2. 释义的注释·五法解说的注释
人施设论·义释解释 · 54 段
五法解说的注释巴利
5. Pañcakaniddesavaṇṇanā
191 191. 在五法解说中,这里说的“在此处”,是指在前面以“他造作,又追悔”等方式列举的那些人。“那即是”指的是这个人。“造作”这个词,在这里适用于业、行为、伤害、精进、破坏、犯戒等意思。比如,它在“凡有任何苦生起,一切都以造作为缘”(《经集》748)中指的是业;在“大祭祀、大造作,那些没有大果报”(《增支部》4.39)中指的是行为;在“为了乔达摩沙门而杀害生命”(《中部》2.51-52)中指的是伤害;在“应造作、应出离、应致力于佛陀的教法”(《相应部》1.185)中指的是精进;在“他远离伤害种子类和植物类”(《长部》1.10, 194;《中部》1.293)中指的是破坏。但在“他造作,又追悔”(《增支部》5.142)这一句中,这个词则是用来指犯戒。因此,这里的意思是:他因犯戒而造作,又因此而生起追悔。巴利 注疏 1
191. Pañcake – tatrāti tesu ‘‘ārabhati ca vippaṭisārī ca hotī’’tiādinā nayena heṭṭhā uddiṭṭhapuggalesu. Yvāyanti yo ayaṃ. Ārabhatīti ettha ārambhasaddo kammakiriyāhiṃsanavīriyavikopanāpattivītikkamesu vattati. Tathā hesa ‘‘yaṃkiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ ārambhapaccayā’’ti (su. ni. 748) kamme āgato. ‘‘Mahāyaññā mahārambhā, na te honti mahapphalā’’ti (a. ni. 4.39) kiriyāyaṃ. ‘‘Samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhantī’’ti (ma. ni. 2.51-52) hiṃsane. ‘‘Ārabhatha, nikkhamatha, yuñjatha buddhasāsane’’ti (saṃ. ni. 1.185) vīriye. ‘‘Bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194; ma. ni. 1.293) vikopane. ‘‘Ārabhati ca vippaṭisārī ca hotī’’ti (a. ni. 5.142) ayaṃ pana āpattivītikkame āgato. Tasmā āpattivītikkamavasena ārabhati ceva tappaccayā vippaṭisārī ca hotīti ayamettha attho.
不能如实了知:因为还没有证得,所以不能按照事物的真实样子了知。于其处:意思是说,在某人达到那个阶段时,这个人已经生起的种种恶劣不善法就会彻底灭尽,毫无剩余。那么,是达到了什么阶段,那些法才灭尽呢?是阿拉汉道。不过,对于已经证得果位的人来说,那些法才叫作已灭尽。即便如此,这里应当理解为:是依据道的作用而说为果。由造作而生:指由犯戒而生起。由追悔而生:指从追悔而生起。增长:指通过一再地生起而增长。善哉:是恳请时的善语。这里说的是:即使尊者至今仍有违犯,尽管如此,我们仍然恳请尊者:应当发露的就发露,应当出罪的就出罪,应当公开的就公开;舍弃由造作而生的诸漏;以观察安住于清净之处,去除并驱除由追悔而生的诸漏后,应当修习观的心与观的慧。以此第五种人:就是以此第五种漏尽者。将成为同等:指以出世间功德而成为同等。这就是说,应当以这漏尽者来这样教诫。巴利
Yathābhūtaṃ nappajānātīti anadhigatattā yathāsabhāvato na jānāti. Yatthassāti yasmiṃ assa, yaṃ ṭhānaṃ patvā etassa puggalassa uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantīti attho. Kiṃ pana patvā te nirujjhantīti? Arahattamaggaṃ. Phalappattassa pana niruddhā nāma honti. Evaṃ santepi idha maggakiccavasena phalameva vuttanti veditabbaṃ. Ārambhajāti āpattivītikkamasambhavā. Vippaṭisārajāti vippaṭisārato jātā. Pavaḍḍhantīti punappunaṃ uppajjanena vaḍḍhanti. Sādhūti āyācanasādhu. Idaṃ vuttaṃ hoti – yāva aparaddhañca vata āyasmatā, evaṃ santepi mayaṃ āyasmantaṃ yācāma – ‘‘desetabbayuttakassa desanāya, vuṭṭhātabbayuttakassa vuṭṭhānena, āvikātabbayuttakassa āvikiriyāya, ārambhaje āsave pahāya, suddhante ṭhitabhāvapaccavekkhaṇena vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā nīharitvā vipassanācittañceva vipassanāpaññañca bhāvetū’’ti. Amunā pañcamena puggalenāti etena pañcamena khīṇāsavapuggalena. Samasamo bhavissatīti lokuttaraguṇehi samabhāveneva samo bhavissatīti evaṃ khīṇāsavena ovaditabboti attho.
造作而不追悔:犯了戒,为了出罪而去找同分的比丘,因此不追悔。《增支部义注》里则说:“因为已经出罪,所以不追悔。”不造作而追悔:不犯戒,但因为不精通律制,在无犯之处生起犯想,于是追悔。《增支部义注》里则说:“曾经犯过一次戒,从那里出罪之后,虽然以后不再犯,却无法消除悔恨。”不造作也不追悔:既不犯戒,也不追悔。那么这是什么样的人呢?是舍弃精进的人。他确实这样想:“我何必在这佛陀在世的时候入般涅槃?我要在未来弥勒正自觉者出世的时候入般涅槃。”他即使戒行清净,也不修习行道。对这样的人,应当这样教诫:“具寿为什么放逸而住?凡夫的趣是不定的。具寿即使能遇到弥勒正自觉者,也可能遇不到。所以,为了证得阿拉汉果,请修习观。”其余各处,应依照已说的方法了知。巴利
Ārabhati na vippaṭisārī hotīti āpattiṃ āpajjati. Taṃ pana desetuṃ sabhāgapuggalaṃ pariyesati. Tasmā na vippaṭisārī hoti. Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vuṭṭhitattā na vippaṭisārī hotī’’ti vuttaṃ. Na ārabhati vippaṭisārī hotīti āpattiṃ nāpajjati, vinayapaññattiyaṃ pana akovidattā anāpattiyaṃ āpattisaññī hutvā vippaṭisārī hoti. Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sakiṃ āpattiṃ āpajjitvā tato vuṭṭhāya pacchā kiñcāpi nāpajjati, vippaṭisāraṃ pana vinodetuṃ na sakkotī’’ti vuttaṃ. Na ārabhati na vippaṭisārī hotīti neva āpattiṃ āpajjati, na vippaṭisārī hoti. Katamo panesa puggaloti? Ossaṭṭhavīriyapuggalo. So hi ‘‘kiṃ me imasmiṃ buddhakāle parinibbānena, anāgate metteyyasammāsambuddhakāle parinibbāyissāmī’’ti visuddhasīlopi paṭipattiṃ na pūreti. Sopi ‘‘kimatthaṃ āyasmā pamatto viharati puthujjanassa nāma gati anibaddhā. Āyasmā hi metteyyasammāsambuddhassa sammukhabhāvaṃ labheyyapi na labheyyāpīti arahattatthāya vipassanaṃ bhāvehī’’ti ovaditabbova. Sesaṃ sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.
192 192. 在“给了之后又轻视”等情形中:有一位比丘福德广大,常常得到四种生活所需。他拿到衣服等物品后,就问另一位福德少的比丘要不要。那位比丘虽然被一再询问,还是照样接受。于是这位比丘有点生气,想让他感到羞愧,就说:“这个人靠自己的福报是得不到衣服等物品的,他是靠了我们才得到的。”这样的人,就叫“给了之后又轻视”。
另有一种情况:一个人和另一个人一起住了两三年,起初把那个人当作长辈一样恭敬,后来时间久了,就不再重视他,连他来了也不起身,也不去侍候他。这样的人,就叫“因共住而轻视”。巴利 注疏 1
192. Datvā avajānātītiādīsu – eko bhikkhu mahāpuñño catupaccayalābhī hoti. So cīvarādīni labhitvā aññaṃ appapuññaṃ āpucchati. Sopi tasmiṃ punappunaṃ āpucchantepi gaṇhātiyeva. Athassa itaro thokaṃ kupito hutvā maṅkubhāvaṃ uppādetukāmo vadati – ‘‘ayaṃ attano dhammatāya cīvarādīni na labhati, amhe nissāya labhatī’’ti. Evaṃ puggalo datvā avajānāti nāma. Eko pana ekena saddhiṃ dve tīṇi vassāni vasanto pubbe taṃ puggalaṃ garuṃ katvā pacchā gacchante gacchante kāle cittīkāraṃ na karoti, āsanāpi na vuṭṭhāti, upaṭṭhānampi na gacchati. Evaṃ puggalo saṃvāsena avajānāti nāma.
“一开始就信受的口”:意思是,不论听到什么,就在那上面定论其口,也就是在对方刚说的第一句话上就认定不移。“心已倾向”:就是有信仰。
这里的道理是这样:某个人只对一位看起来如法的比丘说“这个人不如法”,听了这话以后,他就拿这个当定论。后来另一位同类的比丘说“这个人是如法的”,他也不接受那人的话,只抓住前一位比丘的话,说:“某某人对我们说过‘这个人不如法’。”又有一个人,对一位破戒者说“这个人持戒”,他相信那人的话以后,即使另一位比丘又说“这个比丘不如法,他不适合到你跟前去”,他也不接受那人的话,只抓住前一位比丘的话。又有一个人,听到称赞也接受,听到毁谤也照样接受。这也是名为“一开始就信受的口”。“应信受的口”,意思是无论听到什么,就在那上面定论其口。巴利
Ādheyyamukhoti ādito dheyyamukho. Paṭhamavacanasmiṃyeva ṭhapitamukhoti attho. Adhimuccitā hotīti saddhātā hoti. Tatrāyaṃ nayo – eko puggalo sāruppaṃyeva bhikkhuṃ ‘asāruppo eso’ti katheti, taṃ sutvā esa niṭṭhaṃ gacchati. Puna aññena sabhāgena bhikkhunā ‘sāruppo aya’nti vuttepi tassa vacanaṃ na gaṇhāti ‘‘asukena nāma ‘asāruppo aya’nti amhākaṃ kathita’’nti purimabhikkhunova kathaṃ gaṇhāti. Aparopissa dussīlaṃ ‘sīlavā’ti katheti. Tassa vacanaṃ saddahitvā puna aññena ‘‘asāruppo esa bhikkhu, nāyaṃ tumhākaṃ santikaṃ upasaṅkamituṃ yutto’’ti vuttopi tassa vacanaṃ aggahetvā purimasseva kathaṃ gaṇhāti. Aparo vaṇṇampi kathitaṃ gaṇhāti, avaṇṇampi kathitaṃ gaṇhātiyeva. Ayampi ādheyyamukhoyeva nāma. Ādhātabbamukho yaṃ yaṃ suṇāti, tattha tattha ṭhapitamukhoti attho.
动摇:因为信等状态只能短暂维持,又被不信等动摇,所以叫动摇。少信:就是信很少、信不圆满。其余几个词也是同样的道理。不过在这里,因为反复亲近的缘故,信本身就是虔敬。爱也可以说是信爱,说成执著于世俗的爱也行。净信就是信的清净。像这样,一个人是动摇的,也就是说,因为他的信很少等等,所以这个人就叫作动摇的人。就像姜黄染料,像糠堆里被敲过的木桩,像放在马背上的葫芦,没有固定的落脚处,一瞬间生起净信,一瞬间又发怒。巴利
Loloti saddhādīnaṃ ittarakālaṭṭhitikattā assaddhiyādīhi lulitabhāvena lolo. Ittarasaddhoti parittasaddho, aparipuṇṇasaddho. Sesesupi eseva nayo. Ettha pana punappunaṃ bhajanavasena saddhāva bhatti. Pemaṃ saddhāpemaṃ gehasitapemampi vaṭṭati. Pasādo saddhāpasādova. Evaṃ puggalo lolo hotīti evaṃ ittarasaddhāditāya puggalo lolo nāma hoti. Haliddirāgo viya , thusarāsimhi koṭṭitakhāṇuko viya, assapiṭṭhiyaṃ ṭhapitakumbhaṇḍaṃ viya ca anibaddhaṭṭhāno muhuttena pasīdati, muhuttena kuppati.
愚钝,就是由于没有智慧而愚钝;昏昧,就是由于不清明而昏昧。意思是极度愚痴的人。巴利
Mando momūhoti aññāṇabhāvena mando avisadatāya momūho. Mahāmūḷhoti attho.
193 193. 在“以战士为比喻”这一段中:“战士”,就是靠打仗谋生的人。“尘团”,是指大象、马等用脚踩破地面后扬起来的尘土堆。“不能站稳”,是说没办法稳住身体站在那里。“能忍受尘团”,是说即使看见那团尘土也还是忍得住。“旗顶”,是指插在大象、马等背上或车上的旗帜最高处。“喧嚷”,是指大象、马、车等以及军队发出的高声大喊。“在交战中”,是指双方碰上时哪怕只是很小的打击。“被杀伤”,是指受到折磨、陷入伤害。“被击垮”,是指遭遇失败、失去正常状态。“能忍受交战”,是指即使挨了两三下打击也还能扛住、忍得住。“就在那战场的最前线”,就是指那个取胜的营地所在之处。“住下来”,是指征服之后大约住上七天。为什么要这样?为了照料受伤者的伤口,也为了了解已经出过力的人有何突出表现,以便给他们安排相应的职位,还为了享受统治的快乐。巴利
193. Yodhājīvūpamesu – yodhājīvāti yuddhūpajīvino. Rajagganti hatthiassādīnaṃ pādappahārabhinnāya bhūmiyā uggataṃ rajakkhandhaṃ. Na santhambhatīti santhambhitvā ṭhātuṃ na sakkoti. Sahati rajagganti rajakkhandhaṃ disvāpi adhivāseti. Dhajagganti hatthiassādipiṭṭhesu vā rathesu vā ussāpitānaṃ dhajānaṃ aggaṃ. Ussāraṇanti hatthiassarathādīnañceva balakāyassa ca uccāsaddamahāsaddaṃ. Sampahāreti samāgate appamattakepi pahāre. Haññatīti vihaññati, vighātaṃ āpajjati. Byāpajjatīti vipattiṃ āpajjati, pakatibhāvaṃ jahati. Sahati sampahāranti dve tayo pahāre patvāpi sahati, adhivāseti . Tameva saṅgāmasīsanti tameva jayakhandhāvāraṭṭhānaṃ. Ajjhāvasatīti sattāhamattaṃ abhibhavitvā āvasati. Kiṃ kāraṇā? Laddhappahārānaṃ pahārajagganatthañceva katakammānaṃ visesaṃ ñatvā ṭhānantaradānatthañca issariyasukhānubhavanatthañca.
194 现在,因为导师和那些以战斗为生的人之间已经没有什么关系了,但为了在这个教法中指出那五种人,才引用了这个比喻。所以,为了指出那五种人,才说了“正是如此”等话。巴利 注疏 1
194. Idāni yasmā satthu yodhājīvehi kiccaṃ natthi, imasmiṃ pana sāsane tathārūpe pañca puggale dassetuṃ idaṃ opammaṃ ābhataṃ, tasmā te puggale dassento evamevantiādimāha.
在这里,“沉没”是指在邪思惟中陷落、没入其中。“不能守护梵行”是说无法让梵行的修持不间断地维持、保护下去。“显露学处的羸弱”,就是把在学处上软弱无力的状态表明出来。“他的尘团是什么?”这是在问:那个人的所谓尘团,到底指什么?“美丽”,就是容貌端正。“好看”,就是值得一看。“可爱”,就是只凭看见就能让人心生清净信心。“以最上”,就是以最殊胜的。“以色身殊妙与肢体匀称”,就是指身体肤色和四肢形态两方面。巴利
Tattha saṃsīdatīti micchāvitakkasmiṃ visīdati, anupavisati. Na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretunti brahmacariyavāsaṃ anupacchijjamānaṃ gopetuṃ na sakkoti. Sikkhādubbalyaṃ āvikatvāti sikkhāya dubbalabhāvaṃ pakāsetvā. Kimassa rajaggasminti kiṃ tassa puggalassa rajaggaṃ nāmāti vadati. Abhirūpāti abhirūpavatī. Dassanīyāti dassanayoggā. Pāsādikāti dassaneneva cittappasādāvahā. Paramāyāti uttamāya. Vaṇṇapokkharatāyāti sarīravaṇṇena ceva aṅgasaṇṭhānena ca.
196 196. “嘲笑”就是讥笑。“大声说”就是讲话。“大笑”就是拍手放声狂笑。“讥讽”就是讲讥讽的话。巴利
196.Ūhasatīti avahasati. Ullapatīti katheti. Ujjagghatīti pāṇiṃ paharitvā mahāhasitaṃ hasati. Uppaṇḍetīti uppaṇḍanakathaṃ katheti.
197 197.“强行靠近坐下”:就是制伏对方后,在他身边或者同一个座位上坐下来。第二个词也是同样的道理。“压倒”:就是覆盖上去。巴利
197.Abhinisīdatīti abhibhavitvā santike vā ekāsane vā nisīdati. Dutiyapadepi eseva nayo. Ajjhottharatīti avattharati.
198 把他的手从被抓的地方解开,并让它松脱出来。这里剩下的内容一看就懂。巴利
198.Viniveṭhetvā vinimocetvāti gahitaṭṭhānato tassa hatthaṃ viniveṭhetvā ceva, mocetvā ca. Sesamettha uttānatthameva.
199 关于常乞食者:
因为愚钝、因为糊涂,他既不懂什么是受持,也不懂有什么功德,只是由于自己愚钝糊涂、出于无知,就成了常乞食者。
出于恶欲、被欲望驱使的人则想:“我既然是常乞食者,人们就会用四种资具来供养我,还会因为我有惭耻心、少欲等功德而敬重我。”他就这样安住在恶劣的欲望上,被这种恶欲所压倒,而成为常乞食者。
因为精神失常而到处乞食的人,是由于疯狂、心智散乱,才被称为常乞食者。
因为受到称赞——他想:“这种常乞食的头陀支,是诸佛和佛弟子所称赞、所赞叹的。”因此成为常乞食者。
依止少欲等——他想:“这样我就会少欲,这个常乞食支会帮助我达到少欲;这样我就会知足,这个常乞食支会帮助我达到知足;这样我就能磨掉烦恼,这个常乞食支会帮助我磨掉烦恼。”因此成为常乞食者。
以此为需要——意思是,他以这种善的行为实践为需要,或者仅仅以乞食本身为需要,也就是依靠随所得而维持生活。
最上——指最殊胜。其余的是它的同义词。巴利 注疏 1
199. Piṇḍapātikesu – mandattā momūhattāti neva samādānaṃ jānāti, na ānisaṃsaṃ; attano pana mandattā momūhattā aññāṇeneva piṇḍapātiko hoti. Pāpiccho icchāpakatoti piṇḍapātikassa me sato ‘‘ayaṃ piṇḍapātiko’’ti catupaccayasakkāraṃ karissanti. Lajjī, appicchotiādīhi ca guṇehi sambhāvessantīti. Evaṃ pāpikāya icchāya ṭhatvā tāya pāpicchāya abhibhūto hutvā piṇḍapātiko hoti. Ummādavasena piṇḍāya caranto pana ummādā cittavikkhepā piṇḍapātiko nāma hoti. Vaṇṇitanti idaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ nāma buddhehi ca buddhasāvakehi ca vaṇṇitaṃ pasatthanti piṇḍapātiko hoti. Appicchataṃyeva nissāyātiādīsu – ‘‘iti appiccho bhavissāmi, idaṃ me piṇḍapātikaṅgaṃ appicchatāya saṃvattissati; ‘iti santuṭṭho bhavissāmi idaṃ me piṇḍapātikaṅgaṃ santuṭṭhiyā saṃvattissati’; ‘iti kilese saṃlikhissāmi’, idaṃ me piṇḍapātikaṅgaṃ kilesasallekhanatthāya saṃvattissatī’’ti piṇḍapātiko hoti. Idamatthitanti imāya kalyāṇāya paṭipattiyā atthikabhāvaṃ, iminā vā piṇḍapātamattena atthikabhāvaṃ. Yaṃ yaṃ laddhaṃ tena teneva yāpanabhāvaṃ nissāyāti attho. Aggoti jeṭṭhako. Sesāni tasseva vevacanāni.
就像“从牛得到牛乳”,是说牛乳是因为有母牛才存在,没有母牛就没有牛乳。“从牛乳得到酪”等等,也是同样的道理。同样地,正如在五种牛产品中醍醐最为上等,在这五种乞食者中,那位依止少欲等功德而成为乞食者的人,也是最高、最胜、最首要、最上等、最殊胜的。不过,在这五种乞食者中,只有两种人是真正的乞食者,另外三种不是乞食者,只是名义上被称为乞食者而已。对于食后不食者等,也是同样的道理。巴利
Gavā khīranti gāvito khīraṃ nāma hoti, na vinā gāviyā. Khīramhā dadhītiādīsupi eseva nayo. Evamevanti yathā etesu pañcasu gorasesu sappimaṇḍo aggo; evamevaṃ imesu pañcasu piṇḍapātikesu yvāyaṃ appicchatādīni nissāya piṇḍapātiko hoti. Ayaṃ aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca. Imesu pana pañcasu piṇḍapātikesu dveva janā piṇḍapātikā , tayo na piṇḍapātikā. Nāmamattena pana piṇḍapātikāti veditabbā. Khalupacchābhattikādīsupi eseva nayoti.
6. 分:六法解说的注释巴利
6. Chakkaniddesavaṇṇanā
202 在六法当中,“其中”指的是这六种人。“正自觉者应当以此来看待”,意思是:应当通过那无师、自己生起的一切知智,把这个人看作是一切知佛。巴利 注疏 1
202. Chakke – tatrāti tesu chasu puggalesu. Sammāsambuddho tena daṭṭhabboti so puggalo tena anācariyakena attanā uppāditena sabbaññutaññāṇena sabbaññubuddho daṭṭhabbo.
在“独觉者以此”等句里,这个人就是以独觉智而成为独觉者。以声闻波罗蜜智来说,那些人就是舍利弗和目犍连。以灭尽苦来说,那些人就是其余的阿拉汉。以不再回到这个状态来说,那个人就是不来者。以还会回到这个状态来说,那些人应被看作入流者和一来者。巴利
Paccekasambuddho tenātiādīsupi tena paccekasambodhiñāṇena so puggalo paccekasambuddho. Tena sāvakapāramīñāṇena te puggalā sāriputtamoggallānā. Tena dukkhassa antakaraṇena te puggalā avasesā arahanto. Tena itthattaṃ anāgamanena so puggalo anāgāmī. Tena itthattaṃ āgamanena te puggalā sotāpannasakadāgāmino daṭṭhabbāti.
七法解说的注释巴利
7. Sattakaniddesavaṇṇanā
203 203. 在七法(的解说)中:“一次沉没”就是沉没一次。“以一向黑暗的”是指以纯粹黑暗的、被称为无有说、无因说、无作说的决定邪见之法。“如此之人”是说,由于这个原因,这个人一次沉没,就那样一直沉没着。因为据说对这个人来说,从再有中浮出是不可能的。就像末伽梨瞿舍梨等人一样,他们只是下方地狱之火的食料。巴利 注疏 1
203. Sattake – sakiṃ nimuggoti ekavāraṃ nimuggo. Ekantakāḷakehīti ekanteneva kāḷakehi natthikavādaahetukavādaakiriyavādasaṅkhātehi niyatamicchādiṭṭhidhammehi. Evaṃ puggaloti iminā kāraṇena puggalo ekavāraṃ nimuggo tathā nimuggova hoti. Etassa hi puna bhavato vuṭṭhānaṃ nāma natthīti vadanti. Makkhaligosālādayo viya heṭṭhā narakaggīnaṃyeva āhāro hoti.
“善哉,于诸善法有信”——对善法有信心,这叫做“善哉之见”,于是他浮起来。他就凭这么一点善法,便算是浮起来了。“善哉,有惭”等句,道理也一样。“只会退失”——就像倒进滤水器里的水一样,只会一味地流失退失下去。“如此之人”,就是这样一个“善哉,有信”的人。依靠这些信等善法,他浮起一次,却因为退失这些善法,又沉了下去,就像提婆达多等人一样。提婆达多虽然修成了八种禅定和五种神通,但后来因为对诸佛生起敌意,退失了那些功德,造下出佛身血和破僧的恶业,身坏命终之后,在第二个心刹那便投生到地狱。拘迦利因为诽谤两位上首弟子,投生到了红莲地狱。巴利
Sāhu saddhā kusalesu dhammesūti kusaladhammesu saddhā nāma sādhuladdhikāti ummujjati. So tāvatakeneva kusalena ummujjati nāma. Sādhu hirītiādīsupi eseva nayo. Hāyatiyevāti caṅkavāre āsittaudakaṃ viya ekantena parihāyateva. Evaṃ puggaloti evaṃ sāhu saddhāti. Imesaṃ saddhādīnaṃ vasena ekavāraṃ ummujjitvā tesaṃ parihāniyā puna nimujjatiyeva, devadattādayo viya. Devadatto hi aṭṭha samāpattiyo, pañca ca abhiññāyo nibbattetvāpi puna buddhānaṃ paṭikaṇṭakatāya tehi guṇehi parihīno ruhiruppādakammaṃ saṅghabhedakammañca katvā kāyassa bhedā dutiyacittavārena niraye nibbatti. Kokāliko dve aggasāvake upavaditvā padumaniraye nibbatto.
既不退失也不增长:意思是,在能力不足的时候不退失,在能力充足的时候也不增长。这两种情况,无论对在家众还是出家众,都应该说明。有些人身为在家众,在能力不足时,会固定安排半月食、筹食或雨安居食;后来即使能力充足了,他也仍然只维持半月食等原来的分量。出家众也一样,最初在能力不足时,受持诵经或头陀支;后来即使因为智慧、力和精进具足而能力充足了,他也不再进一步多做。这样的人,就是依靠这些信等善法,从沉没中浮出来之后,名为“住立者”。巴利
Neva hāyati no vaḍḍhatīti appahonakakālepi na hāyati, pahonakakālepi na vaḍḍhati. Ubhayampi panetaṃ agārikenapi anagārikenapi dīpetabbaṃ. Ekacco hi agāriko appahonakakāle pakkhikabhattaṃ vā salākabhattaṃ vā vassāvāsikaṃ vā upanibandhāpeti. So pacchā pahonakakālepi pakkhikabhattādimattameva pavatteti. Anagārikopi ādimhi appahonakakāle uddesaṃ vā dhutaṅgaṃ vā gaṇhāti, medhābalavīriyasampattiyā pahonakakālepi tato uttariṃ na karoti. Evaṃ puggaloti evaṃ imāya saddhādīnaṃ ṭhitiyā puggalo ummujjitvā ṭhito nāma hoti.
从水里浮上来后,他观察、眺望,这就是说,入流的人从沉没中起身之后,看着该走的道路和该去的方向。巴利
Ummujjitvā vipassati viloketīti sotāpanno puggalo uṭṭhahitvā gamanamaggaṃ gantabbaṃ disaṃ vā āloketi nāma.
浮起之后向前游,说的是一来人;因为烦恼已经变得微薄,他从水中起身,朝着该去的方向前进,这就叫作向前游。巴利
Ummujjitvāpataratīti sakadāgāmipuggalo kilesatanutāya uṭṭhahitvā gantabbadisābhimukho patarati nāma.
“到达立足处”是指不来这一种人,起身、观察、展开、行进之后,在某个地方名为达到了立足处,就停在那里,不再回来。巴利
Patigādhappatto hotīti anāgāmipuggalo uṭṭhāya viloketvā pataritvā gantvā ekasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpatto nāma hoti, tiṭṭhati, na punāgacchati.
渡过了一切烦恼洪流,到达彼岸,站在涅槃的陆地上,这才叫作“已渡脱、至彼岸、立于陆地”。而这七种人,是用水的比喻来说明的。巴利
Tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhatīti sabbakilesoghaṃ taritvā paratīraṃ gantvā nibbānathale ṭhito nāma hoti. Ime pana satta puggalā udakopamena dīpitā.
据说有七位徒步商人,在长途跋涉途中遇到一条满水的河。他们当中,第一个人是个怕水的,刚一下水,就在入水的地方沉了下去,再也浮不上来,就在水里成了鱼和乌龟的食物。第二个人在入水的地方沉下去,浮上来一次,又沉了下去,再也浮不上来,也在水里成了鱼和乌龟的食物。第三个人沉下去后又浮了上来。他停在河中间,既回不到这边岸,也到不了那边岸。第四个人浮上来站住后,朝上岸的渡口望去。第五个人望见下水的渡口,就向前游去。第六个人渡过河到了对岸,站在齐腰深的水里。第七个人到了对岸后,用香粉等沐浴,穿上上等的衣服,涂上芳香的油膏,佩戴青莲花等饰物,用种种装饰打扮好,进入大城,登上殊胜的楼阁,享用最好的饮食。巴利
Satta kira jaṅghavāṇijā addhānamaggapaṭipannā antarāmagge ekaṃ puṇṇanadiṃ pāpuṇiṃsu. Tesu paṭhamaṃ otiṇṇo udakabhīruko puriso otiṇṇaṭṭhāneyeva nimujjitvā puna uṭṭhātuṃ nāsakkhi, antoyeva macchakacchapabhakkho jāto. Dutiyo otiṇṇaṭṭhāne nimujjitvā sakiṃ uṭṭhahitvā puna nimuggo uṭṭhātuṃ nāsakkhi, antoyeva macchakacchapabhakkho jāto. Tatiyo nimujjitvā uṭṭhahi. So majjhe nadiyā ṭhatvā neva orato āgantuṃ, na parato gantuṃ asakkhi . Catuttho uṭṭhāya ṭhito uttaraṇatitthaṃ olokesi. Pañcamo otaraṇatitthaṃ oloketvā patari. Chaṭṭho taritvā pārimatīraṃ gantvā kaṭippamāṇe udake ṭhito. Sattamo pārimatīraṃ gantvā gandhacuṇṇādīhi nhātvā varavatthāni nivāsetvā surabhivilepanaṃ vilimpitvā nīluppalādīni piḷandhitvā nānālaṅkārapaṭimaṇḍito mahānagaraṃ pavisitvā pāsādavaramāruyha uttamabhojanaṃ bhuñji.
在这里,那七位徒步商人比喻这七种人。河流比喻轮回。第一位怕水的人,刚一下水就沉下去,比喻邪见者沉没在轮回里。沉下去又浮上来、接着又沉下去的人,比喻只因为信心等善法刚刚生起而暂时浮出,后来又因为退失而沉没的人。停在河中间的人,比喻因为信心等善法得以安住的人。望着对岸渡口的人,比喻正在观察应走的道路和方向的入流者。向前游过去的人,比喻因为烦恼淡薄而向前推进的一来者。渡过河后站在齐腰深水里的人,比喻因为不退转之法而安住的不来者。沐浴之后登上对岸、站在陆地上的人,比喻已经超越四种瀑流、安立在涅槃之地的漏尽婆罗门。应当知道,站在陆地上的人进入大城,登上殊胜的楼阁,享用最上等的饮食,比喻漏尽者以涅槃为所缘,进入果定而度过时光。至于双分解脱等,前面已经说明了。巴利
Tattha satta jaṅghavāṇijā viya ime satta puggalā. Nadī viya vaṭṭaṃ. Paṭhamassa udakabhīrukassa purisassa otiṇṇaṭṭhāneyeva nimujjanaṃ viya micchādiṭṭhikassa vaṭṭe nimujjanaṃ. Ummujjitvā nimuggapuriso viya saddhādīnaṃ uppattimattakena ummujjitvā tesaṃ parihāniyā nimuggapuggalo. Majjhe nadiyā ṭhito viya saddhādīnaṃ ṭhitiyā ṭhitapuggalo. Uttaraṇatitthaṃ olokento viya gantabbamaggaṃ gantabbadisaṃ vā olokento sotāpanno. Pataritapuriso viya kilesatanutāya pataranto sakadāgāmī. Taritvā kaṭimatte udake ṭhitapuriso viya anāvattitadhammatāya ṭhito anāgāmī. Nhatvā pārimatīraṃ uttaritvā thale ṭhitapuriso viya cattāro oghe atikkamitvā nibbānathale ṭhito khīṇāsavabrāhmaṇo. Thale ṭhitapurisassa nagaraṃ pavisitvā pāsādavaraṃ āruyha uttamabhojanabhuñjanaṃ viya khīṇāsavassa nibbānārammaṇaṃ phalasamāpattiṃ appetvā vītināmanaṃ veditabbaṃ. Ubhatobhāgavimuttādayo heṭṭhā pakāsitāyevāti.
207 对八种人和九种人的解说,也应当依照前面所说的方法来理解。巴利
207. Aṭṭhakanavakaniddesāpi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbā.
10. 分:十种解说的注释巴利
10. Dasakaniddesavaṇṇanā
209 在十者解说中,“此处”指的是欲界地。因为在欲界地里,七返有等圣者的究竟成就,就在这欲界地本身。以欲界的有身就能证得阿拉汉果,也能证入无余涅槃,这就是这段话的意思。巴利 注疏 1
209. Dasakaniddese – idhāti kāmāvacarabhūmiyaṃ. Kāmāvacarabhūmiyañhi sattakkhattuparamādīnaṃ kāmāvacarabhūmiyaññeva niṭṭhā hoti. Kāmāvacarattabhāveneva arahattappatti ca anupādisesanibbānappatti ca hotīti attho.
在这里舍弃的意思是说:在欲界的有身中舍弃之后,安住在净居天的有身中而达到究竟。这就是它的含义。中般涅槃等类的圣者,确实就是在这里证得不来果,从这里命终之后,投生到净居天,以那个有身证得阿拉汉果和无余涅槃界。因此说:“这五种人,在这里舍弃之后,达到究竟。”巴利
Idhavihāyāti idha kāmāvacare attabhāve vihāya suddhāvāsattabhāve ṭhitānaṃ niṭṭhā hotīti attho. Antarāparinibbāyiādayo hi idha anāgāmiphalaṃ patvā ito cutā suddhāvāsesu uppajjitvā tena attabhāvena arahattañceva anupādisesanibbānadhātuñca pāpuṇanti. Tena vuttaṃ – ‘‘imesaṃ pañcannaṃ idha vihāya niṭṭhā’’ti.
世间实无等者,
导师于三十三天,不以过略之文句,宣说《人施设》。
其注释书,以及以岛语所编纂者;
并诸阿含注释,皆已彻底通达,无有遗余。
凡是意义,不论在什么地方,都善加分别而不杂乱。
从各处把它取来之后,舍弃过于冗长的部分。
不采用《清净道论》里所说的内容而编撰成的注疏;
这部注疏采用的是不太简略也不太详细的讲法。
我以七诵分辑成此经,
为令正法久住世。
以此善业所成,瞻见微细、安隐之正法。
愿诸有情以清净法眼巴利
Yaṃ ve puggalapaññattiṃ, loke appaṭipuggalo; Nātisaṅkhepato satthā, desesi tidasālaye. Tassā aṭṭhakathañceva, dīpabhāsāya saṅkhataṃ; Āgamaṭṭhakathāyo ca, ogāhetvā asesato. Suvibhatto asaṃkiṇṇo, yo yo attho yahiṃ yahiṃ; Tato tato taṃ gahetvā, pahāya ativitthāraṃ. Visuddhimagge yaṃ vuttaṃ, taṃ anādāya saṅkhatā; Nātisaṅkhepavitthāra-nayenaṭṭhakathā ayaṃ. Taṃ etaṃ sattamattehi, bhāṇavārehi tantiyā; Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa, saṅkharontena yaṃ mayā. Sampattaṃ kusalaṃ tena, saddhammaṃ sukhumaṃ sivaṃ; Olokentu visuddhena, pāṇayo dhammacakkhunāti.
1 2 3 4