缘分别·不相应缘解说的注释
缘分别·问分义注 · 159 段
不相应缘解说的注释
20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
20在“不相应缘”的解说中,“色法对非色法”这一句,应当依心所依处以及眼根等来理解。因为在色法里,只有这六类(即五净色与心所依处)是以不相应缘作为非色蕴的缘。而色处等所缘法虽然也是不相应法,却不是不相应缘。为什么呢?因为对它们没有“是否相应”的疑虑。非色蕴生起时,就像从眼等依处内部出来一样。这时会有疑问:“这些和那些是相应,还是不相应?”但所缘法对于依止依处而生起的心法来说,只是所缘而已,所以对它们没有“是否相应”的疑虑。因此,由于没有相应性的疑虑,它们就不是不相应缘。只有心所依处等,才应当理解为具有这种不相应缘的性质。《问分》中也这样说:所依对善蕴以不相应缘为缘;所依对不善蕴以不相应缘为缘;眼处对眼识以不相应缘为缘;耳处……鼻处……舌处……身处对身识以不相应缘为缘;所依对异熟无记蕴、唯作无记蕴以不相应缘为缘。
20. Vippayuttapaccayaniddese rūpino dhammā arūpīnanti idaṃ tāva hadayavatthuno ceva cakkhundriyādīnañca vasena veditabbaṃ. Rūpadhammesu hi eteyeva cha koṭṭhāsā arūpakkhandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayā honti. Rūpāyatanādayo pana ārammaṇadhammā kiñcāpi vippayuttadhammā, vippayuttapaccayā pana na honti. Kiṃ kāraṇā? Sampayogāsaṅkāya abhāvato. Arūpino hi khandhā cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ abbhantarato nikkhamantā viya uppajjanti. Tattha āsaṅkā hoti – ‘‘kiṃ nu kho ete etehi sampayuttā, udāhu vippayuttā’’ti. Ārammaṇadhammā pana vatthunissayena uppajjamānānaṃ ārammaṇamattā hontīti natthi tesu sampayogāsaṅkā. Iti sampayogāsaṅkāya abhāvato na te vippayuttapaccayā. Hadayavatthuādīsu eva panāyaṃ vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Sota… ghāna… jivhā… kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo. Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayoti.
非色法是色法这一句,应当依据四蕴来理解。因为在非色法中,只有四蕴对俱生色法和前生色法构成不相应缘;而涅槃虽然也是非色法,却不成为色的不相应缘。因为论中说过“与四相应,与四不相应”。所以应当知道,只有四非色蕴具有不相应缘的性质。这一点在《问分》中也说过:俱生善蕴对心所生色法以不相应缘为缘。后生善蕴对此前已生的身体以不相应缘为缘。在结生刹那,异熟无记蕴对业生色法以不相应缘为缘,蕴对所依。以上先应这样理解圣典的注释。
Arūpinodhammā rūpīnanti idaṃ pana catunnaṃ khandhānaṃ vasena veditabbaṃ. Arūpadhammesu hi cattāro khandhāva sahajātapurejātānaṃ rūpadhammānaṃ vippayuttapaccayā honti, nibbānaṃ pana arūpampi samānaṃ rūpassa vippayuttapaccayo na hoti. ‘‘Catūhi sampayogo catūhi vippayogo’’ti hi vuttaṃ. Iti catunnaṃ arūpakkhandhānaṃyeva vippayuttapaccayatā veditabbā. Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo. Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo. Paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo, khandhā vatthussāti. Evaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā veditabbā.
这个“不相应缘”,简单来说,就是在五蕴有中现起的色法和非色法。其中,色法按所依处和眼等(诸根)来分,共有六种;非色法则按在五蕴有中生起的善、不善、异熟、唯作来分,共有四种。按它所依的境地来分,则有欲界等四种、一种、三种、三种,合计十一种分类。因为无色界的异熟不能成为不相应缘。这样,在这里应当从种种不同的分类来了知这一判定。
Ayaṃ pana vippayuttapaccayo nāma saṅkhepato pañcavokārabhave vattamānā rūpārūpadhammā. Tesu rūpaṃ vatthuno cakkhādīnañca vasena chadhā bhinnaṃ, arūpaṃ pañcavokārabhave uppannakusalākusalavipākakiriyavasena catudhā bhinnaṃ. Tassa bhūmito kāmāvacarādivasena catudhā, ekadhā, tidhā, tidhāti ekadasadhā bhedo hoti. Āruppavipākañhi vippayuttapaccayo na hotīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里,五蕴有中生起的四地善与不善,以俱生不相应缘,作为它们自己所生起的心生色的缘。但它越过生刹那、到达住刹那之后,则以随后不相应缘,作为先前已生的四因生、三因生色身的缘。这里说的三因生身,因为没有食生色,应当理解为梵众天等众生的身体。欲界和色界的异熟,在转起时以俱生不相应缘作为心生色的缘,在结生时以俱生不相应缘作为业生色的缘。出世间的异熟,只以俱生不相应缘作为心生色的缘。但这三种异熟,也都以随后不相应缘作为先前已生的四因生、三因生身体的缘。三地所摄的唯作,以俱生不相应缘作为心生色的缘,以随后不相应缘作为先前已生的四因生、三因生身体的缘。在六种色法中,依处色在结生刹那以俱生不相应缘作为欲界、色界异熟的缘;在转起时,以先前已生不相应缘作为生起的四地善、不善(除去双五识)、三地异熟和三地唯作的缘。眼处等以先前已生不相应缘作为眼识等的缘。如此,在这里应当从缘和缘生法两方面了知这一抉择。
Evaṃ bhinne panettha pañcavokārabhave uppannaṃ catubhūmakampi kusalaṃ akusalañca attanā samuṭṭhāpitacittasamuṭṭhānarūpassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Uppādakkhaṇaṃ pana atikkamitvā ṭhitikkhaṇaṃ pattassa purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikarūpakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Ettha ca tisamuṭṭhānikakāyoti āhārasamuṭṭhānassa abhāvato brahmapārisajjādīnaṃ kāyo veditabbo. Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ pana pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassa ca sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti. Lokuttaravipākaṃ cittasamuṭṭhānarūpasseva. Tividhampi panetaṃ purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo. Tebhūmakampi kiriyaṃ cittasamuṭṭhānassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo, purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo. Chadhā ṭhitesu pana rūpesu vatthurūpaṃ paṭisandhikkhaṇe kāmāvacararūpāvacaravipākānaṃ sahajātavippayuttapaccayena paccayo, pavatte uppajjamānānaṃ catubhūmakakusalānaṃ akusalānaṃ dvipañcaviññāṇavajjānaṃ tebhūmakavipākānaṃ tebhūmakakiriyānañca purejātavippayuttapaccayena paccayo. Cakkhāyatanādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ purejātavippayuttapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
21. 有缘解说注释
21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
2121. 在有缘的说明里,用“四蕴”等,是依俱生来说有缘;用“眼处”等,是依前生来说。在“依止某色”这句里,则是依俱生和前生来说有缘。所以这段巴利文是只按俱生和前生这两种有缘来的。但在问分里,因为提到了俱生、前生、后生、食、根这些,所以依后生、食、根也能成立有缘。不过这里是不完整地开示的。以上就是对这段巴利文的注释。
21. Atthipaccayaniddese cattāro khandhātiādīhi sahajātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Cakkhāyatanantiādīhi purejātavasena. Yaṃ rūpaṃ nissāyāti ettha sahajātapurejātavasena atthipaccayo niddiṭṭho. Evamayaṃ pāḷi sahajātapurejātānaññeva atthipaccayānaṃ vasena āgatā. Pañhāvāre pana sahajātaṃ, purejātaṃ, pacchājātaṃ, āhāraṃ, indriyanti imesaṃ vasena āgatattā pacchājātaāhārindriyavasenāpi atthipaccayo labbhati. Idha pana sāvasesavasena desanā katāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā.
这个有缘其实有两种:互相的和不互相的。其中,互相的有三种:非色对非色、色对色、色非色对色非色。比如在“四非色蕴”这句里,是依一切心生起的情况,说非色对非色;在“四大种”这句里,是依一切相续的情况,说色对色;在“入胎刹那的名色”这句里,是依结生蕴和依处的情况,说色非色对色非色。不互相的也有三种:在“非色对色、色对色、色对非色的心与心所法”这句里,是依五蕴有的情况,说非色对色;在“大种对造色”这句里,是依一切相续的情况,说色对色;在“眼处对眼识界”等句里,是依依处和所缘的情况,说色对非色是有缘。
Ayaṃ pana atthipaccayo nāma duvidho – aññamaññato, na aññamaññato. Tattha aññamaññaṃ tividhaṃ – arūpaṃ arūpena, rūpaṃ rūpena, rūpārūpaṃ rūpārūpena. ‘‘Cattāro khandhā arūpino’’ti ettha hi sabbacittuppattivasena arūpaṃ arūpena vuttaṃ. ‘‘Cattāro mahābhūtā’’ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpena. ‘‘Okkantikkhaṇe nāmarūpa’’nti ettha paṭisandhikhandhānañceva vatthuno ca vasena rūpārūpaṃ rūpārūpena vuttaṃ. Na aññamaññampi tividhaṃ – ‘‘arūpaṃ rūpassa, rūpaṃ rūpassa, rūpaṃ arūpassa cittacetasikā dhammā’’ti ettha hi pañcavokāravasena arūpaṃ rūpassa vuttaṃ. ‘‘Mahābhūtā upādārūpāna’’nti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpassa. ‘‘Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā’’tiādīsu vatthārammaṇavasena rūpaṃ arūpassa atthipaccayoti vuttaṃ.
再者,这个有缘,简要来说,就是达到三刹那的名与色,也可以说为现行的五蕴。它按种类划分,依善、不善、异熟、唯作、色而分为五种。其中,善的有缘依俱生和后生而有两种,不善、异熟、唯作也同样如此。在这些当中,善的依欲界等的差别分为四种;不善只属于欲界;异熟通四地;唯作通三地。称为色的有缘只属于欲界。而它又依俱生和前生分为两种。其中,五种依处和所缘都是前生的,心所依处则可能是俱生,也可能是前生。不过在《问分》中提到的食与根,则不具有俱生等的差别。如此,在这里应当依种种差别来了知这一抉择。
Apicesa atthipaccayo nāma saṅkhepato khaṇattayappattaṃ nāmañceva rūpañca, vattamānā pañcakkhandhātipi vattuṃ vaṭṭati. So jātibhedato kusalākusalavipākakiriyarūpavasena pañcadhā bhijjati . Tattha kusalo sahajātapacchājātavasena duvidho hoti, tathā akusalo vipākakiriyasaṅkhāto ca. Tesu kusalo kāmāvacarādibhedena catudhā bhijjati, akusalo kāmāvacarova vipāko catubhūmako, kiriyāsaṅkhāto tibhūmako. Rūpasaṅkhāto atthipaccayo kāmāvacarova. So pana sahajātapurejātavasena duvidho. Tattha pañca vatthūni ārammaṇāni ca purejātāneva, hadayavatthu sahajātaṃ vā hoti purejātaṃ vā. Pañhāvāre pana āgato āhāro indriyañca sahajātādibhedaṃ na labhatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo.
这样区分之后,在这里还要知道:四界善法中的俱生善,在五蕴有中以“一蕴对三蕴”等方式,作为有缘,助成彼此相应的诸蕴以及心生色法;然而,除去色界善法,在无色有中,其余的俱生善只作为有缘,助成与之相应的诸蕴。这四界善法在五蕴有中,还作为后生善的有缘,助成四因生和三因生的身体。不善法也是同样的道理。它在五蕴有中,作为俱生不善的有缘,助成相应的诸蕴以及心生色法;在四蕴有中,只助成相应的诸蕴。在五蕴有中,它又作为后生不善的有缘,助成四因生和三因生的身体。
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakakusalopi sahajāto atthipaccayo pañcavokāre ‘‘eko khandho tiṇṇannaṃ khandhāna’’ntiādinā nayena aññamaññaṃ khandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avaseso āruppe sampayuttakkhandhānaññeva sahajātakusalo atthipaccayena paccayo hoti. Catubhūmako panesa pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājāto kusalo atthipaccayena paccayo hoti. Akusalepi eseva nayo. Sopi hi pañcavokāre sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca, catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva sahajātākusalo atthipaccayena paccayo. Pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātākusalo atthipaccayena paccayo.
从异熟的角度来说,欲界异熟作为有缘,在结生刹那必定以俱生有缘的方式,资助诸蕴以及业所生色。在转起阶段,则以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助已住立的四因生与三因生之身。无色界异熟以及在无色界生起的出世间异熟,只以俱生有缘的方式资助与自身相应的诸蕴。在五蕴有中,出世间异熟以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。从唯作的角度来说,色界唯作作为有缘,以俱生有缘的方式资助相应诸蕴和心生色法,又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。欲界和无色界的唯作,在无色有中只资助相应诸蕴,在五蕴有中也资助心生色法,都是以俱生有缘的方式;又以彼后生有缘的方式资助四因生与三因生之身。
Vipākato pana kāmāvacararūpāvacaro atthipaccayo niyameneva paṭisandhikkhaṇe khandhānañceva kaṭattārūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo. Pavatte pana sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, ṭhitippattassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Arūpāvacaravipāko pana āruppe uppannalokuttaravipāko ca attanā sampayuttakkhandhānaññeva sahajātatthipaccayena paccayo. Pañcavokāre lokuttaravipāko sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Kiriyato rūpāvacaro atthipaccayo sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo. Kāmāvacarārūpāvacaro pana āruppe sampayuttakkhandhānaññeva, pañcavokāre cittasamuṭṭhānarūpassāpi sahajātatthipaccayena paccayo, catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthi paccayena paccayo.
色法称为有缘,共有四种:俱生、前生、食、根。其中,俱生色有缘按四种生起来源分为四类。这里,业生色:一个大种作为三个大种的缘,三个大种作为一个大种的缘,两个大种作为两个大种的缘,大种作为所造色的缘——这样以俱生有缘的方式成为缘。在结生刹那,心所依处色以俱生有缘的方式,成为欲界和色界异熟蕴的缘。那些蕴的三因生色也是:一个大种作为三个大种的缘,三个大种作为一个大种的缘,两个大种作为两个大种的缘,大种作为所造色的缘——这样以俱生有缘的方式成为缘。前生有缘则分为两种:心所依处前生和所缘前生。这两种都应按照前面讲前生缘时所说的方法来理解。食有缘也应按照前面讲段食缘时所说的方法来理解。不过在这里,它是指在其自身尚未灭的刹那,以缘的状态而称为有缘。色命根也应按照前面讲根缘时所说色命根的应用方法来理解。但在这里,也是指它仅在自身尚未灭的刹那,以缘的状态而称为有缘。这样,在这里也应该从缘所生法的角度来了知这一抉择。
Rūpasaṅkhāto pana atthipaccayo sahajāto, purejāto, āhāro, indriyanti catubbidho. Tattha sahajātarūpatthipaccayo catusamuṭṭhānavasena catudhā ṭhito. Tattha kammasamuṭṭhāno ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ, mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Paṭisandhikkhaṇe vatthurūpaṃ kāmāvacararūpāvacaravipākakkhandhānaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Tesampi tisamuṭṭhānikarūpaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ, tīṇi ekassa, dve dvinnaṃ, mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti. Purejātatthipaccayo pana vatthupurejātaārammaṇapurejātavasena duvidho hoti. So duvidhopi heṭṭhā purejātapaccaye vuttanayeneva yojetvā gahetabbo. Āhāratthipaccayopi heṭṭhā kabaḷīkārāhārapaccaye yojitanayeneva yojetabbo. Idha panesa attano aniruddhakkhaṇe paccayabhāvena atthipaccayoti vutto. Rūpajīvitindriyampi heṭṭhā indriyapaccaye rūpajīvitindriyayojanāyaṃ vuttanayeneva yojetabbaṃ. Idha panetampi attano aniruddhakkhaṇeyeva paccayabhāvena atthipaccayoti vuttanti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti.
22. 无有缘解说的注释
22. Natthipaccayaniddesavaṇṇanā
22在“无有缘”的解说中,“等无间灭去的”是指:不被另一心生所间隔之后,随即灭去。“已生起的”是指现在已生起的。这里通过“无有缘给予机会”这一含义,成立无有缘的状态。因为如果前法以灭去的方式,不给后法生起的机会,那么后法就不会有“现在已生起”的状态——这是此处经文注释的意思。其余一切应按照无间缘中已说的方法来理解。这里只是缘的相状不同,而缘与缘所生法之间并没有差别。只不过在那里,是以“眼识界及与它相应的诸法对意界”这样的方式,从各自的具体形态上说明了缘与缘所生法;而在这里,则是以“等无间灭去的心与心所法对已生起的心与心所法”这样的方式,从灭与生的角度,共通地说明了一切。
22. Natthipaccayaniddese samanantaraniruddhāti aññena cittuppādena anantarikā hutvā samanantaraniruddhā. Paṭuppannānanti paccuppannānaṃ. Iminā natthipaccayassa okāsadānaṭṭhena natthipaccayabhāvaṃ sādheti. Purimesu hi nirodhavasena pacchimānaṃ pavattanokāsaṃ adentesu tesaṃ paṭuppannabhāvo na siyāti ayamettha pāḷivaṇṇanā. Sesaṃ sabbaṃ anantarapaccaye vuttanayeneva veditabbaṃ. Paccayalakkhaṇameva hettha nānaṃ, paccayānaṃ pana paccayuppannānañca nānākaraṇaṃ natthi. Kevalaṃ pana tattha ‘‘cakkhuviññāṇadhātu taṃsampayuttakā ca dhammā manodhātuyā’’tiādinā nayena paccayā ca paccayuppannā ca sarūpato dassitā. Idha pana ‘‘samanantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammāna’’nti sabbepi te nirodhuppādavasena sāmaññato dassitāti.
23. 离去缘解说的注释
23. Vigatapaccayaniddesavaṇṇanā
23在离去缘的解说中,“等无间离去”就是等无间地离去。这里显示:离去缘正是以正在离去的状态而成为缘。因此,无有缘和这个缘只是在文字上有差别,在意义上并没有不同。
23. Vigatapaccayaniddese samanantaravigatāti samanantarameva vigatā. Iminā vigatapaccayassa vigacchamānabhāveneva paccayabhāvaṃ dasseti. Iti natthipaccayassa ca imassa ca byañjanamatteyeva nānattaṃ, na attheti.
不离去缘的说明注释
24. Avigatapaccayaniddesavaṇṇanā
24在“不离去缘的说明”中,“四蕴”等的含义,应当完全按照“有缘的说明”里已经讲过的方式来理解。因为这种缘和有缘,只是在文字表达上有差别,在含义上并没有不同。
24. Avigatapaccayaniddese cattāro khandhātiādīnaṃ sabbākārena atthipaccayaniddese vuttanayeneva attho veditabbo. Imassapi hi paccayassa atthipaccayena saddhiṃ byañjanamatteyeva nānattaṃ, na attheti.
缘说明中杂项抉择的讨论
Paccayaniddesapakiṇṇakavinicchayakathā
现在,对于以上述总说和分说所显示的这二十四种缘,为了使智的行境清晰明了,应当从十种角度来理解杂项抉择:多法作为一种缘、一法作为多种缘、一种缘作为多种缘、缘的同类、缘的异类、成对、能生与不能生、一切处与非一切处、色对色等的分别,以及有的差别。其中,“多法作为一种缘”是指,在这些缘当中,除了业缘之外,在其余二十三种缘里,多种法共同作为一种缘。而业缘只是唯一的思法。因此,首先应从这里,以“多法作为一种缘”的方式来了知抉择。
Idāni evaṃ uddesaniddesato dassitesu imesu catuvīsatiyā paccayesu ñāṇacārassa visadabhāvatthaṃ anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvato, ekadhammassa anekapaccayabhāvato, ekapaccayassa anekapaccayabhāvato, paccayasabhāgato, paccayavisabhāgato, yugaḷakato, janakājanakato, sabbaṭṭhānikāsabbaṭṭhānikato, rūpaṃ rūpassātiādivikappato, bhavabhedatoti imesaṃ dasannaṃ padānaṃ vasena pakiṇṇakavinicchayo veditabbo. Tattha anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvatoti etesu hi ṭhapetvā kammapaccayaṃ avasesesu tevīsatiyā paccayesu anekadhammā ekato paccayā honti. Kammapaccayo pana eko cetanādhammoyevāti evaṃ tāvettha anekadhammānaṃ ekapaccayabhāvato vinicchayo veditabbo.
一种法有多种缘,这一点应当这样理解:先说因缘,无痴是一种法,它不作为前生缘、业缘、食缘、禅那缘,而是依其余二十种缘的力量成为缘。无贪和无嗔不作为根缘和道缘,而是依其余十八种缘的力量成为缘。贪和痴不作为异熟缘,而是依其余十七种缘的力量成为缘。嗔不作为增上缘,而是依其余十六种缘的力量成为缘。在所缘缘方面,色处对眼识界来说,以所缘、前生、有、不离去这四种方式成为缘;对意界和无因意识界也是这样。但对有因意识界来说,它还以所缘增上、所缘亲依止的方式成为缘。按照这个道理,应当知道一切作为所缘缘的法都具有多种缘。
Ekadhammassa anekapaccayabhāvatoti hetupaccaye tāva amoho eko dhammo. So purejātakammāhārajhānapaccayova na hoti, sesānaṃ vīsatiyā paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Alobhādosā indriyamaggapaccayāpi na honti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Lobhamohā vipākapaccayāpi na honti, sesānaṃ sattarasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Doso adhipatipaccayopi na hoti, sesānaṃ soḷasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Ārammaṇapaccaye rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā ārammaṇapurejātaatthiavigatavasena catudhā paccayo; tathā manodhātuyā ahetukamanoviññāṇadhātuyā ca. Sahetukāya pana ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayavasenāpi paccayo hoti. Iminā nayena sabbesaṃ ārammaṇapaccayadhammānaṃ anekapaccayabhāvo veditabbo.
在增上缘里,所缘增上法的多种缘性,应当完全按照所缘缘中已说的方式来了知。在俱生增上法中,伺察就像无痴因一样,以二十种方式成为缘。欲不作为因缘、前生缘、业缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘,而是依其余十七种缘的力量成为缘。心不作为因缘、前生缘、业缘、禅那缘、道缘,而是依其余十九种缘的力量成为缘。精进不作为因缘、前生缘、业缘、食缘、禅那缘,而是依其余十九种缘的力量成为缘。
Adhipatipaccaye ārammaṇādhipatino ārammaṇapaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo. Sahajātādhipatīsu vīmaṃsā amohahetu viya vīsatidhā paccayo hoti. Chando hetupurejātakammaāhāraindriyajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ sattarasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Cittaṃ hetupurejātakammajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā paccayānaṃ vasena paccayo hoti. Vīriyaṃ hetupurejātakammāhārajhānapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti.
在无间缘里,按照“眼识界”等那样说到的四种蕴当中,受蕴不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、道缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。想蕴也不会成为根缘、禅那缘,而是以其余十七种缘的方式成为缘。行蕴里的因,按照因缘中说的方式;欲和精进,按照增上缘中说的方式,成为缘。触不会成为因缘、前生缘、业缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。思不会成为因缘、前生缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。寻不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、根缘,而是以其余十九种缘的方式成为缘。伺也不会成为道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。喜也是以这些同样的缘的方式成为缘。心一境性不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘,而是以其余二十种缘的方式成为缘。信不会成为因缘、前生缘、业缘、食缘、禅那缘、道缘,而是以其余十八种缘的方式成为缘。念连同那些缘以及道缘一起,以十九种方式成为缘。命根以信所说的那十八种方式成为缘。惭和愧从中去掉根缘后,以其余十七种方式成为缘。同样,身轻安等一对一对的,以及杂项里的胜解、作意、中舍性、悲、喜,也是这样。离则连同那些缘以及道缘一起,以十八种方式成为缘。邪见从中去掉异熟缘后,以十七种方式成为缘;邪语、邪业、邪命则连同那些缘以及业缘、食缘一起,以十九种方式成为缘。无惭、无愧、慢、昏沉、睡眠、掉举这些,不会成为因缘、前生缘、业缘、异熟缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘,而是以其余十六种缘的方式成为缘。疑、嫉妒、悭吝、追悔这些,从中去掉增上缘后,以十五种方式成为识蕴的缘。增上缘中说的多种缘的方式,应当同样理解。等无间缘中也是同样的道理。
Anantarapaccaye ‘‘cakkhuviññāṇadhātū’’tiādinā nayena vuttesu catūsu khandhesu vedanākkhandho hetupurejātakammāhāramaggapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Saññākkhandho indriyajhānapaccayopi na hoti, sesānaṃ sattarasannaṃ vasena paccayo hoti. Saṅkhārakkhandhe hetū hetupaccaye vuttanayena, chandavīriyāni adhipatipaccaye vuttanayeneva paccayā honti. Phasso hetupurejātakammaindriyajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Cetanā hetupurejātaindriyajhānamaggapaccayo na hoti. Sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Vitakko hetupurejātakammāhārindriyapaccayo na hoti, sesānaṃ ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Vicāro maggapaccayopi na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Pīti tesaññeva vasena paccayo hoti. Cittekaggatā hetupurejātakammāhārapaccayo na hoti, sesānaṃ vīsatiyā vasena paccayo hoti. Saddhā hetupurejātakammāhārajhānamaggapaccayo na hoti, sesānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Sati tehi ceva maggapaccayena cāti ekūnavīsatiyā vasena paccayo hoti. Jīvitindriyaṃ saddhāya vuttānaṃ aṭṭhārasannaṃ vasena paccayo hoti. Hirottappaṃ tato indriyapaccayaṃ apanetvā sesānaṃ sattarasannaṃ vasena paccayo hoti. Tathā kāyapassaddhādīni yugaḷakāni, yevāpanakesu adhimokkhamanasikāratatramajjhattatā karuṇāmuditā ca. Viratiyo pana tehi ceva maggapaccayena cāti aṭṭhārasadhā paccayā honti. Micchādiṭṭhi tato vipākapaccayaṃ apanetvā sattarasadhā, micchāvācākammantājīvā tehi ceva kammāhārapaccayehi cāti ekūnavīsatidhā. Ahirikaṃ anottappaṃ māno thinaṃ middhaṃ uddhaccanti ime hetupurejātakammavipākāhārindriyajhānamaggapaccayā na honti, sesānaṃ pana soḷasannaṃ paccayānaṃ vasena paccayā honti. Vicikicchāissāmacchariyakukkuccāni tato adhipatipaccayaṃ apanetvā pannarasadhā viññāṇakkhandhassa. Adhipatipaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo. Samanantarapaccayepi eseva nayo.
在俱生缘里,先说四蕴中每一法具有多种缘的情况,应当依照前面所说的方法来理解。四大种以所缘、所缘增上、俱生、相互、依止、亲依止、前生、有、不离去这九种方式作为缘。心所依处则对他们以及不相应法,以十种方式作为缘。相互缘中没有新的内容。依止缘中,眼处等以所缘、所缘增上、依止、亲依止、前生、根、不相应、有、不离去这九种方式作为缘。亲依止缘中没有新的内容。前生缘中,色、声、香、味处以所缘、所缘增上、亲依止、前生、有、不离去这六种方式作为缘。这里只有这些是新的内容。后生缘等中没有新的内容。食缘中,段食以所缘、所缘增上、亲依止、食、有、不离去这六种方式作为缘。根缘等中没有新的内容。这样,在这里应当知道,一法具有多种缘这一判定。
Sahajātapaccaye catūsu tāva khandhesu ekekassa dhammassa anekapaccayabhāvo vuttanayeneva veditabbo. Cattāri mahābhūtāni ārammaṇaārammaṇādhipatisahajātaaññamaññanissayaupanissayapurejātaatthiavigatavasena navadhā paccayā honti. Hadayavatthu tesañceva vippayuttassa ca vasena dasadhā paccayo hoti. Aññamaññapaccaye apubbaṃ natthi. Nissayapaccaye cakkhāyatanādīni ārammaṇaārammaṇādhipatinissayaupanissayapurejātaindriyavippayuttaatthiavigatavasena navadhā paccayā honti. Upanissaye apubbaṃ natthi. Purejātapaccaye rūpasaddagandharasāyatanāni ārammaṇaārammaṇādhipatiupanissayapurejātaatthiavigatavasena chadhā paccayā honti. Ettakamevettha apubbaṃ. Pacchājātādīsu apubbaṃ natthi. Āhārapaccaye kabaḷīkārāhāro ārammaṇaārammaṇādhipatiupanissayaāhāraatthiavigatavasena chadhā paccayo hoti. Indriyādīsu apubbaṃ natthi. Evamettha ekadhammassa anekapaccayabhāvatopi viññātabbo vinicchayo.
“一缘有多缘性”的意思是:在因缘等当中,任何一个缘,它以某种方式、某种意义成为缘生法的缘,在不肯离那种方式和那种意义的同时,又以其他方式、其他意义,在同一刹那,对这些法具有多缘性;因此,应当从多缘性来理解对它的判定。比如:无痴是因缘,它在不肯离因缘性的同时,还以增上、俱生、相互、依止、异熟、根、道、相应、不相应、有、不离去这些方式,另外以十一种方式具有多缘性。无贪和无嗔则从这些当中去掉增上、根、道三种缘,以其余的方式具有多缘性。这种情况只在异熟因当中才有;而在善和唯作当中,就缺少异熟缘性。贪、嗔、痴三者,去掉异熟等四种缘,以其余的方式具有多缘性。
Ekapaccayassa anekapaccayabhāvatoti hetupaccayādīsu yassa kassaci ekassa paccayassa yenākārena yenatthena yo paccayuppannānaṃ paccayo hoti, taṃ ākāraṃ taṃ atthaṃ avijahitvāva aññehipi yehākārehi yehi atthehi so tasmiññeva khaṇe tesaṃ dhammānaṃ anekapaccayabhāvaṃ gacchati, tato anekapaccayabhāvato tassa vinicchayo veditabboti attho. Seyyathidaṃ – amoho hetupaccayo, so hetupaccayattaṃ avijahantova adhipatisahajātaaññamaññanissayavipākaindriyamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi ekādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Alobhādosā tato adhipatiindriyamaggapaccaye tayo apanetvā sesānaṃ vasena anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Idaṃ vipākahetūsuyeva labbhati, kusalakiriyesu pana vipākapaccayatā parihāyati. Lobhadosamohā te tayo vipākañcāti cattāro apanetvā sesānaṃ vasena anekapaccayabhāvaṃ gacchanti.
所缘缘在不舍弃自己的所缘缘性质的同时,还依据所缘增上、依止、亲依止、前生、不相应、有、不离去这另外七种方式,而成为多种缘。这是这里的最高限定。不过,对于无色法,或者对于过去、未来的色法,当它们作为所缘缘时,只能进一步得到所缘增上和所缘亲依止而已。在增上缘中,伺与无痴的情况相同。欲作为增上缘,在不舍弃自己的增上缘性质的同时,还依据俱生、相互、依止、异熟、相应、不相应、有、不离去这另外八种方式,而成为多种缘。精进则除了这些之外,还依据根缘和道缘,以这十种方式成为多种缘。心则去掉道缘,加入食缘,依据这些,在增上缘之外以十种方式成为多种缘。至于所缘增上,应当知道它就像前面在所缘缘中所说的那样,成为多种缘。
Ārammaṇapaccayo taṃ ārammaṇapaccayattaṃ avijahantaṃyeva ārammaṇādhipatinissayaupanissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi sattahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayamettha ukkaṭṭhaparicchedo, arūpadhammānaṃ pana atītānāgatānaṃ vā rūpadhammānaṃ ārammaṇapaccayabhāve sati ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayamattaññeva uttari labbhati. Adhipatipaccaye vīmaṃsā amohasadisā. Chando adhipatipaccayo adhipatipaccayattaṃ avijahantova sahajātaaññamaññanissayavipākasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi aṭṭhahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vīriyaṃ tesañceva indriyamaggapaccayānañcāti imesaṃ vasena aparehipi dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Cittaṃ tato maggapaccayaṃ apanetvā āhārapaccayaṃ pakkhipitvā imesaṃ vasena adhipatipaccayato uttari dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ārammaṇādhipatino pana heṭṭhā ārammaṇapaccaye vuttanayeneva anekapaccayabhāvo veditabbo.
无间缘和等无间缘,在不肯舍弃自己作为无间缘、等无间缘的性质的同时,还以亲依止、业、习行、无有、离去这另外五种方式,成为多种缘。在这里,只有圣道思才能获得业缘的性质,其余诸法不能。俱生缘在不肯舍弃自己作为俱生缘的性质的同时,还以因、增上、相互、依止、业、异熟、食、根、禅那、道、相应、不相应、有、离去这另外十四种方式,成为多种缘。这也是最高的限定;不过,依于依处俱生等情况,在这里也应该知道因缘等是不存在的。在相互缘中,也是同样的道理。
Anantarasamanantarapaccayā anantarasamanantarapaccayattaṃ avijahantāva upanissayakammaāsevananatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Ariyamaggacetanāyeva cettha kammapaccayataṃ labhati, na sesadhammā. Sahajātapaccayo sahajātapaccayattaṃ avijahantova hetuadhipatiaññamaññanissayakammavipākaāhāraindriyajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehi cuddasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaparicchedo vatthusahajātādīnaṃ pana vasenettha hetupaccayādīnaṃ abhāvopi veditabbo. Aññamaññapaccayepi eseva nayo.
依止缘不舍弃自己的依止缘性,所以它在二十四缘之中,除了自身的依止缘性,以及无间、等无间、后生、习行、有、无有、离去这六缘之外,还能以其余十七种方式成为多种缘。这也是最全面的判定。不过,在这里应当依据依处依止等情况,理解因缘等的不存在。
Nissayapaccayo nissayapaccayattaṃ avijahantova catuvīsatiyā paccayesu attano nissayapaccayattañceva anantarasamanantarapacchājātaāsevananatthivigatapaccaye ca cha apanetvā sesānaṃ vasena aparehipi sattarasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaparicchedova vatthunissayādīnaṃ pana vasenettha hetupaccayādīnaṃ ābhāvopi veditabbo.
在亲依止缘里,所缘亲依止和所缘增上类似。无间亲依止在不舍弃自己作为无间亲依止缘的身份的同时,还通过无间、等无间、业、习行、无有、离去这另外六种方式,成为多种缘。在这里,只有圣道思才获得业缘的身份,其他法不能。本性亲依止就是本性亲依止。前生缘在不舍弃自己作为前生缘的身份的同时,还通过所缘、所缘增上、依止、亲依止、根、不相应、有、离去这另外八种方式,成为多种缘。这也是最详细的说明;不过在这里,所缘前生不具有依止、根、不相应这三种缘的身份。从此以后,应当知道哪些可得、哪些不可得。后生缘在不舍弃自己作为后生缘的身份的同时,还通过不相应、有、离去这另外三种方式,成为多种缘。习行缘在不舍弃自己作为习行缘的身份的同时,还通过无间、等无间、亲依止、无有、离去这另外五种方式,成为多种缘。
Upanissayapaccaye ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatisadiso. Anantarūpanissayo anantarūpanissayapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantarakammaāsevananatthivigatānaṃ vasena aparehipi chahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ariyamaggacetanāyeva cettha kammapaccayataṃ labhati, na sesadhammā. Pakatūpanissayo pakatūpanissayova. Purejātapaccayo attano purejātapaccayattaṃ avijahantova ārammaṇaārammaṇādhipatinissayaupanissayaindriyavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi aṭṭhahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Ayampi ukkaṭṭhaniddesova ārammaṇapurejāte panettha nissayaindriyavippayuttapaccayatā na labbhati. Ito uttaripi labbhamānālabbhamānaṃ veditabbaṃ. Pacchājātapaccayo attano pacchājātapaccayabhāvaṃ avijahantova vippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi tīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Āsevanapaccayo āsevanapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraupanissayanatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati.
业缘在不舍弃业缘性的同时,单刹那的(业)先以俱生、相互、依止、异熟、食、相应、不相应、有、不离去这另外九种方式,成为多种缘。多刹那的(业)则以亲依止、无间、等无间、有、不离去这另外五种方式,成为多种缘。异熟缘在不舍弃异熟缘性的同时,先以因、增上、俱生、相互、依止、业、食、根、禅那、道、相应、不相应、有、不离去这另外十四种方式,成为多种缘。在食缘中,段食在不舍弃食缘性的同时,以有、不离去这另外两种方式,成为多种缘。其余三种食在不舍弃食缘性的同时,随各自情况,以增上、俱生、相互、依止、业、异熟、根、相应、不相应、有、不离去这另外十一种方式,成为多种缘。
Kammapaccayo kammapaccayattaṃ avijahantova ekakkhaṇiko tāva sahajātaaññamaññanissayavipākaāhārasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi navahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Nānākkhaṇiko upanissayaanantarasamanantaranatthivigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vipākapaccayo vipākapaccayattaṃ avijahantova hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayakammaāhāraindriyajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi cuddasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Āhārapaccaye kabaḷīkāro āhāro āhārapaccayattaṃ avijahantova atthiavigatānaṃ vasena aparehipi dvīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Sesā tayo āhārapaccayattaṃ avijahantāva yathānurūpaṃ adhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākaindriyasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi ekādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti.
在根缘里,具有色法的五根不离开根缘性,就依止缘、前生缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外五种方式成为多种缘。色命根也不离开根缘性,就有缘、不离缘,以另外两种方式成为多种缘。非色法的诸根也不离开根缘性,随其所应,就因缘、增上缘、俱生缘、相互缘、依止缘、异熟缘、食缘、禅那缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外十三种方式成为多种缘。禅那缘不离开禅那缘性,随其所应,就俱生缘、相互缘、依止缘、异熟缘、根缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、不离缘,以另外十种方式成为多种缘。道缘不离开道缘性,随其所应,就禅那缘中所说的十种以及因缘、增上缘,以另外十二种方式成为多种缘。
Indriyapaccaye rūpino pañcindriyā indriyapaccayattaṃ avijahantāva nissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi pañcahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Rūpajīvitindriyampi indriyapaccayattaṃ avijahantaññeva atthiavigatānaṃ vasena aparehipi dvīhākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Arūpino indriyānipi yathānurūpaṃ indriyapaccayattaṃ avijahantāneva hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayavipākaāhārajhānamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi terasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchanti. Jhānapaccayo jhānapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ sahajātaaññamaññanissayavipākaindriyamaggasampayuttavippayuttaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi dasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Maggapaccayo maggapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ jhānapaccaye vuttānaṃ dasannaṃ hetuadhipatīnañcāti imesaṃ vasena aparehipi dvādasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati.
相应缘在保持自己作为相应缘的性质不丢失的前提下,按照各自的情况,通过因、增上、俱生、相互、依止、业、异熟、食、根、禅那、道、有、不离这些缘,又以另外十三种方式,成为多种缘。不相应缘在保持自己作为不相应缘的性质不丢失的前提下,除去无间缘、等无间缘、习缘、相应缘、无有缘、离去缘这六种缘,再按其余缘各自的情况,又以另外十七种方式,成为多种缘。在这里,应当了解色法与非色法在缘上的分别。有缘在保持自己作为有缘的性质不丢失的前提下,除去无间缘、等无间缘、习缘、无有缘、离去缘这五种缘,再按其余缘各自的情况,又以另外十八种方式,成为多种缘。无有缘和离去缘,与无间缘相同。不离缘则与有缘相同。这样,在这里就应当知道:一种缘也可以成为多种缘,这个判定要这样理解。
Sampayuttapaccayo sampayuttapaccayattaṃ avijahantova yathānurūpaṃ hetuadhipatisahajātaaññamaññanissayakammavipākaāhāraindriyajhānamaggaatthiavigatānaṃ vasena aparehipi terasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Vippayuttapaccayo vippayuttapaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraāsevanasampayuttanatthivigatasaṅkhāte cha paccaye apanetvā sesānaṃ vasena yathānurūpaṃ aparehipi sattarasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Tattha rūpassa ca arūpassa ca paccayavibhāgo veditabbo. Atthipaccayo atthipaccayattaṃ avijahantova anantarasamanantaraāsevananatthivigatasaṅkhāte pañca paccaye apanetvā sesānaṃ vasena yathānurūpaṃ aparehi aṭṭhārasahākārehi anekapaccayabhāvaṃ gacchati. Natthipaccayavigatapaccayā anantarapaccayasadisā . Avigatapaccayo atthipaccayasadisoyevāti evamettha ekapaccayassa anekapaccayabhāvatopi viññātabbo vinicchayo.
从缘的同类这方面来说:在这二十四缘当中,无间缘、等无间缘、无间依止缘、习缘、无有缘、离去缘是同类;同样地,所缘缘、所缘增上缘、所缘依止缘也是同类。用这样的方法,应当知道这里关于缘的同类方面的判别。
Paccayasabhāgatoti etesu hi catuvīsatiyā paccayesu anantarasamanantaraanantarūpanissayaāsevananatthivigatā sabhāgā, tathā ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayāti iminā upāyenettha paccayasabhāgatopi viññātabbo vinicchayo.
在这里,前生缘和后面生的缘性质相反,同样,相应缘和不相应缘相反,有缘和无有缘相反,已离去缘和未离去缘相反。通过这种方法,应当了解这里对缘的类别差异的判定。
Paccayavisabhāgatoti purejātapaccayo panettha pacchājātapaccayena visabhāgo, tathā sampayuttapaccayo vippayuttapaccayena, atthipaccayo natthipaccayena, vigatapaccayo avigatapaccayenāti iminā upāyenettha paccayavisabhāgatopi viññātabbo vinicchayo.
关于成对:在这里,应当通过义理相似、名称相似、时间相对、因果性、相互对立这些理由,来了知成对的判别。无间缘和等无间缘因为义理相似而成为一对;依止缘和亲依止缘因为名称相似,前生缘和后生缘因为时间相对,业缘和异熟缘因为因果性,相应缘和不相应缘因为相互对立,各成为一对;同样,有缘和无有缘、离去缘和不离去缘也各成为一对。这样,在这里就应当通过成对来了知判别。
关于能生和不能生:在这里,无间缘、等无间缘、无间依止缘、自然亲依止缘、习缘、异刹那业缘,以及业缘、无有缘、离去缘,这些缘只是能生,不是不能生。后生缘只是支持,不是能生。其余的缘既是能生,也是不能生,也是支持。这就是这里的含义。这样,在这里就应当通过能生和不能生来了知判别。
Yugaḷakatoti etesu ca atthasarikkhatāya, saddasarikkhatāya, kālapaṭipakkhatāya, hetuphalatāya, aññamaññapaṭipakkhatāyāti imehi kāraṇehi yugaḷakato viññātabbo vinicchayo. Anantarasamanantarā hi atthasarikkhatāya ekaṃ yugaḷakaṃ nāma; nissayūpanissayā saddasarikkhatāya, purejātapacchājātā kālapaṭipakkhatāya, kammapaccayavipākapaccayā hetuphalatāya, sampayuttavippayuttapaccayā aññamaññapaṭipakkhatāya ekaṃ yugaḷakaṃ nāma, tathā atthinatthipaccayā, vigatāvigatapaccayā cāti evamettha yugaḷakatopi viññātabbo vinicchayo. Janakājanakatoti etesu ca anantarasamanantarānantarūpanissayapakatūpanissayāsevanapaccayā nānākkhaṇiko, kammapaccayo, natthivigatapaccayāti ime paccayā janakāyeva, na ajanakā. Pacchājātapaccayo kevalaṃ upatthambhakoyeva, na janako. Sesā janakā ca ajanakā ca upatthambhakā cāti attho. Evamettha janakājanakatopi viññātabbo vinicchayo.
在这些缘里,俱生缘、依止缘、有缘、不离缘叫作“一切处”,意思是:它们是一切有为的色法和非色法生起的处所和原因。没有这些缘,哪怕一个法也生不起来。所缘缘、所缘增上缘、无间缘、等无间缘、无间依止缘、自然亲依止缘、习缘、相应缘、无有缘、离去缘叫作“非一切处”,意思是:它们不是一切色法和非色法的处所,而只是非色蕴的处所和原因。因为只有非色法依靠这些缘生起,色法不依靠它们生起。前生缘和后生缘也是非一切处,因为它们依次只是非色法和色法的缘。其余所说的缘,由于只是某些色法和非色法生起的原因,也不是一切处。这样,在这里就应当知道一切处和非一切处的判别。
Sabbaṭṭhānikāsabbaṭṭhānikatoti etesu ca sahajātanissayaatthiavigatapaccayā sabbaṭṭhānikā nāma, sabbesaṃ saṅkhatānaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhānabhūtā kāraṇabhūtāti attho. Etehi vinā uppajjamāno ekadhammopi natthīti. Ārammaṇaārammaṇādhipatianantarasamanantarānantarūpanissayapakatūpanissayāsevanasampayuttanatthivigatapaccayā asabbaṭṭhānikā nāma. Na sabbesaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhānabhūtā, arūpakkhandhānaññeva pana ṭhānabhūtā kāraṇabhūtāti attho. Arūpadhammāyeva hi etehi uppajjanti, na rūpadhammā. Purejātapacchājātāpi asabbaṭṭhānikā arūparūpānaññeva yathākkamena paccayabhāvato. Vuttāvasesāpi ekaccānaṃ rūpārūpadhammānaṃ uppattihetuto na sabbaṭṭhānikāti evamettha sabbaṭṭhānikā sabbaṭṭhānikatopi viññātabbo vinicchayo.
从“色对色”等分别来看:在这二十四种缘当中,没有任何一种缘是纯粹作为色法而只成为色法的缘。但是,有一种缘是纯粹作为色法而只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是前生缘。因为前生缘纯粹作为色法,而只成为非色法的缘。也没有任何一种缘是纯粹作为色法而只成为色法和非色法两者的缘;但是,有一种缘是纯粹作为非色法而只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是无间、等无间、习、相应、有、离去这六种缘。因为它们全部都是纯粹作为非色法,而只成为非色法的缘。也有纯粹作为非色法而只成为色法的缘。是哪一种呢?就是后生缘。因为后生缘纯粹作为非色法,而只成为色法的缘。但是,也有纯粹作为非色法而成为色法和非色法两者的缘。是哪一种呢?就是因、业、果、禅那、道这五种缘。因为它们全部都是纯粹作为非色法,而成为色法和非色法两者的缘。也没有任何一种缘是纯粹作为色法和非色法而只成为色法的缘,但是有只成为非色法的缘。是哪一种呢?就是所缘缘和亲依止缘。因为这两种缘是纯粹作为色法和非色法,而只成为非色法的缘。但是,也有纯粹作为色法和非色法而只成为色法和非色法两者的缘。是哪一种呢?就是增上、俱生、相互、依止、食、根、不相应、有、无有这九种缘。因为它们全部都是纯粹作为色法和非色法,而只成为色法和非色法两者的缘。这样,在这里应当通过“色对色”等分别来了知这一判定。
Rūpaṃ rūpassātiādivikappatoti etesu ca catuvīsatiyā paccayesu ekapaccayopi ekantena rūpameva hutvā rūpasseva paccayo nāma natthi, ekantena pana rūpaṃ hutvā arūpasseva paccayo nāma atthi. Kataro panesoti? Purejātapaccayo. Purejātapaccayo hi ekantena rūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena rūpameva hutvā rūpārūpasseva paccayo nāmātipi natthi, ekantena pana arūpaṃ hutvā arūpasseva paccayo nāma atthi. Kataro panesoti? Anantarasamanantaraāsevanasampayuttanatthivigatavasena chabbidho. So hi sabbopi ekantena arūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena arūpameva hutvāpi ekantena rūpasseva paccayo nāmātipi atthi. Kataro panesoti? Pacchājātapaccayo. So hi ekantena arūpaṃ hutvā rūpasseva paccayo hoti; ekantena pana arūpadhammova hutvā rūpārūpānaṃ paccayopi atthi. Kataro panesoti? Hetukammavipākajhānamaggavasena pañcavidho. So hi sabbopi ekantena arūpameva hutvā rūpadhammānaṃ arūpadhammānampi paccayo hoti. Ekantena pana rūpārūpameva hutvā rūpasseva paccayo nāmātipi natthi, arūpasseva pana hoti. Kataro panesoti? Ārammaṇapaccayo ceva upanissayapaccayo ca. Idañhi dvayaṃ ekantena rūpārūpameva hutvā arūpasseva paccayo hoti. Ekantena rūpārūpameva hutvā pana rūpārūpasseva paccayo nāmātipi atthi. Kataro panesoti? Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavasena navavidho. So hi sabbopi ekantena rūpārūpameva hutvā rūpārūpasseva paccayo hotīti evamettha rūpaṃ rūpassātiādivikappatopi viññātabbo vinicchayo.
从“有的差别”来看:在这二十四缘当中,先说五蕴有,没有任何一种缘是得不到的。但在四蕴有里,除了前生缘、后生缘、不相应缘这三种,剩下的二十一种才可得。在一蕴有里,则只有俱生、相互、依止、业、根、有、不离这七种可得。而在外在的无根所系色法中,只有俱生、相互、依止、有、不离这五种可得。这样,在这里就应当通过“有的差别”来理解这一抉择。
Bhavabhedatoti imesu pana catuvīsatiyā paccayesu pañcavokārabhave tāva na koci paccayo na labbhati nāma. Catuvokārabhave pana tayo purejātapacchājātavippayuttapaccaye apanetvā sesā ekavīsatimeva labbhanti. Ekavokārabhave sahajātaaññamaññanissayakammaindriyaatthiavigatavasena satteva labbhanti. Bāhire pana anindriyabaddharūpe sahajātaaññamaññanissayaatthiavigatavasena pañceva labbhantīti evamettha bhavabhedatopi viññātabbo vinicchayoti.
缘的随顺注释
1. Paccayānulomavaṇṇanā
在《随顺发趣》等当中,按照三法发趣等方式,把二十四缘全部收摄进《发趣大论》时,因为那些三法发趣等是依着三法等等而被说明的,所以就说这是“三法发趣”“二法发趣”……乃至“二法二法发趣”。先不涉及这些,而是先以“论母安立缘分别”这一部分,从略说和广说两方面,把那些三法发趣等所依据的缘展示出来;现在,为了把那些依之而说为“三法发趣”“二法发趣”……乃至“二法二法发趣”的三法发趣等,按照这些缘详细展开说明,就依每一个三法、二法,用七种大章来开示。这七章的名称是:缘起章、俱生章、缘章、依止章、相杂章、相应章、问章。
Evaṃ anulomapaṭṭhānādīsu tikapaṭṭhānādivasena catuvīsatisamantapaṭṭhānasamodhāne paṭṭhānamahāpakaraṇe ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā etaṃ tikapaṭṭhānaṃ, dukapaṭṭhānaṃ…pe… dukadukapaṭṭhānanti vuttaṃ. Te anāmasitvā yesaṃ paccayānaṃ vasena te tikādayo vibhattā, te paccaye eva tāva iminā mātikānikkhepapaccayavibhaṅgasaṅkhātena vārena uddesato ca niddesato ca dassetvā, idāni ye tikādayo nissāya niddiṭṭhattā etaṃ tikapaṭṭhānaṃ, dukapaṭṭhānaṃ…pe… dukadukapaṭṭhānanti vuttaṃ. Te tikādayo imesaṃ paccayānaṃ vasena vitthāretvā dassetuṃ ekekaṃ tikadukaṃ nissāya sattahi mahāvārehi desanā katā. Tesaṃ imāni nāmāni – paṭiccavāro, sahajātavāro, paccayavāro, nissayavāro, saṃsaṭṭhavāro, sampayuttavāro, pañhāvāroti.
在这其中,以“缘于善法,善法生起”这样的方式,通过“缘”这个说法来宣说的,叫做“缘起章”。以“与善法俱生的善法”这样的方式,通过“俱生”这个说法来宣说的,叫做“俱生章”。它在意义上和前面的缘起章没有差别。不过,是为了让通过“缘”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“俱生”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。在这两章里,都应该知道,缘和缘所生的法,都是就色法和非色法来说的。而且它们只能是俱生的,不可能有前生和后生的情况。以“以善法为缘,有善法”这样的方式,通过“缘”这个说法来宣说的,叫做“缘章”。它也像前面两章一样,应该知道是就色法和非色法来说的。不过在这里,前生缘也是可以有的。这就是它和前面两章的不同之处。紧接着,以“依止善法,有善法”这样的方式,通过“依止”这个说法来宣说的,叫做“依止章”。它在意义上和前面的缘章没有差别。不过,是为了让通过“缘”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“依止”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。再往后,以“与善法相杂的善法”这样的方式,通过“相杂”这个说法来宣说的,叫做“相杂章”。以“与善法相应的善法”这样的方式,通过“相应”这个说法来宣说的,叫做“相应章”。它在意义上和前面的相杂章没有差别。是为了让通过“相杂”这个说法而领悟的人能明白,所以先说第一个;是为了让通过“相应”这个说法而领悟的人能明白,所以说第二个。在这两章里,都应该知道,缘和缘所生的法,只是就非色法来说的。而在第七章里,因为先以“善法对于善法,以因缘为缘”这样的方式,把那些问题一个个提出来,然后又以“善因对于相应诸蕴”这样的方式,把全部问题都毫无遗漏地分别清楚,所以这一章因为把问题很好地分别开显了,就叫做“问章”。在这里,也应该知道,缘和缘所生的法,是就色法和非色法来说的。
Tattha ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti evaṃ paṭiccābhidhānavasena vutto paṭiccavāro nāma. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo dhammo’’ti evaṃ sahajātābhidhānavasena vutto sahajātavāro nāma. So purimena paṭiccavārena atthato ninnānākaraṇo. Paṭiccābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, sahajātābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena dutiyo. Dvīsupi cetesu rūpārūpadhammavasena paccayā ceva paccayuppannadhammā ca veditabbā. Te ca kho sahajātāva, na purejātapacchājātā labbhanti. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo’’ti evaṃ paccayābhidhānavasena vutto pana paccayavāro nāma. Sopi purimavāradvayaṃ viya rūpārūpadhammavaseneva veditabbo. Paccayo panettha purejātopi labbhati. Ayamassa purimavāradvayato viseso. Tadanantaro ‘‘kusalaṃ dhammaṃ nissāya kusalo dhammo’’ti evaṃ nissayābhidhānavasena vutto nissayavāro nāma. So purimena paccayavārena atthato ninnānākaraṇo. Paccayābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, nissayābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena dutiyo. Tato paraṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ saṃsaṭṭho kusalo dhammo’’ti evaṃ saṃsaṭṭhābhidhānavasena vutto saṃsaṭṭhavāro nāma. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ sampayutto kusalo dhammo’’ti evaṃ sampayuttābhidhānavasena vutto sampayuttavāro nāma. So purimena saṃsaṭṭhavārena atthato ninnānākaraṇo. Saṃsaṭṭhābhidhānavasena bujjhanakānaṃ vasena pana paṭhamo vutto, sampayuttābhidhānavasena dutiyo. Dvīsupi cetesu arūpadhammavaseneva paccayā paccayuppannā ca veditabbā. Sattamavāre pana yasmā ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā nayena te te pañhe uddharitvā puna ‘‘kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhāna’’ntiādinā nayena sabbepi te pañhā nijjaṭā niggumbā ca katvā vibhattā, tasmā so vāro pañhānaṃ sādhukaṃ vibhattattā pañhāvārotveva saṅkhyaṃ gato. Rūpārūpadhammavaseneva panettha paccayāpi paccayuppannāpi veditabbā.
在这其中,先说那个叫做“略说分”的部分,它从略说和广说两方面来看有两种。其中,略说分是第一,也叫“问分”。“施设分”也是它的名称。为什么呢?因为它缘于善等法、以善等法之因缘等方式而被略说,所以叫“略说分”;因为它缘于善等法、以因缘等方式追问善等法的生起,所以叫“问分”;因为它缘于善等法、以因缘等方式施设善等法的生起,所以也叫“施设分”。
Tattha yo tāva esa sabbapaṭhamo paṭiccavāro nāma, so uddesato niddesato ca duvidho hoti. Tattha uddesavāro paṭhamo, pucchāvārotipi vuccati. Paṇṇattivārotipi tasseva nāmaṃ. So hi kusalādayo paṭicca kusalādīnaṃ hetupaccayādīnaṃ vasena uddiṭṭhattā uddesavāro, kusalādayo paṭicca hetupaccayādivasena kusalādīnaṃ uppattiyā pucchitattā pucchāvāro, kusalādayo paṭicca hetupaccayādivasena kusalādīnaṃ uppattiyā paññāpitattā paṇṇattivārotipi vutto.
25-34在这里,可能会有一个假设性的提问:善法是不是以善法为条件,然后以因缘的方式生起?这里的意思是:那个以因缘生起的善法,它是不是依于善法呢?或者说,依于善法而那个以因缘生起的善法,它是不是以因缘的方式存在呢?这就是这里的含义。其中,“paṭi”这个词用在“相似”的意思上。因为相似的人被称为“paṭipuggala”(对应的人),相似的部分被称为“paṭibhāga”(对应的部分)。“icca”这个词是表示前进、努力的说法。把两者合在一起,“paṭicca”就是“前往而到达”的意思,也就是以所谓俱生的相似状态到达,或者说与它一起达到俱生的状态。因此,这是在问:善法是不是以俱生的方式依于善法,以因缘而生起。或者,“paṭicca”的意思是“作为缘”。而这种作为缘的情况,在前生缘里也能找到,在俱生缘里也能找到,但这里指的是俱生。在“善法依善法,不善法……”等问句里,也是同样的道理。其中,虽然从俱生的角度来说,依善法的不善法并不存在,但在这个提问的部分里,凡是解答时在道理上能成立的和不能成立的,全部都按照提问的方式列了出来。而在后面的解答中,则舍弃不能成立的,只解答能成立的。
25-34. Tattha siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayāti parikappapucchā. Ayañhettha attho – yo kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, kiṃ so kusalaṃ dhammaṃ paṭicca siyāti atha vā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca yo kusalo dhammo uppajjeyya, so hetupaccayā siyāti ayamettha attho. Tattha paṭīti sadisatthe vattati. Sadisapuggalo hi paṭipuggalo, sadisabhāgo ca paṭibhāgoti vuccati. Iccāti gamanussukkavacanametaṃ. Ubhayaṃ ekato katvā paṭiccāti paṭigantvā sahuppattisaṅkhātena sadisabhāvena patvā, tena saddhiṃ ekato uppattibhāvaṃ upagantvāti vuttaṃ hoti. Kusalo dhammoti evaṃ sahuppattibhāvena kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayāti pucchati. Atha vā paṭiccāti paccayaṃ katvā. Taṃ pana paccayakaraṇaṃ purejātepi paccaye labbhati sahajātepi. Idha sahajātaṃ adhippetaṃ. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalotiādīsupi eseva nayo. Tattha kiñcāpi sahajātavasena kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo natthi, imasmiṃ pana pucchāvāre yampi vissajjiyamānaṃ atthato labbhati, yampi na labbhati, taṃ sabbaṃ pucchāvasena uddhaṭaṃ. Parato pana vissajjane yaṃ na labbhati, taṃ pahāya yaṃ labbhati, tadeva vissajjitaṃ.
在这里,先弄清了这些提问的含义和提问方式之后,现在应当按数目来了解提问的分类。这里,从“依善法”这一善的表述开始,到善、不善、无记为止,有三个提问;再以同样的善为起点,按善、无记等分成两类,直到两类组合结束,有三个提问;再以同样的善为起点,直到三类组合结束,有一个提问。这样,从“依善法”开始的善等七问,同样地,从不善等开始的七问,从无记等开始的七问,从善、无记等开始的七问,从不善、无记等开始的七问,从善、不善等开始的七问,从善、不善、无记等开始的七问——全部加起来,按七组七问来计算,围绕善等三法,在因缘中一共有四十九个提问。
Evamettha pucchānaṃ atthañceva pucchāgatiñca ñatvā idāni gaṇanavasena pucchāparicchedo veditabbo . Ettha hi ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭiccā’’ti kusalapadaṃ ādiṃ katvā kusalākusalābyākatantā tisso pucchā, puna tadevādiṃ katvā kusalābyākatādivasena dukappabhedantā tisso, puna tadevādiṃ katvā tikantā ca ekā, evaṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalādikā satta pucchā, tathā akusalādikā, tathā abyākatādikā, tathā kusalābyākatādikā, akusalābyākatādikā, kusalākusalādikā, kusalākusalābyākatādikāti sabbāpi sattannaṃ sattakānaṃ vasena kusalattikaṃ nissāya hetupaccaye ekūnapaññāsaṃ pucchā.
在这里,按根来分类也应这样理解:根为一种而结束为一类的有九种;根为一种而结束为两类(两种法)的有九种;根为一种而结束为三类(三种法)的有三种。根为两种而结束为一类的有九种;根为两种而结束为两类(两种法)的有九种;根为两种而结束为三类(三种法)的有三种。根为三种而结束为一类的有三种;根为三种而结束为两类(两种法)的有三种;根为三种而结束为三类(三种法)的有一种。正如在因缘中有四十九问,在所缘缘等其余诸缘中也是同样。在全部二十四缘中——
Tattha ekamūlakāvasānā nava, ekamūladukāvasānā nava, ekamūlatikāvasānā tisso, dukamūlaekāvasānā nava, dukamūladukāvasānā nava, dukamūlatikāvasānā tisso, tikamūlaekāvasānā tisso, tikamūladukāvasānā tisso, tikamūlatikāvasānā ekāti evametā mūlavasenāpi veditabbā. Yathā ca hetupaccaye ekūnapaññāsaṃ, ārammaṇapaccayādīsupi tathevāti sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu –
Sahassamekañca sataṃ, chasattati punāparā; Pucchā sampiṇḍitā honti, nayamhi ekamūlake.
35-3635-36. 从那之后,以“因缘、所缘缘”为开头的双根理趣就开始了。其中,因-所缘双……(中略)……因-不离双,连同因缘一起,共有二十三个双。在这些双中,就像因缘那样,在因-所缘双里也有四十九个问题,但巴利圣典里只显示了其中两个。就像在因-所缘双里有四十九个问题一样,在因-增上双等当中也是如此。其中,按照第一个问题的顺序,先依次列出了因-增上双、因-无间双、因-等无间双这三个双,最后列出了因-不离双,其余的则简略带过。而问题的分类,在这里应当这样理解。
35-36. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayāti dumūlakanayo āraddho. Tattha hetārammaṇaduko…pe… hetuavigatadukoti hetupaccayena saddhiṃ tevīsati dukā honti. Tesu hetupaccaye viya hetārammaṇadukepi ekūnapaññāsaṃ pucchā, tāsu pāḷiyaṃ dveyeva dassitā. Yathā ca hetārammaṇaduke ekūnapaññāsaṃ tathā hetādhipatidukādīsupi. Tattha paṭhamapucchāvasena hetādhipatiduko, hetānantaraduko, hetusamanantaradukoti paṭipāṭiyā tayo duke dassetvā pariyosāne hetuavigataduko dassito, sesaṃ saṅkhittaṃ. Pucchāparicchedo panettha evaṃ veditabbo.
一千一百二十七,于二十三双中;
于二十三双中,诸问皆为双根。
Sahassamekañca sataṃ, sattavīsatimeva ca; Dukesu tevīsatiyā, pucchā honti dumūlake.
3737. 从那以后,以因缘、所缘缘、增上缘为三种根本的理趣就开始了。其中,与因-所缘这一对一起,在增上缘等二十二种缘中,按照每一个缘各自组合的方式,共有二十二个三集。在这些三集中,按照第一问的方式,显示了第一个三集和第二个三集,最后的三集也显示了,其余则简略。然而,就像在双集中那样,在三集中也一样,对每一个三集作四十九问,在全部二十二个三集中——
37. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayāti timūlakanayo āraddho. Tattha hetārammaṇadukena saddhiṃ adhipatipaccayādīsu bāvīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena bāvīsati tikā honti. Tesu paṭhamapucchāvasena paṭhamattikañca dutiyattikañca dassetvā pariyosānatiko dassito, sesaṃ saṅkhittaṃ. Yathā pana dukesu, evaṃ tikesupi ekamekasmiṃ tike ekūnapaññāsaṃ katvā sabbesupi bāvīsatiyā tikesu –
一千与一,及七十八问;
依数而计,诸问皆摄于三为根之理趣。
Sahassamekaṃ pucchānaṃ, aṭṭhasattatimeva ca; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi tikamūlake.
3838. 从那以后,以因缘、所缘缘、增上缘、无间缘为开端,开始了“四根理趣”。其中,配合第一组三法,在无间缘等二十一种缘中,按逐一搭配的方式,共有二十一组四句。在这些当中,先显示了两组四句,其余的则简略说明。在这里也一样,每一组四句中作四十九问,在全部二十一组四句中——
38. Tato paraṃ hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā anantarapaccayāti catumūlakanayo āraddho. Tattha paṭhamattikena saddhiṃ anantarapaccayādīsu ekavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekavīsati catukkā honti. Tesu dve catukke dassetvā sesaṃ saṅkhittaṃ. Idhāpi ekamekasmiṃ catukke ekūnapaññāsaṃ katvā sabbesupi ekavīsatiyā catukkesu –
一千问,另加二十九问;
以数计之,诸问共一千零二十九,于四根理趣之中。
Sahassamekaṃ pucchānaṃ, ekūnatiṃsa punāparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi catumūlake.
从那之后,以五根这一组为开头,直到一切根的整段开示讲完,把这一切归纳起来,再把前面已说的和后面要说的合在一起,于是在巴利圣典中给出了这样的方法:“不混淆地,应当以一根、二根、三根、四根、五根、一切根来详细展开。”其中,在一根等各组里应当说的内容,前面已经说过了。而在五根这一组中,配合第一个四分组,在无间缘等二十种缘里,按每一种缘逐一搭配的方式,就有二十个五集。在其中的每一个五集里,各有四十九——
Tato paraṃ pañcamūlakaṃ ādiṃ katvā yāva sabbamūlakā desanā katā, taṃ sabbaṃ saṅkhipitvā heṭṭhā vuttañca upari vattabbañca ekato katvā pāḷiyaṃ ‘‘ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ, pañcamūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabba’’nti nayo dassito. Tattha ekamūlakādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ vuttameva. Pañcamūlake pana paṭhamacatukkena saddhiṃ samanantarapaccayādīsu samavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena samavīsati pañcakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有九百个,另外还有八十个。
按数目来算,这些就是五根理趣里的问句。
Satāni nava pucchānaṃ, asīti ca punāparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi pañcamūlake.
在六集中,配合第一个五组,按照俱生缘等十九种缘里每一种缘的结合方式,共有十九种六集。在每一种当中,各作四十九——
Chamūlake paṭhamapañcakena saddhiṃ sahajātapaccayādīsu ekūnavīsatiyā paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekūnavīsati chakkā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有九百个,再有三十一个。
问句按数目来算,就在六根本的理趣里。
Satāni nava pucchānaṃ, ekatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi chakkamūlake.
在七集当中,与第一个六组相配合,就相互缘等十八种缘,按一一对应结合的方式,共得十八个七集。在它们每一个当中,各作四十九——
Sattamūlake paṭhamachakkena saddhiṃ aññamaññapaccayādīsu aṭṭhārasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena aṭṭhārasa sattakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有八百条,再加上八十二条。
问句按数目来算,是在七根理趣这一方法里。
Satāni aṭṭha pucchānaṃ, dvāsīti ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi sattamūlake.
在八根的基础上,加上第一个七组,在依止缘等十七种缘当中,按一一对应的方式计算,就有十七个八组。在每一个八组当中,各作四十九——
Aṭṭhamūlake paṭhamasattakena saddhiṃ nissayapaccayādīsu sattarasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena sattarasa aṭṭhakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句八百整,此外复有三十三;
以数而总计,在八根本理趣中。
Satāni aṭṭha pucchānaṃ, tettiṃsā ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi aṭṭhamūlake.
在九根本组中,连同第一个八组,在亲依止缘等十六种缘里,按一一对应结合的方式,就有十六个九组。在它们每一个当中,各作四十九——
Navamūlake paṭhamaaṭṭhakena saddhiṃ upanissayapaccayādīsu soḷasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena soḷasa navakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
七百问,其外复有八十四问;
以数计之,诸问皆在九根理趣中。
Satāni satta pucchānaṃ, caturāsīti tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi navamūlake.
在十根里,配合第一组九法,在前生缘等十五种缘中,按每一种缘逐一结合的方式,就有十五个十组。在其中的每一组里,算成四十九——
Dasamūlake paṭhamanavakena saddhiṃ purejātapaccayādīsu pannarasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena pannarasa dasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句有七百个,接着还有三十五个。
提问按数目来算,是在十根理趣中。
Satāni satta pucchānaṃ, pañcatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, nayamhi dasamūlake.
在十一根理趣中,与第一组十根一起,依后生缘等十四种缘,每一种缘各自连结,就有十四个十一组。在每一组中,各计为四十九——
Ekādasamūlake paṭhamadasakena saddhiṃ pacchājātapaccayādīsu cuddasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cuddasa ekādasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
六百个问题,此后还有八十六个;
在理趣中,问句被计算,以十一法为根本。
Cha satāni ca pucchānaṃ, chaḷāsīti tatoparā; Nayamhi pucchā gaṇitā, ekādasakamūlake.
在十二组中,连同最初的十一组,对于习行缘等十三种缘,按每一缘逐一结合的方式,便有十三个十二组。在其中每一组里,各作四十九——
Dvādasamūlake paṭhamaekādasakena saddhiṃ āsevanapaccayādīsu terasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena terasa dvādasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
还有另外的三十七问,加上前面的六百问。
诸问依计数而有,在十二根理趣的方式中。
Cha satāni ca pucchānaṃ, sattatiṃsa tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, naye dvādasamūlake.
在十三根理趣中,配合第一个十二组,对业缘等十二种缘,按一一对应的方式组合,就形成十二个十三组。在每一个十三组里,各作四十九问——
Terasamūlake paṭhamadvādasakena saddhiṃ kammapaccayādīsu dvādasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena dvādasa terasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
五百问,另复有八十八;
问句以数计,归于十三根本理趣。
Satāni pañca pucchānaṃ, aṭṭhāsīti punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye terasamūlake.
在十四根本中,与第一组十三法一起,在果报缘等十一种缘中,按每一种缘各自结合的方式,共有十一种十四组。在它们每一种当中,各作四十九——
Cuddasamūlake paṭhamaterasakena saddhiṃ vipākapaccayādīsu ekādasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena ekādasa cuddasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
五百问,复有三十与另九;
以数计,问于十四根本理趣中。
Satāni pañca pucchānaṃ, tiṃsa cātha navāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye cuddasamūlake.
在十五根理趣中,配合第一个十四组,在食缘等十种缘里,按逐一结合的方式,就形成十种十五组。在它们每一组中,各作四十九——
Pannarasamūlake paṭhamacuddasakena saddhiṃ āhārapaccayādīsu dasasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena dasa pannarasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
四百问句,九十复增;
问句按数目来算,就在十五根本的理趣里。
Satāni cattāri pucchānaṃ, navuti ca tatoparā; Pucchā gaṇanato honti, naye pannarasamūlake.
在十六个根本组中,连同最初的十五组,在根缘等九种缘里,按照每一缘逐一结合的方式,就有九种十六组。在它们每一个当中,算作四十九——
Soḷasamūlake paṭhamapannarasakena saddhiṃ indriyapaccayādīsu navasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena nava soḷasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
四百和四十一,还有另外一些。
问句按数目来算,就在十六根理的框架里。
Satāni cattāri cattā-līsekā ceva punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye soḷasamūlake.
在十七组中,与最初的十六组相配合,在禅那缘等八种缘里,按每一缘逐一结合的方式,就有八个十七组。在它们每一个之中,作四十九——
Sattarasamūlake paṭhamasoḷasakena saddhiṃ jhānapaccayādīsu aṭṭhasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena aṭṭha sattarasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
三百九十二个问题,依数计算;
在理趣中,以十七为根本。
Satāni tīṇi pucchānaṃ, navuti dve punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye sattarasamūlake.
在十八根本组里,配合第一组十七法,按道缘等七种缘各自结合的方式,就有七个十八组。在每一组里,各作四十九——
Aṭṭhārasamūlake paṭhamasattarasakena saddhiṃ maggapaccayādīsu sattasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena satta aṭṭhārasakā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
三百个问题,以及四十三问;
问句按数量来算,是在十八根本理趣中。
Satāni tīṇi pucchānaṃ, tecattārīsameva ca; Pucchā gaṇanato honti, naye aṭṭhārasamūlake.
在以十九为根本的(组合)中,与第一个十八(法)组一起,在相应缘等六种缘里,按照每一个缘逐一结合的方式,就有六个十九(组)。在它们每一个当中,各作四十九之后——
Ekūnavīsatimūlake paṭhamaaṭṭhārasakena saddhiṃ sampayuttapaccayādīsu chasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cha ekūnavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
二百九十,另外还有四种。
问句按数目来算,是在十九种理趣当中。
Dve satā navuti ceva, catasso ca punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye ekūnavīsatike.
在以二十为根本的(组合)中,与最初的十九种一起,在不相应缘等五种缘里,按每一种各自连接的方式,共有二十五组。在它们每一种当中,作四十九种之后——
Vīsatimūlake paṭhamaekūnavīsatikena saddhiṃ vippayuttapaccayādīsu pañcasu paccayesu ekamekassa yojanāvasena pañcavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
问句共有二百四十五种。
问句按数目来算,是在以二十为根本的理法之中。
Dve satā honti pucchānaṃ, cattālīsā ca pañca ca; Pucchā gaṇanato honti, naye vīsatimūlake.
以二十一为根本,配合最初的二十,在有缘等四种缘中,按每一种各别结合的方式,就有四种二十一。在它们每一种当中,各作四十九个之后——
Ekavīsatimūlake paṭhamavīsatikena saddhiṃ atthipaccayādīsu catūsu paccayesu ekamekassa yojanāvasena cattāro ekavīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
一百九十六个问题,合计而成。
已被通晓特相的人以二十一种方式计算过了。
Sataṃ chanavuti ceva, pucchā honti sampiṇḍitā; Gaṇitā lakkhaṇaññūhi, ekavīsatike naye.
在二十二根本中,与最初的二十一种相配合,于无有缘等三种缘中,按每一种缘各自的连接方式,便形成三种二十二(问句)。在其中每一种里,作成四十九之后——
Dvāvīsatimūlake paṭhamaekavīsatikena saddhiṃ natthipaccayādīsu tīsu paccayesu ekamekassa yojanāvasena tayo dvāvīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
一百四十,再加另外七。
问句按数目来算,在具二十二根的理法中。
Cattālīsādhikaṃ sataṃ, satta ceva punāparā; Pucchā gaṇanato honti, naye dvāvīsatimūlake.
在二十三种根本中,配合最初的二十二种,在离缘与非离缘这两种当中,按每一种各别相应的方式,就有两组二十三种。在它们每一组当中,各作四十九个之后——
Tevīsatimūlake paṭhamadvāvīsatikena saddhiṃ dvīsu vigatāvigatapaccayesu ekamekassa yojanāvasena dve tevīsatikā honti. Tesu ekamekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā –
以数计之,此处问句九十有八;
于理路中,则第二十三,以二十三为根本。
Aṭṭhanavutimevidha, pucchā gaṇanato matā; Nayamhi tevīsatime, tevīsatikamūlake.
不过,以二十四种为根本的这一部分,应当依照总摄一切缘的方式来理解,因此才说它是一切根本。这里问句正好四十九个。这些问句,世尊在天众当中曾详细分别开示:只取因缘这一句,从一根本等一直讲到一切根本为止;现在此处只是略说。
Catuvīsatimūlako pana sabbapaccayānaṃ samodhānavasena veditabbo, teneva sabbamūlakoti vutto. Tattha ekūnapaññāsameva pucchā hontīti sabbāpetā hetupaccayapadameva gahetvā ekamūlakādīnaṃ sabbamūlakapariyosānānaṃ vasena satthārā devaparisati vitthārato vibhattā pucchā idha saṅkhepena dassitā.
这些(问句)的总数如下:在一根本的方式中,共有一千一百七十六个问题。在因缘的方式中,就以同一个根本来计算,算作四十九个,这些应当归入这个因缘根本中,其余的则应放入其余各缘的根本中。二根本有一千一百二十七,三根本有一千零七十八,四根本有一千零二十九,五根本有九百八十,六根本有九百三十一,七根本有八百八十二,八根本有八百三十三,九根本有七百八十四,十根本有七百三十五,十一根本有六百八十六,十二根本有六百三十七,十三根本有五百八十八,十四根本有五百三十九,十五根本有四百九十,十六根本有四百四十一,十七根本有三百九十二,十八根本有三百四十三,十九根本有二百九十四,二十根本有二百四十五,二十一根本有一百九十六,二十二根本有一百四十七,二十三根本有九十八,一切根本有四十九。这样,以因句为开头,在所分别的一根本等之中——
Tāsaṃ pana sabbāsampi ayaṃ gaṇanapiṇḍo – ekamūlakanayasmiñhi ekādasa satāni chasattati ca pucchā āgatā. Hetupaccayanaye teneva mūlakena ekūnapaññāsaṃ katvā imasmiṃ hetupaccayamūlake gahetabbā, sesā sesapaccayamūlakesu pakkhipitabbā. Dumūlake sattavīsāni ekādasa satāni, timūlake sahassaṃ aṭṭhasattati ca, catumūlake sahassaṃ ekūnatiṃsañca, pañcamūlake asītādhikāni nava satāni, chamūlake ekatiṃsāni nava satāni, sattamūlake dvāsītāni aṭṭha satāni, aṭṭhamūlake tettiṃsāni aṭṭha satāni, navamūlake caturāsītāni satta satāni, dasamūlake pañcatiṃsāni satta satāni, ekādasamūlake chāsītāni cha satāni, dvādasamūlake sattatiṃsāni cha satāni, terasamūlake aṭṭhāsītāni pañca satāni, cuddasamūlake ekūnacattālīsāni pañca satāni, pannarasamūlake navutāni cattāri satāni, soḷasamūlake ekacattālīsāni cattāri sattāni, sattarasamūlake dvānavutāni tīṇi satāni, aṭṭhārasamūlake tecattālīsāni tīṇi satāni, ekūnavīsatimūlake catunavutāni dve satāni, vīsatimūlake pañcacattālīsāni dve satāni, ekavīsatimūlake chanavutisataṃ, dvāvīsatimūlake sattacattālīsasataṃ, tevīsatimūlake aṭṭhanavuti, sabbamūlake ekūnapaññāsāti evaṃ hetupadaṃ ādiṃ katvā vibhattesu ekamūlakādīsu –
一万四千七百,
问的只是因句,按一根本等分类来说。
Cuddaseva sahassāni, puna satta satāni ca; Pucchā hetupadasseva, ekamūlādibhedatoti.
39-4039-40. 像这样,先以因缘为开头,从一根本的方式说起,一直展示到一切根本方式的问题分类。现在,为了展示以所缘缘为开头的部分,经文接着说:“或许善法依靠善法,由所缘缘、因缘而生起”等等。其中,仅凭“由所缘缘、因缘”这一说法,就已经展示了以所缘缘为开头、以因缘为结尾的一根本方式。此后,以“由所缘缘、增上缘”开始了二根本的方式。其中,展示了第一双和所缘-离去双之后,其余的都省略了。“由所缘缘、因缘”这最后一双也没有展示。不过,如果在某处的诵传传统中能看到,那就应该采用那个诵传传统。此后,并没有按所缘缘来展示三根本等方式;只是为了展示以增上缘为开头的单一缘等,才只说了“增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘”这么多。这应当理解为一根本方式或一切根本方式。
39-40. Evaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakato paṭṭhāya yāva sabbamūlakanayā pucchābhedaṃ dassetvā idāni ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya ārammaṇapaccayā hetupaccayātiādimāha. Tattha ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ettāvatā ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā hetupaccayapariyosāno ekamūlakanayo dassito. Tato paraṃ ārammaṇapaccayā adhipatipaccayāti dukamūlakaṃ āraddhaṃ. Tattha imaṃ paṭhamadukañceva ārammaṇāvigatadukañca dassetvā sesaṃ saṅkhittaṃ. Ārammaṇapaccayā hetupaccayāti ayaṃ osānadukopi na dassito. Sace pana katthaci vācanāmagge sandissati, sveva vācanāmaggo gahetabbo. Tato paraṃ ārammaṇapaccayavasena tikamūlakādayo adassetvāva adhipatipaccayaṃ ādiṃ katvā ekakādayo dassetuṃ adhipatipaccayā, anantarapaccayā, samanantarapaccayā, sahajātapaccayā, aññamaññapaccayāti ettakameva vuttaṃ, taṃ ekamūlakavasena vā sabbamūlakavasena vā veditabbaṃ.
4141. 接下来,为了显示以“不离去缘”为开头的二因组合,开始了“不离去缘、因缘”等。其中,依次说了不离去因二法、不离去所缘二法、不离去增上二法这三组二法之后,最后显示了一组不离去与离去二法。然后,为了显示以不离去缘为依的三因组合,依次说了“不离去缘、因缘、所缘缘”“不离去缘、因缘、增上缘”“不离去缘、因缘、无间缘”这三组三法,之后说了“不离去缘、因缘、离去缘”这最后一组三法。接着,为了显示以不离去缘为依的四因组合,说了“不离去缘、因缘、所缘缘、增上缘”“不离去缘、因缘、所缘缘、无间缘”这两组四法,此后把“离去缘”这个词抽出来搁在一边,其余全部省略。为了说明省略的情况,说:“每一个词的一因、二因、三因、一切因,应当由不混淆的人详细展开。”因此,就像以因缘为首,依照因等词,在一因中有一千一百七十六个问题……乃至在一切因中有四十九个;同样地,以所缘缘等每一个为首,依照所缘等词,每一个词在一因中有一千一百七十六个问题……乃至在一切因中有四十九个。如此,每一个词在一因等分类中,有一万四千七百个问题。在这一切二十四缘中,这是计数的限定——
41. Tato paraṃ avigatapaccayaṃ ādiṃ katvā dumūlakameva dassetuṃ – avigatapaccayā hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha avigatahetuduko, avigatārammaṇaduko, avigatādhipatidukoti paṭipāṭiyā tayo duke vatvā pariyosāne ca avigatavigataduko eko duko dassito. Tato avigatapaccayavaseneva timūlakaṃ dassetuṃ – ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā adhipatipaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā anantarapaccayā’’ti evaṃ paṭipāṭiyā tayo tike vatvā ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā vigatapaccayā’’ti pariyosānattiko vutto. Tato avigatapaccayavaseneva catumūlakaṃ dassetuṃ ‘‘avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatipaccayā, avigatapaccayā hetupaccayā ārammaṇapaccayā anantarapaccayā’’ti dve catukke vatvā ‘‘vigatapaccayā’’ti padaṃ uddharitvā ṭhapitaṃ, sesaṃ sabbaṃ saṅkhittaṃ. Tassa saṅkhittabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, sabbamūlakaṃ asammuyhantena vitthāretabba’’nti vuttaṃ. Tasmā yathā hetupaccayaṃ ādiṃ katvā hetuādipadavasena ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā…pe… sabbamūlake ekūnapaññāsaṃ, evaṃ ārammaṇapaccayādīsupi ekamekaṃ ādiṃ katvā ārammaṇādipadavasena ekamekassa padassa ekamūlake ekādasa pucchāsatāni chasattati ca pucchā…pe… sabbamūlake ekūnapaññāsāti ekekassa padassa ekamūlakādibhede sattasatādhikāni cuddasa pucchā sahassāni honti. Tāsaṃ sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ gaṇanaparicchedo –
五万二千八百、三十万;
关于善三法的提问,在顺次第法里已经善加分别了。
Dvāpaññāsasahassāna-ṭṭhasatāni tīṇi satasahassāni; Kusalattikassa pucchā, anulomanayamhi suvibhattā.
就像善三法那样,受三法等等也是如此,在全部二十二种三法里——
Yathā ca kusalattikassa, evaṃ vedanāttikādīnampīti sabbesupi dvāvīsatiyā tikesu –
六万一千六百七十七
十万个问题,按三法分类展开。
Ekasaṭṭhisahassāni, cha satāni sattasattati; Satasahassāni pucchānaṃ, tikabhede pabhedato.
简要地说,在言语之道上。
Saṅkhittā vācanāmagge.
在二法(双集)中,按照“是否因法缘于因而以因缘生起?”这样的方式,缘于因而[生起]因、缘于因而[生起]非因、缘于因而[生起]因与非因;缘于非因而[生起]非因、缘于非因而[生起]因、缘于非因而[生起]因与非因;缘于因与非因而[生起]因、缘于因与非因而[生起]非因、缘于因与非因而[生起]因与非因——在每一个二法中,针对因缘等每一个缘,各有九个问题。其中,以因缘为首,在单根之中共有二百一十六个问题。在这些问题中,只有单独以因缘为对象的九个问题应当采用,其余八个问题已按轮次取用。
Dukesu pana ‘‘siyā hetuṃ dhammaṃ paṭicca hetudhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ hetuṃ paṭicca hetu, hetuṃ paṭicca nahetu, hetuṃ paṭicca hetu ca nahetu ca, nahetuṃ paṭicca nahetu, nahetuṃ paṭicca hetu, nahetuṃ paṭicca hetu ca nahetu ca, hetuñca nahetuñca paṭicca hetu, hetuñca nahetuñca paṭicca nahetu, hetuñca nahetuñca paṭicca hetu ca nahetu cāti ekamekasmiṃ duke hetupaccayādīsu ekamekasmiṃ paccaye nava pucchā honti. Tāsu hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlake dvesatāni soḷasa ca pucchā honti. Tāsu hetupaccayasseva aññena asammissā nava pucchā gahetabbā, sesā aṭṭha vārena gahitā.
对于这些以二因为开头的二十三组,每一组各减去九,一直到“一切因”为止,这个数量的界定是这样的:在二因这一组里,先以一因为例显示时,有二百一十六问,减去九之后,就成了二百零七问;再从那里减去九,在三因这一组里,就是一百九十八问。像这样,每次都从前面一组减去九,四因是一百八十九问,五因是一百八十问,六因是一百七十一问,七因是一百六十二问,八因是一百五十三问,九因是一百四十四问,十因是一百三十五问,十一因是一百二十六问,十二因是一百一十七问,十三因是一百零八问,十四因是九十九问,十五因是九十问,十六因是八十一问,十七因是七十二问,十八因是六十三问,十九因是五十四问,二十因是四十五问,二十一因是三十六问,二十二因是二十七问,二十三因是十八问,一切因是九问。又,就像依因缘这样,在一因中有二百一十六问……乃至在一切因中有九问;同样,以所缘缘等每一种为开头,依照“所缘”等词,每一个词在一因中也都有一百一十六问……乃至在一切因中有九问。这样一来,每一个词在一因等分类中,就有二千七百问。对于这一切二十四缘,这就是数量的界定。
Tāsaṃ dukamūlakādīsu tevīsatiyā vāresu ekekaṃ navakaṃ apanetvā yāva sabbamūlakā ayaṃ gaṇanaparicchedo – dukamūlake tāva ekamūlake dassitesu dvīsu soḷasādhikesu pucchāsatesu nava apanetvā dvesatāni satta ca pucchā honti, tato nava apanetvā timūlake aṭṭhanavutisataṃ. Evaṃ purimapurimato nava nava apanetvā catumūlake ekūnanavutisataṃ, pañcamūlake asītisataṃ, chamūlake ekasattatisataṃ, sattamūlake dvāsaṭṭhisataṃ, aṭṭhamūlake tepaṇṇāsasataṃ, navamūlake catucattālīsasataṃ, dasamūlake pañcatiṃsasataṃ, ekādasamūlake chabbīsasataṃ, dvādasamūlake sattarasādhikasataṃ, terasamūlake aṭṭhādhikasataṃ, cuddasamūlake navanavuti, pannarasamūlake navuti, soḷasamūlake ekāsīti, sattarasamūlake dvāsattati, aṭṭhārasamūlake tesaṭṭhi, ekūnavīsatimūlake catupaññāsaṃ, vīsatimūlake pañcacattālīsaṃ, ekavīsatimūlake chattiṃsaṃ, dvāvīsatimūlake sattavīsa, tevīsatimūlake aṭṭhārasa, sabbamūlake navāti. Yathā panetāni hetupaccayavasena ekamūlake soḷasādhikāni dve pucchāsatāni…pe… sabbamūlake nava, evaṃ ārammaṇapaccayādīsupi ekamekaṃ ādiṃ katvā ārammaṇādipadavasena ekekassa padassa ekamūlake soḷasādhikāni dve pucchāsatāni…pe… sabbamūlake navāti ekekassa padassa ekamūlakādibhede dve pucchā sahassāni sattasatāni ca pucchā honti. Tāsaṃ sabbesupi catuvīsatiyā paccayesu ayaṃ gaṇanaparicchedo –
六万四千,复加八百;
因二法之问,于顺次第之轨中如是判立。
Catusaṭṭhisahassāni, puna aṭṭhasatāni ca; Pucchā hetudukasseva, anulomanaye matā.
就像因二法那样,有因二法等也是如此,在全部一百个二法当中——
Yathā ca hetudukassa, evaṃ sahetukadukādīnampīti sabbasmimpi dukasate –
六百万又四,
八十千,以及两百个问题为智者所知。
Saṭṭhi satasahassāni, cattāri ca tatoparaṃ; Asīti ca sahassāni, pucchā dukasate vidū.
以上这就是纯粹三法发趣和二法发趣中诸问的计数限定。
Ayaṃ tāva suddhike tikapaṭṭhāne ceva dukapaṭṭhāne ca pucchānaṃ gaṇanaparicchedo.
接下来,把二十二种三法拿出来,放进一百种二法里,这样所宣说的就叫作“二法三法发趣”。在那里,像“依因善法,因善法能否以因缘生起?”这样,把二十二种三法中的每一种三法,各与一百种二法一一结合,对于应当展示的诸问题,按照以下所述的方式,以“一切一因”等所有类别来把握,应当知道其段落划分。
Yaṃ pana tato paraṃ dvāvīsati tike gahetvā dukasate pakkhipitvā dukatikapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tattha ‘‘siyā hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dvāvīsatiyā tikesu ekekaṃ tikaṃ dukānaṃ satena satena saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接下来,取那一百种二法放入二十二种三法之中,所宣说的即名为“三法二法发趣”。在那里也一样,如同“是否依善因法,善因法以因缘生起?”这样:把一百种二法中的每一种二法都与二十二种三法配合起来,用以显示应当宣说的诸问;而统摄这些显示的方式,则如前面所说,是依“一切一因”等——应当知道,这就是其段落划分。
Yampi tato paraṃ dukasataṃ gahetvā dvāvīsatiyā tikesu pakkhipitvā tikadukapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā kusalaṃ hetuṃ dhammaṃ paṭicca kusalo hetudhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dukasate ekekaṃ dukaṃ dvāvīsatiyā tikehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接着,把三法放进三法之中,宣说了名为“三法三法发趣”的部分。在这里也一样,应当知道其分别:像“由与乐受相应的善法为缘,可能生起与乐受相应的善法,这是因缘”这样,把二十二种三法中的每一种三法,与其余二十一种三法结合起来,对应当显示的诸问,按照以下所说的方式,以一切单根等来统摄。
Yampi tato paraṃ tike tikesuyeva pakkhipitvā tikatikapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā kusalaṃ sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dvāvīsatiyā tikesu ekekaṃ tikaṃ sesehi ekavīsatiyā tikehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo.
接下来,只把诸二法放进二法里,宣说了名为“二法二法发趣”的部分。在这里也要知道:像“由因且有因法为缘,可能以因缘生起因且有因法”这样,把一百种二法中的每一种二法,与其余九十九种二法配合起来应当显示的诸问,按前面所说的方式,以一切单根等来总摄而划分。其实,如来是把这一切分类都完整显示之后,才向天众说法的;但对法将(舍利弗),他(佛陀)只是用“今天说了这个和这个”的方式,简略地以显示方法而已开示了教法。长老也只是简略地受持了诵出之道,这条道按长老所传的方式,在结集时被收入结集。
Yampi tato paraṃ duke dukesuyeva pakkhipitvā dukadukapaṭṭhānaṃ nāma desitaṃ, tatthāpi ‘‘siyā hetuṃ sahetukaṃ dhammaṃ paṭicca hetu sahetuko dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evaṃ dukasate ekekaṃ dukaṃ sesehi navanavutiyā dukehi saddhiṃ yojetvā dassetabbānaṃ pucchānaṃ heṭṭhā vuttanayena sabbesaṃ ekamūlakādīnaṃ vasena gahetvā paricchedo veditabbo. Tathāgatena hi sabbampetaṃ pabhedaṃ dassetvāva devaparisāya dhammo desito, dhammasenāpatissa pana tena ‘‘ajja idañcidañca desita’’nti saṅkhipitvā nayadassanamatteneva desanā akkhātā. Therenāpi saṅkhipitvāva vācanāmaggo pavattito, so therena pavattitanayeneva saṅgītikāle saṅgahaṃ āropito.
为了说明它的简要方法,安立了这首偈颂:三法及殊胜发趣,二法最上,二法三法,三法二法,三法三法,二法二法,在顺中六种理趣甚深。它的意思是:三法及殊胜发趣,就是殊胜的三法发趣;二法最上,就是最上、最胜的二法发趣;二法三法,就是二法三法发趣;三法二法,就是三法二法发趣;三法三法,就是三法三法发趣;二法二法,就是二法二法发趣;在顺中六种理趣甚深,就是说这三法发趣等六种理趣甚深,应当知道是在顺中。其中,有两种顺:法顺和缘顺。其中,以“由善法,善法”这种方式,依照摄在阿毗达摩论母句中的诸法之顺说来展开的,叫做法顺。以因缘、所缘缘这种方式,依照二十四缘之顺说来展开的,叫做缘顺。
Taṃ panassa saṅkhepanayaṃ dassetuṃ tikañca paṭṭhānavaranti ayaṃ gāthā ṭhapitā. Tassattho – tikañca paṭṭhānavaranti pavaraṃ tikapaṭṭhānañca. Dukuttamanti uttamaṃ seṭṭhaṃ dukapaṭṭhānañca. Dukatikañcevāti dukatikapaṭṭhānañca. Tikadukañcāti tikadukapaṭṭhānañca. Tikatikañcevāti tikatikapaṭṭhānañca. Dukadukañcāti dukadukapaṭṭhānañca. Cha anulomamhi nayā sugambhīrāti ete tikapaṭṭhānādayo suṭṭhu gambhīrā cha nayā anulomamhi veditabbāti. Tattha dve anulomāni – dhammānulomañca paccayānulomañca. Tattha ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ anulomadesanāvasena pavattaṃ dhammānulomaṃ nāma. ‘‘Hetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ anulomadesanāvasena pavattaṃ paccayānulomaṃ nāma.
在这里,先前那部注释书里说的“三法以及殊胜的发趣……在顺中,六种理趣甚深”这首偈颂,是就法顺而说的。但在这里,这首偈颂是就那个法顺当中的缘顺而说的。因此,注释书偈颂中“在顺中,六种理趣甚深”这句话,应当理解为:在法顺中,三法发趣等六种理趣甚深。而在这个地方,也就是以“因缘、所缘缘”这样的方式展开的缘顺中,这些法顺里的三法发趣等,也应当理解为“六种理趣甚深”的意思。在它们当中,就顺的三法发趣而言,这里只依善三法,在这个缘起分的施设部分里,简略地显示了提问的分类。但在其余的三法以及其余的发趣中,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使依善三法,也没有把问题举出来,只是按照能得到的方式显示了回答。然而,依据“在顺中,六种理趣甚深”这句话,在这个缘顺中,这六种发趣理趣也应当以提问的方式举出来并加以显示。因为注释《发趣论》的诸位阿阇梨,本来就负有这个责任。
Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammānulomaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā tasmiṃ dhammānulome paccayānulomaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammānulome tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse ‘‘hetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ pavatte paccayānulome ete dhammānulome tikapaṭṭhānādayo ‘‘cha nayā sugambhīrā’’ti evamattho veditabbo. Tesu anulome tikapaṭṭhāne kusalattikamattasseva vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha anulomamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayānulome chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
缘逆注释。
2. Paccayapaccanīyavaṇṇanā
42-44现在讲逆的部分。为了说明它,就开始了“依善法,善法可能生起,非因缘……”等论述。其中,逆问的分类和顺问完全一样多。因此,这里先说了“就像在顺的部分因缘被详细展开一样,在逆的部分非因缘也应当这样详细展开”,然后在结尾又说:“就像在顺的部分,每一个词有单根、双根、三根、四根乃至二十三种根,在逆的部分也应当这样详细展开。”这里说的“二十三种根”,只是就双根说的。不过在结尾处,一切根也有二十四种根。这一切都是略说。
42-44. Idāni paccanīyaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya na hetupaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha anulomapucchāhi samappamāṇova pucchāparicchedo. Tenevettha ‘‘yathā anulome hetupaccayo vitthārito, evaṃ paccanīyepi nahetupaccayo vitthāretabbo’’ti vatvā puna pariyosāne ‘‘yathā anulome ekekassa padassa ekamūlakaṃ, dumūlakaṃ, timūlakaṃ, catumūlakaṃ yāva tevīsatimūlakaṃ, evaṃ paccanīyepi vitthāretabba’’nti vuttaṃ. Tevīsatimūlakanti idañcettha dumūlakaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Pariyosāne pana sabbamūlakaṃ catuvīsatimūlakampi hotiyeva. Taṃ sabbaṃ saṅkhittamevāti.
“三法与发趣殊胜……在六种逆法门中,诸理趣深奥”这句话,在这里也指出有两种逆法:法逆法和缘逆法。其中,对于被“善法”等阿毗达摩论母语句所涵盖的诸法,按照“缘于非善法而生非善法”这样的逆说方式展开的,叫做法逆法。按照“非因缘、非所缘缘”这样对二十四缘的逆说方式展开的,叫做缘逆法。在那里,前面注释书中的“三法与发趣殊胜……在六种逆法门中,诸理趣深奥”这个偈颂,是就法逆法而说的。但在这里,这个偈颂是就法随顺当中的缘逆法而说的。因此,对于注释书偈颂中“在六种逆法门中,诸理趣深奥”这句话,应当理解为:在法逆法当中,三法发趣等六种理趣是深奥的。而在这个地方,对于按“非因缘、非所缘缘”等方式展开的缘逆法,也应当理解为:在那些法随顺当中,三法发趣等六种理趣是深奥的。
Tikañcapaṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyamhi nayā sugambhīrāti etthāpi dve paccanīyāni – dhammapaccanīyañca paccayapaccanīyañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘na kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo’’ti paccanīyadesanāvasena pavattaṃ dhammapaccanīyaṃ nāma. ‘‘Nahetupaccayā nārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ paccanīyadesanāvasena pavattaṃ paccayapaccanīyaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammapaccanīye tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse na hetupaccayā nārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayapaccanīye ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有顺法三法发趣里,才按唯善三法的范围,在这个缘施设分中把问题的分类简略地显示出来。但在其余的三法组和其余的發趣里,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使依善三法,也没有把问题提出来,只是按可行的方法显示了回答。然而,依据“六种逆法门深奥”这句话,在这个缘逆法里,这六种发趣法门也应当以提问的方式列出并显示出来。因为解说发趣的诸阿阇梨负有这个责任。
Tesu anulomatikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassa vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha paccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayapaccanīye chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
3. 顺逆的注释
3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
45-4845-48. 现在说的是顺逆。为了说明它,先提出“缘于善法,善法可能依因缘而非所缘缘等生起”这样的内容。其中,“因缘而非所缘缘……因缘而非不离去缘”,这样把因这一项与其余二十三缘逐一结合,就有以因句等为单根的二十三种顺逆。在每一种当中各作四十九个问题,总共就有一千一百二十七个问题。至于双根的情况,把因、所缘等句与其余二十二缘逐一结合,就有二十二种顺逆。这样一来,在顺的部分所说的所有单根等当中,应当知道是逐一减去一句,再按剩下的句子来计算问题数量。在这里,单根等当中,无论是巴利经典里已经出现的问题,还是没出现的,全都应当依照前面所说的方式来理解。
45-48. Idāni anulomapaccanīyaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naārammaṇapaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha ‘‘hetupaccayā naārammaṇapaccayā…pe… hetupaccayā naavigatapaccayā’’ti hetupadassa sesesu tevīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ yojanāvasena hetupadādike ekamūlake tevīsati anulomapaccanīyāni. Tesu ekekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā sattavīsādhikāni ekādasa pucchāsatāni honti. Dumūlake pana hetārammaṇapadānaṃ sesesu dvāvīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ yojanāvasena dvāvīsati anulomapaccanīyānīti evaṃ anulome vuttesu sabbesu ekamūlakādīsu ekekaṃ padaṃ parihāpetvā avasesānaṃ vasena pucchāgaṇanā veditabbā. Ekamūlakādīsu cettha yā pucchā pāḷiyaṃ āgatā, yā ca na āgatā, tā sabbā heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbā.
三法发趣殊胜……六种顺逆法门深奥——这里同样依照前面所说的方法,有两种顺逆法:法顺逆法和缘顺逆法。其中,对于以“善法”等论母句所摄集的诸法,依照“缘取善法而生起非善法”这样的顺逆教说方式展开的,叫做法顺逆法;依照“因缘而非所缘缘”这样,围绕二十四缘中可得的句子以顺逆教说方式展开的,叫做缘顺逆法。前面注释书里“三法发趣殊胜……六种顺逆法门深奥”这个偈颂,是针对法顺逆法说的。而在这里,这个偈颂是针对法顺法中的缘顺逆法说的。所以,注释书偈颂“六种顺逆法门深奥”应当理解为:在法顺逆法中,三法发趣等六种理趣是深奥的。而在这个地方,对于依照“因缘而非所缘缘”等展开的缘顺逆法,应当理解为:在这些法顺法中,三法发趣等六种理趣同样是深奥的。
Tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti ettha pana heṭṭhā vuttanayeneva dve anulomapaccanīyāni – dhammānulomapaccanīyaṃ paccayānulomapaccanīyañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo’’ti anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ dhammānulomapaccanīyaṃ nāma. ‘‘Hetupaccayā naārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayesu labbhamānapadānaṃ anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ paccayānulomapaccanīyaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammānulomapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayānulomapaccanīyaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāgāthāya dhammānulomapaccanīye tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse hetupaccayā nārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayānulomapaccanīye ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有顺法三法发趣这部分,是仅按善三法的范围,在缘施设分里把提问的分类简略地显示出来。但在其余的三法和其余的缘发趣里,连一个问题也没有显示。再往后,在俱生分等当中,即使按善三法,也没有列出问题,只是按能够成立的方式直接给出回答。不过,根据“在六种顺逆法门中,诸理则是甚深的”这一说法,在这缘顺逆法里,这六种发趣理则也应当以提问的方式列出并显示。因为解说发趣论,本来就是诸位论师的责任。
Tesu anulome tikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassa vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayānulomapaccanīye chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.
4. 逆顺法注释
4. Paccanīyānulomavaṇṇanā
49-5249-52. 现在讲逆顺。为了说明这一点,便以“缘于善法,善法可能依非因缘、所缘缘等而生起”这样的方式开始。其中,按照顺逆的提问方式,提问的段落数量完全相等。在这里,单因等各类当中,凡是经典中已经出现的提问,以及尚未出现的提问,都应当依照以下所说的方式来了知。
49-52. Idāni paccanīyānulomaṃ hoti. Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya nahetupaccayā ārammaṇapaccayātiādi āraddhaṃ. Tattha anulomapaccanīyapucchāhi samappamāṇo eva pucchāparicchedo. Ekamūlakādīsu cettha yā pucchā pāḷiyaṃ āgatā, yā ca na āgatā, tā sabbā heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbā.
“三法与最胜发趣……中略……在六种逆顺中,诸理趣甚深”这个偈颂,在这里也同样依照前面所说的方式,有两种缘顺逆:法逆顺和缘逆顺。其中,依照“善法”等论母句所摄诸法,以“非善法缘于善法”这种逆顺教说的方式展开的,叫做法逆顺。依照“非因缘、所缘缘”这样在二十四缘中可得的语句,以逆顺教说的方式展开的,叫做缘逆顺。在这里,前面注释书里“三法与最胜发趣……中略……在六种逆顺中,诸理趣甚深”这个偈颂,是就法逆顺说的。但在这里,这个偈颂是就法顺当中的缘逆顺说的。所以应当知道,注释书中“在六种逆顺中,诸理趣甚深”的意思是:在法逆顺中,三法发趣等六种理趣甚深。而在这个地方,对于以“非因缘、所缘缘”等方式展开的缘逆顺,应当知道意思是:就在这个法顺当中,三法发趣等六种理趣甚深。
Tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti etthāpi heṭṭhā vuttanayeneva dve paccayānulomāni – dhammapaccanīyānulomaṃ paccayapaccanīyānulomañca. Tattha ‘‘kusalā dhammā’’ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo’’ti paccanīyānulomadesanāvasena pavattaṃ dhammapaccanīyānulomaṃ nāma. ‘‘Nahetupaccayā ārammaṇapaccayā’’ti evaṃ catuvīsatiyā paccayesu labbhamānapadānaṃ paccayapaccanīyānulomadesanāvasena pavattaṃ paccayapaccanīyānulomaṃ nāma. Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tikañca paṭṭhānavaraṃ…pe… cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti ayaṃ gāthā dhammapaccanīyānulomaṃ sandhāya vuttā. Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayapaccanīyānulomaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ‘‘cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti aṭṭhakathāya dhammapaccanīyānulome tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo. Imasmiṃ panokāse nahetupaccayā ārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayapaccanīyānulome ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo.
在这些当中,只有在顺三法发趣里,才仅仅就善三法,在这个相缘分中的施设分里,以简略的方式显示了问句的分类。但在其余的三法以及其余的发趣中,连一个问句也没有显示。而在其后的俱生分等中,即使就善三法也没有列出问句,只是依可得者显示了答句。然而,依据“逆顺中诸理趣有六,甚深”这句话,在这个缘逆顺中,这六种发趣理趣也应当以列出问句的方式来说明。因为阐明发趣是诸位阿阇梨的责任。
Tesu anulomatikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassapi vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito. Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā. Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassapi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ. ‘‘Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrā’’ti vacanato pana imasmiṃ paccayapaccanīyānulome chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā. Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti.