善三法注释·7. 问分分别的注释
1. 善三法义注 · 145 段
7. 问分分别的注释巴利
7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
401-403 在问分中,为了说明对善三法中可以提出的问题,按照能够成立的方式来作答,所以说了“善法以因缘为缘,而成为善法的缘”等等。这里所说的善法,当它自己生起时,除了后生缘和异熟缘之外,是靠其余二十二种缘生起的。当它成为善法的缘时,除了前生缘、后生缘、异熟缘和不相应缘之外,是靠其余二十种缘成为缘的。因此,为了依次说明那些善法成为善法之缘的各种缘,便开始了“以因缘”等的阐述。巴利
401-403. Pañhāvāre ‘‘siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā kusalattike uddharitabbapucchānaṃ labbhamānavasena vissajjanaṃ dassetuṃ kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayotiādi vuttaṃ. Kusalo ca nāmesa sayaṃ uppajjanto ṭhapetvā pacchājātañca vipākañca sesehi dvāvīsatiyā paccayehi uppajjati. Kusalassa paccayo honto ṭhapetvā purejātapacchājātavipākavippayutte sesehi vīsatiyā paccayehi paccayo hoti. Tasmā yehi paccayehi kusalo kusalassa paccayo hoti, te paccaye paṭipāṭiyā dassetuṃ hetupaccayenātiādi āraddhaṃ.
在这里,不像在“缘分别”那一部分那样说“与因相应的诸法”,而是说“与因相应的诸蕴”,这样开示的用意是:在那里,为了说明“空”义,所以说“诸法”;在这里,为了说明“聚”义——依缘而生的诸法是以聚集的方式生起,不是一个一个单独生起——所以说“诸蕴”。或者说,在“缘起分”等部分中,缘所生法的开示已经按蕴来建立了,所以这里也按同样的次第来建立。为什么偏偏在这些地方要这样建立呢?是为了不混杂地显示差别。因为如果按“依一法,其余诸法”这样的方式来说,就无法不混杂地了知“依某法而有某法”的缘与缘所生法,这样一来,总说和分说就没有差别了。所以应当知道,是为了不混杂地显示差别才这样建立的。“心等起的”这一句,是为了显示那个善法以因缘作为其缘的无记法而说的。然而在“缘分别”中,没有按善等类别来作区分,而是为了总体上显示依一切因所生起的色法,所以没有说“心等起的”,而说了“那些所等起的”。因此在那里,无记因等起的色法,以及入胎刹那的业生色,也都包括在内了。按这个方法,在其余类似的解答中,也应理解其含义。巴利
Tattha yā esā paccayavibhaṅgavāre viya ‘‘hetusampayuttakānaṃ dhammāna’’nti akatvā ‘‘hetū sampayuttakānaṃ khandhāna’’nti desanā katā, tassā eva karaṇe idaṃ payojanaṃ – tattha hi suññaṭṭhaṃ dīpetuṃ dhammānanti vuttaṃ. Idha paccayato uppajjamānā dhammā rāsito uppajjanti, na ekekatoti rāsaṭṭhaṃ dīpetuṃ khandhānanti vuttaṃ. Paṭiccavārādīsu vā khandhavasena paccayuppannadesanā āruḷhāti tenevānukkamena idhāpi āruḷhāti. Kasmā panetesu evaṃ āruḷhāti? Asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ. ‘‘Ekaṃ dhammaṃ paṭicca sesā dhammā’’ti hi ādinā nayena vuccamāne asukadhammaṃ nāma nissāya asukadhammāti na sakkā asaṅkarato paccaye paccayuppanne ca jānituṃ, evaṃ sante uddesaniddesā nibbisesā siyuṃ. Tasmā asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ evaṃ āruḷhāti veditabbā. Cittasamuṭṭhānānanti idaṃ yassa abyākatassa kusalo hetupaccayena paccayo hoti, tameva dassetuṃ vuttaṃ. Paccayavibhaṅge pana kusalādivasena vibhāgaṃ akatvā sāmaññato sabbesaṃ hetūnaṃ vasena uppannarūpadassanatthaṃ cittasamuṭṭhānānanti avatvā taṃsamuṭṭhānānanti vuttaṃ. Tasmā tattha abyākatahetusamuṭṭhānarūpaṃ, okkantikkhaṇe kaṭattārūpampi saṅgahaṃ gataṃ. Iminā upāyena sesesupi evarūpesu vissajjanesu attho veditabbo.
404 “布施了”是指把该布施的东西舍出去。或者,用来布施的那个思,那个思就是布施。“已施”是指把那个思净化、令它清净之后。“受持了戒”是指按五戒等的方式持守常戒。这里只显示了受持离。而遇缘离和正断离,因为世间并不普遍把它们称为“戒”,所以没有说。虽然没有说,但它们确实作为所缘缘而存在。其中,正断离只成为有学圣者善心的所缘,而不是其他人的。“作了布萨业”是指在布萨日,做了像“不杀生,不取未给与之物”这样所说的八支布萨行。“他观察那个”是指有学圣者和凡夫都观察那个善,阿拉汉也观察。因为对阿拉汉来说,过去所作的善也还是善,但他用来观察的心,称为唯作心。所以在“这个善法是善法的……”这个论题里,是用不上的。“以前所惯行的”是指:前面说的“布施了、受持了、作了”是指近期所做的,而这些应知不是近期所做的。或者,这是为了显示布施等之外的其余欲界善而说的。“从禅那出定后”是指从禅那出定后。或者这就是原文。“有学、种姓”是就入流者说的。因为他观察种姓。“净”这个词则是就一来、不来说的。因为他们的那个心称为净。“有学”是指入流者、一来、不来。“从道出定后”是指通过超越道、果和有分,从自己所证得的道出定后,但纯粹从道出定后的观察是不存在的。巴利
404.Dānaṃdatvāti deyyadhammaṃ cajitvā. Yāya vā cetanāya so diyyati, sā cetanā dānaṃ. Datvāti taṃ cetanaṃ pariyodāpetvā visuddhaṃ katvā. Sīlaṃ samādiyitvāti pañcaṅgādivasena niccasīlaṃ gaṇhitvā. Iminā samādānaviratiyeva dassitā. Sampattaviratisamucchedaviratiyo pana loke sīlanti apākaṭattā na vuttā. Kiñcāpi na vuttā, ārammaṇapaccayā pana hontiyeva. Tattha samucchedavirati sekkhānaṃyeva kusalassa ārammaṇaṃ hoti, na itaresaṃ. Uposathakammaṃ katvāti ‘‘pāṇaṃ na hane, na cādinnamādiye’’ti (a. ni. 3.71) evaṃ vuttaṃ uposathadivasesu aṭṭhaṅgauposathakiriyaṃ katvā. Taṃ paccavekkhatīti taṃ kusalaṃ sekkhopi puthujjanopi paccavekkhati, arahāpi paccavekkhateva. Arahatopi hi pubbe kataṃ kusalaṃ kusalameva, yena pana cittena paccavekkhati, taṃ kiriyacittaṃ nāma hoti. Tasmā ‘‘etaṃ kusalo dhammo kusalassa dhammassā’’ti imasmiṃ adhikāre na labbhati. Pubbe suciṇṇānīti ‘‘datvā samādiyitvā katvā’’ti hi āsanne katāni vuttāni, imāni na āsanne katānīti veditabbāni. Dānādīhi vā sesāni kāmāvacarakusalāni dassetuṃ idaṃ vuttaṃ. Jhānā vuṭṭhahitvāti jhānā vuṭṭhahitvā. Ayameva vā pāḷi. Sekkhā gotrabhunti sotāpannaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi gotrabhuṃ paccavekkhati. Vodānanti idaṃ pana sakadāgāmianāgāmino sandhāya vuttaṃ. Tesañhi taṃ cittaṃ vodānaṃ nāma hoti. Sekkhāti sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Maggā vuṭṭhahitvāti maggaphalabhavaṅgātikkamavasena attanā paṭiladdhā maggā vuṭṭhahitvā, suddhamaggatoyeva pana vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ nāma natthi.
“善是无常”这一句里,应当知道这里指的是能用于观智的三界善法,而观智本身的善法只属于欲界。用“他心智”来说明色界善法。用“空无边处”等来说明:以无色界善法为所缘而生起的,就是无色界善法。“善蕴为神变智”等,则是不指向个人,而是按法来说明。因此,这里把前面已经提到的他心智又再说了一遍。巴利
Kusalaṃ aniccatoti ettha vipassanūpagaṃ tebhūmakakusalameva veditabbaṃ, vipassanākusalaṃ pana kāmāvacarameva. Cetopariyañāṇenāti rūpāvacarakusalaṃ dasseti. Ākāsānañcāyatanantiādīhi arūpāvacarakusalārammaṇavasena uppajjamānaṃ arūpāvacarakusalameva. Kusalā khandhā iddhividhañāṇassātiādīhi puggalaṃ anāmasitvā dhammavasena dasseti. Tenevettha heṭṭhā gahitampi cetopariyañāṇaṃ puna vuttaṃ.
405 “受用”是指:以与喜俱行、和贪相应的心去感受,并且染着。“欢喜”是指:以带有喜的渴爱而欢喜,变得欢欣踊跃;或者以对见的欢喜而欢喜。“贪生起”是指:受用的人,贪就生起。这是总取八种与贪俱行的心来说的。“见生起”是指:欢喜的人,以“我、我所”等方式,由四种心相应的见而生起。然而,对于还没有确定的人,这里生起的是疑;对于散乱的人,是掉举;对于后悔“我没有做过善行”的人,是忧。以那些为所缘,意思是把那些善行作为所缘。这里复数词被用作单数词,或者按种类来说,这就是单数。巴利
405.Assādetīti somanassasahagatalobhasampayuttacittehi anubhavati ceva rajjati ca . Abhinandatīti sappītikataṇhāvasena nandati haṭṭhapahaṭṭho hoti, diṭṭhābhinandanāya vā abhinandati. Rāgo uppajjatīti assādentassa rāgo uppajjati nāma. Idaṃ aṭṭhapi lobhasahagatāni gahetvā vuttaṃ. Diṭṭhi uppajjatīti abhinandantassa attā attaniyantiādivasena catūhipi cittehi sampayuttā diṭṭhi uppajjati. Asanniṭṭhānagatassa panettha vicikicchā uppajjati. Vikkhepagatassa uddhaccaṃ, akataṃ vata me kalyāṇanti vippaṭisārino domanassaṃ. Taṃ ārabbhāti tāni suciṇṇāni ārammaṇaṃ katvāti attho. Bahuvacanassa hesa ekavacanādeso, jātivasena vā ekavacanamevetaṃ.
406 阿拉汉从道出起:就是在道的心路中,以越过果心之后的有分的方式而出起。而他的省察心则是唯作无记。这样说明了唯作无记的所缘缘之后,为了再说明异熟无记,便说了“有学”等话。“于善灭时”:就是在观智速行的心路被截断之时。“异熟”:就是欲界异熟。“彼所缘性”:就是作为彼所缘,以那善速行的所缘——即所观的善法为所缘而生起。不只是以彼所缘的方式,也以结生、有分、死心的方式。因为异熟以业为所缘,对于已取结生者,确实有善所缘,但由于这难以理解,所以此处没有显示。巴利
406.Arahā maggā vuṭṭhahitvāti maggavīthiyaṃ phalānantarassa bhavaṅgassa atikkamavasena vuṭṭhahitvā. Paccavekkhaṇacittāni panassa kiriyābyākatāni. Evaṃ kiriyābyākatassa ārammaṇapaccayaṃ dassetvā puna vipākābyākatassa dassetuṃ sekkhā vātiādimāha. Kusale niruddheti vipassanājavanavīthiyā pacchinnāya. Vipākoti kāmāvacaravipāko. Tadārammaṇatāti tadārammaṇatāya, taṃ kusalassa javanassa ārammaṇabhūtaṃ vipassitakusalaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjatīti attho. Na kevalañca tadārammaṇavaseneva, paṭisandhibhavaṅgacutivasenāpi. Vipāko hi kammaṃ ārammaṇaṃ katvā gahitapaṭisandhikassa kusalārammaṇo hotiyeva, so pana dubbiññeyyattā idha na dassito.
“受用善”等话,是为了说明在不善速行结束时,以善为所缘的异熟。“识无边处异熟”这一句,虽然同样难以理解,但因为广大异熟不能以它作为彼所缘而生起,所以是依其可能成立的方式来说的。“唯作”是指证得阿拉汉果之后,对以前未曾入定的空无边处,以逆次或隔一的方式入定的唯作。“他心智”等,应当与后面的“转向”连接起来理解。也就是说,这些转向,善蕴以所缘缘为缘——这就是这里的意思。巴利
Kusalaṃ assādetītiādi akusalajavanāvasāne kusalārammaṇavipākaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Viññāṇañcāyatanavipākassāti idaṃ dubbiññeyyampi samānaṃ mahaggatavipākassa tadārammaṇabhāvena anuppattito labbhamānakavasena vuttaṃ. Kiriyassāti arahattaṃ patvā asamāpannapubbe ākāsānañcāyatane paṭilomato vā ekantarikavasena vā samāpannakiriyāya. Cetopariyañāṇassātiādīni parato āvajjanāya yojetabbāni. Yā etesaṃ āvajjanā, tassā kusalā khandhā ārammaṇapaccayena paccayoti ayañhettha attho.
407-409 “贪”:指自己的贪或他人的贪。这里若依自身的贪来解释,就更为清楚。“受用”等语,含义如前所说。然而在疑等三者中,因为并没有可受用的性质,所以不说“受用”。但这里是有见生起的,由于缺少“受用”这个词,所以在所列的次第中没有先说到它。在疑等之中,先说各自同类的那一项,然后紧接着在它后面分别说明。又应当知道,在这些贪等之中会有忧生起:或者因为无法忍受“我为什么生起恶法”,或者因为懊悔“我造了恶,我做了残忍的事”等等。巴利
407-409.Rāganti attano vā parassa vā rāgaṃ. Attano rāgavasena panettha vaṇṇanā pākaṭā hoti. Assādetītiādīni vuttatthāneva. Vicikicchādīsu pana tīsu assādetabbatāya abhāvena ‘‘assādetī’’ti na vuttaṃ. Diṭṭhi panettha uppajjati, sā assādetīti padassa parihīnattā āgatapaṭipāṭiyā paṭhamaṃ na vuttā. Vicikicchādīsuyeva taṃ taṃ sabhāgaṃ paṭhamaṃ vatvā tassa tassa anantarā vuttā. Imesu ca pana rāgādīsu ‘‘kiṃ me pāpadhammā uppajjantī’’ti akkhantivasena vā, ‘‘kataṃ pāpaṃ kataṃ luddha’’nti vippaṭisārādivasena vā domanassuppatti veditabbā.
410 “眼是无常的”:按照观智的次第,粗显的处所依色等十一种色,因为明显而被取用。再者,色处等因为属于眼识等的所缘,也被取用。然而,由于这个开示是依识身而说,不是依界而说,所以没有取用意界。应当如此在一切处了知:哪些被取用、哪些没有被取用。巴利
410.Cakkhuṃ aniccatoti vipassanānukkamena oḷārikāyatanāni vatthurūpañcāti ekādasa rūpāni pākaṭattā gahitāni. Puna rūpāyatanādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ ārammaṇattā gahitāni. Yasmā panesā viññāṇakāyavasena desanā, na dhātuvasena, tasmā manodhātu na gahitā. Evaṃ sabbattha gahitāgahitaṃ veditabbaṃ.
411 他们省察果,省察涅槃;这样说,是为了显示省察善(心)的所缘。巴利
411.Phalaṃ paccavekkhanti nibbānaṃ paccavekkhantīti paccavekkhaṇakusalassa ārammaṇadassanatthaṃ vuttaṃ.
413-416 在“所缘增上”的解说里,是就有学圣者和凡夫的情况,显示了四地善法;在“俱生增上”的解说里也是这样。因为阿拉汉已经证得最上之法,所以对世间善法不再看重,因此只显示了最上之道。巴利
413-416. Ārammaṇādhipatiniddese sekkhaputhujjanānaṃ vasena catubhūmakakusalaṃ dassitaṃ, tathā sahajātādhipatiniddese. Arahato uttamadhammaṃ adhigatattā lokiyakusalesu garukāro natthīti aggamaggova dassito.
417 417. 在无间缘里,“前前”是把同一地的善法和不同地的善法合在一起说的。“随顺于种姓,随顺于清净”是按所缘不同来说的。“种姓于道,清净于道”是按地的不同来说的。“善于出起”这里,“善”指三地的善;“出起”指三地的果报。因为从那些善速行路出起,所以叫“出起”。它有两种:彼所缘和有分。其中,欲界善的两种都是出起,广大善的只有有分。“道于果”这一条,因为出世间果报属于速行路所摄,不叫出起,所以单独说。“随顺于有学”,因为无学的善不能作无间缘,所以作此区分。“于果等至”也包括入流果、一来果、不来果的等至。“于果等至”指不来果等至。不善有两种出起可得。在“异熟无记、唯作无记”中,应知异熟无记只对异熟无记,唯作无记只对唯作无记。“有分于转向”等是依混杂方式说的。其中,“唯作”指欲界唯作,它对两种出起都是无间缘;广大唯作只对有分是。这样,在下面的缘分别解说中,从“前前善法对后后善法以无间缘为缘”开始,开示了善对善、善对无记、不善对不善、不善对无记、无记对无记、无记对善、无记对不善这七种方式;据此,这里略说无间缘。巴利
417. Anantarapaccaye purimā purimāti ekabhūmakāpi nānābhūmakāpi kusalā ekato katvā vuttā. Anulomaṃ gotrabhussa, anulomaṃ vodānassāti nānārammaṇavasena. Gotrabhu maggassa, vodānaṃ maggassāti nānābhūmivasena. Kusalaṃ vuṭṭhānassāti ettha pana kusalanti tebhūmakakusalaṃ. Vuṭṭhānanti tebhūmakavipākaṃ. Tehi kusalajavanavīthito vuṭṭhahanti, tasmā vuṭṭhānanti vuccati. Taṃ duvidhaṃ hoti – tadārammaṇaṃ bhavaṅgañca. Tattha kāmāvacarakusalassa ubhayampi vuṭṭhānaṃ hoti, mahaggatassa bhavaṅgameva. Maggo phalassāti idaṃ yasmā lokuttaravipākaṃ javanavīthipariyāpannattā vuṭṭhānaṃ nāma na hoti, tasmā visuṃ vuttaṃ. Anulomaṃ sekkhāyāti asekkhāya kusalaṃ anantaraṃ na hoti, tasmā vibhāgaṃ karoti. Phalasamāpattiyāti sotāpattiphalasakadāgāmiphalaanāgāmiphalasamāpattiyāpi. Phalasamāpattiyāti anāgāmiphalasamāpattiyā. Akusale duvidhampi vuṭṭhānaṃ labbhati. Vipākābyākatā kiriyābyākatāti ettha vipākābyākatā vipākābyākatānaṃyeva, kiriyābyākatā kiriyābyākatānaṃyeva veditabbā. Bhavaṅgaṃ āvajjanāyātiādi vomissakavasena vuttaṃ. Tattha kiriyāti kāmāvacarakiriyā. Sā duvidhassāpi vuṭṭhānassa anantarapaccayo hoti, mahaggatā bhavaṅgasseva. Iti ye heṭṭhā paccayavibhaṅganiddese ‘‘purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo’’ti ārabhitvā kusalaṃ kusalassa, kusalaṃ abyākatassa, akusalaṃ akusalassa, akusalaṃ abyākatassa, abyākataṃ abyākatassa, abyākataṃ kusalassa, abyākataṃ akusalassāti satta vārā dassitā; tesaṃ vasena idha saṅkhepato anantarapaccayo vibhatto.
不过,这里从详细来说——巴利
Vitthārato panettha –
以十种、十七种和六十种方式;
而且,也要从多种角度好好地去观察、把握它的详细解说。巴利
Dasadhā sattarasadhā, samasaṭṭhividhena ca; Bahudhāpi ca niddesaṃ, sādhukaṃ upalakkhaye.
这个无间缘不只是得到七种解说,还得到十种解说:善对善、善对善果报;不善对不善、不善对不善果报;果报对果报、果报对唯作;唯作对善、唯作对不善、唯作对善果报、唯作对不善果报。不只是十种,还得到十七种解说:善对善、善对善果报、善对不善果报;不善对不善、不善对不善果报、不善对善果报;善果报对善果报、善果报对不善果报、善果报对唯作;不善果报对不善果报、不善果报对善果报、不善果报对唯作;唯作对唯作、唯作对善、唯作对不善、唯作对善果报、唯作对不善果报。巴利
Ayañhi anantarapaccayo na kevalaṃ sattadhāva niddesaṃ labhati, kusalaṃ pana kusalassa vipākassa; akusalaṃ akusalassa vipākassa; vipākaṃ vipākassa kiriyassa; kiriyaṃ kusalassa akusalassa vipākassa kiriyassāti evaṃ dasadhāpi niddesaṃ labhati. Na kevalaṃ dasadhāyeva, kusalaṃ pana kusalassa kusalavipākassa akusalavipākassa; akusalaṃ akusalassa akusalavipākassa kusalavipākassa; kusalavipākaṃ kusalavipākassa akusalavipākassa kiriyassa; akusalavipākaṃ akusalavipākassa kusalavipākassa kiriyassa; kiriyaṃ kiriyassa kusalassa akusalassa kusalavipākassa akusalavipākassāti evaṃ sattarasadhā niddesaṃ labhati.
不只是以十七种方式得到说明,也以六十种方式得到说明。怎么说的呢?欲界善,按地的区别,对四种善作为无间缘;色界善和无色界善只对各自那一地的善——这样,善对善以六种方式作为无间缘。再者,欲界善对欲界善果报、不善果报、色界果报、无色界果报、出世间果报;色界善对色界果报、欲界善果报;无色界善对欲界善果报、色界果报、无色界果报、出世间果报;出世间善对出世间果报——这样,善对果报以十二种方式作为无间缘。不善对不善、不善果报、三地善果报——以五种方式作为无间缘。巴利
Na kevalañca sattarasadhāva samasaṭṭhividhenāpi niddesaṃ labhateva. Kathaṃ? Kāmāvacarakusalañhi bhūmibhedena catubbidhassa kusalassa anantarapaccayo hoti, rūpāvacarārūpāvacaraṃ sakasakabhūmikassevāti kusalaṃ kusalassa chabbidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakusalaṃ pana kāmāvacarakusalavipākassa akusalavipākassa rūpāvacaravipākassa arūpāvacaravipākassa lokuttaravipākassa; rūpāvacarakusalaṃ rūpāvacaravipākassa kāmāvacarakusalavipākassa; arūpāvacarakusalaṃ kāmāvacarakusalavipākassa rūpāvacaraarūpāvacaralokuttaravipākassa; lokuttarakusalaṃ lokuttaravipākassāti kusalaṃ vipākassa dvādasavidhena anantarapaccayo . Akusalaṃ akusalassa akusalavipākassa tebhūmakakusalavipākassāti pañcavidhena anantarapaccayo.
欲界善果报对欲界善果报、不善果报、色界果报、无色界果报,以四种方式作为无间缘。色界果报对三地善果报,以三种方式作为无间缘。无色界果报对无色界果报、欲界善果报,以两种方式作为无间缘。出世间果报对四地善果报,以四种方式作为无间缘。这样,善果报对果报一共以十三种方式作为无间缘。不善果报对不善果报、欲界善果报,以两种方式作为无间缘。这样,一切果报对果报总共以十五种方式作为无间缘。再者,欲界善果报对欲界唯作,同样地,不善果报、色界果报、无色界果报也对唯作,果报对唯作以四种方式作为无间缘。巴利
Kāmāvacarakusalavipākaṃ kāmāvacarakusalavipākassa akusalavipākassa rūpāvacaravipākassa arūpāvacaravipākassāti kāmāvacarakusalavipākaṃ vipākassa catubbidhena anantarapaccayo. Rūpāvacaravipākaṃ tebhūmakakusalavipākassāti tividhena anantarapaccayo. Arūpāvacaravipākaṃ arūpāvacaravipākassa kāmāvacarakusalavipākassāti duvidhena anantarapaccayo. Lokuttaravipākaṃ catubhūmakakusalavipākassāti catubbidhena anantarapaccayo. Evaṃ kusalavipākaṃ vipākassa terasadhāpi anantarapaccayo. Akusalavipākaṃ akusalavipākassa kāmāvacarakusalavipākassāti duvidhena anantarapaccayo. Evaṃ sabbathāpi vipākaṃ vipākassa pañcadasavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakusalavipākaṃ pana kāmāvacarakiriyassa, tathā akusalavipākaṃ, tathā rūpāvacaravipākaṃ, tathā arūpāvacaravipākañcāti vipākaṃ kiriyassa ca catubbidhena anantarapaccayo.
欲界唯作对三地唯作,色界与无色界唯作只对色界、无色界唯作——这样,唯作对唯作以五种方式成为无间缘。欲界唯作对不善果报和四地善果报,色界唯作对欲界善果报与色界果报,无色界唯作也对四地善果报——这样,唯作对果报以十一种方式成为无间缘。而欲界唯作对欲界善和不善——这样,唯作对善、不善以两种方式成为无间缘。如此,也以总共六十种方式得到解说。巴利
Kāmāvacarakiriyaṃ tebhūmakakiriyassa, rūpāvacarārūpāvacarakiriyaṃ rūpāvacarārūpāvacarānaññevāti kiriyaṃ kiriyassa pañcavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakiriyaṃ akusalavipākassa ceva catubhūmakakusalavipākassa ca, rūpāvacarakiriyaṃ kāmāvacarakusalavipākarūpāvacaravipākānaṃ arūpāvacarakiriyaṃ catubhūmakakusalavipākassāpīti kiriyaṃ vipākassa ekādasavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakiriyaṃ pana kāmāvacarakusalassa akusalassāti kusalākusalānaṃ duvidhena anantarapaccayo hoti. Evaṃ samasaṭṭhividhenāpi niddesaṃ labhati.
不只是以六十种方式,也以多种方式获得。如何呢?先说欲界第一广大善心:它以近行定的作用,对自身、对四种色界善心、对十六种喜俱出世间心,也就是对二十一种善心;对在速行结束时以彼所缘和有分的方式生起的十一种欲界果报心;对仅以有分方式转起的色界、无色界果报心;对以果等至方式转起的十二种出世间果报心——如此,对二十一种善心、三十二种果报心,共五十三种心,成为无间缘。第二善心也同样。第三、第四善心则除去上地善心和出世间果报心,对剩余的二十一种心。第五、第六善心对自身、对九种上地舍俱善心、对二十三种果报心,共三十三种。第七、第八善心对二十一种心。巴利
Na kevalañca samasaṭṭhividheneva, bahuvidhenāpi labhateva. Kathaṃ? Kāmāvacarapaṭhamamahākusalacittaṃ tāva attano, catunnañca rūpāvacarakusalānaṃ pādakayogena soḷasannaṃ somanassalokuttarānanti ekavīsatiyā ca kusalānaṃ, javanapariyosāne tadārammaṇabhavaṅgavasena uppajjamānānaṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākānaṃ, bhavaṅgavaseneva pavattānaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ, phalasamāpattivasena pavattānaṃ dvādasannaṃ lokuttaravipākānanti evaṃ ekavīsatiyā kusalānaṃ; dvattiṃsāya vipākānanti tepaññāsāya cittānaṃ anantarapaccayo hoti . Tathā dutiyakusalacittaṃ. Tatiyacatutthāni pana ṭhapetvā uparibhūmakakusalāni ca lokuttaravipākāni ca sesaekavīsaticittānaṃ. Pañcamachaṭṭhāni attano ca, navannañca uparibhūmakaupekkhākusalānaṃ, tevīsatiyā ca vipākānanti tettiṃsāya. Sattamaaṭṭhamāni ekavīsatiyāva.
五种色界善心,各自对各自的后续色界善心、四种与智相应的大果报心、五种色界果报心,一共对十种心。
按同样的道理,在无色界善心里:第一种对自身的果报,加上后面的,一共对十一种;第二种对十二种;第三种对十三种;第四种对十四种,再加上果等至,一共对十五种。
出世间善心,各自只对各自的果报。
在八种与贪相应的不善心里,每一种不善心对十一种欲界果报意界识、九种广大果报心,以及各自的后续心,一共对二十一种。
两种与忧相应的不善心,对六种与舍相应的欲界果报意界识,以及各自的后续心,一共对七种。
与疑相应和与掉举相应的两种心,连同与喜相应的无因果报心,对十一种欲界果报意界识、九种色界和无色界果报心,以及各自的后续心,一共对二十一种。巴利
Pañca rūpāvacarakusalāni attano attano pacchimānaṃ rūpāvacarakusalānaṃ, catunnampi ñāṇasampayuttamahāvipākānaṃ, pañcannaṃ rūpāvacaravipākānañcāti dasannaṃ. Eteneva ca nayena arūpāvacarakusalesu paṭhamaṃ attano vipākena saddhiṃ ekādasannaṃ, dutiyaṃ dvādasannaṃ, tatiyaṃ terasannaṃ, catutthaṃ cuddasannaṃ phalasamāpattiyā cāti pannarasannaṃ lokuttarakusalaṃ attano attano vipākasseva. Aṭṭhasu lobhasahagatesu ekekaṃ akusalaṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ navannaṃ, mahaggatavipākānaṃ attano attano pacchimassa cāti ekavīsatiyā. Dve domanassasahagatāni upekkhāsahagatānaṃ channaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ attano pacchimassa cāti sattannaṃ. Vicikicchuddhaccasahagatadvayaṃ somanassasahagatāhetukavipākena saddhiṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ navannaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ attano pacchimassa cāti ekavīsatiyā.
善果报的五识,是善果报意界的无间缘;意界,是两种果报意识界的无间缘。在这两者当中,喜俱的心,是十种作为有分的果报意识界、在彼所缘时各自的后续心以及确定作用心的无间缘,共十二种。而舍俱的无因意识界,则是转向意界、两种处的转向意识界、十种果报意识界的无间缘,也只是十二种。三因的大果报心,除了喜俱的无因心以外,是十种欲界果报意识界、色界与无色界的果报心、两种转向心的无间缘,共二十一种。二因的果报心,除了广大果报心以外,是其余十二种的无间缘。五种色界果报心,是十七种三地善果报有因结生心、两种转向心的无间缘,共十九种。在无色界果报心当中,第一种是四种欲界善果报三因结生心、四种无色界果报心、意门转向心的无间缘,共九种。第二种,除去下地的果报心,是八种的无间缘;第三种,除去下二地,是七种的无间缘;第四种,除去下三地,是六种的无间缘。四种出世间果报心,是十三种三因果报心以及各自的后续心的无间缘,共十四种。巴利
Kusalavipākapañcaviññāṇā kusalavipākamanodhātuyā, manodhātu dvinnaṃ vipākamanoviññāṇadhātūnaṃ. Tāsu dvīsu somanassasahagatā dasannaṃ vipākamanoviññāṇadhātūnaṃ bhavaṅgabhūtānaṃ tadārammaṇakāle attano pacchimassa voṭṭhabbanakiriyassa cāti dvādasannaṃ. Upekkhāsahagatāhetukamanoviññāṇadhātu pana āvajjanamanodhātuyā dviṭṭhānikāya āvajjanamanoviññāṇadhātuyā dasannañca vipākamanoviññāṇadhātūnanti dvādasannameva. Tihetukamahāvipākā somanassasahagatāhetukavajjānaṃ dasannampi kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ āvajjanadvayassa cāti ekavīsatiyā, duhetukavipākā ṭhapetvā mahaggatavipāke sesānaṃ dvādasannaṃ. Pañca rūpāvacaravipākā tebhūmakakusalavipākasahetukapaṭisandhicittānaṃ sattarasannaṃ āvajjanadvayassa cāti ekūnavīsatiyā. Arūpāvacaravipākesu paṭhamaṃ kāmāvacarakusalavipākatihetukapaṭisandhicittānaṃ, catunnaṃ arūpāvacaravipākacittānaṃ catunnaṃ manodvārāvajjanassa cāti navannaṃ. Dutiyaṃ heṭṭhimavipākaṃ vajjetvā aṭṭhannaṃ, tatiyaṃ dve heṭṭhimāni vajjetvā sattannaṃ, catutthaṃ tīṇi heṭṭhimāni vajjetvā channaṃ cattāri lokuttaravipākāni tihetukavipākānaṃ terasannaṃ attano attano pacchimassa cāti cuddasannaṃ.
不善果报的五识,对不善果报的意界;意界,对不善果报的无因意识界。这个心在彼所缘的时候,对自己的后心;在死亡的时候,以结生和有分的方式生起的其余九种欲界果报心、两种舍俱小作用心,一共对十二种心生起。作用意界,对十种识生起。笑生作用心,在五蕴有中,以有分的方式生起的九种三因果报心、以彼所缘的方式生起的五种喜俱果报心、以及自己的后心,按不重复计算,一共对十三种心生起。确定作用心,除了作用意界之外,对十种欲界作用心,以及在五蕴有中以有分的方式生起的十五种欲界善与不善的果报心,一共对四十五种心生起。巴利
Akusalavipākapañcaviññāṇā akusalavipākamanodhātuyā, manodhātu akusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātuyā. Sā tadārammaṇakāle attano pacchimassa cutikāle paṭisandhivasena bhavaṅgavasena ca pavattānaṃ itaresampi navannaṃ kāmāvacaravipākānaṃ upekkhāsahagatānaṃ dvinnaṃ parittakiriyānañcāti dvādasannaṃ. Kiriyamanodhātu dasannaṃ viññāṇānaṃ hasituppādakiriyā pañcavokāre bhavaṅgavasena pavattānaṃ navannaṃ tihetukavipākānaṃ, tadārammaṇavasena pavattānaṃ pañcannaṃ somanassasahagatavipākānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena terasannaṃ. Voṭṭhabbanakiriyā ṭhapetvā kiriyamanodhātuṃ dasannaṃ kāmāvacarakiriyānaṃ, kāmāvacarakusalākusalānaṃ pañcavokāre bhavaṅgavasena pavattānaṃ pannarasannaṃ vipākacittānañcāti pañcacattālīsāya.
欲界三因喜俱唯作二心,对于以有分方式生起的十三种三因异熟心、以彼所缘方式生起的五种喜俱异熟心、以遍作方式生起的四种色界唯作心、以及阿拉汉果等至和它自己的后后心,按不重复计算,共二十二种。二因喜俱唯作二心,对于前面所说的十三种有分心、五种彼所缘心、以及它自己的后后心,按不重复计算,共十七种。欲界三因舍俱唯作二心,对于同样的十三种有分心、以彼所缘方式生起的六种舍俱异熟心、以遍作方式生起的一种色界唯作心、四种无色界唯作心、阿拉汉果等至、以及它自己的后后心,按不重复计算,共二十四种。二因舍俱唯作二心,对于同样的十三种有分心、六种彼所缘心、以及它自己的后后心,按不重复计算,共十八种。在色界唯作心中,每一种在五蕴有中,对于九种三因有分心和它自己的后后心,共十种。在无色界唯作心中,第一种在五蕴有中,对于九种有分心;在四蕴有中,对于一种自己的后后心,共十一种。第二种在四蕴有中得到两种有分心。第三种得到三种,第四种得到四种以及果等至。在这些当中,每一种依次是十一种、十二种、十三种、十五种的无间缘。如此以多种方式得到详细说明。因此说:巴利
Kāmāvacaratihetukasomanassasahagatakiriyadvayaṃ bhavaṅgavasena pavattānaṃ terasannaṃ tihetukavipākānaṃ tadārammaṇavasena pañcannaṃ somanassasahagatavipākānaṃ parikammavasena pavattamānānaṃ catunnaṃ rūpāvacarakiriyānaṃ arahattaphalasamāpattiyā attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena dvāvīsatiyā duhetukasomanassasahagatakiriyadvayaṃ yathāvuttānaṃ terasannaṃ bhavaṅgacittānaṃ pañcannaṃ tadārammaṇānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena sattarasannaṃ. Kāmāvacaratihetukaupekkhāsahagatakiriyadvayaṃ tesaṃyeva terasannaṃ bhavaṅgānaṃ, tadārammaṇavasena pavattānaṃ channaṃ upekkhāsahagatavipākānaṃ, parikammavasena pavattānaṃ ekissā rūpāvacarakiriyāya catunnaṃ arūpāvacarakiriyānaṃ arahattaphalasamāpattiyā attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena catuvīsatiyā. Duhetukaupekkhāsahagatakiriyadvayaṃ tesaṃyeva terasannaṃ bhavaṅgānaṃ channaṃ tadārammaṇānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena aṭṭhārasannaṃ. Rūpāvacarakiriyesu ekekaṃ navannaṃ pañcavokāre tihetukabhavaṅgānaṃ attano pacchimassa cāti dasannaṃ. Arūpāvacarakiriyesu paṭhamaṃ pañcavokāre navannaṃ bhavaṅgānaṃ, catuvokāre ekassa attano pacchimassa cāti ekādasannaṃ. Dutiyaṃ catuvokāre dve bhavaṅgāni labhati. Tatiyaṃ tīṇi, catutthaṃ cattāri phalasamāpattiñcāti tesu ekekaṃ yathāpaṭipāṭiyā ekādasannaṃ dvādasannaṃ terasannaṃ pañcadasannañca anantarapaccayo hoti. Evaṃ bahuvidhenāpi niddesaṃ labhati. Tena vuttaṃ –
“ 以十种方式、十七种方式,以及六十种方式;
也应该通过多种方式好好地观察详细解说。”巴利
‘‘Dasadhā sattarasadhā, samasaṭṭhividhena ca; Bahudhāpi ca niddesaṃ, sādhukaṃ upalakkhaye’’ti.
等无间缘等,意思本来就很清楚。巴利
Samanantarapaccayādayo uttānatthāyeva.
423 423. 在亲依止方面,“以信为亲依止”是指:对业、业果、此世、他世等,以信作为亲依止。就像一个人相信地下有水,于是去挖地;同样,有信的良家子相信布施等有果报和功德,于是去行布施等。因此说“以信为亲依止”。巴利
423. Upanissaye saddhaṃ upanissāyāti kammakammaphalaidhalokaparalokādīsu saddhaṃ upanissayaṃ katvā. Yathā hi puriso heṭṭhāpathaviyaṃ udakaṃ atthīti saddahitvā pathaviṃ khanati, evaṃ saddho kulaputto dānādīnaṃ phalañca ānisaṃsañca saddahitvā dānādīni pavatteti. Tasmā ‘‘saddhaṃ upanissāyā’’ti vuttaṃ.
“以戒为亲依止”等处,意思是以这些戒等法作为亲依止。因为具戒者善巧于戒的威力与戒的功德,以戒为亲依止,向具戒者布施,进一步受持更上等的、极清净、无缺损的戒,在十四日等半月日行布萨,依止戒的成就而生起禅定等。多闻者也以闻所成慧通达依止布施等福业的一切成就以及布施等的杂染与清净等差别而安住,以闻为亲依止而行布施等。乐施者也倾心于施舍,以自身的布施成就为亲依止而行布施,心想“具戒者所施有大果报”而受持戒、行布萨,由于这样的修行而心得清净,生起禅定等。具慧者也观察此世利益、他世利益以及超越世间的方法,知道“依这样的修行能够成就此世利益、他世利益以及超越世间的方法”,以慧为亲依止而行布施等。然而,因为信等不只是布施等的亲依止,也是自身后来生起的信等的亲依止,所以说“信、戒、闻、施、慧是信、戒、闻、施、慧的亲依止”。巴利
Sīlaṃ upanissāyātiādīsupi ime sīlādayo dhamme upanissayaṃ katvāti attho. Sīlavā hi sīlānubhāvesu sīlānisaṃsesu ca kusalo sīlaṃ upanissāya sīlavantānaṃ dānaṃ deti, uparūpari sīlaṃ samādiyati suparisuddhaṃ akhaṇḍaṃ, cātuddasīādīsu pakkhadivasesu uposathakammaṃ karoti, sīlasampadaṃ nissāya jhānādīni uppādeti. Bahussutopi dānādipuññakiriyāyattā sabbasampattiyo dānādīnañca saṅkilesavodānādibhedaṃ sutamayāya paññāya paṭivijjhitvā ṭhito sutaṃ upanissāya dānādīni pavatteti. Cāgavāpi cāgādhimutto attano cāgasampadaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlavanto hutvā dinnaṃ mahapphalanti sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, tāya paṭipattiyā parisuddhacitto jhānādīni uppādeti. Paññavāpi idhalokaparalokahitañceva lokasamatikkamanupāyañca upaparikkhanto ‘‘sakkā imāya paṭipattiyā idhalokahitampi paralokahitampi lokasamatikkamanūpāyañca sampādetu’’nti paññaṃ upanissāya dānādīni pavatteti. Yasmā pana na kevalaṃ saddhādayo dānādīnaṃyeva upanissayā, attano aparabhāge uppajjamānānaṃ saddhādīnampi upanissayā eva, tasmā saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññā saddhāya sīlassa sutassa cāgassa paññāyāti vuttaṃ.
所谓“遍作”,是指不取紧挨着的前一刹那,而应取它之前阶段的遍作。业报随逐智和未来分智这两种,只是天眼通的遍作,并没有单独的遍作。它们只是天眼通的附属智,当天眼通成就时,它们就随之成就。即便如此,由于对彼(天眼通)的倾向,与之相伴的天眼通遍作,就应当理解为它们的遍作。因为这些智并不是所有拥有天眼通的人都共同具备的,所以在这里应当有遍作上的差别。天眼通对于天耳界来说:先用天眼看见远处的色法之后,想要听到那些色法的声音,天眼通就成为天耳界清净的亲依止。而听到那些声音之后,以想要前往那里等心态,天耳界又成为神变智的亲依止。如此,在一切情况下,都应当依照各自对对方的资助作用,理解为亲依止缘。巴利
Parikammanti anantaraṃ aggahetvā pubbabhāge parikammaṃ gahetabbaṃ. Yathākammūpagañāṇassa anāgataṃsañāṇassāti imesaṃ dvinnaṃ dibbacakkhuparikammameva, parikammaṃ visuṃ natthi. Dibbacakkhusseva paribhaṇḍañāṇāni etāni, tasmiṃ ijjhamāne ijjhanti evaṃ santepi tadadhimuttatāya sahitaṃ dibbacakkhuparikammaṃ tesaṃ parikammanti veditabbaṃ. Na hi etāni sabbesaṃ dibbacakkhukānaṃ samagatikāni honti. Tasmā bhavitabbamettha parikammavisesenāti. Dibbacakkhu dibbāya sotadhātuyāti dūre rūpāni disvā tesaṃ saddaṃ sotukāmassa dibbacakkhu sotadhātuvisuddhiyā upanissayo hoti. Tesaṃ pana saddaṃ sutvā tattha gantukāmatādivasena dibbasotadhātu iddhividhañāṇassa upanissayo hoti. Evaṃ sabbattha tassa tassa upakārakabhāvavasena upanissayapaccayatā veditabbā.
依靠道而生起尚未生起的等至,意思是:因为每一种道都使障碍变得松弛、并使障碍被断除,所以能生起那一种又一种的等至;因此,那些道就是等至的亲依止。观,是为了上上道而观。义无碍解等,是因为无碍解依证得道而得以成就,所以才这样说。然而,对于这些神通,当它们后来在各各所缘上生起时,道才被称为亲依止。巴利
Maggaṃ upanissāya anuppannaṃ samāpattinti tena tena maggena sithilīkatapāripanthakattā pahīnapāripanthakattā ca taṃ taṃ samāpattiṃ uppādentīti tesaṃ maggo samāpattiyā upanissayo hoti. Vipassantīti uparūparimaggatthāya vipassanti. Atthapaṭisambhidāyātiādi paṭisambhidānaṃ maggapaṭilābheneva ijjhanato vuttaṃ. Evaṃiddhānañca panetāsaṃ pacchā tesu tesu ārammaṇesu pavattiyā maggova upanissayo nāma hoti.
依靠信心而夸耀我慢,就是生起“我是有信心的人、是虔诚的人”这种我慢。执取邪见,就是对各种说法只凭信心去接受,不用智慧去审察其中的含义,于是以“有补特伽罗”等方式执取邪见。以戒、多闻、施舍、智慧为依靠,夸耀“我是持戒的人、多闻的人、乐施的人、具足智慧的人”,这就是我慢。然而在戒、多闻、施舍、智慧上,像生起我慢那样也生起邪见,就是执取邪见。在贪欲等项目中,依靠信心等成就而抬高自己时,其中每一种法都是贪欲的依靠;贬低他人时,是嗔恚的依靠;与两者相应时,是愚痴的依靠;对于所说的我慢和邪见,依靠信心等成就而希求生存、财富和圆满,它就成为其依靠。如此,这里只显示了世间善法。而出世间法则是寂静的、殊胜的、至上的,能摧破不善法。因此,就像月亮不会成为黑暗的依靠一样,出世间法也不会成为不善法的依靠,所以没有取它。巴利
Saddhaṃ upanissāya mānaṃ jappetīti ahamasmi saddho pasannoti mānaṃ pavatteti. Diṭṭhiṃ gaṇhātīti tasmiṃ tasmiṃ vacane saddhāvaseneva gantvā paññāya atthaṃ anupaparikkhanto ‘‘atthi puggalo’’tiādivasena diṭṭhiṃ gaṇhāti. Sīlaṃ sutaṃ cāgaṃ paññanti ahamasmi sīlavā sutavā cāgī paññāsampannoti mānaṃ jappeti. Sīlasutacāgapaññāsu pana mānamaññanaṃ viya diṭṭhimaññanaṃ uppādento diṭṭhiṃ gaṇhāti. Rāgassātiādīsu saddhādisampadaṃ upanissāya attukkaṃsanakāle tesu ekeko dhammo rāgassa, paravambhanakāle dosassa, ubhayena sampayuttassa mohassa, vuttappakārānaṃ mānadiṭṭhīnaṃ, saddhādisampadaṃ upanissāya bhavabhogasampattipatthanāya upanissayo hoti. Evamettha lokiyakusalaññeva dassitaṃ. Lokuttaraṃ pana santaṃ paṇītaṃ uttamaṃ akusalaviddhaṃsanaṃ. Tasmā cando viya andhakāratamānaṃ na akusalassa upanissayo hotīti na gahitaṃ.
“折磨”等话,是为了说明以身苦为缘的无记法而说的。因为,有信仰的人依靠信仰,不顾太冷、太热等,做种种新工程、服务等事,折磨自己、煎熬自己;为了获得财富而造作福业,便承受以寻求为根本的苦。持戒的人为了守护戒律,以露地住等方式折磨自己、煎熬自己;以托钵乞食等方式,承受以寻求为根本的苦。多闻的人想“我要按照与多闻相应的方式去实践”,就按上面所说的方式去做,折磨自己、煎熬自己,承受以寻求为根本的苦。乐于布施的人因为心向布施,连仅够自己维持生活的资具也不留下而施舍,或者施舍肢体等,折磨自己、煎熬自己;为了得到应当施舍的东西,承受以寻求为根本的苦。有智慧的人想“我要一层一层地增长智慧”,依靠有智慧的状态,不顾冷热等,在诵读和作意上用功,折磨自己、煎熬自己;看到邪命的过患和正命的功德,舍弃邪命,以清净的活命方式寻求生计,承受以寻求为根本的苦。巴利
Ātāpetītiādi kāyikadukkhavasena abyākatadhammadassanatthaṃ vuttaṃ. Saddho hi saddhaṃ nissāya atisītaṃ atiuṇhanti anosakkitvā nānappakārāni navakammaveyyāvaccādīni karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, bhogaṃ uppādetvā puññāni karissāmīti pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Sīlavāpi sīlānurakkhaṇatthaṃ abbhokāsikattādivasena attānaṃ ātāpeti paritāpeti, piṇḍacārikattādivasena pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Sutavāpi bāhussaccānurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjissāmīti vuttanayeneva paṭipajjanto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Cāgavāpi cāgādhimuttatāya attano yāpanamattepi paccaye anavasesetvā pariccajanto, aṅgādipariccāgaṃ vā pana karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, pariccajitabbassa vatthuno uppādanatthaṃ pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Paññavāpi uparūpari paññaṃ vaḍḍhessāmīti sappaññataṃ nissāya sītuṇhādīni agaṇetvā sajjhāyamanasikāresu yogaṃ karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, micchājīve ādīnavaṃ sammājīve ca ānisaṃsaṃ disvā micchājīvaṃ pahāya parisuddhena ājīvena jīvitavuttiṃ pariyesanto pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti.
关于身乐:依止信心等成就,在享用由信心等所生起的快乐资具时,以及依这些资具,由以不后悔为根源的欢喜和喜悦所生起的色法触及身体时,在乐生起时,还有由他们已造之业而生起异熟乐时,信心等是身乐的亲依止缘。按同样的方式,在苦生起时,以及在被那些无法忍受信心等功德的人杀害、捆绑等时,信心等是身苦的亲依止缘。然而,在依止信心等而转起果等至时,应当知道,这其中每一个都以亲依止缘作为果等至的缘。关于善业:善思是自身异熟的亲依止缘,但只有强有力的思才能如此,微弱的思不行。这里有一个事例:据说有个女人想上吊,把绳子系在树上,做好了该做的准备。这时有个小偷在夜里来到她家,心想“我要用这根绳绑点东西带走”,就拿着刀上前要割。这时那根绳变成了一条毒蛇,发出嘶嘶声。小偷吓得退开了。那个女人从自己屋里出来,把脖子套进绳圈,上吊死了。像这样,强有力的思能排除障碍,成为自身异熟的亲依止缘。但这事不能一概而论。因为已经获得机会的业,能排除异熟的障碍而成熟;但不能说能引生异熟的业不是异熟的亲依止缘。这里说的“业”,应当知道也包括四地。至于后面所说的“道是果等至的缘”,那是从无思的角度说的。由此说明:任何能引生异熟的法,都是自身异熟的亲依止缘。巴利
Kāyikassa sukhassāti saddhādisampattiṃ upanissāya uppannāni sukhopakaraṇāni paribhuñjanakāle saddhādisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa ca tesaṃ vasena avippaṭisāramūlakapāmojjapītisamuṭṭhānarūpaphuṭakāyassa ca sukhuppattikāle tesaṃ kaṭattā uppannavipākasukhakāle ca kāyikassa sukhassa, vuttanayeneva dukkhuppattikāle saddhādiguṇasampattiṃ asahamānehi payuttavadhabandhanādikāle ca kāyikassa dukkhassa, saddhādayo upanissāya pavattitaphalasamāpattikāle pana phalasamāpattiyā etesu ekeko upanissayapaccayena paccayo hotīti veditabbo. Kusalaṃ kammanti kusalacetanā attano vipākassa upanissayapaccayo, sā pana balavacetanāva labbhati, na dubbalā. Tatridaṃ vatthu – ekā kira itthī ubbandhitukāmā rukkhe rajjuṃ laggetvā saṃvidhātabbaṃ saṃvidahati. Atheko coro rattibhāge taṃ gehaṃ upasaṅkamitvā ‘‘imāya rajjuyā kiñcideva bandhitvā harissāmī’’ti satthena chindituṃ upagato. Atha sā rajju āsīviso hutvā susūti akāsi. Coro bhīto apasakki. Itthī attano nivesanā nikkhamitvā rajjupāse gīvaṃ paṭimuñcitvā ubbandhā kālamakāsi. Evaṃ balavacetanā antarāye nivāretvā attano vipākassa upanissayo hoti. Na panetaṃ ekantato gahetabbaṃ. Katokāsañhi kammaṃ eva vipākassa antarāyaṃ paṭibāhitvā vipaccati, vipākajanakaṃ pana kammaṃ vipākassa upanissayapaccayo na hotīti na vattabbaṃ. Kammanti ettha catubhūmakampi veditabbaṃ. Yaṃ pana parato ‘‘maggo phalasamāpattiyā’’ti vuttaṃ, taṃ acetanāvasena. Tenetaṃ dīpeti – yo koci vipākajanako dhammo, so attano vipākassa upanissayapaccayo hotīti.
因为贪爱而杀生:对自己所贪恋的那个东西,或者对跟它敌对的人,或者为了得到它,就动手杀害生命。不与取等等,也应该按同样的方式理解。所谓“破门”,是就不与取来说的,这里指的是家宅的门。“行掠夺”,就是躲藏起来再抢走。“独户行劫”,就是纠集很多人围住一户人家进行抢掠。“拦路行劫”,就是干拦路抢劫的勾当。在“依止嗔恚”等当中,依止的是以“他曾对我不利”这类想法生起的嗔恚。依止愚痴,就是依止那种掩盖杀生等过患的愚痴。依止我慢,就是依止“我难道杀不了、拿不到吗”这样的我慢;或者,被某人轻视、欺负、侮辱,依止这种卑慢,也是一种理解。依止邪见,就像祭祀等场合中的婆罗门等人那样,也像以脚为量度标准来判定有情的那种人一样,依止邪见。依止愿求,就是依止这样的愿求:向天神祈请说“如果我这件事能成功,我就为你做这样的供养”,或者说“替我杀掉某某人,把某某的东西拿来,或者你来做我干这些事的帮手”等等。贪、嗔、痴、慢、见、愿求,这些就是贪等的依止。在这里,贪既是贪自己的依止,也是嗔等的依止;嗔等当中,也是同样的道理。巴利
Rāgaṃupanissāya pāṇaṃ hanatīti yasmiṃ vatthusmiṃ sāratto hoti, tasmiṃ vā viruddhaṃ, tassa vā atthāya pāṇaṃ hanati. Adinnādānādīsupi etenevupāyena attho veditabbo. Sandhiṃ chindatīti adinnādānavasena vuttaṃ. Tattha sandhinti gehasandhiṃ. Nillopaṃ haratīti nilīyitvā harati. Ekāgārikaṃ karotīti bahūhi saddhiṃ ekameva gehaṃ parivāretvā vilumpati. Paripanthe tiṭṭhatīti panthadūhanakammaṃ karoti. Dosaṃ upanissāyātiādīsu ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādivasena uppannaṃ dosaṃ upanissayaṃ katvā. Mohaṃ upanissāyāti pāṇātipātādīsu ādīnavapaṭicchādakaṃ mohaṃ upanissayaṃ katvā. Mānaṃ upanissāyāti ahaṃ kiṃ hanituṃ na sakkomi, ādātuṃ na sakkomīti mānaṃ upanissayaṃ katvā. Kenaci vā pana avaññāto hoti paribhūto hīḷito, taṃ omānaṃ upanissayaṃ katvātipi attho. Diṭṭhiṃ upanissāyāti yaññādīsu brāhmaṇādayo viya pādasikamilakkhuādayo viya ca diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā. Patthanaṃ upanissāyāti ‘‘sace me idaṃ nāma ijjhissati, evarūpaṃ te balikammaṃ karissāmīti evaṃ devatāyācanasaṅkhataṃ vā, asukaṃ nāma me ghātetvā dehi, asukassa santakaṃ āhara, ehi vā me etāni kammāni karontassa sahāyo hohī’’ti evamādiṃ vā patthanaṃ upanissayaṃ katvā. Rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanā rāgassāti. Ettha rāgo rāgassāpi upanissayo hoti dosādīnampi. Dosādīsupi eseva nayo.
杀生成为杀生的缘,是这样的:杀生者因为安住在不节制之中,也会杀害别的有情;或者,被这个杀生者所杀之人的亲戚朋友,因为受到伤害逼迫,也会去杀害别的有情。这样一来,杀生就以亲依止缘的方式,成为杀生的缘。再者,杀害物品的主人或守护者,然后夺取他人的财物;杀害主人之后,侵犯他的妻子;用“我没有杀”这样的话来撒谎掩饰;为了掩盖已经做过的事,或者为了假装没做过的事,而说离间语;用同样的方式来说粗恶语、说杂秽语;杀害他人之后,对被杀害者的财物器具生起贪求;或者,心想被他所杀之人的亲友臣属应当被消灭等,以及以“这样我的杀生业将被销除”等行苦行的方式执取邪见时——在这些情况下,杀生就成为不与取等的亲依止缘。以这样的方法,对于以不与取等为根本的各种轮回环节,也应该这样理解其中的道理。巴利
Pāṇātipāto pāṇātipātassāti pāṇātipātī asaṃvare ṭhitattā aññampi pāṇaṃ hanati. Yo vā etena hato, tassa ñātimittehi upadduto tesu aññampi hanati. Evaṃ pāṇātipāto pāṇātipātassa upanissayapaccayena paccayo. Bhaṇḍasāmikaṃ pana gopakaṃ vā ghātetvā parabhaṇḍaharaṇe, sāmikaṃ ghātetvā tassa dārātikkame, nāhaṃ hanāmīti musābhaṇane, katassa paṭicchādanatthāya akatassa vā karaṇatthāya pesuññaṃ upasaṃhāre, teneva nayena pharusavācānicchāraṇe, samphappalāpabhaṇane, paraṃ hanitvā abhijjhāyitabbaparavittūpakaraṇābhijjhāyane, yo tena ghātito hoti; tassa mittāmaccā ucchijjantūtiādicintane ‘‘evaṃ me pāṇātipāto nijjiṇṇo bhavissatī’’ti dukkarakārikādivasena diṭṭhiggahaṇakāle pāṇātipāto adinnādānādīnampi upanissayo hoti. Iminā upāyena adinnādānādimūlakesupi cakkesu attho veditabbo.
杀母业成为杀母业的亲依止缘,有几种情况:看到别人杀害母亲,心想“这样做是可以的”,然后自己杀害母亲;或者在一生中杀害母亲,又在另一生中继续杀害;或者在同一生中反复命令“去,替我杀我母亲”;或者以两次打击令母亲必死,在给出第二次打击时——在这些情况下,杀母业是杀母业的亲依止缘。其余诸业也应按照相应情况,用同样的方法来了知。不过,有人说:“因为强有力的善不能成为微弱不善的亲依止缘,所以开示只依业道和无间业来说。”这话不能一概而论。因为造了杀生等业之后,被人责问“你为什么这样做”时,也会生起一点点忿怒,也会追悔;即使只生起微小的烦恼,也会把它扩大而造下违犯。所以,强有力的确实能成为微弱的缘,微弱的也能成为强有力的缘。至于在《缘分别》的论说注释中所说的“以强力因之义而为亲依止缘”,那是就因本身具有强力而说的,并不是就亲依止缘法本身而言。因为业与烦恼,不论强力还是微弱,确实都能成为强力之因。巴利
Mātughātikammaṃ mātughātikammassāti aññaṃ mātaraṃ hanantaṃ disvā ‘‘vaṭṭati evaṃ kātu’’nti attano mātaraṃ hanantassa vā, ekasmiṃ bhave hantvā aparasmimpi hananavasena vā, ekasmiṃyeva bhave ‘‘gaccha, me mātaraṃ hanāhī’’ti punappunaṃ āṇāpanavasena vā, dvīhi pahārehi niyatamaraṇāya dutiyapahāradānavasena vā mātughātikammaṃ mātughātikammassa upanissayo hoti. Sesānipi yathāyogaṃ imināva nayena veditabbāni. Yasmā pana balavākusalaṃ dubbalākusalassa upanissayo na hoti, tasmā kammapathānantariyakammavaseneva desanā katāti vadanti. Taṃ na ekantato gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi katvā ‘‘kasmā evamakāsī’’ti codiyamāno kopamattakampi karoti. Vippaṭisārīpi hoti. Appamattakepi ca kilese uppanne taṃ vaḍḍhetvā vītikkamaṃ karoti. Tasmā balavaṃ dubbalassa dubbalañca balavassāpi upanissayo hotiyeva. Yaṃ pana paccayavibhaṅgassa uddesavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ ‘‘balavakāraṇaṭṭhena upanissayo hotī’’ti, taṃ kāraṇabhāvasseva balavatāya vuttaṃ, na upanissayapaccayadhammānaṃ. Kammakilesā hi balavantopi dubbalāpi balavakāraṇaṃ hontiyeva.
在“依贪而布施”这类说法里,比如心想“啊,但愿我能投生为四大王天诸天神的同伴”,这就是在投生这件事上,或者在种种享乐上,依着贪而去布施。持戒、受持布萨等业也是同样的道理。至于为了镇伏贪而修禅那,为了断除贪而修观,为了彻底断贪而修道,这就叫依着贪而生起。为了达到离贪的状态而修神通和等至,也叫依着贪而生起,因为到了这个程度才算是离贪的人。巴利
Rāgaṃupanissāya dānaṃ detītiādīsu aho vatāhaṃ cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyanti upapattibhave vā bhogesu vā rāgaṃ upanissāya dānaṃ deti. Sīlasamādānauposathakammesupi eseva nayo. Jhānaṃ pana rāgavikkhambhanatthāya, vipassanaṃ rāgassa pahānatthāya, maggaṃ samucchedanatthāya uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma. Vītarāgabhāvatthāya pana abhiññaṃ samāpattiñca uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma. Ettāvatā hi vītarāgo nāma hoti.
“以信”这句话,是就布施等活动中生起的信而说的;在持戒等当中,道理也是一样。正如以布施等行为来使信等生起时,可以说是依止贪而生起;同样,贪等也可以成为信等的亲依止缘,这一点应当了知。“为了对治它”,是为了阻挡它,意思是不给异熟果报留出发生的机会。在有对治的业中,暂且这样说也就罢了;但对于那些没有对治的无间业,为什么也说“为了对治它”呢?这是根据他的意乐来说的。因为他的意乐就是“我为了对治它而行动”,正是取这个意乐,才那样说。巴利
Saddhāyāti dānādivasena pavattasaddhāya sīlādīsupi eseva nayo. Yatheva hi dānādivasena saddhādayo uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma, evaṃ rāgādayopi saddhādīnaṃ upanissayapaccayā nāma hontīti veditabbā. Tassa paṭighātatthāyāti tassa paṭibāhanatthāya, vipākokāsassa anuppadānatthāyāti attho. Sappaṭighātesu tāva evaṃ hotu, yāni pana appaṭighātāni ānantariyakammāni, tesu ‘‘tassa paṭighātatthāyā’’ti kasmā vuttanti? Tassa ajjhāsayavasena. Tappaṭighātatthāya pavattemīti hissa ajjhāsayo, taṃ gahetvā evaṃ vuttaṃ.
依靠贪而自我折磨:对于被贪染的人,当他只看到通过苦行能有所得时,就会那样去做——这一切都应当按前面同样的方式理解。“身乐”是指:通过超越贪等而造善之后所得到的乐,或者因为贪等而看不到过患、受用诸欲所生起的乐。“苦”是指:由折磨等方式所生起的苦,或者以贪等为因而发生的杀害、捆绑等所生起的苦。“果等至”是指:断除贪等之后所生起的,或者由贪等所生起而为其所恼而进入的果等至。巴利
Rāgaṃ upanissāya attānaṃ ātāpetīti yattha ratto, tassa dukkarena pattiṃ sampassanto evaṃ karotīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Kāyikassa sukhassāti rāgādisamatikkamavasena kusalaṃ katvā paṭiladdhasukhassa vā rāgādivasena anādīnavadassāvino kāme paribhuñjanavasena uppannasukhassa vā. Dukkhassāti ātāpanādivasena uppannasukhassa vā rāgādihetu pavattavadhabandhanādivasena uppannadukkhassa vā. Phalasamāpattiyāti rāgādayo samucchinditvā vā uppāditāya tehi vā aṭṭīyamānena samāpannāya.
在“身乐”等说法里:当乐生起时,如果一个人贪著那乐,并一再以同类条件让它生起,那么前面的乐就成为后面乐的亲依止缘。可是,对过度使用烤火取暖等的人,前期是乐,后期是苦;对沉溺于诸欲的人,就像“年轻、毛发柔软的女游方者手臂的接触真快乐”那样,这里的身体之乐会成为地狱众生身体之苦的亲依止缘。对因为无病而快乐、进入果等至的人,身体之乐是果等至的亲依止缘。为了对治苦而受用乐,以及像世尊那样为了对治苦、先镇伏病痛再进入果等至,身体之苦就是身体之乐和果等至的亲依止缘。适宜的气候是乐和果等至的缘,不适宜的气候是苦的缘。或者,想克服不适宜的气候、以等至所生起的色法所带来的乐去体验的人,即使气候不适宜,也仍然是果等至的缘。食物、住处也是如此。再者,“身乐”等这些只是合在一起举出;它们的缘性应依前面所说的方法来了知。“果等至是身体之乐的缘”,意思是:由等至所生起的色法而生的乐,因为他从等至出定后体验它。巴利
Kāyikaṃ sukhantiādīsu sukhe uppanne taṃ assādetvā punappunaṃ tathārūpeheva paccayehi taṃ uppādentassa purimaṃ pacchimassa upanissayo hoti. Sītādīsu pana aggisantāpanādīni atisevantassa pubbabhāge sukhaṃ aparabhāge dukkhassa, ‘‘sukho vati missā paribbājikāya taruṇāya lomasāya bāhāya samphasso’’ti kāmesu pātabyataṃ āpajjantassa idha kāyikaṃ sukhaṃ nerayikassa kāyikadukkhassa, arogabhāvena pana sukhino phalasamāpattiṃ samāpajjantassa kāyikaṃ sukhaṃ phalasamāpattiyā upanissayapaccayo hoti. Dukkhapaṭighātāya pana sukhaṃ sevantassa dukkhapaṭighātāya ca bhagavato viya ābādhaṃ vikkhambhetvā phalasamāpattiṃ samāpajjantassa kāyikadukkhaṃ kāyikasukhassa ceva phalasamāpattiyā ca, upanissayapaccayo hoti. Utusappāyo sukhassa ceva phalasamāpattiyā ca, asappāyo dukkhassa. Utuasappāyaṃ vā abhibhavitvā samāpattisamuṭṭhitarūpavasena uppannaṃ sukhaṃ anubhavitukāmassa asappāyopi utu phalasamāpattiyā paccayova. Bhojanasenāsanesupi eseva nayo. Puna kāyikaṃ sukhantiādīni kevalaṃ ekato dassitāni. Heṭṭhā vuttanayeneva panesaṃ paccayabhāvo veditabbo. Phalasamāpatti kāyikassa sukhassāti samāpattisamuṭṭhānarūpavasena uppannassa sukhassa. Taṃ hesa samāpattito vuṭṭhāya anubhavati.
在“以身乐为亲依止缘而布施”等说法中,应当这样理解乐与苦作为亲依止缘的情形:对已经得到乐的人,是依“但愿我这乐不要消失”这种不消失的方式;对还没得到乐的人,是依“但愿我将来能得到这样的乐”这种获得的方式;对已经得到苦的人,也是依“但愿我的苦消失”这种消失的方式;或者依“愿将来不再生起这样的苦”这种不令生起的希求方式。应当知道,乐和苦就是这样成为亲依止缘的。时节、食物、住处也是一样,按前面所说的方式理解。
再者,在“身乐”等说法中,因为已经得到乐的人也会生起信心,比如“目犍连贤友,皈依佛真是好啊”;已经得到苦的人也会生起信心,比如“那位世尊确实是正自觉者,为了遍知这样的苦而说法”(《优陀那》)。而且,为了与乐和苦相结合或相分离,人们会修习圆满戒等,因此这里是把乐和苦显示为信等的亲依止缘。时节等也应按照相应的情况来配合理解。
在“以身乐为亲依止缘而杀生”等说法中,也应当依照前面所说的方式,理解乐等作为亲依止缘的道理。巴利
Kāyikaṃ sukhaṃ upanissāya dānantiādīsu ‘‘aho vata me idaṃ sukhaṃ na parihāyeyyā’’ti pattassa vā aparihāyanavasena; ‘‘aho vatāhaṃ āyatiṃ evarūpaṃ sukhaṃ pāpuṇeyya’’nti appattassa vā pattivasena; dukkhepi ‘‘aho vata me dukkhaṃ parihāyeyyā’’ti pattassa parihāyanavasena vā; ‘‘āyatiṃ evarūpaṃ nuppajjeyyā’’ti anuppādapatthanāvasena vā sukhadukkhānaṃ upanissayatā veditabbā. Utubhojanasenāsanāni vuttanayāneva. Puna kāyikaṃ sukhantiādīsu yasmā ‘‘sādhu kho, mārisa, moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hotī’’ti sukhappattānampi, ‘‘sammāsambuddho vata, so bhagavā, yo evarūpassa dukkhassa pariññāya dhammaṃ desetī’’ti (udā. 18) dukkhappattānampi saddhā uppajjati. Sukhadukkhehi ca saṃyogaviyogatthāya sīlādiparipūraṇaṃ kareyya, tasmā sukhadukkhāni saddhādīnaṃ upanissayabhāvena dassitāni. Utuādīnipi yathāyogaṃ yojetabbāni. Kāyikaṃ sukhaṃ upanissāya pāṇaṃ hanatītiādīsupi vuttanayānusāreneva sukhādīnaṃ upanissayatā veditabbā.
不过,在这个依止分别里,善法以三种方式作为善法的依止,以两种方式作为不善法的依止,以三种方式作为无记法的依止。不善法以三种方式作为不善法的依止,以一种方式作为善法的依止,以两种方式作为无记法的依止。无记法也以三种方式作为无记法的依止,同样以三种方式作为善法的依止,同样以三种方式作为不善法的依止。如此,应当知道依止被分别说明为:善法有八种,不善法有六种,无记法有九种,一共二十三种。巴利
Imasmiṃ pana upanissayabhājanīye kusalo kusalassa tividhenāpi upanissayo, akusalassa duvidhena, abyākatassa tividhena. Akusalo akusalassa tividhena, kusalassa ekavidhena, abyākatassa duvidhena. Abyākatopi abyākatassa tividhena, tathā kusalassa, tathā akusalassāti. Evaṃ kusalo aṭṭhavidhena, akusalo chabbidhena, abyākato navavidhenāti tevīsatividhena upanissayo bhājitoti veditabbo.
424 424. 在前生缘里,眼等诸根是就粗显的层面来说的。不过,水界等也都可以作为前生所缘。所谓“依处是前生,眼处”等等,是为了说明什么样的依处成为前生而说的。“依处是异熟无记”,则是就转起中的前生缘而说的。巴利
424. Purejāte cakkhādīni oḷārikavasena vuttāni. Āpodhātuādīnipi pana purejātārammaṇāni hontiyeva. Vatthu purejātaṃ cakkhāyatanantiādi yaṃ vatthu hutvā purejātaṃ hoti, taṃ dassetuṃ vuttaṃ. Vatthu vipākābyākatānanti pavattiyaṃ purejātapaccayaṃ sandhāya vuttaṃ.
425 425. “在后生的此身”指的是四大种所成的身体。“以后生缘为缘”是说,以支持的方式成为后生而作缘。正因为是以支持之义为缘,它在这个问分中才顺着次序作为后生缘出现。巴利
425. Pacchājāte imassa kāyassāti cātumahābhūtikakāyassa. Pacchājātapaccayena paccayoti upatthambhanavasena pacchājāto hutvā paccayo. Upatthambhakaṭṭhena paccayattāyeva hesa pacchājātapaccayoti imasmiṃ pañhāvāre anulomato āgato.
426 在习行缘中,对于顺次、种姓等被单独列出这一点,应当依照前面所说的方式来了知其理由。巴利
426. Āsevanapaccaye anulomaṃ gotrabhussātiādīnaṃ visuṃ gahaṇe heṭṭhā vuttanayeneva kāraṇaṃ veditabbaṃ.
427 427. 在业缘中,“善思与相应诸法”——这里因为不存在俱生与异刹那的区分,所以没有说“俱生”。但在无记的问答中,这种区分是存在的,因此在那里说了。“结生”是就令造作之色来说的。“思对依处”:虽然在结生刹那,依于依处而安立的非色法依止于依处缘而生起,但为了说明思对依处也是缘,所以这样说。巴利
427. Kammapaccaye kusalā cetanā sampayuttakānanti ettha sahajātanānākkhaṇikavibhāgassa abhāvato sahajātāti na vuttā. Abyākatavissajjane pana so vibhāgo atthi, tasmā tattha vuttā. Paṭisandhiggahaṇaṃ kaṭattārūpānaṃ vasena kataṃ. Cetanā vatthussāti kiñcāpi paṭisandhikkhaṇe vatthupatiṭṭhitā arūpadhammā vatthupaccayā vattanti, cetanā pana vatthussāpi paccayoti dassetuṃ vuttaṃ.
428 在异熟缘的结生部分,应当依照这个方法来了知它的含义。巴利
428. Vipākapaccaye paṭisandhivāre imināva nayena attho veditabbo.
429-438 429-438. 在食缘中说到“此身”,是指在以四种相续方式生起的四大所造之身当中,对于由食所生起的部分,是以食缘作为缘而令其生起;对于其余部分,则是以食缘作为缘而给予支持。在根缘等当中,结生转起也应当依照已经说过的道理来了知。其余各处,含义都很明显。巴利
429-438. Āhārapaccaye imassa kāyassāti imasmiṃ catusantativasena pavatte cātumahābhūtikakāye āhārasamuṭṭhānassa janakavasena, sesassa upatthambhakavasena āhārapaccayena paccayo. Indriyapaccayādīsupi paṭisandhivāro vuttanayeneva veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
在问分的组合中顺次计数巴利
Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
439 439. 现在为了用计数的方式,把这里已经得到的解答展示出来,所以说了“以因有七”等。其中,“七”是指:善以善、无记、善无记为缘,这三种;不善也一样;无记只以无记为缘。这样一共七种。“以所缘有九”是指从一个根本到一个终点,共九种。“以增上有十”是指:善对善,由俱生和所缘;对不善,只由所缘;对无记,由俱生和所缘;对善无记,只由俱生。这样以善为根本的有四种。不善对不善,由俱生和所缘;对无记,只由俱生;对不善无记也一样。这样以不善为根本的有三种。无记对无记,由俱生和所缘;对善,只由所缘;对不善也一样。这样以无记为根本的有三种。合起来共十种。不过在这里,所缘增上也能有七种,俱生增上也能有七种。巴利
439. Idānettha yathāladdhāni vissajjanāni gaṇanāvasena dassetuṃ hetuyā sattātiādi vuttaṃ. Tattha sattāti kusalena kusalaṃ, abyākataṃ, kusalābyākatanti tīṇi. Tathā akusalena; abyākatena abyākatamevāti evaṃ satta. Ārammaṇe navāti ekamūlakaekāvasānāni nava. Adhipatiyā dasāti kusalaṃ kusalassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; akusalassa ārammaṇatova abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; kusalābyākatassa sahajātatovāti kusalamūlakāni cattāri. Akusalaṃ akusalassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; abyākatassa sahajātatova tathā akusalābyākatassāti akusalamūlakāni tīṇi. Abyākato abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; kusalassa ārammaṇatova tathā akusalassāti abyākatamūlakāni tīṇīti evaṃ dasa. Ettha pana ārammaṇādhipatipi sattadhā, sahajātādhipatipi sattadhāva labbhati.
紧接着的有七种:善根有两种,不善根同样有两种,无记根有三种,这样一共七种。等无间缘也是这七种。俱生缘有九种:善根三种,不善根三种,无记根一种,善无记根和不善无记根各算一类,这样一共九种。相互缘有三种:善对善、不善对不善、无记对无记,这样共三种。依止缘有十三种:仅从俱生来说,善根三种,不善根同样三种,无记根同样三种。但这里也包含前生的情况。因为无记对无记既是俱生也是前生;对善则只是前生,对不善也是这[此处译文截断,以下为补译]样只是前生。再者,善无记从俱生和前生两方面对善,仅从俱生对无记,不善无记也同样,这样一共十三种。亲依止缘有九种:从一根本到一究竟,共九种。它们的分别中显示了二十三种分类。其中,所缘亲依止缘有七种,无间亲依止缘有七种,自然亲依止缘有九种。前生缘有三种:无记对无记、对善、对不善,这样共三种。巴利
Anantare sattāti kusalamūlakāni dve, tathā akusalamūlakāni, abyākatamūlakāni tīṇīti evaṃ satta. Samanantarepi etāneva. Sahajāte navāti kusalamūlakāni tīṇi, akusalamūlakāni tīṇi, abyākatamūlakaṃ ekaṃ, tathā kusalābyākatamūlakaṃ, akusalābyākatamūlakañcāti evaṃ nava. Aññamaññe tīṇīti kusalena kusalaṃ, akusalena akusalaṃ , abyākatena abyākatanti evaṃ tīṇi. Nissaye terasāti sahajātatova kusalamūlakāni tīṇi, tathā akusalamūlakāni, tathā abyākatamūlakāni. Ettha pana purejātampi labbhati. Abyākatañhi abyākatassa sahajātampi hoti purejātampi; kusalassa purejātameva tathā akusalassa. Puna kusalābyākato sahajātapurejātato kusalassa, sahajātatova abyākatassa, tathā akusalābyākatoti evaṃ terasa. Upanissaye navāti ekamūlakekāvasānā nava. Tesaṃ vibhaṅge tevīsati bhedā dassitā. Tesu ārammaṇūpanissaye satta, anantarūpanissaye satta, pakatūpanissaye nava honti. Purejāte tīṇīti abyākato abyākatassa, kusalassa, akusalassāti evaṃ tīṇi.
后生有三种:善对无记、不善对无记、无记对无记,这样共三种。习行缘有三种,彼此同类。业缘有七种,与因缘相同。其中,在两种解释里也包含不同刹那的业,在五种解释里只指俱生。果报缘有一种,是无记对无记。食、根、禅那、道这几种缘各有七种,都与因缘相同。不过这里的根缘,是依俱生和前生来说的。相应缘有三种,彼此同类。不相应缘有五种:由俱生和后生,善对无记;由俱生和后生,不善对无记;由俱生、前生和后生,无记对无记;由依处前生,无记对善;同样,由依处前生,无记对不善。这样,一种善根、一种不善根、三种无记根,共为五种。巴利
Pacchājātetīṇīti kusalo abyākatassa, akusalo abyākatassa, abyākato abyākatassāti evaṃ tīṇi. Āsevane tīṇi aññamaññasadisāni. Kamme satta hetusadisāni. Tattha dvīsu vissajjanesu nānākkhaṇikakammampi āgataṃ, pañcasu sahajātameva. Vipāke ekaṃ abyākatena abyākataṃ. Āhāraindriyajhānamaggesu satta hetusadisāneva. Indriyaṃ panettha sahajātapurejātavasena āgataṃ. Sampayutte tīṇi aññamaññasadisāni. Vippayutte pañcāti sahajātapacchājātato kusalena abyākataṃ, akusalena abyākataṃ, sahajātapurejātapacchājātato abyākatena abyākataṃ, vatthupurejātato abyākatena kusalaṃ, tathā akusalanti ekaṃ kusalamūlaṃ, ekaṃ akusalamūlaṃ, tīṇi abyākatamūlānīti evaṃ pañca.
有缘有十三种:从俱生来说,善对善;从俱生和后生来说,善对无记;单从俱生来说,善对善和无记。这就是三种善根。不善根也同样有三种。但从俱生、前生、后生、食、根来说,无记对无记;从依处和所缘前生来说,无记对善;同样,从依处和所缘前生来说,无记对不善;从俱生和前生来说,善与无记对不善;这善与无记,从俱生、后生、食、根以及从俱生和前生来说,对善;这善与无记,从俱生、后生、食、根来说,对无记。这样一共十三种。无有缘和离去缘各有七种,和无间缘类似。未离去缘有十三种,和有缘类似。这样,这里共有七种计数分类:一种、三种、五种、七种、九种、十种、十三种。其中,按果报来说只有一种单一组;按相互、前生、后生、习行、相应来说有五种三法组;按不相应来说只有一种五法组;按因、无间、等无间、业、食、根、禅那、道、无有、离去来说有十种七法组;按所缘、俱生、亲依止来说有三种九法组;按增上来说有一种十法组;按依止、有、未离去来说有三种十三法组。这样,在各个缘所显示的段落中,按计数好好观察,就能依据它们了知在二法、三法等中缘与缘之间的关联和数目。巴利
Atthiyā terasāti sahajātato kusalena kusalaṃ, sahajātapacchājātato kusalena abyākataṃ, sahajātatova kusalena kusalābyākatanti kusalamūlāni tīṇi, tathā akusalamūlāni, sahajātapurejātapacchājātāhārindriyato pana abyākatena abyākataṃ, vatthārammaṇapurejātato abyākatena kusalaṃ, tathā akusalaṃ, sahajātapurejātato kusalo ca abyākato ca akusalassa; sveva abyākatassa sahajātapacchājātaāhārindriyato sahajātapurejātato ca kusalo ca abyākato ca kusalassa; sveva abyākatassa sahajātapacchājātaāhārindriyatoti evaṃ terasa. Natthivigatesu satta anantarasadisāni. Avigate terasa atthisadisānīti. Evamettha satta gaṇanaparicchedā ekaṃ tīṇi pañca satta nava dasa terasāti. Tesu vipākavasena ekameva ekakaṃ, aññamaññapurejātapacchājātāsevanasampayuttavasena pañca tikā, vippayuttavasena ekameva pañcakaṃ, hetuanantarasamanantarakammaāhārindriyajhānamagganatthivigatavasena dasa sattakā, ārammaṇasahajātaupanissayavasena tayo navakā, adhipativasena ekaṃ dasakaṃ, nissayaatthiavigatavasena tayo terasakāti evaṃ tasmiṃ tasmiṃ paccaye niddiṭṭhavāre gaṇanavasena sādhukaṃ sallakkhetvā tesaṃ vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane gaṇanā veditabbā.
440 440. 不过,有些缘和另一些缘是不同类的,或者彼此相违,那就不应该把它们搭配在一起。比如:对因缘来说,所缘、无间、等无间、亲依止、前生、后生、业、习行、食、禅那、无有、离去这些缘,以及增上缘中除了观择之外的其他增上缘,都是不同类的;俱生等缘则是同类的。为什么呢?因为因缘和这些缘之间,有“能作为”和“不能作为”的关系。凡是某法能作为其因缘的那些法,也能作为其俱生等缘,但不能作为其所缘等缘,所以所缘等缘对因缘来说就是不同类的。因此,因缘不应和它们搭配,它们也不应和因缘搭配。前生与后生、相应与不相应、有与非有、离去与未离去,彼此相违,它们也不应互相搭配。在这里,排除掉不应搭配的,只把应当搭配的搭配起来,由此得到的分类,为了简要说明,就说“因缘、增上缘有四”等等。巴利
440. Ye pana paccayā yesaṃ paccayānaṃ visabhāgā vā viruddhā vā honti, te tehi saddhiṃ na yojetabbā. Seyyathidaṃ – hetupaccayassa tāva ārammaṇānantarasamanantarūpanissayapurejātapacchājātakammāsevanāhārajhānanatthivigatā adhipatipaccaye ca ṭhapetvā vīmaṃsaṃ sesādhipatino visabhāgā, sahajātādayo sabhāgā. Kasmā? Tathā bhāvābhāvato. Hetupaccayo hi yesaṃ hetupaccayo hoti, tesaṃ sahajātādipaccayopi hoti, ārammaṇādipaccayo pana na hotīti ārammaṇādayo tassa visabhāgā nāma. Tasmā so tehi, te vā tena saddhiṃ, na yojetabbā. Purejātapacchājātasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatā ca aññamaññaviruddhā, tepi aññamaññaṃ na yojetabbā. Tattha ayojanīye vajjetvā yojanīyehi yoge ye vārā labbhanti, te saṅkhepato dassetuṃ hetupaccayā adhipatiyā cattārītiādi vuttaṃ.
在这里,虽然因缘与增上缘配合时,按数目较少的算法应当有七种方式,但因为诸增上缘中只有观择才是因缘,其他增上缘不是,所以排除不同类的,只按同类来说,就说成“四种”。这些应当这样理解:善法以因缘为缘、以增上缘为缘,作为善法的缘;善的观择以因缘为缘、以增上缘为缘,作为相应诸蕴的缘;善法以因缘为缘、以增上缘为缘,作为无记法的缘;善的观择以因缘为缘、以增上缘为缘,作为心所生色的缘;善法以因缘为缘、以增上缘为缘,作为善法及无记法的缘;善的观择以因缘为缘、以增上缘为缘,作为相应诸蕴及心所生色的缘;无记法以因缘为缘、以增上缘为缘,作为无记法的缘;异熟无记和唯作无记的观择,以因缘为缘、以增上缘为缘,作为相应诸蕴及心所生色的缘。这里,异熟无记只应从出世间来说。至于所缘缘、无间缘等,因为不同类,所以没有配合。按这个方法,在一切处了知可得和不可得之后,再按可得的情况列出各种方式。巴利
Tattha kiñcāpi hetupaccayassa adhipatinā saṃsandane ūnataragaṇanavasena sattahi vārehi bhavitabbaṃ, yasmā pana adhipatīsu vīmaṃsāva hetupaccayo, na itare, tasmā visabhāge vajjetvā sabhāgavasena ‘‘cattārī’’ti vuttaṃ. Tāni evaṃ veditabbāni – kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ, kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ, abyākato dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; vipākābyākatā kiriyābyākatā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānanti. Ettha ca vipākābyākatā lokuttaratova gahetabbā. Ārammaṇapaccayaanantarapaccayādayo pana visabhāgattā na yojitā. Iminā upāyena sabbattha labbhamānañca alabbhamānañca ñatvā labbhamānavasena vārā uddharitabbā.
俱生缘中有七种,这些都是在因缘中就已经获得的。相互缘中有三种,纯粹只是在相互缘中获得的。依止缘中有七种,也是在因缘中获得的。果报缘中有一种,纯粹只是在果报缘中获得的。根缘和道缘中有四种,就是前面已经说过的方式。相应缘中有三种,纯粹只是在相应缘中获得的。不相应缘中有三种,应当理解为以善等心等起的色法作为缘所生的法。有缘和未离去缘中有七种,也是在因缘中获得的。巴利
Sahajātesattāti hetuyā laddhāneva. Aññamaññe tīṇīti suddhikaaññamaññe laddhāneva. Nissaye sattāti hetuyā laddhāneva. Vipāke ekanti suddhikavipāke laddhameva. Indriyamaggesu cattārīti heṭṭhā vuttanayāneva . Sampayutte tīṇīti suddhikasampayutte laddhāneva. Vippayutte tīṇīti kusalādicittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ paccayuppannaṃ katvā veditabbāni. Atthiavigatesu sattāti hetuyā laddhāneva.
441-443 441-443. 前面已经依着增上缘等十一种缘,说明了因缘怎样成立组合,并且按照这些缘,在二根法门里展示了计数。现在为了在三根法门等当中展示这种计数,安立特征而说“因、俱生、依止、有、不离去,这七种”等话。不过有些写本把缘的名字写成“依止、亲依止、增上”这样缺了字母的形式,那只是作为一种标记写下来的。所以在这些地方,应该补全完整的巴利文。这里所安立的特征,就是要表明这个意思:这个因缘和俱生等四种缘结合时,就得到它自己在分别中所得的七种回答。如果这里加入相互缘,就得到相互缘中所得的三项。如果加入相应缘,也是得到这三项。如果加入不相应缘,就得到因不相应二法中所取的三项。如果加入果报缘,和一切果报同类法结合时,同样得到这样的回答。如果这里加入根缘和道缘,和它们结合时,在二根法门中只得到四项。如果和它们一起再加入相互缘,那么在因增上二法所显示的四种回答中,除去“善法对无记法,善法对善法及无记法”这两种,得到剩下的两种。如果在那里再加入相应缘,也是得到这两种。如果加入不相应缘,就得到另外两种。如果在那里加入果报缘,就一切都只得一种。而与增上缘一起,在少于因增上二法的计数中,如果不加入,就只得四种;如果加入少数计数中,就依它们而得到两种或一种。这样,知道各种缘结合时所得的计数之后,在三根法门等当中,计数就应该依此类推而定。巴利
441-443. Evaṃ yehi adhipatipaccayādīhi ekādasahi paccayehi saddhiṃ hetupaccayo yojanaṃ labhati, tesaṃ vasena dumūlakanaye gaṇanaṃ dassetvā idāni timūlakādīsu tassa dassanatthaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapento hetusahajātanissayaatthiavigatanti sattātiādimāha. Potthakesu pana nissaupanissaadhipāti evaṃ parihīnakkharāni paccayanāmāni likhanti, taṃ saññākaraṇamattavasena likhitaṃ. Tasmā tādisesu ṭhānesu paripuṇṇā pāḷi kātabbā. Yaṃ panidaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapitaṃ, tena idaṃ dīpeti – ayaṃ hetupaccayo sahajātādīhi catūhi saddhiṃ saṃsandane attano vibhaṅge laddhāni satteva vissajjanāni labhati. Sace panettha aññamaññapaccayo pavisati, aññamaññe laddhāni tīṇi labhati. Sace sampayuttapaccayo pavisati, tāneva tīṇi labhati. Sace vippayuttapaccayo pavisati, hetuvippayuttaduke laddhāni tīṇi labhati. Sace vipākapaccayo pavisati, sabbehi vipākasabhāgehi saddhiṃ saṃsandane evameva vissajjanaṃ labhati. Sace panettha indriyamaggapaccayā pavisanti, tehi saddhiṃ dumūlake laddhāni cattāriyeva labhati. Sace tehi saddhiṃ aññamaññapaccayo pavisati, hetādhipatiduke dassitesu catūsu vissajjanesu ‘‘kusalo dhammo abyākatassa, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti dve apanetvā sesāni dve labhati. Sacepi tattha sampayuttapaccayo pavisati, tāneva dve labhati. Sace pana vippayuttapaccayo pavisati, itarāni dve labhati. Sace pana tesu vipākapaccayo pavisati, sabbattha ekameva labhati. Adhipatinā pana saddhiṃ hetādhipatidukato ūnataragaṇanesu appavisantesu cattāriyeva labhati. Ūnataragaṇanesu pavisantesu tesaṃ vasena dve ekanti labhati. Evaṃ tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ samāyoge labbhamānaṃ gaṇanaṃ viditvā timūlakādīsu gaṇanā uddharitabbāti.
在这些组合里,最先说的四种组合,是笼统依据九种因来说的,它们都不是异熟。不过在这里,当以无记法回答无记法时,异熟因也可以获得。巴利
Etesu pana ghaṭanesu sabbapaṭhamāni cattāri ghaṭanāni sāmaññato navannampi hetūnaṃ vasena vuttāni avipākāni. Abyākatena abyākatavissajjane panettha vipākahetupi labbhati.
接下来所说的五种组合,是依果报因来说的。其中,全部都是俱生果报以及和果报俱生的色法。在它们当中,第一种组合里可以得到果报以及由它产生的色法;第二种组合里可以得到果报以及结生时的依处色;第三种组合里只有无色法;第四种组合里只能得到由果报心产生的色法;第五种组合里只有依处色。巴利
Tato parāni pañca ghaṭanāni vipākahetuvasena vuttāni. Tattha sabbepi sahajātavipākā ceva vipākasahajātarūpā ca. Tesu paṭhame ghaṭane vipākā ceva taṃsamuṭṭhānarūpā ca labbhanti, dutiye vipākā ceva paṭisandhiyañca vatthurūpaṃ. Tatiye arūpadhammāva. Catutthe vipākacittasamuṭṭhānarūpameva labbhati. Pañcame vatthurūpameva.
接下来,与根和道相应的十五种组合,是依无痴因而说的。其中,前九种没有增上,后六种有增上。在没有增上的那些当中,前四种是普遍地依无痴而说,后五种是依异熟无痴而说。其中,没有增上的前四种,就是下面在因增上二法里已经展示的那四种。第二种,心所等起的色法被舍去。第三种,依处色被舍去。第四种,善法对于心所等起的诸法、无记法对于那同一等起的诸法,只得到色法。接下来与异熟相应的五种,和下面所说的方式一样。在有增上的那些当中,前三种组合是普遍地依异熟与非异熟因而说。其中,第一种的四种如前所说。第二种,色法被舍去;第三种,无色法被舍去。接下来的三种是依异熟因而说。其中,第一种得到色与无色,第二种只有无色,第三种只有色。这样,了知在种种缘组合时所能得到的数目之后,就应当引出三根法等当中的计数。巴利
Tato parāni pañcadasa ghaṭanāni indriyamaggayuttāni amohahetuvasena vuttāni. Tattha paṭhamāni nava nirādhipatīni, pacchimāni cha sādhipatīni. Nirādhipatikesupi paṭhamāni cattāri sāmaññato sabbattha amohavasena vuttāni, pacchimāni pañca vipākāmohavasena. Tattha nirādhipatikesu paṭhame cattārīti heṭṭhā hetādhipatiduke dassitāneva. Dutiye cittasamuṭṭhānarūpaṃ parihāyati. Tatiye vatthurūpaṃ parihāyati. Catutthe kusalo dhammo cittasamuṭṭhānānaṃ, abyākato taṃsamuṭṭhānānanti rūpameva labbhati. Tato parāni vipākayuttāni pañca heṭṭhā vuttanayāneva. Sādhipatikesu paṭhamāni tīṇi ghaṭanāni sāmaññato vipākāvipākahetuvasena vuttāni. Tesu paṭhame cattāri vuttanayāneva. Dutiye rūpaṃ parihāyati, tatiye arūpaṃ parihāyati. Tato parāni tīṇi vipākahetuvasena vuttāni. Tesu paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpameva, tatiye rūpameva. Evampi tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ samāyoge labbhamānaṃ gaṇanaṃ viditvā timūlakādīsu gaṇanā uddharitabbāti.
444 在所缘根法里,增上缘等七种缘和所缘缘是同类的,其余十六种缘则不同类,所以不把它们组合在一起,只组合这七种。其中,依增上缘有七种,就是:善法对善法、善法对不善法、善法对无记法,这样善根有三种;不善根有一种;无记根有三种,一共七种。依止缘有三种,这是就依处来说,只有无记根。亲依止缘有七种,和前面一样。前生缘有三种,这是就依处和所缘来说,只有无记根。不相应缘有三种,这只是就依处来说。有缘和不离去缘各有三种,这是就依处和所缘来说。不过,就像在因根法里为了显示特征而安立了各种组合一样,在所缘根法等等里面也是这样。巴利
444. Ārammaṇamūlakepi adhipatipaccayādayo satta ārammaṇena sabhāgā, sesā soḷasa visabhāgāti te ayojetvā satteva yojitā. Tesu adhipatiyā sattāti kusalo dhammo kusalassa dhammassa, akusalassa dhammassa, abyākatassāti evaṃ kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlaṃ ekaṃ, abyākatamūlāni tīṇīti satta. Nissaye tīṇīti vatthuvasena abyākatamūlāneva. Upanissaye satta heṭṭhimāni eva. Purejāte tīṇīti vatthārammaṇavasena abyākatamūlāni. Vippayutte tīṇīti vatthuvaseneva. Atthiavigatesu tīṇīti vatthārammaṇavasena. Yathā pana hetumūlake lakkhaṇadassanatthaṃ ghaṭanāni ṭhapitāni, tathā ārammaṇamūlakādīsupi.
445 在这里,先就所缘根法中所安立的五种组合来说。其中,第一种是有增上的,是依所缘增上而说。这里的“七种”,就是在前面对“所缘增上二法”已经作出的解答。第二种是无增上的。这里的“三种”,是依处与所缘,或者只依所缘,而属于无记根。第三种是依止而说的。这里的“三种”,是依处而属于无记根。第四和第五种是有增上的。在它们当中,第四种有“一种”,是依处与所缘,或者只依所缘,而属于无记根中的不善。第五种有“一种”,是依止而属于无记根中的不善。像这样,在这里也应按照实际可得的情况,了知在三法等当中的计数。在增上根法等当中也是一样。至于依所缘、根、异熟来展开详细搭配,这里就不说了,只在各处说明应当说的内容。巴利
445. Tattha yāni tāva imasmiṃ ārammaṇamūlake pañca ghaṭanāni ṭhapitāni. Tattha paṭhamaṃ ārammaṇādhipativasena sādhipatikaṃ. Tattha sattāti ārammaṇādhipatiduke laddhavissajjanāneva. Dutiyaṃ nirādhipatikaṃ. Tattha tīṇīti vatthārammaṇavasena ārammaṇavaseneva vā abyākatamūlāni. Tatiyaṃ nissayena vuttaṃ. Tattha tīṇīti vatthuvasena abyākatamūlāni. Catutthapañcamāni sādhipatikāni. Tesu catutthe ekanti vatthārammaṇavasena ārammaṇavaseneva vā abyākatamūlaṃ akusalaṃ. Pañcame ekanti nissayato abyākatamūlakaṃ akusalaṃ. Evamidhāpi labbhamānavasena tikādīsu gaṇanā veditabbā. Tathā adhipatimūlakādīsu. Ārammaṇaindriyavipākavasena vitthārayojanaṃ pana avatvā tattha tattha vattabbayuttakameva vadāmāti.
446 446. 在增上根这一类中,俱生的有七种,也就是依俱生增上的力量来说:善根三种、不善根三种、无记根一种。不过,俱生增上和所缘增上不能同时并存,所缘增上也不能和俱生增上同时并存。相互缘有三种,也只是依俱生增上的力量来说。依止缘中有八种:善根三种、不善根三种、无记根两种。因为无记的增上对无记法来说,既是俱生依止,也是所缘依止;对不善法来说,只是所缘依止;对善法来说,两种都不是。所以无记根只有两种,这样一共八种。亲依止缘中有七种,和所缘缘相似。前生缘中有一种,就是无记增上以所缘的力量成为不善法的缘。异熟缘中有一种,就是无记法对无记的出世间法。食缘等中有七种,和前面在一根根本中所说的一样。不相应缘中有四种:善对无记、不善对无记、无记对无记、无记对善。有缘与不离去缘中有八种,和依止缘相似。巴利
446. Adhipatimūlake sahajāte sattāti sahajātādhipativasena kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlāni tīṇi, abyākatamūlaṃ ekaṃ. Sahajātena pana saddhiṃ ārammaṇādhipati, ārammaṇādhipatinā ca saddhiṃ sahajātaṃ na labbhati. Aññamaññe tīṇīti sahajātādhipativaseneva. Nissaye aṭṭhāti kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlāni tīṇi, abyākatamūlāni dve. Abyākato hi adhipati abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca nissayo hoti, akusalassa ārammaṇatova. Kusalassa pana ubhayathāpi na hotīti abyākatamūlāni dveyevāti evaṃ aṭṭha. Upanissaye satta ārammaṇasadisāneva. Purejāte ekanti abyākatādhipati ārammaṇavasena akusalassa. Vipāke ekaṃ abyākatena abyākataṃ lokuttaraṃ. Āhārādīsu satta heṭṭhā ekamūlake laddhāneva. Vippayutte cattārīti kusalena abyākataṃ, tathā akusalena, abyākatena abyākatañca kusalañca. Atthiavigatesu aṭṭha nissayasadisāneva.
447-452 447-452. 不过,这里的组合并没有按顺序用所缘等(条件)来搭配,而是先用有缘和不离去(缘)来搭配。为什么呢?因为这两种增上(所缘增上和俱生增上)是混合的。其中,第一组合按所缘增上的方式,得到依处和所缘;第二组合按依止的方式,对于敬重依处而生起享受的人,只得到依处;第三组合中,按俱生增上的方式,善法等对色法(起作用),按所缘增上的方式,依处对不善法(起作用)。接下来的三个组合,是按所缘增上的方式说的。其中,第一组合的“七种”,就是前面已经说过的那些。第二组合的“一种”,是前生的依处和所缘对不善法。第三组合中,只有依处对不善法。再接下来的三个组合,是异熟和非异熟共通的,按俱生增上的方式说的。其中,第一组合得到色法和非色法,第二组合只得到非色法,第三组合只得到色法。再接下来的三个组合,是按异熟增上的方式说的。其中,第一组合得到色法和非色法,第二组合得到非色法,第三组合只得到色法。再接下来的六个组合,与食和根相应,是按心增上的方式说的。其中,三个是非异熟的,三个是有异熟的。它们的数目很清楚。再接下来的六个组合,同样按精进增上的方式说的。难道不应该按照增上的顺序,先说按精进增上的组合吗?为什么没有那么说呢?因为跟后面按因的方式说的组合相似。因为后面按因的方式说的组合,由于无痴就是观增上,而观就是正见的状态,所以与道相应。精进也因为正精进和邪精进的状态而成为道支,所以与它相关的组合,因为跟后面按因的方式说的组合相似,就调换顺序来说了。它们的数目同样也很清楚。巴利
447-452. Ghaṭanāni panettha paṭipāṭiyā ārammaṇādīhi ayojetvā paṭhamaṃ atthiavigatehi yojitāni. Kiṃ kāraṇāti? Ubhayādhipatimissakattā. Tattha paṭhame ghaṭane ārammaṇādhipativasena vatthārammaṇaṃ labbhati , dutiye nissayavasena garuṃ katvā assādentassa vatthumeva, tatiye sahajātādhipativasena kusalādayo rūpānaṃ, ārammaṇādhipativasena vatthu akusalassa. Tato parāni tīṇi ghaṭanāni ārammaṇādhipativasena vuttāni. Tattha paṭhame sattāti heṭṭhā vuttāneva. Dutiye ekanti purejātāni vatthārammaṇāni akusalassa. Tatiye vatthumeva akusalassa. Tato parāni tīṇi ghaṭanāni vipākāvipākasādhāraṇāni sahajātādhipativasena vuttāni. Tattha paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpameva, tatiye rūpameva. Tato parāni tīṇi vipākādhipativasena vuttāni. Tesupi paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpaṃ, tatiye rūpameva. Tato parāni cha ghaṭanāni āhārindriyayuttāni cittādhipativasena vuttāni. Tattha tīṇi avipākāni, tīṇi savipākāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva. Tato parāni cha ghaṭanāni tatheva viriyādhipativasena vuttāni. Nanu ca adhipatipaṭipāṭiyā paṭhamaṃ viriyādhipativasena vattabbāni siyuṃ, kasmā tathā na vuttānīti? Parato hetuvasena vuttaghaṭanehi sadisattā. Parato hi hetuvasena ghaṭanāni amohassa vīmaṃsādhipatittā vīmaṃsāya ca sammādiṭṭhibhāvato maggasampayuttāni. Viriyampi ca sammāvāyāmamicchāvāyāmabhāvena maggoti tena saddhiṃ ghaṭanāni parato hetuvasena vuttaghaṭanehi sadisānīti parivattetvā vuttāni. Tesupi gaṇanā pākaṭāyeva.
453-456 453-456. 在无间缘与等无间缘的根本中,有七种:善对善与无记,同样地,不善对不善与无记,无记对三种,这样共七种。在业缘中则有一种,即善的道思对自己果报的无记。不过,在这些缘当中,组合各有三种。它们是按照多数情况的顺序来说的。巴利
453-456. Anantarasamanantaramūlakesu sattāti kusalo kusalassa abyākatassa ca, tathā akusalo, abyākato tiṇṇannampīti evaṃ satta. Kamme ekanti kusalā maggacetanā attano vipākābyākatassa. Ghaṭanāni panetesu tīṇi tīṇiyeva. Tāni bahutarapaṭipāṭiyā vuttāni.
457-460 457-460. 在俱生、相互、依止这三种根本(缘)当中,凡是前面在二法根本(即二二组合的根本缘)里说到的那些缘,它们本身就与最初列出的同类缘相同。因此,先弄清二法根本中的数目之后,对于那些上面组合起来的缘,就要按照数目较少的那个组合来理解一切组合中的计数。
其中,俱生根本有十种组合。这十种里,五种是非异熟,五种是有异熟。
先说非异熟的五种:第一种组合中,善对善与无记、善对善及无记、善与无记对无记,这样共有四种;同样地,不善对不善与无记、无记只对无记,这样加起来一共九种。在这善、不善等八种解答当中,只能得到非色法和心生色法。在无记的解答中,还能得到依处色。
第二种组合中,在无记的解答里,色法方面只能得到依处。
第三种组合中,在三种(善、不善、无记)当中,只能得到非色法。
第四种组合中,只能得到心生色法。
第五种组合中,在结生的时候,与非色法一起还能得到依处。
再说有异熟的五种:第一种组合中,得到异熟法以及异熟心生色法;第二种组合中,得到异熟法以及依处色;第三种组合中,只得到异熟法;第四种组合中,只得到异熟心生色法;第五种组合中,只得到依处色。巴利
457-460. Sahajātaaññamaññanissayamūlakesu ye ye dukamūlake paccayā vuttā te teyeva ādito ṭhitena sabhāgā. Tasmā dukamūlake gaṇanaṃ ñatvā ye upari paccayā ghaṭitā, tesu ūnataragaṇanassa vasena sabbaghaṭanesu gaṇanā veditabbā. Tattha sahajātamūlake dasa ghaṭanāni. Tesu pañca avipākāni, pañca savipākāni. Tattha avipākesu tāva paṭhame kusalo kusalassa abyākatassa , kusalābyākatassa, kusalābyākato abyākatassāti cattāri, tathā akusalo, abyākato abyākatassevāti evaṃ nava. Tattha kusalākusalādikesu aṭṭhasu vissajjanesu arūpañceva cittasamuṭṭhānarūpañca labbhati. Abyākate vatthurūpampi. Dutiye ghaṭane abyākatavissajjane rūpesu vatthumeva labbhati, tatiye tīsupi arūpameva, catutthe cittasamuṭṭhānarūpameva, pañcame paṭisandhiyaṃ vatthunā saddhiṃ arūpadhammā. Savipākesu paṭhame vipākā ceva vipākacittasamuṭṭhānarūpañca, dutiye vipākā ceva vatthurūpañca, tatiye vipākameva, catutthe vipākacittasamuṭṭhānameva, pañcame vatthurūpameva labbhati.
相互为根的六种组合。其中,前三种是非异熟,后三种是有异熟。这些的计数很清楚。巴利
Aññamaññamūlake cha ghaṭanāni. Tesu paṭhamāni tīṇi avipākāni, pacchimāni tīṇi savipākāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva.
461 在依止缘根本中,依止缘对所缘有三种,应当理解为以依处为所缘而生起的善等法。在亲依止缘中有一种,即以依处为所缘亲依止而生起的不善。其余的应依照二根根本中以下所说的方法来了知。巴利
461. Nissayamūlake nissayapaccayā ārammaṇe tīṇīti vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā pavattakusalādivasena veditabbāni. Upanissaye ekanti vatthuṃ ārammaṇūpanissayaṃ katvā uppannākusalaṃ. Sesaṃ dumūlake heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
462-464 在依止缘这里,有二十种组合。其中,前六种组合是依前生和俱生来说的,接下来四种只依前生来说,再接下来十种只依俱生来说。其中,第一组合里的“十三种”,就是依止缘分别里已经说过的那些。第二组合里的“八种”,是依俱生增上之力有七种,再加上把依处当作尊重对象而生起的不善,共八种。第三组合里的“七种”,就是根缘里已经得到的那些。第四组合里的“五种”,就是不相应缘里已经得到的那些。第五组合里的“四种”,是善等法对心生色法,以及依处对不善。第六组合里的“三种”,是善等法对心生色法。依前生之力的四个组合中:第一组合里的“三种”,是依处对善等法,以及眼等对无记法。第二组合里,只是依处对善等法。第三组合里的“一种”,是依处对不善。第四组合里,是眼等对五识。依俱生之力的十种组合,应当按有异熟和非异熟分成两类,依照俱生缘根本里所说的方式来了知。巴利
462-464. Imasmiṃ pana nissayapaccaye vīsati ghaṭanāni. Tesu purimāni cha ghaṭanāni purejātasahajātavasena vuttāni, tato cattāri purejātavaseneva, tato dasa sahajātavaseneva. Tattha paṭhame ghaṭane terasāti nissayapaccayavibhaṅge vuttāneva. Dutiye aṭṭhāti sahajātādhipativasena satta, vatthuṃ garuṃ katvā akusalañcāti aṭṭha. Tatiye satta indriyapaccaye laddhāneva. Catutthe pañca vippayutte laddhāni. Pañcame cattārīti kusalādīni cittasamuṭṭhānānaṃ, vatthu ca akusalassa. Chaṭṭhe tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānassa. Purejātavasena catūsu paṭhame tīṇīti vatthu kusalādīnaṃ, cakkhādīni ca abyākatassa. Dutiye vatthumeva kusalādīnaṃ. Tatiye ekanti vatthu akusalassa. Catutthe cakkhādīni viññāṇapañcakassa. Sahajātavasena dasa savipākāvipākavasena dvidhā bhinditvā sahajātamūlake vuttanayeneva veditabbāni.
465 465. 以亲依止为根本的所缘中,七种指通过所缘亲依止而获得的那些。以增上为主的七种,就是那些。在无间与等无间中,指通过无间亲依止而获得的那些。在依止中,只有一种,即不善的所依处。在前生中,只有一种,即那所依处或所缘。在习行中有三种,依无间亲依止之力。在业中有两种,依本性亲依止之力。然而,出世间的善思也作为无间亲依止。在不相应中有一种,依所缘亲依止之力;在有与不离去中也是如此。在无与离去中有七种,与无间相同。巴利
465. Upanissayamūlake ārammaṇe sattāti ārammaṇūpanissaye laddhāneva. Adhipatiyā sattāti tāneva. Anantarasamanantaresu anantarūpanissaye laddhāneva. Nissaye ekanti vatthu akusalassa. Purejāte ekanti tasseva vatthuṃ vā ārammaṇaṃ vā. Āsevane tīṇi anantarūpanissayavasena. Kamme dve pakatūpanissayavasena. Lokuttarakusalacetanā pana anantarūpanissayopi hoti. Vippayutte ekaṃ ārammaṇūpanissayavasena, tathā atthiavigatesu. Natthivigatesu satta anantarasamāneva.
466 466. 不过,以依止为根本的有七种组合。其中,前三种是依所缘依止来说的。在第一种里,善法对善法等,同样,无记法对无记法等,不善法只对不善法,这样一共七种。第二种里,眼识等无记法对不善法有一种。第三种里,依处对不善法有一种。此后的两种是依无间依止来说的。其中的数目已经很清楚了。再后的两种是依无间与本性依止来说的。其中第一种应当理解为世间善与不善思作为缘的情况,第二种只取出世间善。巴利
466. Upanissayamūlakāni pana satta ghaṭanāni honti. Tattha purimāni tīṇi ārammaṇūpanissayavasena vuttāni. Tattha paṭhame sattāti kusalo kusalādīnaṃ, tathā abyākato, akusalo akusalassevāti evaṃ satta. Dutiye ekanti cakkhādiabyākataṃ akusalassa. Tatiye vatthu akusalassa. Tato parāni dve anantarūpanissayavasena vuttāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva. Tato dve anantarapakatūpanissayavasena vuttāni. Tattha paṭhame lokiyakusalākusalacetanāpaccayabhāvato gahetabbā, dutiye lokuttarakusalāva.
467-468 467-468. 在以“前生”为根的所缘里,有三种:无记对善等。以增上而言,只有一种:无记对不善。其余各类也是同样的道理。不过在这里共有七种组合。其中,第一种是依处所与所缘来说的,第二种只依处所,第三种依所缘,第四种依处所的所缘时,第五种依所缘增上,第六种依处所的所缘增上时,第七种依眼等来说。巴利
467-468. Purejātamūlake ārammaṇe tīṇīti abyākato kusalādīnaṃ. Adhipatiyā ekanti abyākato akusalassa. Sesesupi eseva nayo. Ettha pana satta ghaṭanāni. Tesu paṭhamaṃ vatthārammaṇavasena vuttaṃ, dutiyaṃ vatthuvaseneva, tatiyaṃ ārammaṇavasena, catutthaṃ vatthussa ārammaṇakālavasena, pañcamaṃ ārammaṇādhipativasena, chaṭṭhaṃ vatthuno ārammaṇādhipatikālavasena, sattamaṃ cakkhādivasena.
469-472 在后生缘这一类里,二十种缘都不适用,只有那三种缘适用。这里只有一种组合方式,应当依身对善等法的力量来理解。在习行缘这一类里,也同样只有一种组合方式。巴利
469-472. Pacchājātamūlake vīsati paccayā na yujjanti, tayova yojanaṃ labhanti. Ekamevettha ghaṭanaṃ, taṃ kāyassa kusalādīnaṃ vasena veditabbaṃ. Āsevanamūlakepi ekameva ghaṭanaṃ.
473-477 473-477. 在业根门中,紧接着的一种组合,是依道思之力而说的。在“相互的三种”这里,结生时也应取依处。在“依止中的两种”这里,是依无间依止和本性依止之力,跟前面所说的一样。如此,其余的也应依前面所说的方式来了知。不过在这里,共有十一种组合。其中,最初两种是依本性依止与无间依止的区分,并按不同刹那的业来说的。接下来的四种,是依异熟与非异熟,并按同一刹那的业来说的。其中,第一种得到与无色法一起由心所生的色法,第二种得到与无色法一起的依处,第三种只是无色法,第四种只是由心所生的色法。但在结生时,也能得到业所生的色法。接下来的五种是有异熟的组合,它们跟前面所说的一样。在异熟根门中有五种组合,其含义是显而易见的。巴利
473-477. Kammamūlake anantare ekanti maggacetanāvasena vuttaṃ. Aññamaññe tīṇīti ettha paṭisandhiyaṃ vatthupi gahetabbaṃ. Upanissaye dveti anantarapakatūpanissayavasena heṭṭhā vuttāneva. Evaṃ sesānipi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni. Ettha pana ekādasa ghaṭanāni. Tattha paṭhamāni dve pakatūpanissayānantarūpanissayavibhāgato nānākkhaṇikakammavasena vuttāni. Tato parāni cattāri vipākāvipākato ekakkhaṇikakammavasena vuttāni. Tattha paṭhame arūpena saddhiṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ labbhati, dutiye arūpena saddhiṃ vatthu, tatiye arūpameva, catutthe cittasamuṭṭhānarūpameva. Paṭisandhiyaṃ pana kaṭattārūpampi labbhati. Tato parāni pañca savipākāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva. Vipākamūlake pañca ghaṭānāni uttānatthāneva.
478-483 478-483. 在食根门中,“七种”等说法,和前面所讲的方式一样。不过这里共有三十四种组合。其中,最初五种是依异熟与非异熟的共通性来说的。在这当中,第一种可得全部四种食;第二种只得三种非色食。第三种,依处也是缘所生的;第四种,那依处被舍离。第五种,只有色是缘所生的。此后的五种,是有异熟的组合,它们和前面所说的一样。再往后的九种组合,是依思食来说的。再往后的九种,是依无增上识食来说的。再往后的六种组合,是依有增上识食来说的。其中三种,是依异熟与非异熟的共通性来说的;三种,则纯粹依异熟来说。在这里,因为世间异熟不存在,所以依处被舍离。巴利
478-483. Āhāramūlake sattātiādīni vuttanayāneva. Ghaṭanāni panettha catuttiṃsa. Tesu paṭhamāni pañca vipākāvipākasāmaññato vuttāni. Tattha paṭhame cattāropi āhārā labbhanti; dutiye tayo arūpāhārāva. Tatiye vatthupi paccayuppannaṃ hoti, catutthe taṃ parihāyati. Pañcame rūpameva paccayuppannaṃ. Tato parāni pañca savipākaghaṭanāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva. Tato parāni nava ghaṭanāni cetanāhāravasena vuttāni. Tato parāni nava nirādhipativiññāṇāhāravasena . Tato parāni sādhipativiññāṇāhāravasena cha ghaṭanāni vuttāni. Tattha tīṇi vipākāvipākasāmaññavasena vuttāni. Tīṇi vipākavaseneva. Tattha lokiyānaṃ vipākānaṃ abhāvato vatthu parihāyati.
484-495 484-495. 以根为根本门中,在前生的一组,依眼根等之力,是以无记对无记。其余的二根门组,应依照下面所说的方式来了知。不过,这里的组合有六十七种。其中第一组,一切根都以“作为缘”的意义而可得。第二组,色命根被舍去,因为它不是依止。第三组,非色根对色法。第四组,眼等对眼识等。此后的九组,依俱生非色根而说;再后的九组,依作为道的诸根而说;再后的九组,依作为禅支的诸根而说;再后的九组,依作为禅与道的诸根而说;再后的九组,唯依意根而说;再后的六组,是有增上者的;再后的六组,依精进而与道相应;再后的九组,依无痴因,是无增上者的;还有六组,是有增上者的。在这一切当中,与异熟缘不相应和相应的,都应依照下面所说的方式来了知。巴利
484-495. Indriyamūlake purejāte ekanti cakkhundriyādīnaṃ vasena abyākatena abyākataṃ. Sesaṃ dumūlakaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha cha sattati. Tattha paṭhame sabbānipi indriyāni paccayaṭṭhena labbhanti. Dutiye rūpajīvitindriyaṃ hāyati. Na hi taṃ nissayo hoti. Tatiye arūpindriyāni rūpānaṃ. Catutthe cakkhādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ. Tato parāni nava ghaṭanāni sahajātaarūpindriyavasena vuttāni, tato nava maggabhūtānaṃ indriyānaṃ vasena, tato nava jhānaṅgabhūtānaṃ, tato nava jhānamaggabhūtānaṃ, tato nava manindriyavaseneva, tato sādhipatīni cha, tato vīriyavasena maggasampayuttāni cha, tato amohahetuvasena nirādhipatīni nava, sādhipatīni cha. Tesu sabbesu vipākapaccayena ayuttāni ca yuttāni ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni.
496-500 在禅根门中,二根门也应依照前面所说的方式来了知。不过这里的组合有三十六种。其中,最初九种没有涉及根与道的状态,只是依共通的禅支来说的。接下来的九种,是依作为根的禅支来说的。再接下来的九种,是依作为道的禅支来说的。最后的九种,是依作为根与道的禅支来说的。在这四组九种当中,从开头起各有四种,是异熟与非异熟共通的。末尾各有五种,纯粹是异熟,这些也是依照前面所说的方式来了知。巴利
496-500. Jhānamūlakepi dumūlakaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha chattiṃsa. Tesu paṭhamāni nava indriyamaggabhāvaṃ anāmasitvā sādhāraṇajhānaṅgavaseneva vuttāni. Tato parāni nava indriyabhūtajhānaṅgavasena, tato nava maggabhūtajhānaṅgavasena, tato nava indriyamaggabhūtajhānaṅgavasena. Catūsupi cetesu navakesu ādito cattāri cattāri vipākāvipākasādhāraṇāni. Avasāne pañca pañca vipākāneva, tāni heṭṭhā vuttanayāneva.
501-508 在道根门里,二根门也应该按照前面所说的方式来了知。不过这里的组合有五十七种。其中,最初九种没有涉及根与禅的状态,只是依纯净道本身来说的。接下来九种,是依作为根的道来说的;再接下来九种,是依作为禅的道来说的;再接下来九种,是依作为根与禅的道来说的;再接下来六种,是依作为增上法的道来说的;再接下来九种,是依无增上法的道因来说的;再接下来六种,是依有增上法的道因来说的。其中,在九种一组的各组里各有五种,在六种一组的各组里各有三种,是异熟。其余的则是共通的,它们和前面所说的方式一样。巴利
501-508. Maggamūlakepi dumūlakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha sattapaññāsa. Tesu paṭhamāni nava indriyajhānabhāvaṃ anāmasitvā suddhikamaggavaseneva vuttāni. Tato nava indriyabhūtamaggavasena, tato nava jhānabhūtamaggavasena, tato nava indriyajhānabhūtamaggavasena, tato cha adhipatibhūtamaggavasena, tato nava nirādhipatimaggahetuvasena, tato cha sādhipatimaggahetuvasena, tattha navakesu pañca pañca chakkesu tīṇi tīṇi vipākāni. Sesāni sādhāraṇāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva.
509-510 509-510. 关于相应根本中的二根本,含义本身很浅显。不过在这里只有两种组合:一种按共通的方式来说,一种按果报的方式来说。巴利
509-510. Sampayuttamūlake dumūlakaṃ uttānatthameva. Ettha pana dveyeva ghaṭanāni. Tattha ekaṃ sādhāraṇavasena, ekaṃ vipākavasena vuttaṃ.
511-514 511-514. 在不相应根本里,二根本的部分意思很浅显。不过这里共有十三种组合。其中,第一种的“五种”是指:善对无记、不善对无记、无记对这三者。在这里,这些不相应等缘既可以是俱生缘,也可以是后生缘和前生缘。第二种只有前生缘和俱生缘,第三种同样只是依增上缘来说的。其中,善对无记、不善对无记,而无记对无记以及以所缘增上缘的方式对不善,这样一共四种。第四种是“三种”,即善等对无记。不过这里的诸根既有色根也有非色根。第五种里诸缘只是非色法,第六种依所依处来说只是色法,第七种——依观智对善与无记、依贪著对不善——只是所依处。第八种是那所依处对不善,第九种是眼等对无记,第十种是善等对心等起色,第十一种是结生时所依处对诸蕴,第十二种是结生时诸蕴对业生色,第十三种是结生时诸蕴对所依处。巴利
511-514. Vippayuttamūlakepi dumūlakaṃ uttānatthameva. Ghaṭanāni panettha terasa. Tattha paṭhame pañcāti kusalo abyākatassa, tathā akusalo, abyākato tiṇṇannampi. Ettha ca ime vippayuttādayo sahajātāpi honti, pacchājātapurejātāpi. Dutiye purejātasahajātāva tatiye teyeva adhipativasena. Tattha kusalo abyākatassa tathā akusalo, abyākato pana abyākatassa ca ārammaṇādhipativasena akusalassa cāti evaṃ cattāri. Catutthe tīṇīti kusalādīni abyākatassa. Indriyāni panettha rūpānipi arūpānipi. Pañcame paccayā arūpāva chaṭṭhe vatthuvasena rūpāva sattame kusalābyākatānaṃ vipassanāvasena, akusalassa assādanavasena vatthumeva. Aṭṭhame tadevākusalassa, navame cakkhādīni abyākatassa, dasame kusalādayo cittasamuṭṭhānānaṃ, ekādasame paṭisandhiyaṃ vatthu khandhānaṃ, dvādasame paṭisandhiyaṃ khandhā kaṭattārūpānaṃ, terasame paṭisandhiyaṃ khandhā vatthussa.
515-518 515-518. 在有缘根本中,就依止缘来说,有一种是依所缘依止缘,即无记法对不善法。其余的两种根本则含义浅显。不过这里共有二十九种组合。其中,第一种是依非色、处所、所缘、大种、根、食而可得俱生缘、前生缘、后生缘。第二种不得后生缘和段食。第一、第二种组合加上增上缘,在上面构成第三、第四种。又,仅第一种与四食一起构成第五种,与色根一起构成第六种,与色根及非色根一起构成第七种。或者,仅第二种与诸根一起构成第七种。第一、第二种与不相应缘一起构成第八、第九种。其中,第九种加上增上缘构成第十种。接着,第十一种依缘而舍去处所。第十二种中只有非色法是缘,第十三种中是处所和所缘,第十四种中只有处所,第十五种中只有所缘,第十六种中只有处所作为所缘,第十七种中则那同一个以所缘增上的方式,第十八种中也是那同一个以所缘依止缘的方式,第十九种中只有眼等是缘。这十九种叫做杂组合,是不取俱生而说的。此后的十种则是依俱生而说的。巴利
515-518. Atthipaccayamūlake upanissaye ekanti ārammaṇūpanissayavasena abyākataṃ akusalassa. Sesaṃ dumūlake uttānameva. Ghaṭanāni panettha ekūnatiṃsa. Tesu paṭhame arūpavatthārammaṇamahābhūtaindriyāhārānaṃ vasena sahajātapurejātapacchājātapaccayā labbhanti. Dutiye pacchājātakabaḷīkārāhārā na labbhanti. Paṭhamadutiyaghaṭanāneva adhipatinā saddhiṃ upari tatiyacatutthāni katāni. Puna paṭhamameva catūhi āhārehi saddhiṃ pañcamaṃ, rūpindriyehi saddhiṃ chaṭṭhaṃ, rūpārūpindriyehi saddhiṃ sattamaṃ kataṃ. Dutiyameva vā pana indriyehi saddhiṃ sattamaṃ kataṃ. Paṭhamadutiyāneva vippayuttapaccayena saddhiṃ aṭṭhamanavamāni. Tesu navamaṃ adhipatinā saddhiṃ dasamaṃ kataṃ. Tato ekādasame paccayavasena vatthu hāyati. Dvādasame arūpadhammāyeva paccayā, terasame vatthārammaṇā, cuddasame vatthumeva, pannarasame ārammaṇameva, soḷasame vatthumeva ārammaṇaṃ, sattarasame pana tadeva ārammaṇādhipatibhāvena, aṭṭhārasamepi tadeva ārammaṇūpanissayavasena, ekūnavīsatime cakkhādayova paccayā. Imāni ekūnavīsati pakiṇṇakaghaṭanāni nāma sahajātaṃ aggahetvā vuttāni. Tato parāni dasa sahajātavasena vuttāni.
519 在“无有根本”和“离去根本”中,就像在“无间根本”和“等无间根本”中一样,按亲依止、习行、业的方式,只有三种组合;“未离去根本”则和有根本完全相同。巴利
519. Natthivigatamūlakesu anantarasamanantaramūlakesu viya upanissayāsevanakammavasena tīṇiyeva ghaṭanāni, avigatamūlakaṃ atthimūlakasadisamevāti.
不过,在这个问分里说到的这些组合,全部也只有两种:杂合与俱生。其中,对于一切所缘根本等,从一开始就不取俱生而说的,就叫作杂合。这些在所缘根本里有五种,在增上根本里有六种,在无间根本里有三种,在等无间根本里同样有三种,在依止根本里有十种,在依止缘根本里有七种,在前生根本里有七种,在后生根本里只有一种,在习行根本里同样只有一种,在业根本里有两种,在食根本里有一种,在根根本里有四种,在不相应根本里有九种,在有根本里有十九种,在无有根本里有三种,在离去根本里同样有三种。在未离去根本里有十九种。这样全部加起来是一百零三种。不过,这些是依俱生与依止的状态而说为杂合的。巴利
Yāni panetāni imasmiṃ pañhāvāre ghaṭanāni vuttāni, tāni sabbānipi duvidhāniyeva – pakiṇṇakato sahajātato ca. Tattha sabbesampi ārammaṇamūlakādīnaṃ ādito sahajātaṃ aggahetvā vuttāni pakiṇṇakāni nāma. Tāni ārammaṇamūlake pañcapi, adhipatimūlake cha, anantaramūlake tīṇipi, tathā samanantaramūlake, nissayamūlake dasa, upanissayamūlake satta, purejātamūlake satta, pacchājātamūlake ekameva, tathā āsevanamūlake, kammamūlake dve, āhāramūlake ekaṃ, indriyamūlake cattāri, vippayuttamūlake nava, atthimūlake ekūnavīsati, natthimūlake tīṇipi, tathāvigatamūlake. Avigatamūlake ekūnavīsatīti sabbānipi satañceva tīṇi ca honti. Sahajātanissayabhāvena panetāni pakiṇṇakānīti vuttāni.
那些能作为俱生法而获得的,就叫做俱生组合。这些在“所缘根本”等各类根本中——也就是所缘根本、无间根本、等无间根本、前生根本、后生根本、习行根本、无有根本、离去根本——都得不到,因为那些缘并不是俱生法的缘。就像它们不是俱生法的缘一样,因缘、俱生缘、相互缘、果报缘、禅那缘、道缘、相应缘也不是。至于“非俱生”的情况,在因根本中,全部二十四种组合都是俱生组合。同样地,在增上根本中有二十四种,在俱生根本中有十种,在相互根本中有六种,在依止根本中有十种,在业根本中有九种,在果报根本中有五种,在食根本中有三十三种,在根根本中有七十二种,在禅那根本中有三十六种,在道根本中有五十七种,在相应根本中有两种,在不相应根本中有四种,在有根本中有十种,在未离去根本中有十种。这样全部加起来共有三百一十二种。前面那一百零三种,加上这里的三百一十二种,总共在问分中出现了四百一十五种组合。其中,那些作为缘的法,如果单从名称上看不出来、不明显,也应当在因根本等理路的最开头,按照果报与非果报的共同类别所说的组合中加以显示。因为只有十二种因、六种所缘、四种增上、四种食、二十种根、七种禅支、十二种道支,这些才叫做缘法。对于这些法,要好好分辨:哪些是决定善的,哪些是决定不善的,哪些是决定善果报的,哪些是决定不善果报的,哪些是决定果报的,哪些是决定非果报的。然后把其中属于果报的,配到果报组合里;属于非果报的,配到非果报组合里,按各自相应的情况来配合。巴利
Yāni pana sahajātaṃ labbhanti, tāni sahajātaghaṭanāni nāmāti vuccanti. Tāni ārammaṇamūlake anantarasamanantarapurejātapacchājātaāsevananatthivigatamūlakesu na labbhanti. Na hi te paccayā sahajātānaṃ paccayā honti. Yathā ca sahajātānaṃ na honti, tathā hetusahajātaaññamaññavipākajhānamaggasampayuttapaccayā. Asahajātānanti hetumūlake sabbāni catuvīsatipi ghaṭanāni sahajātaghaṭanāneva. Tathā adhipatimūlake catuvīsati, sahajātamūlake dasapi, aññamaññamūlake chapi, nissayamūlake dasa, kammamūlake nava, vipākamūlake pañcapi, āhāramūlake tettiṃsa, indriyamūlake dvāsattati jhānamūlake chattiṃsāpi, maggamūlake sattapaññāsampi, sampayuttamūlake dvepi, vippayuttamūlake cattāri, atthimūlake dasa, avigatamūlake dasāti sabbānipi tīṇi satāni dvādasa ca honti. Iti purimāni sataṃ tīṇi ca imāni ca dvādasuttarāni tīṇi satānīti sabbānipi pañcadasādhikāni cattāri ghaṭanasatāni pañhāvāre āgatāni. Tesu ye ye paccayadhammā nāmavasena na pākaṭā hutvā paññāyanti, tepi hetumūlakādīnaṃ nayānaṃ ādito vipākāvipākasāmaññato vuttesu ghaṭanesu dassetabbā. Dvādaseva hi hetū cha ārammaṇā cattāro adhipatayo cattāro āhārā vīsati indriyāni satta jhānaṅgāni dvādasa maggaṅgānīti ete paccayadhammā nāma. Tesu ye ye dhammā ekantena kusalā, ekanteneva akusalā, ekantena kusalavipākā, ekantenevākusalavipākā, ekanteneva vipākā, ekanteneva avipākā te te sādhukaṃ sallakkhetvā ye tattha vipākā, te vipākaghaṭanesu, ye avipākā, te avipākaghaṭanesu yathāyogaṃ yojetabbāti.
逆缘的提起注释巴利
Paccanīyuddhāravaṇṇanā
527 527. 现在讲逆向。在这里,就像在“缘起分”等当中,按照“依不善法,不善法以非因缘生起”等的方式,依可得的问题和可得的诸缘,按它们各自的样子详细展开。这里不这样详细展开,而是要用一个特征简略地说明逆向,所以结集法师们以“善法对善法以所缘缘为缘”等的方式,从顺向举出了善等法的诸缘。而那些缘是依集合体来说的,不是逐一依各个缘来说的;因此,凡是在某处依集合体所示的,都应当分别了知。因为这一切二十四缘都归入八种缘当中。哪八种呢?所缘、俱生、亲依止、前生、后生、业、食、根。怎么归入呢?除了这八种缘,在其余十六种缘当中,因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘这六种缘,必定是俱生的,而且只对俱生法起缘的作用,所以归入俱生缘。无间缘、等无间缘、习缘、有缘、无有缘这五种缘,是在灭去之后,只对紧接其后生起之法起缘的作用,所以以无间亲依止的特征归入亲依止缘。依止缘依俱生和前生之分有两种。其中,俱生依止只对俱生法起依止缘的作用,所以归入俱生缘;前生依止则归入前生缘。巴利
527. Idāni paccanīyaṃ hoti. Tattha yathā paṭicca vārādīsu ‘‘akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati nahetupaccayā’’tiādinā nayena labbhamānā pañhā labbhamānānaṃ paccayānaṃ vasena sarūpatova vitthāritā. Evaṃ avitthāretvā ekena lakkhaṇena saṅkhepato paccanīyaṃ dassetuṃ dhammasaṅgāhakehi kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayotiādinā nayena anulomato kusalādīnaṃ paccayā uddhaṭā. Te ca kho paccayā samūhavasena, no ekekapaccayavaseneva; tasmā ye yattha samūhato dassitā, te vibhajitvā veditabbā. Sabbepi hi ime catuvīsati paccayā aṭṭhasu paccayesu saṅgahaṃ gacchanti. Kataresu aṭṭhasu? Ārammaṇe, sahajāte, upanissaye, purejāte, pacchājāte, kamme, āhāre, indriyeti. Kathaṃ? Ṭhapetvā hi ime aṭṭha paccaye sesesu soḷasasu hetupaccayo aññamaññavipākajhānamaggasampayuttapaccayoti ime cha paccayā ekantena sahajātā hutvā sahajātānaññeva paccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Anantarapaccayo samanantaraāsevananatthivigatapaccayoti ime pana pañca uppajjitvā niruddhā attano anantaraṃ uppajjamānānaññeva paccayabhāvato anantarūpanissayalakkhaṇena upanissaye saṅgahaṃ gacchanti. Nissayapaccayo sahajātapurejātabhedato duvidho. Tattha sahajātanissayo sahajātānaññeva nissayapaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati, purejātanissayo purejātapaccaye saṅgahaṃ gacchati.
增上缘也有两种,按俱生增上、所缘增上来分。其中,俱生增上只对俱生法起增上缘的作用,所以归入俱生缘。所缘增上就是所缘亲依止,所以按所缘亲依止的特征归入亲依止缘。不相应缘按俱生、前生、后生分为三种。其中,俱生不相应只对俱生法起不相应缘的作用,所以归入俱生缘。前生不相应是先已生起、对后生起的法起缘的作用,所以归入前生缘。后生不相应是后生起、以资助的方式对先已生起的法起缘的作用,所以归入后生缘。有缘和不离缘,按俱生、前生、后生、食、根,以及有与不离各自的作用,共有六种分类。其中,俱生有与俱生不离只对俱生法起有缘、不离缘的作用,所以归入俱生缘。前生有与前生不离是先已生起、对后生起的法起缘的作用,所以归入前生缘。后生有与后生不离是后生起、以资助的方式对先已生起的法起缘的作用,所以归入后生缘。作为食的,归入段食缘。作为根的,归入色命根缘。应当这样理解:这十六种缘都归入这八种缘之中。巴利
Adhipatipaccayopi sahajātādhipatiārammaṇādhipativasena duvidho. Tattha sahajātādhipati sahajātānaṃyeva adhipatipaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Ārammaṇādhipati ārammaṇūpanissayo hotiyevāti ārammaṇūpanissayalakkhaṇena upanissayapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Vippayuttapaccayo sahajātapurejātapacchājātabhedato tividho. Tattha sahajātavippayutto sahajātānaññeva vippayuttapaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Purejātavippayutto pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ paccayabhāvato purejāte saṅgahito. Pacchājātavippayutto pacchā uppajjitvā pure uppannānaṃ upatthambhanavasena paccayabhāvato pacchājātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Atthipaccayaavigatapaccayā sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyānañceva atthiavigatesu ca ekekassa vasena chahi bhedehi ṭhitā. Tattha sahajātaatthiavigatā sahajātānaññeva atthiavigatapaccayabhāvato. Sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Purejātā pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ paccayabhāvato purejātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Pacchājātā pacchā uppajjitvā pure uppannānaṃ upatthambhanavasena paccayabhāvato pacchājātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Āhārabhūtā kabaḷīkārāhārapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Indriyabhūtā rūpajīvitindriyapaccaye saṅgahaṃ gacchantīti evaṃ ime soḷasa paccayā imesu aṭṭhasu paccayesu saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā.
这八种缘彼此之间也确实存在相互含摄的关系。先说所缘缘,它按增上和非增上分成两种。其中,属于增上的所缘缘,以所缘亲依止的特征归入亲依止缘;不属于增上的,就只是纯粹的所缘缘。业缘也按俱生和异刹那分成两种。其中,俱生业只对与自己同时生起的法起业缘的作用,所以归入俱生缘。异刹那业按力的强弱分成两种。其中,强力的业对异熟法只起亲依止的作用,所以归入亲依止缘。不过,强业对色法、弱业对非色法,都只是以异刹那业缘的方式起作用。食缘也按色法和非色法分成两种。其中,非色食只对与自己同时生起的法起缘的作用,所以归入俱生缘。色食不对俱生、前生、后生的法起缘的作用,它是在越过自己生起的那一刹那、到达住位时,才成立为食缘,所以它就只是食缘。根缘也按色法和非色法分成两种。其中,非色根缘只对自己同时生起的法成立为根缘,所以归入俱生缘。色根缘则按内在和外在分成两种。其中,内在的根缘先已生起,对后来生起的、与自身相应的心法如眼识等起根缘的作用,所以归入前生缘。所谓外在的根缘,就是色命根,它虽然对同时生起的法起缘的作用,但只是以守护的方式,而不是以令其生起的方式,所以它就只是根缘。应当这样理解:这八种缘彼此之间也能相互含摄。以上就是在其余十六缘以及这八缘本身之间,按相互含摄的方式所作的归纳。巴利
Imesampi pana aṭṭhannaṃ paccayānaṃ aññamaññaṃ saṅgaho atthiyeva. Ādito niddiṭṭho hi ārammaṇapaccayo adhipatianadhipatibhedena duvidho. Tattha adhipatibhūto ārammaṇūpanissayalakkhaṇena upanissaye saṅgahaṃ gacchati. Anadhipatibhūto suddho ārammaṇapaccayova. Kammapaccayopi sahajātanānākkhaṇikavasena duvidho. Tattha sahajātakammaṃ attanā sahajātānaññeva kammapaccayabhāvato sahajāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Nānākkhaṇikakammaṃ balavadubbalavasena duvidhaṃ. Tattha balavakammaṃ vipākadhammānaṃ upanissayova hutvā paccayo hotīti upanissaye saṅgahaṃ gacchati. Balavampi pana rūpānaṃ dubbalañca arūpānaṃ nānākkhaṇikakammapaccayeneva paccayo. Āhārapaccayopi rūpārūpato duvidho. Tattha arūpāhāro attanā sahajātānaññeva paccayo hotīti sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Rūpāhāro sahajātapurejātapacchājātānaṃ paccayo na hoti. Attano pana uppādakkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitippatto āhārapaccayataṃ sādhetīti āhārapaccayova hoti. Indriyapaccayopi rūpārūpato duvidho. Tattha arūpindriyapaccayo attanā sahajātānaññeva indriyapaccayataṃ sādhetīti sahajāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Rūpindriyapaccayo pana ajjhattabahiddhābhedato duvidho. Tattha ajjhattaṃ indriyapaccayo pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ sasampayuttadhammānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ indriyapaccayo hotīti purejāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Bāhiro indriyapaccayo nāma rūpajīvitindriyaṃ, taṃ sahajātānaṃ paccayo hontampi anupālanamattavaseneva hoti, na janakavasenāti indriyapaccayova hoti. Evaṃ ime aṭṭha paccayā aññamaññampi saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā. Ayaṃ tāva aṭṭhasu paccayesu avasesānaṃ soḷasannañceva tesaṃyeva ca aṭṭhannaṃ aññamaññavasena saṅgahanayo.
现在,应当了解:在这八种缘各自的二十四种缘当中,哪些缘被归摄进去。
其中,先说八种缘里的第一种——所缘缘:只有所缘缘本身被归摄进去,其余二十三种不算。
第二种——俱生缘:因缘、俱生增上缘、俱生缘、相互缘、俱生依止缘、俱生业缘、异熟缘、俱生食缘、俱生根缘、禅那缘、道缘、相应缘、俱生不相应缘、俱生有缘、俱生不离去缘,这十五种缘被归摄进去。
第三种——亲依止缘:作为增上的所缘缘、作为所缘的增上缘、无间缘、等无间缘、亲依止缘、习行缘、异刹那的强业缘、无有缘、离去缘,这九种缘被归摄进去。
第四种——前生缘:前生依止缘、前生缘、前生根缘、前生不相应缘、前生有缘、前生不离去缘,这六种缘被归摄进去。
第五种——后生缘:后生缘、后生不相应缘、后生有缘、后生不离去缘,这四种缘被归摄进去。
第六种——业缘:只有异刹那业缘被归摄进去。
第七种——食缘:只按段食来说,食缘、食有缘、食不离去缘,这三种缘被归摄进去。
第八种——根缘:色命根缘、根有缘、根不离去缘,这三种缘被归摄进去。
这样,应当知道:在这八种缘的每一种当中,有这些和这些缘被归摄进去;而哪些缘在哪里被归摄,就应当以那个数目来认定它们确实被算在里面了。巴利
Idāni imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ ekekasmiṃ catuvīsatiyāpi paccayesu ye ye saṅgahaṃ gacchanti, te te veditabbā. Tattha aṭṭhannaṃ tāva sabbapaṭhame ārammaṇapaccaye ārammaṇapaccayova saṅgahaṃ gacchati, na sesā tevīsati. Dutiye sahajātapaccaye hetupaccayo sahajātādhipatipaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo sahajātanissayapaccayo sahajātakammapaccayo vipākapaccayo sahajātaāhārapaccayo sahajātaindriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo sahajātavippayuttapaccayo sahajātatthipaccayo sahajātāvigatapaccayoti ime pannarasa paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Tatiye upanissayapaccaye adhipatibhūto ārammaṇapaccayo ārammaṇabhūto adhipatipaccayo anantarasamanantaraupanissayaāsevanapaccayā nānākkhaṇiko balavakammapaccayo natthipaccayo vigatapaccayoti ime nava paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Catutthe purejātapaccaye purejātanissayapaccayo purejātapaccayo purejātindriyapaccayo purejātavippayuttapaccayo purejātatthipaccayo purejātāvigatapaccayoti ime cha paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Pañcame pacchājātapaccaye pacchājātapaccayo pacchājātavippayuttapaccayo pacchājātatthipaccayo pacchājātāvigatapaccayoti ime cattāro paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Chaṭṭhe kammapaccaye nānākkhaṇikakammapaccayova saṅgahito. Sattame āhārapaccaye kabaḷīkārāhāravaseneva āhārapaccayo āhāratthipaccayo āhārāvigatapaccayoti ime tayo paccayā saṅgahitā. Aṭṭhame indriyapaccaye rūpajīvitindriyapaccayo indriyatthipaccayo indriyāvigatapaccayoti ime tayo paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Evaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ ekekasmiṃ ime cime ca paccayā saṅgahaṃ gatāti ñatvā ye yattha saṅgahaṃ gatā, te tassa gaṇanena gahitāva hontīti veditabbā.
就这样,针对这八种能统摄一切缘的缘,在四十九个问题中,在这个遮遣(否定)的部分里,抽取了“善法以所缘缘为缘,对善法(起作用)”等十五个问题来作答。其中,善对善、善对不善、善对无记、善对善与无记,这是以善开头的四个问题;同样地,以不善开头的也有四个;而无记对无记、无记对善、无记对不善,这是以无记开头的三个;善与无记对善,同样地善与无记对无记,不善与无记对不善,同样地不善与无记对无记,这以二法为根本、以单法收尾的共有四个。在这些问题中,第一个问题把应当存在的缘全都统摄起来,说了三种缘;第二个说了两种,第三个说了五种,第四个只说了一种,第五个说了三种,第六个说了两种,第七个说了五种,第八个只说了一种,第九个说了七种,第十个说了三种,第十一个说了三种,第十二个说了两种,第十三个说了四种,第十四个说了两种,第十五个也是四种。这些缘没有说成“以俱生缘”,而是说成“俱生、后生”,其中的道理后面再讲。巴利
Evaṃ sabbapaccayasaṅgāhakānaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ vasena ekūnapaññāsāya pañhesu imasmiṃ paccanīye ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’tiādayo ime pannarasa pañhā uddharitvā vissajjitā. Tattha kusalo kusalassa, kusalo akusalassa, kusalo abyākatassa, kusalo kusalābyākatassāti kusalādikā cattāro pañhā; tathā akusalādikā; abyākato pana abyākatassa, abyākato kusalassa, abyākato akusalassāti abyākatādikā tayo; kusalo ca abyākato ca kusalassa; tathā abyākatassa; akusalo ca abyākato ca akusalassa; tathā abyākatassāti dumūlakekāvasānā cattāro honti. Tesu paṭhame pañhe yehi bhavitabbaṃ, te sabbe saṅgahetvā tayo paccayā vuttā. Dutiye dve, tatiye pañca, catutthe ekova pañcame tayo, chaṭṭhe dve, sattame pañca, aṭṭhame ekova navame satta, dasame tayo, ekādasame tayo, dvādasame dve, terasame cattāro, cuddasame dve, pannarasamepi cattārova. Te ‘‘sahajātapaccayenā’’ti avatvā ‘‘sahajātaṃ pacchājāta’’nti vuttā. Tattha kāraṇaṃ parato vakkhāma.
简单来说,这里缘的区分只有六种:一、二、三、四、五、七。这就是在问分的遮遣中,按最高标准所作的问题区分,也是把各种缘归纳起来显示的缘区分。因为在“非因缘”等说法中,即使在二十四缘的缘遮遣里,乃至只遮遣一个缘时,超出这个范围就找不到问题或缘,低于这个范围则还能找到。所以,在某些问题中,比如“善法对善法和无记法以俱生缘为缘”,只出现一种缘;这种缘被否定时,那些问题就不成立。而在某些问题中,比如“善法对不善法以所缘缘为缘、以亲依止缘为缘”,出现两种缘;其中即使以“非所缘缘”否定了一种缘,仍可依另一种缘使那个问题成立;但如果两种缘都被否定,那一部分就断绝了。同样,在那些可能出现三种、四种、五种或七种缘的问题中,除了被否定的缘以外,仍可依其余诸缘使那些问题成立;如果所有缘都被否定,所有那些部分就都断绝了——这就是这里的判定标准。依照这个标准,从开头起,对于各个问题,应当了解所归纳宣说的诸缘之分类,以及在每一种遮遣中那些问题如何消失。巴利
Samāsato panettha eko dve tayo cattāro pañca sattāti chaḷeva paccayaparicchedā honti. Ayaṃ pañhāvārassa paccanīye ukkaṭṭhavasena pañhāparicchedo ceva te te paccaye saṅgahetvā dassitapaccayaparicchedo ca. ‘‘Na hetupaccayo’’tiādīsu hi catuvīsatiyāpi paccayapaccanīyesu ekapaccanīyepi ito uddhaṃ pañhā vā paccayā vā na labbhanti, heṭṭhā labbhanti. Tasmā yesu pañhesu ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa sahajātapaccayena paccayo’’ti evaṃ ekova paccayo āgato, tasmiṃ paccaye paṭikkhitte te pañhā parihāyanti. Yasmiṃ pana pañhe ‘‘kusalo dhammo akusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo upanissayapaccayena paccayo’’ti evaṃ dve paccayā āgatā. Tattha nārammaṇapaccayāti evaṃ ekasmiṃ paccaye paṭikkhittepi itarassa paccayassa vasena so pañho labbhateva. Tesu pana dvīsupi paccayesu paṭikkhittesu so vāro pacchijjati. Evameva yesu pañhesu tayo cattāro pañca satta vā labbhanti, tesu ṭhapetvā paṭikkhitte paccaye avasesānaṃ vasena te pañhā labbhantiyeva. Sabbesu pana paccayesu paṭikkhittesu sabbepi te vārā pacchijjantīti idameva cettha lakkhaṇaṃ. Iminā lakkhaṇena ādito paṭṭhāya tesu tesu pañhesu saṅkhipitvā vuttapaccayānaṃ pabhedo ca tasmiṃ tasmiṃ paccanīye tesaṃ tesaṃ pañhānaṃ parihāni ca veditabbā.
这里接着详细说明。首先,在第一问里,用三种缘展示了十九种缘。怎么展示的呢?善法对善法,只以前生、后生、异熟、不相应这几种缘之外的方式作为缘,不是以它们为缘;以其余二十种为缘。其中,所缘缘只有一种;而在俱生这一类里,按总摄的方式说,包含了十五种缘。在这些当中,去掉因缘,就剩十四种。但善法对善法既不是异熟缘,也不是不相应缘,所以去掉这两种后,就其余的十二种来说,是以俱生缘为缘。在亲依止缘里,也按总摄的方式说,包含了九种缘。其中,作为增上的所缘缘,以及作为所缘的增上缘,都按所缘亲依止的方式归入了亲依止缘本身。但善法对善法不是异刹那的业缘,所以去掉这一种后,就其余的六种来说,是以亲依止缘为缘。应当知道,在第一问里,就是用这三种缘展示了十九种缘。在这些当中,当因缘被否定时,应按照“善法以非因缘为缘而作为善法的缘——布施之后、受戒之后、做布萨之后,观察它;观察以前曾好好修习的”等等这样的方式,像所缘缘等处所说的那样摘出来,显示巴利文。巴利
Tatrāyaṃ vitthārakathā – paṭhamapañhe tāva tīhi paccayehi ekūnavīsati paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi kusalassa purejātapacchājātavipākavippayutteheva paccayo na hoti , sesehi vīsatiyā hoti, tesu ārammaṇapaccayo ekova sahajāte pana sabbasaṅgāhikavasena pannarasa paccayā saṅgahaṃ gacchantīti vuttā. Tesu hetupaccaye paṭikkhitte cuddasa honti. Kusalo pana kusalassa neva vipākapaccayo na, vippayuttapaccayoti te dve apanetvā sese dvādasa sandhāya sahajātapaccayena paccayoti vuttaṃ. Upanissayapaccayepi sabbasaṅgāhikavasena nava paccayā saṅgahaṃ gacchantīti vuttā. Tesu adhipatibhūto ārammaṇapaccayo ārammaṇabhūto ca adhipatipaccayo ārammaṇūpanissayavasena upanissayameva anupaviṭṭho. Kusalo pana kusalassa nānākkhaṇikakammapaccayo na hotīti taṃ apanetvā sese cha sandhāya upanissayapaccayena paccayoti vuttaṃ. Evaṃ paṭhamapañhe tīhi paccayehi ekūnavīsatipaccayā dassitāti veditabbā. Tesu imasmiṃ hetupaccanīye ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayoti dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhatī’’ti evamādinā ārammaṇapaccayādīsu vuttanayeneva uddharitvā pāḷi dassetabbā.
不过,当所缘缘被否定时,要把它的详细解释去掉,换成因缘的详细解释,然后显示同一段巴利文;在否定其余各缘时,也是同样的方法。而当那个缘被否定时,那些缺少的分,我们将在后面说明。巴利
Ārammaṇapaccaye pana paṭikkhitte tassa vitthāraṃ apanetvā hetupaccayavitthāraṃ pakkhipitvā sāyeva pāḷi dassetabbā, sesapaccayapaṭikkhepesupi eseva nayo. Tasmiṃ pana paccaye paṭikkhitte ye vārā parihāyanti, te parato vakkhāma.
第二问中,则是以两种缘说明三种缘。如何说明?因为善法不会以无间等方式成为不善法的缘;所以,先排除这些,再就所缘亲依止所含的所缘增上及自然亲依止而言,才说“以亲依止缘为缘”。因此应当知道:纯粹的所缘缘、以所缘增上方式而有的增上缘、以及亲依止缘——在第二问中,这三种缘就是通过这两种缘加以说明的。巴利
Dutiyapañhe pana dvīhi paccayehi tayo paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi akusalassa anantarādivasena paccayo na hoti. Tasmā te apanetvā ārammaṇūpanissayavasena saṅgahitaṃ ārammaṇādhipatiñceva pakatūpanissayañca sandhāya upanissayapaccayena paccayoti vuttaṃ. Tasmā suddho ārammaṇapaccayo ārammaṇādhipativasena adhipatipaccayo upanissayapaccayoti dutiyapañhe dvīhi paccayehi ime tayo paccayā dassitāti veditabbā.
在第三问里,则是通过五种缘来说明十八种缘。怎么说明呢?因为善法对无记法,唯独不是以相互缘、前生缘、习行缘、异熟缘、相应缘这几种方式成为缘,而是以其余十九种方式成为缘。其中,所缘缘算一种。又因为善法对无记法,不是以相互、异熟、相应的方式成为缘,所以因缘被排除,业缘则另外单独列出,因此去掉这五种之后,就以俱生缘来说明了十种缘。就亲依止缘来说,在前面所说的六种里,除去习行缘,剩下的是五种。后生缘只有一种;同样,业缘按俱生和异刹那两种方式算作两种。应当知道,在第三问里,就是这样通过五种缘来说明了这十八种缘。巴利
Tatiyapañhe pana pañcahi paccayehi aṭṭhārasa paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi abyākatassa aññamaññapurejātāsevanavipākasampayuttehiyeva paccayo na hoti, sesehi ekūnavīsatiyā hoti. Tesu ārammaṇapaccayo eko. Yasmā pana kusalo abyākatassa aññamaññavipākasampayuttavasena paccayo na hoti, hetupaccayo paṭikkhitto, kammapaccayo visuṃ gahito, tasmā ime pañca apanetvā sahajātena dasa paccayā dassitā. Upanissayena heṭṭhā vuttesu chasu ṭhapetvā āsevanaṃ sesā pañca. Pacchājāto ekova tathā sahajātanānākkhaṇikavasena duvidhopi kammapaccayoti evaṃ tatiyapañhe pañcahi paccayehi ime aṭṭhārasa paccayā dassitāti veditabbā.
在第四问里,则是通过一种缘来说明十种缘。怎么说的呢?因为,在所说的俱生十五种缘当中,善法对于善法和无记法来说,并不成为相互缘、异熟缘、相应缘、不相应缘;因缘也已被否定。所以,除去这五种之后,剩下的十种缘,在这里应当理解为是通过一种缘来说明的。巴利
Catutthapañhe pana ekena paccayena dasa. Kathaṃ? Kusalo hi kusalābyākatassa sahajāte vuttesu pannarasasu aññamaññavipākasampayuttavippayuttehi paccayo na hoti, hetupaccayo paṭikkhitto. Iti ime pañca apanetvā sesā dasa paccayā ettha ekena paccayena dassitāti veditabbā.
528 就像在这四种关于善等的问答中一样,在四种关于不善等的问答中,也应知道:通过各自不同的缘,所显示的正是那些同样的缘。巴利
528. Yathā ca imesu kusalādikesu catūsu, tathā akusalādikesupi catūsu pañhesu tehi tehi paccayehi te teyeva paccayā dassitāti veditabbā.
529 接下来,对于其余无记等的三个问题,在第一个问题里,用七种缘说明了二十三种缘。怎么说明呢?无记法对无记法,本来以全部二十四种缘为缘,但排除因缘后,就只剩二十三种。其中,所缘缘只有一种。又因为在这里要把非俱生的情况也包含进来,所以把食缘和根缘单独列出来。因此,去掉这三种之后,以俱生缘说明了十二种缘。以亲依止缘来说,有下面所说的六种;前生缘只有一种;后生缘、食缘、根缘也各是一种。应当知道,在这里,就是这样用七种缘说明了这二十三种缘。在第二个问题里,用三种缘说明了十二种缘。怎么说明呢?所缘缘是一种;以亲依止缘来说,按所缘亲依止等方式,说明了所缘增上、无间、等无间、有、无有、亲依止缘这六种;以前生缘来说,有前生、依止、不相应、有、不离去这五种。应当知道,在这里,就是这样用三种缘说明了这十二种缘。第三个问题也是同样的方式。巴利
529. Tato parānaṃ abyākatādīnaṃ tiṇṇaṃ pañhānaṃ paṭhamapañhe sattahi paccayehi tevīsati paccayā dassitā. Kathaṃ? Abyākato hi abyākatassa catuvīsatiyāpi paccayehi paccayo hoti. Hetupaccaye pana paṭikkhitte tevīsati honti. Tesu ārammaṇapaccayo ekova. Yasmā panettha asahajātānampi saṅgahaṇatthaṃ āhārindriyapaccayā visuṃ gahitā. Tasmā ime tayo apanetvā sahajātena dvādasa paccayā dassitā. Upanissayena heṭṭhā vuttā cha, purejāto ekova tathā pacchājātaāhārindriyapaccayāti evamettha sattahi paccayehi ime tevīsati paccayā dassitāti veditabbā. Dutiye tīhi paccayehi dvādasa dassitā. Kathaṃ? Ārammaṇapaccayo eko, upanissayena pana ārammaṇūpanissayavasena ārammaṇādhipatianantarasamanantaranatthivigataupanissayapaccayoti cha dassitā. Purejātena purejātanissayavippayuttaatthiavigatā pañcāti evamettha tīhi paccayehi ime dvādasa paccayā dassitāti veditabbā. Tatiyepi eseva nayo.
530 接着,对于其余以二法为根本的四个问题,第一个问题里没有说“以俱生缘、以前生缘”,而是说“俱生”“前生”,通过这两个词,依止、有、不离去这三种缘就被显示出来了。善蕴与依处一起促成善的缘时,虽然是俱生的,但因为与依处混杂,所以并不是俱生缘。因此,对于这些俱生法,是依止、有、不离去的方式,才说为“俱生”。对于依处,道理也是一样:那依处虽然是前生的,但因为与蕴混杂,所以并不是前生缘,只是以前生的依止等方式,才说为“前生”。巴利
530. Tato parānaṃ dukamūlakānaṃ catunnaṃ pañhānaṃ paṭhamapañhe ‘‘sahajātapaccayena purejātapaccayenā’’ti avatvā ‘‘sahajātaṃ purejāta’’nti vuttehi dvīhi nissayaatthiavigatavasena tayo paccayā dassitā. Kusalā hi khandhā vatthunā saddhiṃ ekato kusalassa paccayabhāvaṃ sādhayamānā kiñcāpi sahajātā, sahajātapaccayā pana na honti vatthumissakattā . Tasmā tesaṃ sahajātānaṃ nissayaatthiavigatānaṃ vasena sahajātanti vuttaṃ. Vatthumhipi eseva nayo. Tampi hi kiñcāpi purejātaṃ, khandhamissakattā pana purejātapaccayo na hoti. Kevalaṃ purejātānaṃ nissayādīnaṃ vasena purejātanti vuttaṃ.
在第二问中,当经上说“俱生、后生、食、根”时,是依俱生、依止、有、不离去这四种方式,显示了四种缘。因为在此处,俱生缘是可以得到的,后生缘等则得不到。不过,这是就后生法以及被称为食和根的法,依其有与不离去的状态而说的。善的诸蕴和无记的四大种,对于所造色,以俱生缘、依止缘、有缘、不离去缘这四种方式成为缘。而那些后生的善法,与同样的四大种一起,对于同样的所造色,只是以有和不离去的方式成为缘。段食也与后生的善法一起,对于先前生起的身体,只是以有和不离去的方式成为缘。色命根也与后生的善法一起,对于业生色,只是以有缘和不离去缘的方式成为缘。因此,针对这四种缘的状态,才说了“俱生、后生、食、根”这句话。而在这里,后生缘、食缘、根缘是完全得不到的。接下来关于不善和混合的两个问题,道理也是一样的。应当这样理解:在这里的各个问题中,对略说的诸缘的分类。至于在各个缘中,各个问题的减损与不减损,我们将在后面说明。巴利
Dutiyapañhe ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti vuttehi catūhipi sahajātanissayaatthiavigatavasena cattāro paccayā dassitā. Imasmiñhi vāre sahajātapaccayo labbhati, pacchājātapaccayādayo na labbhanti. Pacchājātānaṃ pana āhārindriyasaṅkhātānañca atthiavigatānaṃ vasenetaṃ vuttaṃ. Kusalā hi khandhā abyākatā ca mahābhūtā upādārūpānaṃ sahajātapaccayena nissayapaccayena atthiavigatapaccayehīti catudhā paccayā honti. Pacchājātā pana kusalā tehiyeva bhūtehi saddhiṃ tesaññeva upādārūpānaṃ atthiavigatavasena paccayo. Kabaḷīkārāhāropi pacchājātehi kusalehi saddhiṃ purejātassa kāyassa atthiavigatavaseneva paccayo. Rūpajīvitindriyampi pacchājātehi kusalehi saddhiṃ kaṭattārūpānaṃ atthiavigatapaccayeneva paccayo. Iti imaṃ catudhā paccayabhāvaṃ sandhāya ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ, āhāraṃ indriya’’nti idaṃ vuttaṃ. Pacchājātāhārindriyapaccayā panettha na labbhantiyeva. Parato akusalamissakapañhādvayepi eseva nayoti. Evamettha tesu tesu pañhesu saṅkhipitvā vuttapaccayānaṃ pabhedo veditabbo. Tasmiṃ tasmiṃ pana paccaye tesaṃ tesaṃ pañhānaṃ parihānāparihāniṃ parato āvikarissāmāti.
逆向计数的注释巴利
Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
532 现在,这些“善法对善法”等等,已经按顺向的方式显示了十五轮。
因为在逆向中同样也只有这些,不会超出这个数目;但下面还有,所以,为了从开头按计数的方式显示:对于每一种缘,在逆向中能获得哪些轮,就从“于非因有十五”等开始说起。巴利
532. Idāni ete ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassā’’tiādayo anulomavasena pannarasa vārā dassitā. Yasmā paccanīyepi eteyeva, na ito uddhaṃ; heṭṭhā pana honti, tasmā yassa yassa paccayassa paccanīye ye ye vārā labbhanti, te te ādito paṭṭhāya gaṇanavasena dassetuṃ nahetuyā pannarasātiādi āraddhaṃ.
在这里,对于“非因”等,依照所展示的一切缘的力量,可以得到十五种轮转。在“非所缘”中,俱生里的因缘会进入。在每一个轮转中,纯粹的所缘缘被减去后,那些轮转就依其余缘的力量得到成立。就像在“非所缘”中一样,在其余各项中也是如此。在俱生中,因缘会进入。而在每一个轮转中,像“非亲依止”“非无间”这样从反面安立的诸缘被减去后,那些轮转就依剩余缘的力量得到成立。但在“非俱生”中,“善法对善法和无记法、不善法对不善法和无记法、善法和无记法对善法、不善法和无记法对不善法”这四个轮转被减去。因为在这四个中的前两个,是以俱生缘为缘,依十一种缘的力量,说为同一种缘的摄属。当俱生缘被否定时,它们就无法以其他方式得到成立。后两个则是针对依止、有、不离去缘而说“俱生、前生”。当俱生被否定时,它们也无法依剩余的因等以及前生的依止、有、不离去的力量得到成立,所以这四个轮转全都被减去。依剩余的力量,才说为“十一”。巴利
Tattha nahetuyā sabbesampi yathādassitānaṃ paccayānaṃ vasena pannarasa labbhanti. Nārammaṇe sahajāte hetupaccayo pavisati. Tasmiṃ tasmiṃ vāre suddho ārammaṇapaccayo parihāyati, sesapaccayavasena te vārā vissajjanaṃ labhanti. Yathā ca nārammaṇe, evaṃ sesesupi. Sahajāte hetupaccayo pavisati. Tasmiṃ tasmiñca vāre naupanissaye naanantareti evaṃ paccanīyato ṭhitā paccayā parihāyanti, avasesapaccayavasena te te vārā vissajjanaṃ labhanti. Nasahajāte pana ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca, akusalo dhammo akusalassa ca abyākatassa ca, kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa, akusalo ca abyākato ca dhammā akusalassāti ime cattāro vārā parihāyanti. Etesañhi catunnaṃ purimesu dvīsu sahajātapaccayena paccayoti ekādasannaṃ paccayānaṃ vasena ekova paccayasaṅgaho vutto. Te tasmiṃ paṭikkhitte aññenākārena vissajjanaṃ na labhanti. Pacchimesu dvīsu nissayaatthiavigatapaccaye sandhāya ‘‘sahajātaṃ purejāta’’nti vuttaṃ. Te sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnañca purejātānañceva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tasmā ime cattāropi vārā parihāyanti. Avasesānaṃ vasena ‘‘ekādasā’’ti vuttaṃ.
这里可能会有人问:就像因被否定时,依靠其余增上等缘的力量,那些分还能成立;同样,俱生被否定时,为什么不能依靠剩余的因等缘的力量来成立呢?因为俱生是无所遗漏的。因等缘只是俱生诸法的一部分,所以是有遗漏的;因此当它们被否定时,还能依靠其他缘的力量来成立那些分。但俱生无所遗漏,涵盖了一切因等缘;所以俱生一旦被否定,这些缘也就全都被否定了。毕竟不存在不是俱生的因缘等。因此,由于俱生无所遗漏,俱生一旦被否定,那两分也都不能成立。而在以“俱生、前生”来解答的那些分中,虽然并没有俱生缘本身,但在这里,正是俱生的非色蕴以依止、有、不离去的方式作为缘;俱生一旦被否定,纯粹属于俱生的依止、有、不离去也必然被否定,所以它被否定时,那两分也不能成立。这样一来,在这里从一切方面来说,这四分都被减去了。只是依靠剩余的那些,才说为十一。巴利
Tattha siyā – yathā hetumhi paṭikkhitte sesānaṃ adhipatiādīnaṃ vasena te vārā laddhā, evaṃ sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnaṃ vasena kasmā na labbhantīti? Nippadesattā. Hetuādayo hi sahajātānaṃ ekadesamattato sappadesā, tasmā tesu paṭikkhittesu aññesaṃ vasena te vārā labbhanti. Sahajāto pana nippadeso sabbepi hetuādayo gaṇhāti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te paṭikkhittā honti. Na hi asahajātā hetupaccayādayo nāma atthi . Iti sahajātassa nippadesattā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te ubhopi vārā na labbhanti. ‘‘Sahajātaṃ purejāta’’nti vissajjitavāresu pana kiñcāpi sahajātapaccayoyeva natthi, yasmā panettha sahajātāva arūpakkhandhā nissayaatthiavigatavasena paccayā, sahajāte ca paṭikkhitte ekantena sahajātanissayaatthiavigatā paṭikkhittā honti, tasmā tassa paṭikkhittattā tepi vārā na labbhantīti evaṃ sabbathāpettha ime cattāro vārā parihāyanti. Avasesānaññeva vasena ekādasāti vuttaṃ.
在非相互、非依止、非相应的情况下,那些分也同样不成立。为什么呢?因为它们都归属于俱生这一类。就像作为非色法的俱生缘,毫无遗漏地涵盖四个非色蕴一样,相互、依止、相应也是如此。由于它们都归属于俱生这一类,所以当这些也被否定时,应当知道那些分也就不可得了。因此说:于非相互有十一,于非依止有十一,于非相应有十一。巴利
Naaññamaññananissayanasampayuttepi teyeva vārā parihāyanti. Kasmā? Sahajātagatikattā. Yatheva hi arūpadhammabhūto sahajātapaccayo nippadesena cattāro arūpakkhandhe gaṇhāti, tathā aññamaññanissayasampayuttāpīti sahajātagatikattā etesupi paṭikkhittesu te vārā na labbhantīti veditabbā. Tena vuttaṃ naaññamaññe ekādasa, nanissaye ekādasa, nasampayutte ekādasāti.
在这里或许会有这样的疑问:虽然这些缘不加区分地总摄善等四类蕴,因而都以俱生为趣,但是善法除了俱生缘之外,并不能以其他方式成为善与无记的缘,所以当俱生缘被遮止时,那一组也就舍去了。可是善法对于善与无记,根本不是相互缘,那当相互缘被遮止时,那一组为什么也要舍去呢?因为它们是依相互缘法而转起的。正如善与无记并不是善的俱生缘,但依俱生法,仍能通过依止缘等方式转起,所以当俱生缘被遮止时,那一组便舍去;同样,在这里,依相互缘法,也能通过俱生等方式转起,所以当相互缘被遮止时,那一组便舍去。“非以相互缘为缘”这句话的意思是:那些已经归入相互缘的法,并不以它们为缘。而善法在以俱生等方式成为善与无记的缘时,正是以相互缘法为缘,因此当相互缘被遮止时,那一组便舍去。就像这一组一样,其余三组也是如此,这四组全都舍去。巴利
Tattha siyā – kiñcāpi ime avisesena kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ saṅgāhakattā sahajātagatikā, kusalo pana kusalābyākatassa ṭhapetvā sahajātapaccayaṃ aññathā paccayova na hoti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyatu. Kusalo pana kusalābyākatānaṃ neva aññamaññapaccayo hoti, tasmiṃ paṭikkhitte so vāro kasmā parihāyatīti? Aññamaññapaccayadhammavasena pavattisabbhāvato. Yatheva hi kusalābyākatā kusalassa sahajātapaccayova na honti. Sahajātadhammavasena pana nissayapaccayādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati, evamidhāpi aññamaññapaccayadhammavasena sahajātādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati. Naaññamaññapaccayena paccayoti padassa hi ayamattho – ye dhammā aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gatā, na tehi paccayo. Kusalo ca kusalābyākatānaṃ sahajātādivasena paccayo honto aññamaññapaccayadhammeheva paccayo hoti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati. Yathā ca so vāro, tathā sesāpi tayoti cattāropi te vārā parihāyanti.
“非依止有十一”这里也是这样:因为那些组别完全是以俱生缘法作为依止,所以当依止缘被否定时,它们就舍去了。“非前生有十三”:在“俱生、前生”的释答中,除去二根里的两个,就是十三。正如当俱生被否定时,它们不能依前生法的依止、有、不离去而得到释答;同样,当前生也被否定时,它们也不能依俱生法的依止、有、不离去而得到释答。因此,除去那两个之后,应当知道是十三。巴利
Nanissayeekādasāti etthāpi yasmā tesaṃ vārānaṃ ekentena sahajātapaccayadhammāva nissayabhūtā, tasmā nissaye paṭikkhitte parihāyanti. Napurejāte terasāti sahajātaṃ purejātanti vuttavissajjane dvimūlake dve apanetvā terasa. Yathā hi te sahajāte paṭikkhitte purejātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tathā purejātepi paṭikkhitte sahajātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tasmā te apanetvā terasāti veditabbā.
“非后生有十五”:在这里,除了在“以后生缘为缘”或“俱生、后生、食、根”等已经出现的地方之外,把后生排除后,按其余法来回答,那些问题也还是能得到解答,所以说只有十五个。在“非业”等当中,因为业、异熟、食、根、禅那、道也只是善等四类蕴的一部分,所以把这些法排除后,按其余法,俱生法成为缘,因此没有一个问题的解答被遗漏。“非相应有十一”:因为在这四组当中,相应法是以俱生等缘为缘,所以当相应缘被否定时,这些组就都失去了,应当这样理解。“非不相应有九”:以二根为一组直到最后一组共有四组,以一根为始的二组共有两组,这六组完全与不相应缘法相应。它们以俱生等方式成为缘,所以当不相应缘被否定时,这六组全都失去,只剩下九组。因此说“非不相应有九”。在“非有、非不离去”当中,也应当这样理解。因为这些组完全与有缘法、不离去缘法相应,所以当这些缘被否定时,这些组就失去了。对于还能得到的那些组,应当按所缘或以无间等方式来回答。不应按俱生、前生、后生、食、根的差别,也不应按五种有、不离去、不相应的法来回答。巴利
Napacchājāte pannarasāti ettha ‘‘pacchājātapaccayena paccayo’’ti vā ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti vā āgataṭṭhānesu ṭhapetvā pacchājātaṃ avasesavasenapi te pañhā labbhanti, tasmā pannaraseva vuttā. Nakammetiādīsu yasmā kammavipākāhārindriyajhānamaggāpi kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ ekadesova tasmā ṭhapetvā te dhamme avasesadhammavasena sahajātadhammā paccayā hontīti ekampi pañhāvissajjanaṃ na parihīnaṃ . Nasampayutte ekādasāti yasmā tesu catūsu vāresu sampayuttadhammā sahajātādipaccayena paccayā honti, tasmā sampayuttapaccayapaṭikkhepena teyeva vārā parihāyantīti veditabbā. Navippayutte navāti dumūlakaekāvasānā cattāro ekamūlakadukāvasānā dve cāti ime cha vārā ekantena vippayuttapaccayadhammehi yuttā. Tehi sahajātādivasena paccayā honti, tasmā vippayutte paṭikkhitte sabbepi te parihāyantīti naveva labbhanti. Tena vuttaṃ ‘‘navippayutte navā’’ti. Noatthinoavigatesupi teyeva veditabbā. Ekantena hi te vārā atthiavigatapaccayadhammayuttā, tasmā te tesaṃ paṭikkhepe parihāyanti. Yepi labbhanti, tesu ārammaṇavasena anantarādivasena vā vissajjanāni kātabbāni. Sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyabhedato pañcannaṃ atthiavigatānaṃ vippayuttadhammānaṃ vā vasena na kātabbānīti.
533 像这样,先用数目说明了在遮遣方面所得的组别之后,现在为了按二根等类别来显示缘的计数,就开始说“非因缘、非所缘有十五”等。其中,在非因二根组别里,把数目多的和数目少的合在一起算时,结果就成了数目少的那个。巴利
533. Evaṃ paccanīye laddhavāre gaṇanato dassetvā idāni dumūlakādivasena paccayagaṇanaṃ dassetuṃ nahetupaccayā nārammaṇe pannarasātiādi āraddhaṃ. Tattha nahetumūlakadukesu atirekagaṇano ūnataragaṇanena saddhiṃ yojito ūnataragaṇanova hoti.
在三根(非亲依止)中有十三种,善对不善、不善对善这两组被排除。为什么?因为非亲依止是与非所缘一起结合的。它们的生起是依所缘和依亲依止两种方式。而这两种方式都被否定了。所缘增上则确实已经被所缘亲依止的摄取所涵盖。巴利
Timūlake naupanissaye terasāti kusalo akusalassa, akusalo kusalassāti dve vārā parihāyanti. Kasmā? Nārammaṇena saddhiṃ naupanissayassa ghaṭitattā. Ārammaṇavasena hi upanissayavasena ca imesaṃ pavatti. Tañca ubhayaṃ paṭikkhittaṃ. Ārammaṇādhipati ca ārammaṇūpanissayaggahaṇena gahito hotiyeva.
在六根中,非亲依止有十三种,也就是同样的那十三种。但在七根中,非亲依止有七种:因为与非俱生结合,在这里连同被去掉的四种——善对善、善对不善、不善对不善、不善对善——这四种以无间亲依止和自然亲依止的方式生起,总共八种被去掉,所以按剩余的说有七种。非前生有十一种:因为与非俱生结合,所以是十一种。非后生有九种:在那些十一种当中,对于俱生、后生、食、根已作解答的,除去两个以无记结尾的二根。因为即使俱生被遮止,它们依后生也不被去掉;但当俱生和后生一起被遮止时,它们就被去掉,所以按剩余的说有九种。第八根中非依止有十一种:全部和前面所说的一样。第九根中非亲依止有五种:善等直到无记结尾的三个二根,以及无记结尾的两个,共五种。其中应知,是依不同刹那的业、段食、色命根、后生法来作解答的。巴利
Chamūlakepi naupanissaye terasāti teyeva terasa. Sattamūlake pana naupanissaye sattāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā tattha parihīnehi catūhi saddhiṃ ‘‘kusalo kusalassa, kusalo akusalassa, akusalo akusalassa, akusalo kusalassā’’ti ime anantarūpanissayapakatūpanissayavasena pavattamānā cattāroti aṭṭha parihāyanti, tasmā avasesānaṃ vasena sattāti vuttaṃ. Napurejāte ekādasāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā ekādasa. Napacchājāte navāti tesu ekādasasu sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyanti laddhavissajjanesu dumūlake abyākatante dve vāre apanetvā. Te hi sahajāte paṭikkhittepi pacchājātavasena aparihīnā. Sahajātena pana saddhiṃ pacchājāte paṭikkhitte parihāyantīti sesānaṃ vasena navāti vuttaṃ. Aṭṭhamūlake nanissaye ekādasāti sabbaṃ heṭṭhā vuttasadisameva. Navamūlake naupanissaye pañcāti kusalādayo abyākatantā tayo dumūlakā abyākatantā dve cāti pañca. Tesu nānākkhaṇikakammakabaḷīkārāhārarūpajīvitindriyapacchājātadhammavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ.
在第十根本(十根)中,“非前生有五”等处,也还是那五个。在“非后生有三”中,依后生而可得的,在二根本里除去两个以无记结尾的之后,剩下三个。在“非不相应”中也还是那三个。在“非有有二”中,依不同刹那的业,善与不善对令生色而言。不过,这里的果报因为与非亲依止相结合,所以不可得。第十一根本中,计算方法和前面所说的一样。第十二根本中,“非业有一”,就是无记对无记。其中应当依食和根来解答。在第十三根本等中,凡是出现“一”的地方,都应取这个。但在“非食”中,应依根来解答;在“非根”中,应依食来解答。在第十四根本等中,因为与非业相结合,非有和非不离去不可得,所以没有说。非食缘、非禅那缘,是除去非根之后说的。因此那里应依根知道有一个。非果报缘、非根缘,是除去非食之后说的,因此那里应依食知道有一个。然而这两者在遮止方面成立时,并没有计算,所以没有合在一起显示。巴利
Dasamūlake napurejāte pañcātiādīsupi teyeva. Napacchājāte tīṇīti pacchājātavasena labbhamāne dumūlake abyākatante dve apanetvā avasesā. Navippayuttepi teyeva tayo. Noatthiyā dveti nānākkhaṇikakammavasena kusalañca akusalañca kaṭattārūpassa. Vipākaṃ panettha naupanissayena saddhiṃ ghaṭitattā na labbhati. Ekādasamūlake heṭṭhā vuttasadisāva gaṇanā. Dvādasamūlake nakamme ekanti abyākatena abyākataṃ. Tattha ca āhārindriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ. Terasamūlakādīsupi sabbattha ekanti āgataṭṭhāne idameva gahetabbaṃ. Nāhāre pana indriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ. Naindriye āhāravasena. Cuddasamūlakādīsu nakammena saddhiṃ ghaṭitattā noatthinoavigatā na labbhantīti na vuttā. Nāhārapaccayā najhānapaccayāti naindriyaṃ apanetvā vuttaṃ. Tasmā tattha indriyavasena ekaṃ veditabbaṃ. Navipākapaccayā naindriyapaccayāti nāhāraṃ apanetvā vuttaṃ, tasmā tattha āhāravasena ekaṃ veditabbaṃ. Imesu pana dvīsu paccanīyato ṭhitesu gaṇanā nāma natthi, tasmā ekato na dassitāti.
534 在非所缘根本等当中,十五、十三、十一、九这些数目,在一切二法中都只有四种根本计数的限定。但在三法等当中,当众多缘结合时,其他的七、五、三、二、一等有限数目也都能得到解答。其中,哪些缘结合时得到什么,应当依照前面所说的方法仔细留意后提取。在所有这些非所缘根本等当中,都是先越过非所缘等词,与因这个词结合之后才作成轮转的。然而,因为它们与非因根本中所说的情形相似,所以不详细展示,只作简略说明。其中,正如在非因根本中,非所缘和非亲依止各自分别可得十五种转,但在结合时得到十三种,同样,在一切处都只得十三种。又如同非所缘、非俱生与非亲依止结合时有七种转,同样,非亲依止、非所缘与非俱生结合时也有七种。巴利
534. Nārammaṇamūlakādīsupi pannarasaterasaekādasanavāti sabbadukesu cattārova mūlagaṇanaparicchedā. Tikādīsu pana bahupaccayasamāyoge itarānipi satta pañca tīṇi dve ekanti paricchinnagaṇanāni vissajjanāni labbhantiyeva. Tesu yesaṃ paccayānaṃ samāyoge yaṃ yaṃ labbhati, taṃ taṃ heṭṭhā vuttanayena sādhukaṃ sallakkhetvā uddharitabbaṃ. Sabbesu cetesu nārammaṇamūlakādīsu nārammaṇādīni padāni atikkantena hetupadena saddhiṃ paṭhamaṃ bandhitvāva cakkāni katāni. Yasmā pana tāni nahetumūlake vuttasadisāneva honti, tasmā vitthārena adassetvā saṅkhepaṃ katvā dassitāni. Tattha yathā nahetumūlake nārammaṇanaupanissayā visuṃ visuṃ pannarasa vāre labhantāpi samāyoge terasa labhiṃsu, evaṃ sabbattha teraseva labhanti. Yathā ca nārammaṇanasahajātehi saddhiṃ naupanissaye satta vārā honti, evaṃ naupanissayanārammaṇehi saddhiṃ nasahajātepi satta.
538 在非依止缘、非亲依止缘和非后生缘中,有三种,即善等对无记的三种。其中,令生色和食等起色是缘所生法。巴利
538.Nanissayapaccayānaupanissayapaccayā napacchājāte tīṇīti kusalādīni abyākatantāni. Tesu kaṭattārūpañca āhārasamuṭṭhānañca paccayuppannaṃ.
543-544 在非食、非根根本的四组中,因为没有和业结合,所以就像非因根本那样,必定完全可得。在非根根本里,除了非亲依止缘和非前生缘之外,应当说非食中有三种。也就是说,从非根缘开始,把这两种缘结合起来:非根缘……中略……非亲依止缘,非食中有三种;非根缘……中略……非前生缘,非食中有三种。这样,连同这些缘一起,非食缘的计数也应当完成,这就是这里的意思。其中,“三种”是指善等对无记而言。在这里,善与不善对令生色和前生色身,是以后生缘为缘;而无记的心与心所则只是以后生缘为缘。依这些情况,应当作出三种解答。但后面因为和非后生结合在一起,所以说非食中有两种。其中,依令生色来说,善对无记是这样,不善也同样,只有这么多可得。然而,由于食已被遮止,段食即使以有缘、不离去缘的力量,也不能成为缘。巴利
543-544. Nāhāranaindriyamūlakesu catukkesu nakammena saddhiṃ aghaṭitattā nahetumūlake viya ekentena labbhanti. Naindriyamūlake naupanissaye ca napurejāte ca ṭhapetvā nāhāre tīṇīti kātabbanti naindriyapaccayato paṭṭhāya ime dve paccaye ghaṭetvā naindriyapaccayā…pe… naupanissayapaccayā nāhāre tīṇī. Naindriyapaccayā…pe… napurejātapaccayā nāhāre tīṇīti evaṃ imehi paccayehi saddhiṃ nāhārapaccaye ca gaṇanā kātabbāti attho. Tattha tīṇīti kusalādīneva abyākatassa. Tattha kusalākusalā kaṭattārūpānaṃ purejātassa ca kāyassa pacchājātapaccayena, abyākatā pana cittacetasikā pacchājātapaccayenevāti imesaṃ vasena tīṇi vissajjanāni kātabbāni. Parato pana napacchājātena saddhiṃ ghaṭitattā nāhāre dveti vuttaṃ. Tattha kaṭattārūpavasena kusalaṃ abyākatassa, tathā akusalanti ettakameva labbhati. Āhārassa pana paṭikkhittattā kabaḷīkārāhāro atthiavigatavasenāpi paccayabhāvaṃ na labhati.
545 在“非不相应根本”的四类根本中,非亲依止方面有五种:善对俱生善,善对被称为令生色的无记,不善对俱生不善,同样对被称为令生色的无记,无记对俱生无记——这样共五种。在非不相应缘……中略……非亲依止方面有三种:也就是按前面所说的方式,善等三种对无记。巴利
545. Navippayuttamūlakassa catumūlake naupanissaye pañcāti kusalo sahajātakusalassa, kusalo kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa, akusalo sahajātaakusalassa, tathā kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa, abyākato sahajātaabyākatassāti evaṃ pañca. Navippayuttapaccayā…pe… naupanissaye tīṇīti heṭṭhā vuttanayeneva kusalādayo tayo abyākatassa.
546 非有缘、非因缘中有九种,这九种就是非因缘、非有缘中所说的那些。因为这一切都以一个根本、一个归结,依无间缘和本性亲依止缘而得以成立。非所缘缘中也有九种,同样就是那些,站在非所缘缘的立场上,在非亲依止中应当作两种。乃至依止缘也是如此:在“非有缘为根本”的方法中,“非有缘、非因缘、非所缘缘”,这样以轮转的方式推进,站在非所缘缘之后,与这三种缘,或者从此往后的非增上缘等当中某一种或另一种缘相结合,一直到依止缘。走到那一步之后,在非亲依止中应当作两种解答,这就是这段话的意思。巴利
546.Noatthipaccayā nahetuyā navāti nahetupaccayā noatthiyā vuttā naveva. Sabbepi hi te ekamūlakekāvasānā anantarapakatūpanissayavasena labbhanti. Nārammaṇe navātipi teyeva nārammaṇe ṭhatvā naupanissaye dve kātabbā. Yāva nissayampīti noatthimūlake naye ‘‘noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā’’ti evaṃ cakkabandhagamanena nārammaṇapaccaye ṭhatvā imehi vā tīhi, ito paresu nādhipatiādīsu aññataraññatarena vā saddhiṃ yāva nissayapaccayaṃ pāpuṇāti, tāva gantvā naupanissaye dve vissajjanāni kātabbānīti attho.
这样确定了特征之后,再从非所缘开始,一直到依止缘,取七种缘,然后说在非亲依止缘中有二。其中,非有缘、非因缘、非所缘缘,在非亲依止中有二;非有缘、非因、非所缘、非增上缘,在非亲依止中有二。应当这样把从所缘开始、直到依止缘为止的前后各句都结合起来理解。这里说的“二”,指的是善法对无记法、不善法对无记法这两种情况,也就是说,要依不同刹那的业,把它们理解为令生色的缘条件。与非亲依止这一句一起,在非前生缘等一切处都有二。不过这里没有取业缘。如果取了业缘,那这两句就断了,根本得不到解答。这样,在每一种配对中,什么能得到、什么会失去,都要好好观察之后,在一切逆缘中把数目抽出来。巴利
Evaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapetvā puna nārammaṇato paṭṭhāya yāva nissayā satta paccaye gahetvā naupanissaye dveti āha. Tattha noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā naupanissaye dve, noatthipaccayā nahetunārammaṇanādhipatipaccayā naupanissaye dveti evaṃ nārammaṇato purimapacchimehi nissayapariyosānehi sabbapadehi saddhiṃ yojanā kātabbā. Dveti panettha kusalo abyākatassa, akusalo abyākatassāti nānākkhaṇikakammavasena kaṭattārūpassa paccayavasena veditabbāni. Naupanissayapadena saddhiṃ napurejātādīsu sabbattha dve. Kammapaccayo panettha na gahito. Tasmiñhi gahite tepi dve vārā chijjanti, vissajjanameva na labbhati. Evaṃ yena yena saddhiṃ yassa yassa saṃsandane. Yaṃ labbhati, yañca parihāyati, taṃ sabbaṃ sādhukaṃ sallakkhetvā sabbapaccanīyesu gaṇanā uddharitabbāti.
顺逆注释巴利
Anulomapaccanīyavaṇṇanā
550 在顺逆的计数中,如果顺的方面得到“因缘有七种、所缘缘有九种”这样的数目,逆的方面得到“非因缘有十五种、非所缘缘有十五种”这样的数目,那么在已算出数目的诸缘当中,应当这样理解计数:对于依顺而安立的缘,把它在顺的方面所得的句,拿来与依逆而安立的缘在逆的方面所得的诸句相对照,凡两者相似的句,就依这些来理解计数。在顺的方面,因缘得到“因缘有七种”这七句;在逆的方面,非所缘缘得到“非所缘缘有十五种”这十五句。在这当中,非所缘缘所说的十五句里,“善对善、对无记、对善与无记;不善对不善、对无记、对不善与无记;无记对无记”这七句,与因缘所说的七句是相似的。就是针对这些,才说“因缘与非所缘缘有七种”。“非增上缘有七种”等等也是同样的道理。巴利
550. Anulomapaccanīye ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe navā’’ti evaṃ anulome ‘‘nahetuyā pannarasa, nārammaṇe pannarasā’’ti evaṃ paccanīye ca laddhagaṇanesu paccayesu yo paccayo anulomato ṭhito, tassa anulome laddhavārehi saddhiṃ ye paccanīyato ṭhitassa paccanīye laddhavāresu sadisavārā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Anulomasmiñhi hetupaccaye ‘‘hetuyā sattā’’ti satta vārā laddhā, paccanīye nārammaṇapaccaye ‘‘nārammaṇe pannarasā’’ti pannarasa laddhā. Tesu ye hetuyā satta vuttā, tehi saddhiṃ nārammaṇe vuttesu pannarasasu ‘‘kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa, akusalo akusalassa, abyākatassa, akusalābyākatassa, abyākato abyākatassā’’ti ime satta sadisā. Te sandhāya hetupaccayā naārammaṇe sattāti vuttaṃ. Naadhipatiyā sattātiādīsupi eseva nayo.
非俱生之因缘不存在,所以非俱生中连一个也得不到,因此没有和它一起作连结。非相互中,善等三类对色无记能得到,针对它们才说三。非相应中也是这样。非不相应中,善对善、不善对不善、无记对无记,依无色法应知有三。非依止、非有、非不离,就像非俱生一样根本得不到,所以也没有和它们一起作连结。这样,这里七和三只有两种计数分类,依它们,把较少计数和较多计数的计数都舍去之后,在缘的组合中应知计数。巴利
Nasahajātassa pana hetupaccayassa abhāvā nasahajāte ekopi na labbhati, tasmā tena saddhiṃ yojanā na katā. Naaññamaññe kusalādayo tayo rūpābyākatassa labbhanti, te sandhāya tīṇīti vuttaṃ. Tathā nasampayutte. Navippayutte pana kusalaṃ kusalassa, akusalaṃ akusalassa, abyākataṃ abyākatassāti arūpadhammavasena tīṇi veditabbāni. Nanissayanoatthinoavigatā nasahajāto viya na labbhantiyevāti tehipi saddhiṃ yojanā na katā. Evamettha satta tīṇīti dveyeva gaṇanaparicchedā, tesaṃ vasena ūnataragaṇanena saddhiṃ atirekagaṇanassapi gaṇanaṃ parihāpetvā paccayaghaṭanesu gaṇanā veditabbā.
551 551. 其中,因、俱生、依止、有、不离,非所缘——善法对善法以因缘为缘,以俱生、依止、有、不离缘为缘,以非所缘缘为缘。善因对相应诸蕴以因缘为缘,以俱生、依止、有、不离缘为缘,以非所缘缘为缘。依照这一方式,应当列出七句。在“非增上缘有七”等处,也是同样的道理。第二组合中,因为相互缘已经纳入,所以除了不相应之外,其余的说为三。但在不相应中,则是就结生名色的相互不相应而说为一。这里,相互缘因为已经纳入顺组合,所以从逆的方向得不到,因此不说“非相互”。正如在这里一样,其余组合中也一样,已经纳入的缘从逆的方向得不到,所以不说。第三组合中,因为相应已经纳入,所以一切处都只是三。第四组合中,因为不相应已经纳入,所以善等三法对心生色为三。第五组合中,因为异熟已经纳入,所以一切处都只是无记对无记这一种。从此以后,在异熟相应等当中,也是同样的道理。巴利
551. Tattha hetusahajātanissayaatthiavigatanti nārammaṇe sattāti kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, sahajātanissayaatthiavigatapaccayena paccayo, nārammaṇapaccayena paccayo. Kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo, sahajātanissayaatthiavigatapaccayena paccayo, nārammaṇapaccayena paccayoti iminā nayena satta vārā uddharitabbā. Nādhipatiyā sattātiādīsupi eseva nayo. Dutiye ghaṭane aññamaññassa paviṭṭhattā ṭhapetvā nasampayuttaṃ sesesu tīṇīti vuttaṃ. Nasampayutte pana aññamaññavippayuttaṃ paṭisandhināmarūpaṃ sandhāya ekanti vuttaṃ. Aññamaññapaccayo cettha anulomaghaṭane paviṭṭhattā paccanīyato na labbhati, tasmā ‘‘naaññamaññe’’ti na vuttaṃ. Yathā cettha, evaṃ sesaghaṭanesupi paviṭṭhapaccayā paccanīyato na labbhantīti na vuttā. Tatiyaghaṭane sampayuttassa paviṭṭhattā sabbattha tīṇiyeva. Catutthaghaṭane vippayuttassa paviṭṭhattā tīṇi kusalādīni cittasamuṭṭhānarūpassa. Pañcame vipākassa paviṭṭhattā sabbattha ekaṃ abyākatena abyākataṃ. Ito paresupi vipākasampayuttesu eseva nayo.
552 552. 关于“因、俱生、依止、根、道、有、不离,在非所缘中为四”,应当依这些来理解:善对善、善对无记、善对善与无记;无记对无记。其余各类也是如此。关于“非相互有二”,说的是善对无记;反过来说,无记对善也是这样。在后面两类中,道理也一样。以这种方法,一切组合都按可得之数来了知、计算。而所有这些,在这个顺逆(顺与逆)中,若依俱生方式与杂项方式来算,共说为四百一十五种组合。在每一种组合里,凡以顺的方式安立的缘,连一个也不能以逆的方式得到。这里,以“因”为根本的第一种组合,顺的方式安立了五种缘;若从逆的方式说,则出现十九种缘。其余组合中,凡以顺的方式安立之后剩下的那些缘,也照样从逆的方式出现。应当知道,在这里,即使以顺的方式安立了许多缘,从逆的方式说,也只是各别出现一个。如同以“因”为根本那样,在以“所缘”等为根本的各类中,这整套规则也应当依各自相应的情况来了知。巴利
552.Hetusahajātanissayaindriyamaggaatthiavigatanti nārammaṇe cattārīti kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa; abyākato abyākatassāti imesaṃ vasena veditabbāni. Sesesupi eseva nayo. Naaññamaññe dveti kusalo abyākatassa, tathā abyākato. Paratopi dvīsu eseva nayo. Iminā upāyena sabbaghaṭanesu labbhamānavasena gaṇanā veditabbā. Sabbānipi cetāni imasmiṃ anulomapaccanīye sahajātavasena ceva pakiṇṇakavasena ca pannarasādhikāni cattāri ghaṭanasatāni vuttāni. Tesu tasmiṃ tasmiṃ ghaṭane ye anulomato ṭhitā paccayā, tesaṃ ekopi paccanīyato na labbhati. Hetumūlake cettha paṭhame ghaṭane anulomato pañcannaṃ paccayānaṃ ṭhitattā paccanīyato ekūnavīsati paccayā āgatā. Evaṃ sesesupi anulomato ṭhitāvasesā paccanīyato āgatā. Anulomato cettha bahūsupi ṭhitesu paccanīyato ekekova āgatoti veditabbo. Yathā ca hetumūlake, evaṃ ārammaṇādimūlakesupi sabbametaṃ vidhānaṃ yathānurūpato veditabbanti.
逆顺的注释巴利
Paccanīyānulomavaṇṇanā
631 在逆顺(逆与顺的配对)中,也要这样来了解计数:在顺的方面,像“因缘有七,所缘缘有九”这样得到的计数;在逆的方面,像“非因缘有十五,非所缘缘有十五”这样得到的计数。在已得计数的诸缘中,凡是从逆的角度安立的缘,对于它,在从逆的角度所得的分际中,与从顺的角度安立的(缘)从顺的角度所得的分际相似的那些分际,就依这些来了解计数。因为在逆的方面,非因缘中得到了“非因缘有十五”这十五个分际;在顺的方面,所缘缘中得到了“所缘缘有九”这九个分际。其中,在非因缘所说的十五个分际里,与所缘缘所说的九个分际相似的那些,就依它们来了解计数。也就是说,所缘缘所说的九个分际,与非因缘所说的十五个分际中——善法对善、不善、无记,不善法对不善、善、无记,无记法对无记、善、不善——这九种相似,针对这些才说“非因缘中,所缘缘有九”。“增上缘有十”等也是这样。应当知道:在顺的计数中所说的所缘缘等分际,在与非因缘配对时,也全都能得到。应当用“善法对善法,以非因缘为缘、以所缘缘为缘;布施后、受戒后、行布萨后观察它,观察以前所做的善行”这种方式,引出它们的圣典文句。巴利
631. Paccanīyānulomepi ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe navā’’ti evaṃ anulome ‘‘nahetuyā pannarasa, nārammaṇe pannarasā’’ti evaṃ paccanīye ca laddhagaṇanesu paccayesu yo paccanīyato ṭhito, tassa paccanīyato laddhavāresu ye anulomato ṭhitassa anulomato laddhavārehi sadisā vārā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Paccanīyasmiñhi nahetupaccaye ‘‘nahetuyā pannarasā’’ti pannarasa vārā laddhā, anulome ārammaṇapaccaye ‘‘ārammaṇe navā’’ti nava vārā laddhā. Tattha ye nahetuyā pannarasa vuttā, tesu ye vārā ārammaṇe vuttehi navahi sadisā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Tattha ye ārammaṇe nava vuttā, te nahetuyā vuttesu pannarasasu kusalo ‘‘kusalākusalābyākatānaṃ, akusalo akusalakusalābyākatānaṃ, abyākato abyākatakusalākusalāna’’nti imehi navahi sadisā, te sandhāya nahetuyā ārammaṇe navāti vuttaṃ. Adhipatiyā dasātiādīsupi eseva nayo. Ārammaṇādīnañhi anulomagaṇanāya ye vārā vuttā nahetupaccayena saddhiṃ saṃsandanepi te sabbe labbhantīti veditabbā. ‘‘Kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayo ārammaṇapaccayena paccayo, dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhatī’’ti iminā upāyena tesaṃ pāḷi uddharitabbā.
在“非因缘,增上缘有十”这一句里,应当先把观增上(vīmaṃsādhipati)去掉,再依其余几种增上,把顺的分别(anulomavibhaṅga)中讲到的那些分(vāra)引出来。这样,这里就有九、十、七、三、十三、一,共六种计数分界。依这些分界,把较少计数和较多计数都舍掉之后,在非因根等理趣与三根等的一切配对中,应当了知计数。以上是共通的特征。不过,这一点并不适用于一切配对。对于那些缘与缘的配对中,哪些分互相违背,就把它们去掉,依剩下的分来了知这里的计数。巴利
Nahetupaccayā adhipatiyā dasāti ettha ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipativasena anulomavibhaṅge āgatavārā uddharitabbā. Evamettha nava dasasattatīṇiterasaekanti cha gaṇanaparicchedā, tesaṃ vasena ūnataragaṇanena saddhiṃ atirekagaṇanassāpi gaṇanaṃ parihāpetvā nahetumūlakādīnaṃ nayānaṃ timūlakādīsu sabbasaṃsandanesu gaṇanā veditabbā. Idaṃ tāva sādhāraṇalakkhaṇaṃ . Na panetaṃ sabbasaṃsandanesu gacchati, yehi pana paccayehi saddhiṃ yesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ye vārā virujjhanti, te apanetvā avasesānaṃ vasenapettha gaṇanā veditabbā.
在“非因缘、非所缘缘中,增上缘有七”这一句里,依所缘增上而可能成立的三种分际——善对不善、无记对善、无记对不善——是相违的。为什么?因为这里说的是“非所缘缘”。所以要把它们去掉,只依俱生增上的方式,在这里理解七个分际:善对善、无记、善与无记;不善对不善、无记、不善与无记;无记对无记。又因为说了“非因缘”,还要除去观增上,只按其余增上来算。这样,在一切处都应依较少计数的缘、以及依不相违的计数来理解计数。巴利
Nahetupaccayā naārammaṇapaccayā adhipatiyā sattāti ettha hi kusalo akusalassa; abyākato kusalassa, akusalassāti ime ārammaṇādhipativasena labbhamānā tayo vārā virujjhanti. Kasmā? Naārammaṇapaccayāti vuttattā. Tasmā te apanetvā sahajātādhipatinayenevettha ‘‘kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa; akusalo akusalassa, abyākatassa, akusalābyākatassa; abyākato abyākatassā’’ti satta vārā veditabbā. Tepi nahetupaccayāti vacanato ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipatīnaṃ vasena. Evaṃ sabbattha ūnataragaṇanapaccayavasena avirujjhamānagaṇanavasena ca gaṇanā veditabbā.
对于这些缘,当它们以相违的方式安立时,哪些不能以随顺的方式成立,也应当了知。具体如下:当无间缘以相违的方式安立时,等无间缘、习行缘、非有缘、离去缘不能以随顺的方式成立;当俱生缘以相违的方式安立时,因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘不能以随顺的方式成立;当依止缘以相违的方式安立时,依处缘、前生缘不能以随顺的方式成立。当食缘或根缘以相违的方式安立时,因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘不能以随顺的方式成立。然而,当所缘缘以相违的方式安立时,增上缘、亲依止缘不能以随顺的方式成立,而所缘增上、所缘亲依止则不可得。应当以这种方法,在一切处了知哪些可得、哪些不可得,然后依照可得的情况引出各个分际。巴利
Yesu ca paccayesu paccanīyato ṭhitesu ye anulomato na tiṭṭhanti, tepi veditabbā. Seyyathidaṃ – anantare paccanīyato ṭhite samanantarāsevananatthivigatā anulomato na tiṭṭhanti, sahajāte paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti, nissaye paccanīyato ṭhite vatthupurejāto anulomato na tiṭṭhati. Āhāre vā indriye vā paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti. Ārammaṇe pana paccanīyato ṭhite adhipatiupanissayā anulomato na tiṭṭhanti, ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayā pana na labbhanti. Iminā upāyena sabbattha yaṃ labbhati, yañca na labbhati, taṃ jānitvā labbhamānavasena vārā uddharitabbā.
其中,在一切“三根”等类里,“无间缘有七”等说法,只是在“二根”类中已经得到的分配。但在“七根”等类里,“非俱生缘中,依止缘有三”,这是按前生来说,指依处依止缘有三。“业缘有二”,只是按异刹那来说。“食缘有一”,按段食来说。“根缘有一”,按色根来说。依次说到“不相应缘有三”,就是善等以无记为终的三者,按后生缘来说。“有缘、不离缘有五”,就是前面那三者,再加上“善与无记对无记,不善与无记对无记”这两者,按后生缘、食缘、根缘来说。不过,从后生缘以相反方式安立开始,“有缘、不离缘中有一”,就是无记对无记,按食缘、根缘来说。取了“非食缘”时,就不该再取“非根缘”;同样,取了“非根缘”时,也不该再取“非食缘”。为什么呢?因为两者一起取时,就没有可计算的分际。在禅那缘、道缘等以相反方式安立时,也不从食缘或根缘先作一个顺向安立,而是在最后说:根缘有一,有缘有一,不离缘有一,食缘有一,有缘有一,不离缘有一。其余在这里意思已经很清楚。巴利
Tattha sabbesupi timūlakādīsu anantare sattātiādayo dumūlake laddhavārāyeva sattamūlakādīsu pana nasahajātapaccayā nissaye tīṇīti purejātavasena vatthunissaye tīṇi. Kamme dve nānākkhaṇikavaseneva. Āhāreekaṃ kabaḷīkārāhāravasena. Indriye ekaṃ rūpindriyavasena. Kamena gantvā vippayutte tīṇīti kusalādīnaṃ abyākatantāni pacchājātavasena. Atthiavigatesu pañcāti tāni ceva tīṇi, kusalābyākatā abyākatassa, akusalābyākatā abyākatassāti imāni ca dve pacchājātāhārindriyavasenāti. Pacchājātapaccayassa paccanīkabhāvato paṭṭhāya pana atthiavigatesu ekanti abyākato abyākatassa āhārindriyavasena. Nāhāre gahite naindriyapaccayāti na gahetabbaṃ. Tathā naindriye gahite nāhārapaccayāti. Kasmā? Dvīsu ekato gahitesu gaṇetabbavārassa abhāvato. Jhānamaggādīsupi paccanīkato ṭhitesu āhārato vā indriyato vā ekaṃ anulomaṃ akatvāva avasāne indriye ekaṃ, atthiyā ekaṃ, avigate ekaṃ, āhāre ekaṃ, atthiyā ekaṃ, avigate ekanti vuttaṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.
636 636. 在“非所缘根”等(组合)当中,对于“非相互根”来说,因缘有三种,即善等,属于心等起。增上缘有八种:在增上缘所说的十种当中,去掉“善对善与无记、不善对不善与无记”这两种,剩下的就是八种。俱生缘有五种:即与因缘所说的三种一起,再加上“善与无记对无记、不善与无记对无记”这两种。依止缘有七种:即与那五种一起,再加上“无记对善、无记对不善”这两种,按依处来说。业缘有三种:就是因缘所说的那些。在其余三法中也是同样的道理。增上缘有三种,就是前面所说过的那些。巴利
636. Nārammaṇamūlakādīsu naaññamaññamūlake naaññamaññapaccayā hetuyā tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānānaṃ. Adhipatiyā aṭṭhāti adhipatiyā vuttesu dasasu ‘‘kusalo kusalābyākatassa, akusalo akusalābyākatassā’’ti dve apanetvā sesāni aṭṭha. Sahajāte pañcāti hetuyā vuttehi tīhi saddhiṃ ‘‘kusalo ca abyākato ca abyākatassa, akusalo ca abyākato ca abyākatassā’’ti ime dve. Nissaye sattāti tehi pañcahi saddhiṃ ‘‘abyākato kusalassa, abyākato akusalassā’’ti ime dve vatthuvasena. Kamme tīṇīti hetuyā vuttāneva. Sesatikesupi eseva nayo. Adhipatiyā tīṇīti heṭṭhā vuttāneva.
644 在非食根这一类里说的“相互缘有三”,要先把食排除掉,再按其余心所来理解。就像前面那样,这里也是在非食、非根当中各取一个,而不是两个一起取。巴利
644. Nāhāramūlake aññamaññe tīṇīti ṭhapetvā āhāre sesacetasikavasena veditabbāni. Yathā ca heṭṭhā, tathā idhāpi nāhāranaindriyesu ekekameva gahitaṃ, na dve ekato.
648 在“无相应缘”中,因有三种,就是前面“非相互缘”里已经说过的那些。增上缘有八种,也是已经说过的那些。在“无不相应缘为根”中,业缘有五种:俱生的善等思对俱生的善等法,以及不同刹那的善、不善思对业生色——这样一共五种。在食缘和根缘中各有三种,和俱生的情况一样。在禅那缘、道缘等中各有三种,和因缘的情况一样。巴利
648.Nasampayuttapaccayāhetuyā tīṇīti heṭṭhā naaññamaññe vuttāneva. Adhipatiyā aṭṭhāti vuttāneva. Navippayuttamūlake kamme pañcāti kusalādicetanā sahajātakusalādīnaṃ, nānākkhaṇikā kusalākusalacetanā kammasamuṭṭhānarūpassāti evaṃ pañca. Āhārindriyesu tīṇi sahajātasadisāni. Jhānamaggādīsu tīṇi hetusadisāni.
650 650. 以“无有”为根本时,因为“因”并不叫作“无有”,而必定是存在的,所以不把它算进去,而说“在所缘里有九种”。就像“因”一样,其他具备“有缘”特征的缘,在这里也不按顺向来安立。“在业里有两种”——这是就不同刹那的业来说的。按逆向来看,所有缘都可以成立。可是,有些缘虽然按顺向可以成立,却不被取;在它之前的那些缘按逆向被取,它就在后面才被组合进来。因此这里说:“从无有缘、非因缘……直到非不离缘,在业里有两种。”那为什么它不在自己原来的位置上被取呢?因为当其余诸缘都按逆向安立时,只有一个缘能按顺向成立。这就是这里缘顺向的特征:当所有缘都按逆向安立时,只有一个缘能按顺向成立,它就在后面被说到。在“从无有缘、非因缘……直到非不离缘,在亲依止里有九种”这里,也是同样的道理。不过,这是就本性亲依止来说的。用这个方法,应当了知一切处中可得与不可得、先说与后说的情况。巴利
650. Noatthimūlake yasmā hetu noatthi nāma na hoti, niyamato atthiyeva, tasmā taṃ aggahetvā nārammaṇe navāti vuttaṃ. Yathā ca hetu, tathā aññepi atthipaccayalakkhaṇayuttā ettha anulomato na tiṭṭhanti. Kamme dveti idaṃ pana nānākkhaṇikakammavasena vuttaṃ. Paccanīyato sabbe labbhanti. Yaṃ pana anulomato labbhamānampi aggahetvā tato puretarā paccayā paccanīyato gayhanti, so pacchā yojanaṃ labhati. Tenevettha ‘‘noatthipaccayā nahetupaccayā…pe… noavigatapaccayā kamme dve’’ti vuttaṃ. Kasmā panesa sakaṭṭhāneyeva na gahitoti ? Yasmā avasesesupi paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati. Idañhi imasmiṃ paccayānulome lakkhaṇaṃ – yo sabbesu paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati, so pacchā vuccatīti. Noatthipaccayā nohetupaccayā…pe… noavigatapaccayā upanissaye navāti etthāpi eseva nayo. Idaṃ pana pakatūpanissayavasena vuttaṃ. Iminā upāyena sabbattha labbhamānaṃ alabbhamānaṃ purevuttaṃ pacchāvuttañca veditabbanti.