadesassa khandhasaṅgahena, jīvitindriyaṃ rūpārūpajīvitasabhāgavisabhāgassa rūpakkhandhekadesassa saṅkhārakkhandhekadesassa ca jīvitavajjassa khandhasaṅgaheneva. Na hi ekadesasabhāgaṃ samudāyasabhāgaṃ, nāpi ekadesavisabhāgaṃ samudāyavisabhāganti, tasmā satipi attato attani antogadhato attekadesasabhāgato ca aññassa asaṅgāhakatte saṅgāhakattameva etesaṃ natthi, yena saṅgahitassa asaṅgāhakā siyunti saṅgāhakattābhāvato eva evarūpānaṃ aggahaṇaṃ veditabbaṃ.
然而,所谓“法处、无为法,除蕴之外,由四蕴所摄”以及“眼处与耳处由一蕴所摄”的说法,并非以此显示部分有摄持整体之能,亦非显示整体有摄持部分之能,而是以四蕴计数的分类,显示法处依应计数与不应计数的状态而分为五种,并显示眼处等依一蕴计数而可计数,故为一种。因为第一理趣唯具“业”与“工具”之义,仅是依各种计数,来显示那些不关涉能摄者与不能摄者、应计数与不应计数者的计数而已;而第二等理趣,则具有作者、工具、业三者的意义,依能摄者与不能摄者,显示已摄与未摄者的不计数等。同样,在第一理趣中,所谓依如是如是应计数与不应计数的状态而成立的各各蕴等之性与非性,即是同类性与异类性;在第二等理趣中,在显示如所确定的法时,能摄者与所摄者的同蕴等性即是同类性,其无有即是异类性。在问答中,各各蕴等之性与非性即是如此——此是它们的差别。显示巴利原文
Yaṃ pana ‘‘dhammāyatanaṃ asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi saṅgahita’’nti (dhātu. 25), ‘‘cakkhāyatanañca sotāyatanañca ekena khandhena saṅgahita’’nti (dhātu. 26) ca vuttaṃ, na tena ekadesānaṃ samudāyasaṅgāhakattaṃ, samudāyassa ca ekadesasaṅgāhakattaṃ dasseti, catukkhandhagaṇanabhedehi pana dhammāyatanassa gaṇetabbāgaṇetabbabhāvena pañcadhā bhinnataṃ, cakkhāyatanādīnaṃ ekakkhandhagaṇanena gaṇetabbatāya ekavidhatañca dasseti. Saṅgāhakāsaṅgāhakanirapekkhānaṃ gaṇetabbāgaṇetabbānaṃ taṃtaṃgaṇanehi gaṇanadassanamattameva hi paṭhamanayo kammakaraṇamattasabbhāvā, dutiyādayo pana saṅgāhakāsaṅgāhakehi saṅgahitāsaṅgahitānaṃ agaṇanādidassanāni kattukaraṇakammattayasabbhāvā . Tathā paṭhamanaye tathā tathā gaṇetabbāgaṇetabbabhāvasaṅkhāto taṃtaṃkhandhādibhāvābhāvo sabhāgavisabhāgatā , dutiyādīsu yathāniddhāritadhammadassane saṅgāhakasaṅgahetabbānaṃ samānakkhandhādibhāvo sabhāgatā, tadabhāvo ca visabhāgatā. Pucchāvissajjanesu taṃtaṃkhandhādibhāvābhāvo evāti ayametesaṃ visesoti.
然而,与集谛、乐根相似的诸法,确实存在应由它们所摄的情况,但并非已被摄或未被摄,由于不存在不能摄的性质,故不举出。与苦谛相似的诸法,由于它们是由多个与彼不相应的蕴所组成的集合,故以蕴摄而言,有应被摄者,而其他则没有不应被摄者,因此不存在能摄性与不能摄性。如是,由于能摄性不存在、不能摄性不存在,以及两者俱不存在,故不举出如前所述的相似法,而依摄与不摄的状态,唯举出眼处等。其中,“以眼处,哪些法为蕴摄所摄”,应理解为除眼处之外的色法为蕴摄所摄,而非指色蕴。因为部分不能成为整体的能摄者,此义已示。显示巴利原文
Samudayasaccasukhindriyasadisāni pana tehi saṅgahetabbameva atthi, na saṅgahitaṃ asaṅgahetabbanti asaṅgāhakattābhāvato na uddhaṭāni. Dukkhasaccasadisāni tehi visabhāgasamudāyabhūtehi anekakkhandhehi khandhasaṅgahena saṅgahetabbaṃ, itarehi asaṅgahetabbañca natthīti saṅgāhakattāsaṅgāhakattābhāvato. Evaṃ saṅgāhakattābhāvato asaṅgāhakattābhāvato ubhayābhāvato ca yathāvuttasadisāni anuddharitvā saṅgāhakattāsaṅgāhakattabhāvato cakkhāyatanādīneva uddhaṭānīti veditabbāni. Tattha ‘‘cakkhāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā’’ti cakkhāyatanavajjā rūpadhammā khandhasaṅgahena saṅgahitāti veditabbā, na rūpakkhandhoti. Na hi ekadeso samudāyasaṅgāhakoti dassitametanti.
然而,注释书中,“以蕴字”意指“以蕴字来摄”,而非“以能摄者”。“以某种能摄者”这一句则应引述来说。但此说于色蕴等中并不适用,意思是那个释答在色蕴等能摄者中不成立。因为“以色蕴……所摄”,依此理,眼处以色蕴被摄,而说彼色蕴不被十一个半处界所摄,此事不存在。若问:如此,眼处等也不应被取吗?答:不成立。因为“eva”字并非遮止余法,而是遮止能摄者之外的余法。而“so ca”等也非无关之语,乃是关联于能摄者。如何关联?譬如“以色蕴,唯色蕴被摄”,正如以眼处,除眼处之外,尚有其他被蕴摄所摄而彼不被处界摄所摄者;但以色蕴,除色蕴之外,并无其他被蕴摄所摄而彼可能不被处界摄所摄者。然而,“以色蕴,唯色蕴被蕴摄所摄”——此中的这个意趣才是合理的。或许会有这样的想法:“彼色蕴自身,应不被色蕴的处界摄所摄吧?”为遮止此,故说:“而彼被称为不被十一个半处界所摄,是不存在的”。在此,应引述“以色蕴”而说。其中,以色蕴对色蕴或其部分如眼等,并非处界摄的能摄者或非能摄者,依此理而说非摄性。显示巴利原文
Aṭṭhakathāyaṃ pana khandhapadenāti khandhapadasaṅgahenāti attho, na saṅgāhakenāti. ‘‘Kenaci saṅgāhakenā’’ti idaṃ pana ānetvā vattabbaṃ. Taṃ pana rūpakkhandhādīsu na yujjatīti taṃ vissajjanaṃ rūpakkhandhādīsu saṅgāhakesu na yujjatīti attho. Rūpakkhandhena hi…pe… saṅgahitoti etena nayena cakkhāyatanena rūpakkhandhova saṅgahito, so ca aḍḍhekādasahi āyatanadhātūhi asaṅgahito nāma natthīti evaṃ cakkhāyatanādīnipi na gahetabbānīti āpajjatīti ce? Nāpajjati. Na hi aññamattanivāraṇaṃ evasaddassa attho, atha kho saṅgāhakato aññanivāraṇaṃ. So cātiādi ca na nirapekkhavacanaṃ, atha kho saṅgāhakāpekkhanti. Kathaṃ? Rūpakkhandhena hi rūpakkhandhova saṅgahitoti yathā cakkhāyatanena cakkhāyatanato aññampi khandhasaṅgahena saṅgahitaṃ atthi, yaṃ āyatanadhātusaṅgahehi asaṅgahitaṃ hoti, na evaṃ rūpakkhandhena rūpakkhandhato aññaṃ khandhasaṅgahena saṅgahitaṃ atthi, yaṃ āyatanadhātusaṅgahehi asaṅgahitaṃ siyā, rūpakkhandhena pana rūpakkhandhova khandhasaṅgahena saṅgahitoti ayañhettha adhippāyo yutto. Siyā panetaṃ ‘‘so eva rūpakkhandho rūpakkhandhena āyatanadhātusaṅgahehi asaṅgahito hotū’’ti, taṃ nivārento āha ‘‘so ca aḍḍhekādasahi āyatanadhātūhi asaṅgahito nāma natthī’’ti . Ettha ca ‘‘rūpakkhandhenā’’ti ānetvā vattabbaṃ. Tattha rūpakkhandho rūpakkhandhassa vā tadekadesānaṃ vā cakkhādīnaṃ āyatanadhātusaṅgahehi saṅgāhako asaṅgāhako ca na hotīti iminā pariyāyena asaṅgahitatāya abhāvo vuttoti yujjati, na rūpakkhandhena rūpakkhandhassa tadekadesānaṃ vā aḍḍhekādasahi āyatanadhātusaṅgahehi saṅgahitatāya. Na hi sā saṅgahitatā atthi. Yadi siyā, saṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddese rūpakkhandhopi uddharitabbo siyā. Tena hi tīhipi saṅgahehi rūpakkhandho tadekadeso vā saṅgahitā siyuṃ, atthi ca tesaṃ vippayuttatāti.
如此,由于非摄性不存在,这些及其他的——在此,也如同眼处等一样,由于被这些及其他所摄的诸法,其非摄性并不存在,因此这些及其他的种种,如同那些不成立之释答,此类词句未被作为能摄者而取。这是意趣所在。显示巴利原文
Evaṃ asaṅgahitatāya abhāvato etāni, aññāni cāti etthāpi cakkhāyatanādīhi viya etehi aññehi ca saṅgahitānaṃ asaṅgahitatāya abhāvato etāni aññāni ca yathā vā tathā vā etāni viya ayujjamānavissajjanattā evarūpāni padāni saṅgāhakabhāvena na gahitānīti adhippāyo.
其中,所谓“以色蕴,唯色蕴被摄”,正是通过显示彼被摄性与非摄性均不存在而予以遮止。而在此,对于不取的理由,若理解为“即使有被摄性,但由于非摄性不存在”,这在集谛等中或许适用,因为如果被他们所摄,则其非摄性不存在。然而,以色蕴等所摄的法根本不存在,哪里还会有它的非摄性呢?因此,在此唯能摄性不存在,才是合理的理由。虽然由于被摄性不存在,非摄性对于色蕴等自身、自身所包含者以及部分同分来说并不存在,但对于其他则存在,故不像苦谛等那样两者俱无,以此作为不取的理由方为合理。而对于法处、命根等,当他们对四蕴、二蕴等具有能摄性时,那些被他们所摄之法,并不存在不被那些法处、命根等以处界摄所摄的情况,因此非摄性不存在并非绝对。所以,应依前面所说之理,了知未被取者所以不被取、已被取者所以被取的理由。显示巴利原文
Tattha yaṃ vuttaṃ ‘‘rūpakkhandhena hi rūpakkhandhova saṅgahito’’ti, taṃ teneva tassa saṅgahitattāsaṅgahitattābhāvadassanena nivāritaṃ. Yañhettha aggahaṇe kāraṇaṃ vuttaṃ, tañca satipi saṅgahitatte asaṅgahitatāya abhāvatoti viññāyamānaṃ samudayasaccādīsu yujjeyya sati tehi saṅgahite tadasaṅgahitattābhāvato. Rūpakkhandhādīhi pana saṅgahitameva natthi, kuto tassa asaṅgahitatā bhavissati, tasmā saṅgāhakattābhāvo evettha aggahaṇe kāraṇanti yuttaṃ. Saṅgahitattābhāvena asaṅgahitattaṃ yadipi rūpakkhandhādinā attano attani antogadhassa attekadesasabhāgassa ca natthi, aññassa pana atthīti na dukkhasaccādīsu viya ubhayābhāvo cettha aggahaṇe kāraṇaṃ bhavituṃ yuttoti. Dhammāyatanajīvitindriyādīnañca khandhacatukkadukādisaṅgāhakatte sati na tesaṃ saṅgahitānaṃ tehi dhammāyatanajīvitindriyādīhi āyatanadhātusaṅgahehi asaṅgahitatā natthīti asaṅgahitatāya abhāvo anekantiko, tasmā pubbe vuttanayeneva aggahitānaṃ aggahaṇe, gahitānañca gahaṇe kāraṇaṃ veditabbanti.
所谓“无见”又“有对”——此中,以“无见”一词,与“有见有对”处所说之“有对”一词结合,即显示“无见有对”。以“又”字,遮去同处无简别的“有见”一词而取其义,显示“有见二法”之词。“以眼处,唯眼处为所摄”,此言不可说。何以故?理已明示:不应说“以眼处,眼处以处摄而摄”及“不被摄”。如是,于一切处,对于“能摄、被摄”之说及“非能摄、非被摄”之说,应如此联结其不可说义。正因非能摄性本无,故眼处等不说为不被眼处等所摄,非因能摄性不存。显示巴利原文
Anidassanaṃ punadeva sappaṭighanti ettha anidassananti etena ‘‘sanidassanasappaṭigha’’nti ettha vuttena sappaṭighasaddena saddhiṃ yojetvā anidassanasappaṭighā dassitā. Punadevāti etena tattheva avisiṭṭhaṃ sanidassanapadaṃ nivattetvā gaṇhanto sanidassanadukapadaṃ dasseti. ‘‘Cakkhāyatanena cakkhāyatanamevekaṃ saṅgahita’’nti idaṃ na sakkā vattuṃ. Na hi ‘‘cakkhāyatanena cakkhāyatanaṃ āyatanasaṅgahena saṅgahita’’nti ca ‘‘asaṅgahita’’nti ca vattabbanti dassitoyaṃ nayoti. Evaṃ sabbattha tasseva samudāyekadesānañca saṅgāhakasaṅgahitanti vacanesu asaṅgāhakaasaṅgahitanti vacanesu ca tadavattabbatā yojetabbā. Asaṅgāhakattābhāvato eva hi cakkhāyatanādīni cakkhāyatanādīhi asaṅgahitānīti na vuccanti, na saṅgāhakattābhāvatoti.
3. 第三法门:以未摄释所摄之词句解释显示巴利原文
3. Tatiyanayo asaṅgahitenasaṅgahitapadavaṇṇanā
179 在“非被摄者所摄”一词的解说中:色蕴以蕴摄而不摄受等三蕴及涅槃。这些虽与微细色在处、界上有相似性,然非唯微细色为色蕴,故色蕴与处、界无相似性,是故他们不为色蕴以处摄、界摄所摄。不仅不摄,他们实则全不成为他们摄之所摄,以其一分——微细色——与处、界有相似性故;然此处乃指“不被摄”本身。而识蕴、眼处等,则不为他们所摄,于一切意义上皆不与他们混杂,故他们全然不为他们所摄。再者,为苦谛等——即五蕴聚集——之蕴摄所不摄的涅槃,如同色蕴,亦不为处摄、界摄所摄,故正因能摄性无有,应知此类法以“非能摄”之方式而不被取。然对含摄涅槃之五蕴聚集所属的无记法等,则因没有“非能摄性”故。盖无有任何法为他们蕴摄所不能摄;且自分或与自分相似者,不会不被自己所摄。然而,由受蕴等能摄“不被自己所摄者”,故此处取其说。显示巴利原文
179. Asaṅgahitenasaṅgahitapadaniddese rūpakkhandhena khandhasaṅgahena asaṅgahitesu vedanādīnaṃ tiṇṇaṃ khandhānaṃ nibbānassa ca sukhumarūpena saha āyatanadhātusabhāgatte satipi na sukhumarūpameva rūpakkhandhoti rūpakkhandhena āyatanadhātusabhāgattaṃ natthi, tasmā na tena tāni āyatanadhātusaṅgahehi saṅgahitāni. Na kevalaṃ saṅgahitāneva, asaṅgahitānipi tena tāni tehi saṅgahehi na honteva tadekadesena sukhumarūpena āyatanadhātusabhāgattā, saṅgahitābhāvo eva pana idhādhippeto, viññāṇakkhandhacakkhāyatanādīhi pana asaṅgahitā na te tehi kathañci sammissāti sabbathā te tehi na saṅgahitā. Dukkhasaccādīhi ca pañcakkhandhasamudāyabhūtehi khandhasaṅgahena asaṅgahitaṃ nibbānaṃ rūpakkhandhena viya āyatanadhātusaṅgahehi saṅgahitaṃ tehi na hoti, tasmā saṅgāhakattābhāvato eva evarūpānaṃ asaṅgāhakabhāvena aggahaṇaṃ veditabbaṃ, sanibbānapañcakkhandhasamudāyabhūtānaṃ pana abyākatadhammādīnaṃ asaṅgāhakattābhāvatova. Na hi taṃ kañci atthi, yassa te khandhasaṅgahena asaṅgāhakā siyuṃ, na ca attano ekadeso attekadesasabhāgo ca attanā asaṅgahito hotīti attanā asaṅgahitasaṅgāhakattā pana vedanākkhandhādīnaṃ gahaṇaṃ katanti.
然而,注释书中所说“那些为法处所摄的法”,实不可如此言说。因就法处而言,无一法以任何摄而被摄,以其为异类蕴与涅槃之集合故;且以蕴摄论,它自身并不成为自身之能摄;又以处摄、界摄论,亦无能摄性——此理趣已示,意谓“以法处之计数而计”。而“那些……被取”等语,乃显示:排除那些显示与识混杂的法处一分之神足等句、显示与粗色混杂的色蕴等句、全然不显法处之识蕴及眼处等句,以及显示完整法处之法处等句后,所取者乃显示法处一分、且不与他处混杂之句。显示巴利原文
Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ye dhammāyatanena saṅgahitā’’ti, taṃ na sakkā vattuṃ. Dhammāyatanena hi na koci dhammo kenaci saṅgahena saṅgahito atthi visabhāgakkhandhanibbānasamudāyattā , khandhasaṅgahena sayameva attano saṅgāhakaṃ na hotīti āyatanadhātusaṅgahehi ca saṅgāhakattābhāvatoti dassitoyaṃ nayoti etassa dhammāyatanagaṇanena gaṇitāti attho. Yāni…pe… gahitānīti etena viññāṇasammissaṃ dhammāyatanekadesaṃ dīpentāni iddhipādādipadāni, oḷārikarūpasammissaṃ dīpentāni rūpakkhandhādipadāni, sabbena sabbaṃ dhammāyatanaṃ adīpentāni viññāṇakkhandhacakkhāyatanādipadāni, sakaladhammāyatanadīpakāni dhammāyatanādipadāni ca vajjetvā dhammāyatanekadesaṃ aññāyatanena asammissaṃ dīpentāni gahitānīti dasseti.
4. 第四法门:以所摄释所摄之词句解释显示巴利原文
4. Catutthanayo saṅgahitenasaṅgahitapadavaṇṇanā
191 在“已摄者所摄”的词句解说中:正如第二、第三理趣那样,由于三种摄的“摄”与“不摄”活动存在差别,而说为“以已摄者摄未摄者”、“以未摄者摄已摄者”;但第四、第五理趣并非如此。因为,正是依于“摄”的活动而说“以已摄者摄已摄者”,正是依于“不摄”的活动而说“以未摄者摄未摄者”。因此,在没有“摄”的活动差别时,这两种理趣是依于“已摄法”与“未摄法”的差别而建立的。在此,对于某个已摄的特定法,又被另一个已摄的特定法所摄的“以已摄者摄已摄者”,应就其“被摄性”而设问与回答。为了首先显示如此确定的内容,他说:“那些被集谛……蕴摄所摄的法,那些法又被那些……蕴摄所摄的法所摄。”在此,那些以三种摄都不是能摄者的法,如色蕴、识蕴、法处、苦谛等;那些以处摄、界摄两种摄不是能摄者的法,如眼处等;那些只以蕴摄一种或以界摄一种不是能摄者的法,如受等蕴、灭谛、命根等,以及眼识界等——这些法由于有“非能摄性”,故不作为能摄者而被举出。然而,那些以三种摄都是能摄者的法,由于没有“非能摄性”,故在此被举出。因为,即使是被它们所摄……显示巴利原文
191. Saṅgahitenasaṅgahitapadaniddese yasmā yathā dutiyatatiyanayā tiṇṇaṃ saṅgahānaṃ saṅgahaṇāsaṅgahaṇappavattivisesena ‘‘saṅgahitena asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena saṅgahita’’nti ca uddiṭṭhā, nevaṃ catutthapañcamā. Saṅgahaṇappavattiyā eva hi saṅgahitena saṅgahitaṃ uddiṭṭhaṃ, asaṅgahaṇappavattiyā eva ca asaṅgahitena asaṅgahitanti, tasmā saṅgahaṇappavattivisesavirahe saṅgahitadhammāsaṅgahitadhammavisese nissitā ete dve nayāti ettha kenaci saṅgahitena dhammavisesena puna saṅgahito dhammaviseso saṅgahitena saṅgahito saṅgahitatāya pucchitabbo vissajjitabbo ca, tameva tāva yathāniddhāritaṃ dassento ‘‘samudayasaccena ye dhammā khandha…pe… saṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā khandha…pe… saṅgahitā’’ti āha. Ettha ca ye tīhipi saṅgahehi na saṅgāhakā rūpakkhandhaviññāṇakkhandhadhammāyatanadukkhasaccādīni viya, ye ca dvīhāyatanadhātusaṅgahehi asaṅgāhakā cakkhāyatanādīni viya, ye ca ekena khandhasaṅgaheneva dhātusaṅgaheneva ca na saṅgāhakā vedanādikkhandhanirodhasaccajīvitindriyādīni viya cakkhuviññāṇadhātādayo viya ca, te dhammā saṅgāhakattābhāvasabbhāvā saṅgāhakabhāvena na uddhaṭā, tīhipi pana saṅgahehi ye saṅgāhakā, te saṅgāhakattābhāvābhāvato idha uddhaṭā. Tehi saṅgahitāpi hi ekantena attano saṅgāhakassa saṅgāhakā honti, yassa puna saṅgaho pucchitabbo vissajjitabbo cāti.
而在注释书中,“以完整的蕴等词”的意思是:以作为完整能说者的色蕴等词。至于所说的“若摄取了自身的能摄者后,又再以那同一个能摄者而进入摄”,不能这样解释为“以那个蕴等词”,也不能说“那样的话,就没有别的所摄了”。因为,并非以那个摄了某法的能摄者来问、答那个能摄者本身的摄,也不是问、答那个被摄者本身的摄,而是问、答被那个能摄者所摄者的摄。如同受与声既是蕴也是处,微细色却不是这样——它只是蕴和处的一部分,因此不说“或微细色的一部分”,而说“或微细色”。在一切处,都应连接“不与其它混杂”之义。又,所说的“那同一个被那些以蕴等的方式所摄的法,是就那些法而说的”,也不能那样说。因为,在此并非以已摄者来问、答已摄者的“以已摄者所摄”,而是问、答“摄”本身。因此,“以一个蕴”的意思是“以一个蕴的计数”,这才是此处的意思,而不是指“以能摄者”。因为,一个蕴并不是自己一部分的能摄者。显示巴利原文
Aṭṭhakathāyaṃ pana sakalena hi khandhādipadenāti sakalavācakena rūpakkhandhādipadenāti attho. Yaṃ panetaṃ vuttaṃ ‘‘yaṃ attano saṅgāhakaṃ saṅgaṇhitvā puna teneva saṅgahaṃ gaccheyyā’’ti, taṃ tena khandhādipadenāti evaṃ ayojetvā taṃ aññaṃ saṅgahitaṃ nāma natthīti evaṃ na sakkā vattuṃ. Na hi yena yaṃ saṅgahitaṃ, teneva tassa saṅgaho pucchito vissajjito, na ca tasseva, atha kho tena saṅgahitassāti. Yathā vedanā saddo ca khandho āyatanañca, na evaṃ sukhumarūpaṃ, taṃ pana khandhāyatanānaṃ ekadesova, tasmā ‘‘sukhumarūpekadesaṃ vā’’ti avatvā ‘‘sukhumarūpaṃ vā’’ti vuttaṃ. Sabbattha ca aññena asammissanti yojetabbaṃ. Yampi cetaṃ vuttaṃ ‘‘tadeva yehi dhammehi khandhādivasena saṅgahitaṃ, te dhamme sandhāyā’’ti, tampi tathā na sakkā vattuṃ. Na hi saṅgahitena saṅgahitassa saṅgahitena saṅgaho ettha pucchito vissajjito ca, atha kho saṅgahova, tasmā ekena khandhenāti ekena khandhagaṇanenāti ayamevettha attho, na saṅgāhakenāti. Na hi eko khandho attano ekadesassa saṅgāhakoti.
5. 第五法门:为不摄者所不摄之词义解释显示巴利原文
5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
193 在“未被摄者所不摄”的词句解说中,也应依已确定之法,按前述方式理解所示之法。在此,那些与极微细色、识俱行的法聚——即苦谛、不可见、无对、与心所近似的那些法——虽存在,但由于某些法以一或二种摄法而不可摄,且不存在以三种摄法亦不可摄者,所以它们并非摄法圆满的能摄者;又因它们不像无记法那样,以任何摄法皆不可摄,所以它们并非全然不能摄者。因此,它们不以“不能摄者”的身份被举出;而其他法则依相反之理被举出。显示巴利原文
193. Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddesepi vuttanayeneva yathāniddhāritadhammadassanaṃ veditabbaṃ. Ettha ca sasukhumarūpaviññāṇasahitadhammasamudāyā ye te dukkhasaccaanidassanaappaṭighaacetasikānupādāsadisā satipi ekena dvīhi vā saṅgahehi kesañci asaṅgāhakatte tīhipi asaṅgahetabbassa abhāvato paripuṇṇasaṅgahāsaṅgāhakā na honti, abyākatadhammasadisā kenaci saṅgahena asaṅgahetabbabhāvato asaṅgāhakā eva na honti, tena te asaṅgāhakabhāvena na uddhaṭā, itare pana tabbipariyāyena uddhaṭāti.
对于注释书中所说“以此种词句,涅槃不会仅成为蕴的摄集”,那是针对苦谛而说。而在不可见、无对的非能摄者中,涅槃是被包含其中的,但涅槃本身并非它们的不能摄者。依同类回答合并之后,与信等一同,如此则与第二问等结合,初问、名色问等全部成为三十四,这是其义。所谓“正是那个”,是指问中所提出的词,即色蕴等差别词,并非指被确定下来而应问的法。因为那些法是以特相被显示的,而非以词句来显示其自性。此处,“正是那个”中的“eva”一词应这样理解:并非那个有时成为“被摄者所不摄”,而是为了显示所提出者于“被摄者所不摄”上的决定性,以及其他者的非决定性。因为在“正是那个,被那些所不摄”这一句中,可以补充“决定地”这一省略语。或者,“正是那个”中的“eva”一词,是为了确定所提出者——即问中所提出者——正是如此这般地被那些所不摄,从而确定其“被摄者所不摄”的性质,并非为了遮止其他者的“被摄者所不摄”性,应当如此看待。因为问中所提出者,无论是与其他法俱行还是不俱行,都成为“被摄者所不摄”。色蕴等是与其他法俱行的,而识蕴等显示巴利原文
Yaṃ pana aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tādisena hi padena nibbānaṃ khandhasaṅgahamattaṃ na gaccheyyā’’ti vuttaṃ, taṃ dukkhasaccaṃ sandhāya vuttaṃ. Anidassanaappaṭighesu pana asaṅgāhakesu nibbānaṃ antogadhaṃ, na ca tadeva tassa asaṅgāhakanti. Sadisavissajjanānaṃ vasena samodhānetvā katehi saddhinti evaṃ katehi dutiyapañhādīhi saddhiṃ paṭhamapañhanāmarūpapañhādayo sabbepi catuttiṃsa hontīti attho. Yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ, tadevāti rūpakkhandhādivisesakapadaṃ vadati, na niddhārite pucchitabbadhamme. Te hi lakkhaṇato dassitā, na padena sarūpatoti. Tattha tadevāti eva-saddena na taṃ kadāci saṅgahitena asaṅgahitaṃ na hotīti uddhaṭasseva asaṅgahitenaasaṅgahitabhāve niyatataṃ aññassa ca aniyatataṃ dassetīti veditabbaṃ. ‘‘Tadeva yehi asaṅgahita’’nti ettha hi ‘‘niyamato’’ti sakkā vacanaseso yojetunti. Atha vā tadevāti pucchāya uddhaṭameva evaṃpakārameva hutvā yehi asaṅgahitanti tassa pucchāya uddhaṭabhāvena evaṃ asaṅgahitenaasaṅgahitabhāvaniyamanattho eva-saddo, na aññassa asaṅgahitenaasaṅgahitatānivāraṇatthoti daṭṭhabbo. Pucchāya uddhaṭañhi aññasahitaṃ asahitañca asaṅgahitena asaṅgahitaṃ hoti. Rūpakkhandhādīni hi aññasahitāni viññāṇakkhandhādīni asahitānīti.
“其余的是被摄者”这一句应理解为:其余的并非不被摄者。意思是:那些色法虽与那些识法一同,以三种摄法而成为不被摄者,但在问中被提出时,它们自身以三种摄法而成为不能摄者,因此成为不被摄者。因为未被提出的受等,实际上也是不被摄者。在此,第一种理趣中说受等也不被识所摄,第二种理趣中则说唯色法如此,这是差别所在。因为受等仅不被色与识以蕴等摄法所摄,意思是:它们不被粗色与识以三种摄法所摄。此处,“色”一词包含了色的一部分。显示巴利原文
Avasesā saṅgahitāti idaṃ avasesā asaṅgahitā na hontīti evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tehipi viññāṇadhammehi te rūpadhammāva tīhi saṅgahehi asaṅgahitāti pucchāya uddhaṭā tīhipi saṅgahehi asaṅgāhakā hutvā asaṅgahitāti adhippāyo. Anuddhaṭā vedanādayopi hi asaṅgahitā evāti. Ettha ca paṭhame naye vedanādayopi viññāṇena asaṅgahitāti vuttā, dutiye rūpadhammāvāti ayaṃ viseso. Vedanādayo hi rūpaviññāṇeheva khandhādisaṅgahena asaṅgahitāti oḷārikarūpehi viññāṇena ca tīhipi saṅgahehi asaṅgahitāti attho. Rūpekadeso hi ettha rūpaggahaṇena gahitoti.
196 在第四问中,“眼界与受等四者”这一句里,应以“眼界”一词显示问中所提出的不能摄者。然而,被眼界所不摄的十个粗显处,并非只有眼界本身。“色与法处”等句中,那些以三种摄法皆不被摄的法,正是识本身;而由彼不被摄者所不摄的、除识之外的一切法,则总括了那些法。因为同类回答应总括一处而显示。在此,当以初色蕴将同类回答总括一处显示时,其他不同类的回答便以理趣的给予而显示。因此说:“色与法处……乃至……以另一种方式略说而显示。”其中,“二有”是指无想有情一蕴有。“二”是就外所取法而说。那个用以限定应问与应答的“不被摄者所不摄”的不能摄者,即色蕴等,由于是彼问与答的所依,故称为“境”;而对于所示的总摄,由于仅是理趣的给予,故称为“理趣”。另有异读作“dvevīsanayo cā”,其意为:此理趣具有二十二句。显示巴利原文
196. Catutthapañhe cakkhāyatanaṃ vedanādīhi catūhīti ettha cakkhāyatananti etena pucchāya uddhaṭaṃ asaṅgāhakaṃ dassetīti daṭṭhabbaṃ. Cakkhāyatanena pana asaṅgahitena asaṅgahitāni dasa oḷārikāyatanāni na cakkhāyatanamevāti. ‘‘Rūpañca dhammāyatana’’ntiādinā yehi dhammehi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitaṃ taṃ viññāṇameva hoti, asaṅgahitena tena asaṅgahitañca viññāṇavajjaṃ sabbaṃ teva dhamme udāneti. Sadisavissajjanā hi ekato udānetvā dassetabbā. Tattha paṭhamena rūpakkhandhena sadisavissajjanesu ekato udānetvā dassitesu aññe visadisavissajjanā nayadānena dassitā honti. Tenāha ‘‘rūpañca dhammāyatananti…pe… aññenākārena saṅkhipitvā dassitā’’ti. Tattha dve bhavāti asaññekavokārabhavā. Dveti bāhirupādādhamme eva sandhāya vuttaṃ. Yena asaṅgāhakena asaṅgahitena asaṅgahitaṃ pucchitabbaṃ vissajjitabbañca paricchijjati, so rūpakkhandhādiko tassa pucchāvissajjanānañca nissayabhāvato ‘‘visayo’’ti vutto, yathādassitassa pana uddānassa nayadānamattattā ‘‘nayo’’ti vuttaṃ. ‘‘Dvevīsanayo cā’’tipi pāṭho, dvevīsapadiko esa nayo cāti attho.
6. 第六法门:相应与不相应之词义解释显示巴利原文
6. Chaṭṭhanayo sampayogavippayogapadavaṇṇanā
228 于相应句与不相应句中,所谓“凡所得与凡不得,一切皆为问所摄”,应知这并非就色蕴等词而言,而是就相应词与不相应词而言。因为在色蕴等中,凡不得法处等词者,在问中亦未被摄取。然而,相应词虽在色蕴等中不可得,却以“色蕴与几何……相应”的方式被问所摄;于受蕴等中则属可得。而不相应词则于一切处皆可得。又,色法与色或涅槃之间,以及涅槃与色之间,并无所谓相应,因为不存在俱生等共通性。当遮止相应时,由于缺乏彼共通性,亦即这些的异共通性,故不相应也已被遮止,应作如此理解。因为在四蕴中存在的俱生等性,是它们彼此间的共通性;而它们与色、涅槃之间,以及色、涅槃与它们之间,则是异共通性。然而,色的一部分或涅槃,并不具有那种俱生等性;由此,色的一部分与色的一部分、涅槃之间,以及涅槃与色之间,才成为异共通性。正因如此,才说“与这四者不相应”。显示巴利原文
228. Sampayogavippayogapade yaṃ labbhati, yañca na labbhati, taṃ sabbaṃ pucchāya gahitanti idaṃ na rūpakkhandhādīni padāni sandhāya vuttaṃ, atha kho sampayogapadaṃ vippayogapadañcāti veditabbaṃ. Rūpakkhandhādīsu hi yaṃ dhammāyatanādipadaṃ na labbhati, taṃ pucchāyapi na gahitaṃ. Sampayogapadaṃ pana rūpakkhandhādīsu alabbhamānampi ‘‘rūpakkhandho katihi…pe… sampayutto’’ti evaṃ pucchāya gahitaṃ, vedanākkhandhādīsu labbhamānaṃ, vippayogapadaṃ pana sabbattha labbhamānamevāti. Rūpadhammānaṃ pana rūpena nibbānena vā, nibbānassa ca rūpena saddhiṃ sampayogo nāma natthīti ekuppādādisabhāgatāya abhāvato sampayogaṃ nivārentena sā eva ekuppādāditā etesaṃ visabhāgatāti tadabhāvato vippayogopi nivārito eva hotīti daṭṭhabbo. Catūsu hi khandhesu vijjamānā ekuppādāditā tesaṃ aññamaññaṃ sabhāgatā hoti rūpanibbānehi tesaṃ tehi ca rūpanibbānānaṃ visabhāgatā ca, na ca rūpekadesassa nibbānassa vā sā ekuppādāditā atthi, yā rūpekadesena rūpekadesanibbānānaṃ nibbānena ca rūpassa visabhāgatā siyā. Teneva ‘‘catūhi vippayogo’’ti vuttanti.
所谓“七识界中,与任何一界都不相离系”,意思是:如同色有以三识界显示不与它们离系的无有所缘的杂合法,非异熟非异熟法法以五识界显示,无寻无伺界以一界显示那样,若不如此显示,而说与任何一界都不相离系却又不存在这样的不相离系,那么它们就与所有七界相应,或者那七界也显示与它们相应——这是意趣所在。因为“不相离系”指的是那些并非离系的法,即诸法,而不是指相应法。由此,那些由它们显示为相应的法处等句,显示为不可说相应或离系状态的无心所等句,显示为不可说相应的苦谛等句——所有这些显示无有所缘杂合法的句子,都被说为不被包含。因为在无有所缘的杂合、一切识界、与彼相应以及此二者的集合中,于蕴、处、界之内,根本没有任何相应或离系。显示巴利原文
Sattasuviññāṇadhātūsu ekāyapi avippayutteti yathā rūpabhavo tīhi viññāṇadhātūhi, nevavipākanavipākadhammadhammā pañcahi, avitakkaavicārā ekāya vippayutte anārammaṇamissake dhamme dīpenti, evaṃ adīpetvā ekāyapi vippayutte ahonte sattahipi sampayutte sattapi vā tā dīpentīti adhippāyo. Avippayutteti hi ye vippayuttā na honti, te dhammeti vuttaṃ hoti, na sampayutteti. Tena yāni tāhi sampayutte dīpenti dhammāyatanādipadāni, yāni ca sampayuttavippayuttabhāvehi navattabbaṃ dīpenti acetasikādipadāni, yāni ca sampayuttanavattabbāni dīpenti dukkhasaccādipadāni, tesaṃ sabbesaṃ anārammaṇamissakadhammadīpakānaṃ aggahaṇaṃ vuttaṃ hoti. Na hi anārammaṇamissakasabbaviññāṇadhātutaṃsampayuttatadubhayasamudāyānaṃ khandhāyatanadhātūsu kenaci sampayogo vippayogo vā atthīti.
若如此,则在“以不相离系解说不相离系”的句子的解释中,就不应说“那些与善法不相离系的法,那些与那些法不相离系的法”。难道不善、无记法不是无有所缘的杂合,亦非两者(相应与离系)的法吗?并非如此,因为如前所述的集合,仅在蕴等中才说没有相应与离系。蕴等是彼之一部分,也是彼之一部分与其他的集合,而由于集合与部分没有区分,所以没有同分性与异分性,因此它们与蕴等没有相应与离系。然而,善法由不善、无记法所区分,那些不善、无记法也由善法所区分,它们之间不是集合与部分的关系,也不是一部分与另一部分集合的关系。因此,不涉及蕴等,仅以“不相离系性”来显示所确定的法时,善法与其余法之间,以及其余法与善法之间的离系并非不存在,因为异分性确实存在。所以,说它们彼此不相离系。这个道理适用于所有这类情况。显示巴利原文
Yadi evaṃ vippayuttenavippayuttapadaniddese ‘‘kusalehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā’’ti na vattabbaṃ. Akusalābyākatā hi anārammaṇamissobhayadhammāti? Na, yathāvuttasamudāyānaṃ khandhādīheva sampayogavippayogābhāvavacanato. Khandhādayo hi tadekadesā tadekadesaññasamudāyā ca, samudāyekadesānañca vibhāgābhāvato na sabhāgavisabhāgatā atthi, tena tesaṃ khandhādīhi sampayogavippayogābhāvo hoti. Kusalā pana dhammā akusalābyākatehi vibhattā, te ca kusalehi, na tesaṃ samudāyekadesabhāvo tadekadesaññasamudāyabhāvo vā, tasmā khandhādīni anāmasitvā vippayuttatāmattena yathāniddhāritadhammadassane kusalehi itaresaṃ, itarehi ca kusalānaṃ vippayogo na na hoti visabhāgatāsabbhāvatoti tesaṃ aññamaññavippayuttatā vuttā. Esa nayo sabbesu evarūpesu.
然而,在摄颂中,“十八以及此后”一句应作“十六”;“二十三”一句也应作“二十一”。于一切处,那些无时间相续差别、含摄众多法的行蕴、法处、法界之一分,如集谛、受蕴等;部分与无有所缘法相杂的,如四神足等;不与有所缘法相杂的,如色蕴等;以及与有所缘法相杂的,皆依相应与离系的状态,由同一时间相续及部分别异而得以区分,如此被把握。因此,它们与那些由种种一分别异所区分的法,依合适的方式而获得相应与离系。因为它们确实具有同生等性、同分性与异分性。因此,于各处说“与一蕴、一处、一界在某些方面相应”,以及“与一处、一界在某些方面不相离系”。然而,受、想、识蕴仅是异时之集合,现起者仅是各别单法。因此,由于没有可区分的同一时间者,乐根等不对受蕴作区分,眼识界等也不对识蕴和意处作区分。因此,没有说“乐根与一蕴在某些方面不相离系”,“眼识界与一蕴、一处在某些方面不相离系”等。然而,识虽无蕴、处的区分,但由界的区分而被区分,所以说“眼识界……乃至……意识界与十六界不相离系”。同样地,对于由根显示巴利原文
Uddāne pana aṭṭhārasa tato pareti idaṃ ‘‘soḷasā’’ti vattabbaṃ, tevīsanti idañca ‘‘ekavīsa’’nti. Sabbattha ca kālasantānabhedarahitārahitabahudhammasamodhānānaṃ saṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūnaṃ ekadesā samudayasaccavedanākkhandhādayo ekadesasammissā ca iddhipādādayo anārammaṇehi asammissā rūpakkhandhādayo ca sārammaṇehi asammissā sampayogīvippayogībhāvena samānakālasantānehi ca ekadesantarehi vibhattā eva gahitāti tehi te kehici ekadesantarehi vibhattehi yathāyogaṃ sampayogaṃ vippayogañca labhanti. Atthi hi tesaṃ ekuppādāditā sabhāgatā visabhāgatā cāti. Tena tattha tattha ‘‘ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutta’’nti ca, ‘‘ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutta’’nti ca vuttaṃ. Bhinnakālasamudāyā eva pana vedanāsaññāviññāṇakkhandhā vattamānā ca ekekadhammā eva, tasmā tesaṃ samānakālassa vibhajitabbassa abhāvato na sukhindriyādīni vedanākkhandhassa vibhāgaṃ karonti, cakkhuviññāṇadhātādayo ca viññāṇakkhandhassa manāyatanassa ca. Tena ‘‘sukhindriyaṃ ekena khandhena kehici vippayutta’’nti, ‘‘cakkhuviññāṇadhātu ekena khandhena ekenāyatanena kehici vippayuttā’’ti ca evamādi na vuttaṃ, khandhāyatanavibhāgavirahitampi pana viññāṇaṃ dhātuvibhāgena vibhattameva vuttanti ‘‘cakkhuviññāṇadhātu…pe… manoviññāṇadhātu soḷasahi dhātūhi vippayuttā’’ti vuttaṃ, evamevaṃ indriyavibhāgena vibhattānaṃ sukhindriyādīnaṃ ‘‘sukhindriyena ye dhammā vippayuttā’’tiādīsu yathāyogaṃ vippayogo daṭṭhabbo, nāvibhattassa vedanākkhandhassāti.
235 235. 若问:如同针对与彼相应之状态而说“集谛与三蕴相应”,为何不针对与彼离系之状态而说“与三蕴不相离系”呢?答:因为与那些未被区分的蕴说离系,是不合理的。当有区分时,可以说集谛与乐根、苦根、忧根,以及与除意识界之外的其他识界不相离系,因为通过区分,异分性已被含摄,这样说才合理。然而,与没有区分的受蕴等说离系则不合理,因为当它们存在时,存在的集谛并没有异分的状态。因为,任何如同未生起的诸法那样,没有“所触及时分差别”的有为法、应被举出的法,是依于现在的状态,以相应与离系的状态而被举出。而那个集谛,正是依于那些没有区分的蕴等有为法的现在状态,由于没有“所触及时分差别”而存在,所以必须被依止。因为,不存在者与不存在者,不存在者与存在者,存在者与不存在者之间没有相应。然而,当把握了显示“不存在性”等的差别时,离系也就因此把握了异分性。但是,当差别未被把握时,由于通过彼彼把握,异分性未被把握,在同分性存在时,由于从诸法的存在性来限定同分,存在性被显示,因此,称为“同生等状态”的同分性也就被显示巴利原文
235. Yathā taṃsampayogībhāvaṃ sandhāya ‘‘samudayasaccaṃ tīhi khandhehi sampayutta’’nti vuttaṃ, evaṃ taṃvippayogībhāvaṃ sandhāya ‘‘tīhi khandhehi vippayutta’’nti kasmā na vuttanti ce? Avibhāgehi tehi vippayogavacanassa ayuttattā. Vibhāge hi sati samudayasaccaṃ sukhadukkhadomanassindriyehi manoviññāṇadhātuto aññaviññāṇadhātūhi vippayuttanti yuttaṃ vattuṃ vibhāgeneva visabhāgatāya saṅgahitattā, vibhāgarahitehi pana vedanākkhandhādīhi na yuttaṃ, tehi vijjamānehi vijjamānassa samudayassa visabhāgabhāvābhāvato. Yañhi anuppannā dhammā viya āmaṭṭhakālabhedaṃ na hoti saṅkhataṃ uddharitabbaṃ, taṃ paccuppannabhāvaṃ nissāya sampayogīvippayogībhāvena uddharīyati, tañca vibhāgarahitehi khandhādīhi saṅkhatehi paccuppannabhāvameva nissāya anāmaṭṭhakālabhede atthitāya eva nissitabbattā. Avijjamānassa hi avijjamānena, avijjamānassa ca vijjamānena, vijjamānassa ca avijjamānena sampayogo natthi, vippayogo pana avijjamānatādīpake bhede gahite teneva visabhāgatāpi gahitā evāti hoti . Bhede pana aggahite tena tena gahaṇena visabhāgatāya aggahitattā sati sabhāgatte vijjamānatāya eva dhammānaṃ sabhāgassa paricchindanato vijjamānatā dassitāti ekuppādādibhāvasaṅkhātā sabhāgatāpi gahitā eva hoti. Tassā ca gahitattā sampayogova labbhati, na vippayogo, tasmā samudayasaccaṃ vedanākkhandhādīhi sampayuttattena vuttaṃ, na vippayuttattenāti. Esa nayo maggasaccādīsupīti.
262 注释书言“除第二禅之思惟外,其余唯是无寻有伺”,此为显示:那些在部分心生起中如寻一般不懈怠的胜解,在此即被意指为“无寻有伺”。正因如此,在紧接着的方法中,它们与集谛性质相同,故不被纳入“有寻有伺”之中。在第十种摄尽方法中,亦说明它们与那些不相应的法不相应,以及与那些不相应的十六界不相应,并被纳入十八界。然而,即使将它们归入与寻俱行,由于它们全都与伺相应,也可说“与某一蕴及某些法相应”。因为那个集合体除伺之外,不与任何其他法相应。事实上,集合体中一部分的寻与伺之外的其他法相应,并不等于集合体相应。正如在不同心识生起中,神足的部分与三蕴相应,并不等于神足的集合体相应,此处亦应如此理解。然而,正如在那些神足中,没有任何一个不与受蕴、想蕴及行蕴的一部分相应,故说集合体与它们相应;同样地,在此,由于不存在任何不与伺相应的无寻有伺法,故不能说集合体不与伺相应。因为无寻有伺法的相应性,并非如见所断因等那样不可言说。正如在见所断因中,有些与行蕴的一部分——无明相应,有些不相应,因此集合体不与显示巴利原文
262.‘‘Dutiyajjhānavicārañhi ṭhapetvā sesā avitakkavicāramattā’’ti aṭṭhakathāvacanaṃ ye padhānā vitakko viya koṭṭhāsantaracittuppādesu alīnā, te eva idha avitakkavicāramattāti adhippetāti dasseti. Teneva hi anantaranaye samudayasaccena samānagatikā na savitakkasavicārehīti te na gahitā. Dasamosānanayesu ca tehi vippayuttehi vippayuttānaṃ tehi vippayuttānañca soḷasahi dhātūhi vippayogo aṭṭhārasasaṅgahito ca vutto. Vitakkasahitesupi pana tesu gahitesu sabbepi te vicārena sampayuttāti ‘‘ekena khandhena kehici sampayuttā’’ti sakkā vattuṃ. So hi samudāyo vicāraṃ vajjetvā aññena kenaci sampayutto na hoti. Na hi tadekadesassa vitakkassa vicārato aññena sampayogo samudāyassa hoti. Yathā nānācittuppādesu uppajjamānānaṃ iddhipādānaṃ samudāyassa iddhipādassa ekadesānaṃ tīhi khandhehi sampayogo samudāyassa na hoti, evamidhāpi daṭṭhabbaṃ. Yathā pana tesu ekopi vedanāsaññākkhandhehi saṅkhārakkhandhekadesena ca asampayutto nāma natthīti samudāyassa tehi sampayuttatā vuttā, evamidhāpi vicārena asampayuttassa avitakkavicāramattassa kassaci abhāvato samudāyassa tena sampayuttatā na na sakkā vattuṃ. Na hi avitakkavicāramattānaṃ dassanenapahātabbahetukādīnaṃ viya sampayuttatā na vattabbā. Yathā hi dassanenapahātabbahetukesu keci saṅkhārakkhandhekadesena mohena sampayuttā, keci asampayuttāti na samudāyo tena sampayutto, nāpi añño koci dhammo atthi, yena so samudāyo sampayutto siyāti ‘‘dassanenapahātabbahetukā dhammā sampayuttāti natthī’’ti vuttaṃ, evaṃ bhāvanāyapahātabbahetukasahetukādayopi. Na panevaṃ yena avitakkavicāramattasamudāyo sampayutto siyā, taṃ natthi avitakkavicāramattesu kassaci vicārena asampayuttassa abhāvā, tasmā te ‘‘sampayuttā’’ti na na vattabbāti. Sabbattha ca ekadhammepi kehicīti bahuvacananiddeso saṅkhāya aniyamitattā katoti veditabbo.
7. 第七法门:与相应者不相应之词义解释显示巴利原文
7. Sattamanayo sampayuttenavippayuttapadavaṇṇanā
306 在解说“与相应者不相应”的词句时,色蕴等因不与它们相应,故未予纳入。集谛等虽与它们相应,然与相应者不相应的诸法,因与蕴等并非“不相应”之关系,故亦未予纳入。须知,与集谛相应的贪俱心生起所不相应的其他法,与蕴等中的任何法皆非“不相应”之关系。问:那些心生起本身不就是四蕴、一个半处、一个半界,因此应说与它们不相应吗?答:并非如此,因为那些法是其他法的蕴等。须知,那些法并非仅是四蕴,而是它们以及其他法,一个半处、界亦同。再者,其他集合体与它们不相应,因为集合体的一部分与另一部分集合体之间,并无“不相应”的关系。此理亦适用于道谛、乐根等项。即使在无寻有伺的诸法中,若意指其全部,由于其与有寻有伺性质相同,我看不出有什么理由不将其纳入。显示巴利原文
306. Sampayuttenavippayuttapadaniddese rūpakkhandhādayo tehi sampayuttābhāvato na gahitā. Samudayasaccādīni satipi tehi sampayutte, sampayuttehi ca vippayutte sampayuttenavippayuttānaṃ khandhādīhi vippayogābhāvato. Na hi samudayasaccena sampayuttehi lobhasahagatacittuppādehi vippayuttānaṃ tato aññadhammānaṃ khandhādīsu kenaci vippayogo atthi. Nanu ca te eva cittuppādā cattāro khandhā aḍḍhadutiyāni āyatanāni aḍḍhadutiyā dhātuyo ca hontīti tehi vippayogo vattabboti? Na, tadaññadhammānaṃ khandhādibhāvato. Na hi te eva dhammā cattāro khandhā, atha kho te ca tato aññe ca, tathā aḍḍhadutiyāyatanadhātuyopi. Na ca tadaññasamudāyehi aññe vippayuttā honti samudāyekadesānaṃ ekadesaññasamudāyānañca vippayogābhāvato. Esa nayo maggasaccasukhindriyādīsu. Avitakkavicāramattesupi niravasesesu adhippetesu tesaṃ savitakkasavicārasamānagatikattā aggahaṇe kāraṇaṃ na dissati.
而在注释书中,“像这样的”一词,意指:如同在色蕴中不适合作答,在其他任何不适合作答之处,因不适合作答而被称为“像这样的”,应知其所以然并非因为没有相应。而“那些显示与法界相应的法的词句”,以此指示受蕴等词句;“识不与其它混合”,则指示识蕴、意处等词句。于此,“不与其它混合”的意思是:不与不相应的法相混合。因为即使是不苦不乐受相应的词句,在此处也被纳为显示与相应法混合的识。以此特征显示:只有像这样的词句才被纳入,但并非所有像这样的词句都被纳入了,因为集谛、神足等词句并未被包含在内。古本有“然后触七法、心与相应词句七种”的读法,然觉此有缺漏,故改为“然后触七法,三法中七种,大中亦然”的读法。显示巴利原文
Aṭṭhakathāyaṃ pana evarūpānīti yathā rūpakkhandhe vissajjanaṃ na yujjati, evaṃ yesu aññesupi na yujjati, tāni vissajjanassa ayogena ‘‘evarūpānī’’ti vuttāni, na sampayuttābhāvenāti daṭṭhabbaṃ. Yāni pana padāni dhammadhātuyā sampayutte dhamme dīpentīti etena vedanākkhandhādipadāni dasseti, viññāṇañca aññena asammissanti viññāṇakkhandhamanāyatanādipadāni. Tattha aññena asammissanti asampayuttena asammissanti attho. Adukkhamasukhāyavedanāyasampayuttapadānipi hi sampayuttehi sammissaviññāṇadīpakāni idha gahitānīti. Etena ca lakkhaṇena evarūpāneva gahitānīti dasseti, na evarūpāni gahitānevāti samudayasaccādiiddhipādādipadānaṃ asaṅgahitattā. ‘‘Atha phassasattakaṃ cittaṃ saha yuttapadehi sattā’’ti purāṇapāṭho, ayaṃ pana ūnoti katvā ‘‘atha phassasattakaṃ, tike tayo satta mahantare cā’’ti pāṭho kato.
309 “依与问中所举之词不相应的法”,此句意谓:与问中所举之词相应的法所不相应的那些法,即与彼不相应。在巴利摄颂中,“与意相应的两种,即寻与伺”,这是指示与意界绝对相应的两种——寻与伺,从而呈现了有寻词与有伺词。显示巴利原文
309.Pucchāya uddhaṭapadeneva saddhiṃ vippayuttānaṃ vasenāti idaṃ pucchāya uddhaṭapadena sampayuttehi vippayuttā tena saddhiṃ vippayuttā hontīti katvā vuttaṃ. Pāḷiuddānagāthāyaṃ dve ca manena yuttā, vitakkavicāraṇāti manodhātuyā ekantasampayuttā dve vitakkavicārāti savitakkapadaṃ savicārapadañca dasseti.
8. 第八法门:与不相应者相应之词句解释显示巴利原文
8. Aṭṭhamanayo vippayuttenasampayuttapadavaṇṇanā
317 在“与不相应者相应”一词的解说中,由于并不存在如所确定的“与色蕴等不相应者相应”之法,因此不说“与色蕴不相应的那些法,与那些法相应的那些法”,而是说“与色蕴不相应的那些法,那些法与几蕴……相应?无”。由此显示:因为与色蕴不相应的法不与任何蕴等相应,所以如所确定的“与不相应者相应”根本不存在,更何况它与蕴等再相应呢。显示巴利原文
317. Vippayuttenasampayuttapadaniddese rūpakkhandhādīhi vippayuttenasampayuttameva yathāniddhāritaṃ natthīti ‘‘rūpakkhandhena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā’’ti avatvā ‘‘rūpakkhandhena ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi…pe… sampayuttāti natthī’’ti vuttaṃ. Tena rūpakkhandhena vippayuttānaṃ kenaci khandhādinā sampayogābhāvato yathāniddhāritaṃ vippayuttenasampayuttameva natthi, kuto tassa puna khandhādīhi sampayuttatāti dasseti.
9. 第九理路:关于“与相应者相应”之句的解释显示巴利原文
9. Navamanayo sampayuttenasampayuttapadavaṇṇanā
319 在“与相应者相应”之句的注释中,“以蕴等的方式”应视为一个复合词,意为“以某蕴等的方式”。而“正是它的”意为“正是该蕴等的”。这里要表达的是:在此处所说的“相应”,是指在色蕴等无诤法中,与受蕴等相应的那些法,进而再询问该受蕴等与蕴等之间的相应关系后所作出的解答。因为它与自相应的法相应,故被确定为“与相应者相应”。而“或者与色”这一句,应理解为也说明了与灭谛、非缘、无为法的不相应;同样地,“或者与色混合者”这一句,也说明了与无执取、非执取等以及涅槃混合者的不相应。因为后面会说到:“然而涅槃,唯属微细色一类”。所谓“与一切色蕴所摄持者”,是说唯与现在法有相应可得,因此即不舍弃现在法中的任何一法,而与无缺的四蕴所摄持者,如无色有等相应。然而,此处的要义是:那些不得相应的色蕴等,全未被采纳;而其他的受蕴等,则全被采纳。显示巴利原文
319. Sampayuttenasampayuttapadavaṇṇanāyaṃ yaṃkhandhādivasenāti samāsapadaṃ idaṃ daṭṭhabbaṃ, yassa khandhādino vasenāti attho. Tassevāti ca tasseva khandhādinoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ idha sampayuttaṃ vuttaṃ, taṃ rūpakkhandhādīsu araṇantesu yena vedanākkhandhādinā sampayuttaṃ, puna tasseva vedanākkhandhādino khandhādīhi sampayogaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ . Tañhi attanā sampayuttena sampayuttattā ‘‘sampayuttena sampayutta’’nti niddhāritanti. Rūpena vāti etena nirodhasaccaappaccayaasaṅkhatehipi ayogo vutto hotīti daṭṭhabbo, tathā rūpamissakehi vāti etena anupādinnaanupādāniyādīhi nibbānamissakehipi. Vakkhati hi ‘‘nibbānaṃ pana sukhumarūpagatikamevā’’ti. Sabbārūpakkhandhasaṅgāhakehīti vattamānānameva sampayogo labbhatīti vattamānesu ekampi dhammaṃ anapanetvā avikalacatukkhandhasaṅgāhakehi arūpabhavādīhīti attho. Ayaṃ panettha saṅkhepo – ye sampayogaṃ na labhanti rūpakkhandhādayo, te sabbe na gahitā, itare ca vedanākkhandhādayo sabbe gahitāti.
第十理路:“与不相应者不相应”之句的注释显示巴利原文
10. Dasamanayo vippayuttenavippayuttapadavaṇṇanā
353 在“与不相应者不相应”之句的解说中,未被采纳的法,如法处等法,由于它们是非所缘混合、遍一切心生起的法,因此没有与它们不相应的法存在,故不被采纳;而苦谛、四大种、无记等法,因为那些与它们不相应的法,与蕴等之间并不存在不相应的关系,所以应知这是此处的特别之处。显示巴利原文
353. Vippayuttenavippayuttapadaniddese aggahitesu dhammāyatanādidhammā anārammaṇamissakasabbacittuppādagatadhammabhāvato tehi vippayuttassa abhāvā na gahitā, dukkhasaccacatumahābhavaabyākatādidhammā tehi vippayuttehi vippayuttānaṃ khandhādīhi vippayogābhāvatoti ayaṃ viseso veditabboti.
第十一理路:以所摄而相应、不相应之句的注释显示巴利原文
11. Ekādasamanayo saṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā
409 在第十一理路的注释中,“它们与其余三蕴、一个意处、七个识界”这些文句,与“名为相应”一句相关联。为了显示“与某些”的含义,通过“在行蕴、法处、法界中,除了爱”这一句,将前文所说“它们”所摄——即以集谛的蕴等摄持所摄——的法加以区分。对于这些被区分出来的法,除自身之外,说明它们与其余的行蕴、爱,以及法处、法界中的爱、与受蕴想蕴可相应的法之间的相应关系,因而说:“由于与其余的法相应,故名为与某些相应”。显示巴利原文
409. Ekādasamanayavaṇṇanāyaṃ ‘‘te ca sesehi tīhi khandhehi ekena manāyatanena sattahi viññāṇadhātūhī’’ti etesaṃ padānaṃ ‘‘sampayuttā nāmā’’ti etena saha sambandho. ‘‘Kehicī’’ti etassa panatthaṃ dassetuṃ ‘‘saṅkhārakkhandhe dhammāyatanadhammadhātūsu ca ṭhapetvā taṇha’’nti etena ‘‘te cā’’ti vutte samudayasaccena khandhādisaṅgahena saṅgahitadhamme visesetvā tesaṃ eva visesitānaṃ attavajjehi sesehi saṅkhārakkhandhe taṇhāya dhammāyatanadhammadhātūsu ca taṇhāya vedanāsaññākkhandhehi sampayogārahehi sampayuttataṃ sandhāyāha ‘‘sesehi sampayuttattā kehici sampayuttā nāmā’’ti.
第十一理路“以所摄而相应、不相应”之句的注释完毕。显示巴利原文
Ekādasamanayasaṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
第十二理路:以相应而所摄、不所摄之句的注释显示巴利原文
12. Dvādasamanayo sampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā
417 在第十二理路中,正如第九理路一样,只有可相应的法才可得,因此说:“就是它们被举出”。显示巴利原文
417. Dvādasamanaye ca navamanaye viya sampayogārahāva labbhantīti āha ‘‘teyeva uddhaṭā’’ti.
第十二理路“以相应而所摄、不所摄”之句的注释完毕。显示巴利原文
Dvādasamanayasampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
第十三理路:以不所摄而相应、不相应之句的注释显示巴利原文
13. Terasamanayo asaṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā
448 在第十三理路的注释中,那些不被三种摄持所摄、唯是识的法,即圣典中以“色与法处”等摄颂所示的二十二种法,称为“与色蕴问题相似的法”。然而,那些不被三种摄持所摄、如同无色有一样仅是粗显处的法,也就是其余所有未说的法,在此被举出,称为“与无色有相似”。所谓的“其余”,指在第五理路中出现的受蕴等,虽然它们亦不被摄持,但在此处的解答中并不适用,故未被举出。至于那些根本不属于不摄持者的法,如苦谛等,则全然无可宣说。为了显示受蕴等如何不适用,而说“因为以受蕴……”等。在这当中,“它们也没有相应”的意思是:色法和无色法由于与不相应的法混杂,故而没有相应。显示巴利原文
448. Terasamanayavaṇṇanāyaṃ yehi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitaṃ viññāṇameva hoti, te pāḷiyaṃ ‘‘rūpañca dhammāyatana’’ntiādiuddānagāthāya dassitā bāvīsa dhammā ‘‘rūpakkhandhena sadisapañhā dhammā’’ti vuttā. Yehi pana tīhipi saṅgahehi asaṅgahitāni arūpabhavena viya oḷārikāyatanāneva honti, te vuttāvasesā sabbe idha uddhaṭā ‘‘arūpabhavena sadisā’’ti vuttā. Sesāti sesā pañcamanaye āgatā vedanākkhandhādayo satipi asaṅgāhakatte idha vissajjanaṃ na ruhantīti na uddhaṭā. Ye pana asaṅgāhakā eva na honti dukkhasaccādidhammā, tesu vattabbameva natthi. Yathā pana vedanākkhandhādayo na ruhanti, taṃ dassetuṃ ‘‘vedanākkhandhena hī’’tiādimāha. Tattha tesañca sampayogo nāma natthīti rūpārūpadhammānaṃ asampayogehi vomissatāya sampayogo natthīti attho.
然而,如果那些无色法和色法有时成为与一切识界不相应的法,那么它们并非没有不相应,但此处并未说“没有不相应”。应知,这是因为不被受蕴等所摄持的法,其不相应性并不存在。正是由于两者都不存在,所以受蕴等在此处不适用。可是,在此处可能会有这样的见解:“以受蕴等按蕴等方式,非所缘混合的七识界诸法不被摄持,它们既无相应,也无不相应。”实际上,对于非所缘伴随的一切识界、与一切识界相应的法,以及那些既不以受蕴等、识蕴等、眼处等三种摄持所摄持的这两种法,其相应与不相应都不存在,这就是它们不适用的原因。不相应有四种:生不相应、地不相应、时不相应、相续不相应。其中,生不相应如“善法、不善法”等;地不相应如“欲界、色界”等;时不相应如“过去法、未来法”等;相续不相应如“内法、外法”等。应如此了知不相应有四种。显示巴利原文
Yadi pana te kadāci asabbaviññāṇadhātusampayuttā arūpadhammā rūpadhammā ca siyuṃ, na tesaṃ vippayogo natthīti ‘‘vippayogo ca natthī’’ti na vuttaṃ, na vedanākkhandhena asaṅgahitānaṃ vippayogassa atthitāyāti veditabbaṃ. Ubhayābhāvato hi vedanākkhandhādayo idha na ruhantīti. Evaṃ panettha siyā ‘‘vedanākkhandhena hi khandhādivasena anārammaṇamissakā sattaviññāṇadhātudhammā asaṅgahitā honti, tesañca sampayogo vippayogo ca natthī’’ti. Anārammaṇasahitānañhi sabbaviññāṇadhātūnaṃ sabbaviññāṇadhātusampayuttānaṃ tadubhayadhammānañca vedanākkhandhādiviññāṇakkhandhādicakkhāyatanādīhi tīhipi saṅgahehi asaṅgahitānaṃ sampayogavippayogābhāvo aruhaṇe kāraṇaṃ. Jātivippayogabhūmikālasantānavippayogato catubbidho vippayogo. Tattha jātivippayogo ‘‘kusalā dhammā, akusalā dhammā’’tiādi, bhūmivippayogo ‘‘kāmāvacarā, rūpāvacarā’’tiādi, kālavippayogo ‘‘atītā dhammā, anāgatā dhammā’’tiādi, santānavippayogo ‘‘ajjhattā dhammā, bahiddhā dhammā’’tiādi. Evaṃ vippayogo catudhā veditabbo.
第十三理路“以不所摄而相应、不相应”之句的注释完毕。显示巴利原文
Terasamanayaasaṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā niṭṭhitā.
第十四理路:由不相应者而有所摄与不所摄之句的注释显示巴利原文
14. Cuddasamanayo vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā
456 在第十四理路中,应知法处等由于是非所缘混合、遍一切心生起的法,所以不相应性不适用。而在此处,由于生等三种不相应仅是法的自性,所以无论如何,相应与不相应都不适用,因为内外诸法总摄一切法,而无见无对等法正是非所缘混合、遍一切心生起的法。只有苦谛等法,由于与它们不相应的那些法存在摄持与不摄持的关系,才在此处被采纳。显示巴利原文
456. Cuddasamanaye dhammāyatanādīnaṃ anārammaṇamissakasabbacittuppādagatadhammabhāvato vippayogassa aruhaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Jātiādittayassa cettha dhammasabhāvamattattā na kathañci sampayogo vippayogo ca ruhati ajjhattabahiddhadhammānaṃ sabbadhammasamodhānattā, anidassanaappaṭighādīnaṃ anārammaṇamissakasabbacittuppādattā. Dukkhasaccādidhammāva idha tehi vippayuttānaṃ saṅgahāsaṅgahasabbhāvā gahitāti.
在结集颂中,“于断灭中不可得”的意思是:在最后的方法中不可得。而“以虚妄问故”是说,那些不可得的法,因为提问本身是虚妄的,所以以虚妄问为因而不可得。或者,虚妄问是第八种方法,与此方法一起,在最后的方法中,这些法由于连不相应也不存在,因此在一切情况下都不可得。显示巴利原文
Pāḷiuddānagāthāyaṃ samucchede na labbhantīti pariyosāne naye na labbhantīti attho. Moghapucchakena cāti alabbhamānā ca te moghapucchakena hetunā na labbhanti tesaṃ pucchāya moghattāti vuttaṃ hoti. Atha vā moghapucchako aṭṭhamo nayo, tena ca saha osānanaye ete dhammā vippayogassapi abhāvā sabbathāpi na labbhantīti attho.
第十四种方法:与不相应者相关的已摄、未摄句之解释终了。显示巴利原文
Cuddasamanayavippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā niṭṭhitā.