第十三品
13. Terasamavaggo
一、劫住论之注释
1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā
654-657第654-657节。以下是「劫住论」的探讨。其中,有人持有「破和合僧后,于地狱中受苦一整劫」「破僧者住于地狱整整一劫」的见解,如王山部等。针对他们,自方论师提出「劫住」的问题,对方予以肯定。而「佛与世间」等语,是为了显示若无佛陀出世便无破僧之事而说。「劫住而僧破」等语,是为了显示「若彼住于整整一劫,则从住立之时起,造下彼业后,当生于彼处而住」而说。「过去」等,其意趣如前所述。在「劫住者有神通」的问难中,依修所成神通而予以否定;然而他宗认许有生得神通,据此作答。「欲神足」等语,是为责难而说:「所谓依生得神通而有神通,仅是执见而已,何须此说?若彼真有神通,依此道理,则应已修习神足。」关于「堕恶趣者、地狱者」的经典,是将可能住于将一劫分成八十份后之一份量的时间称为寿劫而说,因此不能成立。
654-657. Idāni kappaṭṭhakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti ‘‘sakalampi kappaṃ saṅghabhedako niraye tiṭṭhatī’’ti laddhi, seyyathāpi rājagirikānaṃ; te sandhāya kappaṭṭhoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Buddho ca loketi idaṃ vinā buddhuppādena saṅghabhedassa abhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Kappo ca saṇṭhāti saṅgho ca bhijjatītiādi ‘‘yadi so sakalaṃ kappaṃ tiṭṭhati, saṇṭhahanato paṭṭhāya taṃ kammaṃ katvā tattha uppajjitvā tiṭṭheyyā’’ti dassetuṃ vuttaṃ. Atītantiādi heṭṭhā vuttādhippāyameva. Kappaṭṭho iddhimāti pañhe bhāvanāmayaṃ sandhāya paṭikkhipati, parasamaye panassa jātimayaṃ iddhiṃ icchanti, taṃ sandhāya paṭijānāti. Chandiddhipādotiādi ‘‘jātimayāya iddhiyā iddhimāti laddhimattametaṃ, kiṃ tena, yadi panassa iddhi atthi, iminā nayena iddhipādā bhāvitā bhaveyyu’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Āpāyiko nerayikoti suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya, taṃ āyukappaṃ sandhāya vuttaṃ, tasmā asādhakanti.
二、获得善法论的阐释
2. Kusalapaṭilābhakathāvaṇṇanā
658-659接下来是“善得论”。其中,劫住者在自宗中只能获得欲界善法,而不能获得能遮止他往生之趣的广大善法或出世间法。对于不区分这一差别、笼统执持“他不得善心”之见者,如北道部等,为了破除该见,而示以此分别:此乃自宗之问,他宗之答。此处其余文义,皆甚明了。
658-659. Idāni kusalapaṭilābhakathā nāma hoti. Tattha kappaṭṭho sakasamaye kāmāvacarakusalameva paṭilabhati. Yena pana taṃ upapattiṃ paṭibāheyya, taṃ mahaggataṃ lokuttaraṃ vā na paṭilabhati. Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ akatvā aviseseneva ‘‘so kusalacittaṃ na paṭilabhatī’’ti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; tesaṃ vibhāgadassanena taṃ laddhiṃ bhindituṃ pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthamevāti.
三、无间业相应论之注释
3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā
660-662接下来是“无间业相应论”。其中,“无间业相应者”,是指被教唆造作杀母等无间业,这种业在命终之后无间地给予果报的人。这其中,若被确定无疑的教唆所教唆,即将去造作彼业,则因生起了为达成目的之思,他便成为邪决定性者,不能入正决定性。若被不确定的教唆所教唆,即将去造作彼业,则因尚未生起为达成目的之思,他便不是邪决定性者,能入正决定性。此为自宗之定论。然而,对于持有“即使被不决定之教唆,也不能入正决定性”这种见解者,如北道部等,为了破除该见,自宗者先立前分,令对方论者以“无间业相应者”自问。因此,此处第一问是对方论者之问,自宗者依无成就义之思而答。于是对方论者便认为,仅因被教唆杀母等业,“此人即是邪决定性”,故问“是邪决定吗?”自宗者则仅就一人不能同时入二决定而否定说:“不然”。
660-662. Idāni anantarāpayuttakathā nāma hoti. Tattha anantarāpayutto nāma yena khandhabhedato anantarā vipākadāyakaṃ mātughātādi ānantariyakammaṃ āṇattaṃ. Tattha yassa niyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati, so atthasādhikāya cetanāya uppāditattā micchattaniyato hoti, abhabbo sammattaniyāmaṃ okkamituṃ. Yassa aniyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati, so atthasādhikāya cetanāya anuppāditattā na micchattaniyato, bhabbo sammattaniyāmaṃ okkamitunti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yesaṃ pana ‘‘aniyatāyapi āṇattiyā abhabboyeva sammattaniyāmaṃ okkamitu’’nti laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; tesaṃ taṃ laddhiṃ bhindituṃ sakavādī pubbapakkhaṃ datvā anantarāpayuttoti paravādinā attānaṃ pucchāpeti. Tenettha paṭhamapucchā paravādissa, atthasādhikacetanāya abhāvaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Tato paravādī mātughātādikammassa āṇattattāva ‘‘so micchattaniyato’’ti maññati. Tasmā micchattaniyāmañcāti pañhaṃ pucchati. Sakavādī pana ekassa puggalassa dvinnaṃ niyāmānaṃ anokkantimattameva sandhāya na hevanti paṭikkhipati.
“‘彼业吗?’是指杀母等业。对此,依不决定之教唆,自宗者回答:‘是。’因为即使依不决定之教唆而行事者,也会生起‘我所做的这件事不恰当’的追悔,生起懊恼。‘若已……’等语,是对方论者仅取追悔的生起,用以确立自见而说。
Nanu taṃ kammanti mātughātādikammaṃ. Tattha aniyatāṇattiṃ sandhāya ‘‘āmantā’’ti paṭiññā sakavādissa. Aniyatampi hi āṇattiṃ payojetvā ṭhitassa ‘‘ananucchavikaṃ mayā kata’’nti kukkuccaṃ uppajjateva, vippaṭisāro jāyateva. Hañcītiādi kukkuccuppattimattaṃ gahetvā paravādinā laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ vuttaṃ.
661661. 现在,对于那即使是不定教敕的无间业相应者,他宗已否定其能入正性决定。于是自宗便取此人而问:“无间业相应者不能吗?”他宗依自见承认。接着自宗为责难他说:“所谓不能,是指造作杀母等业者,他已造作了那些业,与你何干?”便说“母亲被夺命了吗?”等语。他宗因未见这些事由的存在,不见有如此作用,而否定说“不然”。
661. Idāni yassa aniyatāṇattikassāpi anantarāpayuttassa paravādinā sammattaniyāmokkamanaṃ paṭisiddhaṃ, tameva puggalaṃ gahetvā anantarāpayuttopuggalo abhabboti pucchā sakavādissa, attano laddhivasena paṭiññā itarassa. Atha naṃ sakavādī ‘‘abhabbo nāma mātughātādikammānaṃ kārako, kiṃ te tena tāni kammāni katānī’’ti codetuṃ mātā jīvitā voropitātiādimāha. Itaro tesaṃ vatthūnaṃ arogatāya tathārūpaṃ kiriyaṃ apassanto ‘‘na heva’’nti paṭikkhipati.
“已撤回彼业”者,是针对不定教敕业而说的。因为阻止受教唆者说“不要做我所教唆的事”,即名为撤回。且因已撤回,在此,追悔已除,懊恼已遣。即便如此,对方论者仍认为依先前教唆即成决定,而答“然”。于是自宗者让他承认彼业已撤回的事实,确立自见后,说“若已”等。
Taṃ kammaṃ paṭisaṃharitvāti aniyatāṇattikammaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi ‘‘mā kho mayā āṇattaṃ ākāsī’’ti āṇattaṃ nivārentena paṭisaṃhaṭaṃ nāma hoti. Paṭisaṃhaṭattāyeva cettha kukkuccaṃ paṭivinoditaṃ, vippaṭisāro paṭivinīto nāma hoti. Evaṃ santepi panettha purimāṇattiyāyeva niyatabhāvaṃ maññamāno paravādī ‘‘āmantā’’ti paṭijānāti. Atha naṃ sakavādī tassa kammassa paṭisaṃhaṭabhāvaṃ sampaṭicchāpetvā attano laddhiṃ patiṭṭhāpetvā hañcītiādimāha.
662662. 又,在最后的“无间业相应者”问难中,如同第一问,是他宗问,自宗答。“是彼业吗?”的追问,是他宗问,自宗依撤回前曾行之时而答。对方论者仅取“曾行”这一事实,依不定教敕说“若已”以确立己见。然而此见因不如理确立,实际上并未确立。
662. Puna anantarāpayuttoti pariyosānapañhe paṭhamapañhe viya pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissa. Nanu taṃ kammanti anuyogo paravādissa, paṭisaṃhaṭakālato pubbe payuttakālaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Payuttapubbatāmattaṃ gahetvā aniyatāṇattivasena hañcīti laddhipatiṭṭhāpanaṃ paravādissa. Ayaṃ pana laddhi ayoniso patiṭṭhitattā appatiṭṭhitāva hotīti.
四、已决定者之决定因素论的注释。
4. Niyatassa niyāmakathāvaṇṇanā
663-664接下来,是有关已决定者的决定之论。其中,决定有两种:邪性决定,即无间业;正性决定,即圣道。除了这两种决定,别无其他决定。因为所有其余的三界诸法,都称为非决定,即使具足那些,也仍然是非决定。然而,诸佛依其智力授记说“此众生将来当证菩提”的菩萨,由于福德深厚,故说为已决定。如此,只是依世俗通说,以“最后生菩萨于彼生中有能力证悟法”为意图,而执持“已决定者进入决定”之见者,如东山部与西山部;针对他们,是自宗论师的提问与对方的承认。说“邪性决定者”等,是为了显示以另一种决定而决定者,并无其他决定。说“先前修习道”等,是为了显示决定的分类。说“念处”等,是为了显示即使在一种决定中,也有法的分类。所谓“有能力的菩萨”,只是表明菩萨的能力,并非已决定者进入决定,因此不能成立,因为他在先前并非由任何一种决定法而决定,而是在菩提树下以见谛而进入决定的。
663-664. Idāni niyatassa niyāmakathā nāma hoti. Tattha duvidho niyāmo – micchattaniyāmo ca ānantariyakammaṃ, sammattaniyāmo ca ariyamaggo. Ime dve niyāme ṭhapetvā añño niyāmo nāma natthi. Sabbepi hi sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāma. Tehi samannāgatopi aniyatoyeva. Buddhehi pana attano ñāṇabalena ‘‘ayaṃ satto anāgate bodhiṃ pāpuṇissatī’’ti byākato bodhisatto puññussadattā niyatoti vuccati. Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘pacchimabhaviko bodhisatto tāya jātiyā bhabbo dhammaṃ abhisametu’’nti adhippāyena ‘‘niyato niyāmaṃ okkamatī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Micchattaniyatotiādi aññena niyāmena niyatassa aññaniyāmābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Pubbe maggaṃ bhāvetvātiādi niyāmappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. Satipaṭṭhānantiādi ekasmimpi niyāme dhammappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ. Bhabbo bodhisattoti vacanaṃ kevalaṃ bodhisattassa bhabbataṃ dīpeti, na niyatassa niyāmokkamanaṃ, tasmā asādhakaṃ. So hi pubbe ekenapi niyatadhammena aniyato bodhimūle saccadassanena niyāmaṃ okkantoti.
五、覆障论的注释。
5. Nivutakathāvaṇṇanā
665-667接下来,是覆障之论。其中,持“由于清净者没有清净的作用,故被诸盖覆障、笼罩、缠裹者能断除盖”之见者,如北道部;针对他们,是自宗论师关于“覆障者”的提问,以及对方的承认。说“染欲者断除欲”等,是为了显示覆障者断除盖的过失。说“在清净、洁白中”等,是为了显示以镇伏清净而清净者,与以断除清净的差别。说“他如此知”等,是表明知者、见者的漏尽,而非覆障者断除盖,因此不能成立。
665-667. Idāni nivutakathā nāma hoti. Tattha suddhassa suddhakiccābhāvato nīvaraṇehi nivuto ophuṭo pariyonaddho ca nīvaraṇaṃ jahatīti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya nivutotipucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Ratto rāgantiādi nivutassa nīvaraṇajahane dosadassanatthaṃ vuttaṃ. Parisuddhe pariyodātetiādi vikkhambhanavisuddhiyā visuddhassa samucchedavisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ. Tassa evaṃ jānatotiādi jānato passato āsavakkhayaṃ dīpeti, na nivutassa nīvaraṇajahanaṃ, tasmā asādhakanti.
六、现前成就论的注释。
6. Sammukhībhūtakathāvaṇṇanā
668-670接下来,是现前成就之论。其中,“现前成就者”是指达到诸结的现前状态,即达到与他们俱起的状态。此处其余内容与覆障之论相似。
668-670. Idāni sammukhībhūtakathā nāma hoti. Tattha sammukhībhūtoti saṃyojanānaṃ sammukhībhāvaṃ tehi samaṅgībhāvaṃ upagato. Sesamettha nivutakathāsadisamevāti.
七、关于“入定者会味著”的论释。
7. Samāpanno assādetītikathāvaṇṇanā
671-673接下来,是“入定者味著”之论。其中,依据“他达到初禅而住,他味著它”等语,持有“入定者味著,且他的禅那爱是禅那所缘”之见者,例如案达罗派;针对他们,自宗论师提出“入定者”之问,对方承认。在“那禅那是那禅那的所缘”等问中,由于并未见到它在入定时是所缘,且担心与经典相违,故加以拒绝,仅凭“他味著它”一句而承认。“他味著它”这一经文,是指成就禅那者出定后对禅那成就的味著,而非于入定中;禅那爱即以禅那为所缘,因此不能成立。
671-673. Idāni samāpanno assādetītikathā nāma hoti. Tattha ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, so tadassādetī’’tiādivacanaṃ (a. ni. 4.123) nissāya ‘‘samāpanno assādeti, sā cassa jhānanikanti jhānārammaṇā hotī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ, te sandhāya samāpannoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Taṃ jhānaṃ tassa jhānassa ārammaṇanti pañhesu tasseva tadārammaṇataṃ apassanto suttavirodhabhayena paṭikkhipati, ‘‘tadassādetī’’tivacanamattena paṭijānāti. So tadassādetīti suttaṃ jhānalābhino jhānā vuṭṭhāya jhānassādaṃ sādheti, na antosamāpattiyaṃyeva jhānanikantiyā jhānārammaṇataṃ, tasmā asādhakanti.
八、关于对不适意境之贪的论释。
8. Asātarāgakathāvaṇṇanā
674接下来,是“对不适意之贪”之论。其中,经中说“他感受任何受,或乐、或苦、或不苦不乐,他欢喜、欢迎那受”,这是依见欢喜而说。依据“欢喜”一词,持有“对苦受亦以贪求之味著而欢喜,故有对不适意之贪”之见者,如北道部;针对他们,自宗论师提出“存在对不适意之贪吗”的问难。其中,“对不适意的贪”是指于不适意的苦受中,以“啊,愿我唯有此”而染著。对方依自见承认“是的”。其余内容的意义显而易见。
674. Idāni asātarāgakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yaṃkiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, so taṃ vedanaṃ abhinandati abhivadatī’’ti (ma. ni. 1.409) sutte diṭṭhābhinandanavasena vuttaṃ. ‘‘Abhinandatī’’tivacanaṃ nissāya ‘‘dukkhavedanāyapi rāgassādavasena abhinandanā hoti. Tasmā atthi asātarāgo’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi uttarāpathakānaṃ; te sandhāya atthi asātarāgoti pucchā sakavādissa. Tattha asātarāgoti asāte dukkhavedayite ‘‘aho vata me etadeva bhaveyyā’’ti rajjanā. Āmantāti laddhivasena paṭiññā itarassa. Sesamettha uttānatthameva.
675然而,在“他欢喜那受”的经文中,并非特别针对苦受而有贪的生起;而是通过总括执取,将具有领纳特性的法,或仅将苦受视为我,以称为见慢的见欢喜而欢喜该受;他欢喜苦受的变坏;被苦受所征服者,即使希求与之相反的欲乐,也被称为欢喜苦受。如此,其意旨是:对苦受有欢喜。因此,不能成立对不适意之贪。
675.So taṃ vedanaṃ abhinandatīti sutte pana vinivaṭṭetvā dukkhavedanameva ārabbha rāguppatti nāma natthi, samūhaggahaṇena pana vedayitalakkhaṇaṃ dhammaṃ dukkhavedanameva vā attato samanupassanto diṭṭhimaññanāsaṅkhātāya diṭṭhābhinandanāya vedanaṃ abhinandati, dukkhāya vedanāya vipariṇāmaṃ abhinandati, dukkhāya vedanāya abhibhūto tassā paṭipakkhaṃ kāmasukhaṃ patthayantopi dukkhavedanaṃ abhinandati nāma. Evaṃ dukkhavedanāya abhinandanā hotīti adhippāyo. Tasmā asādhakametaṃ asātarāgassāti.
九、关于“对法的渴爱是无记的”的论释。
9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā
676-680676-680. 现在,是名为“法渴爱为无记”的论议。其中,于色渴爱……乃至……法渴爱此六种渴爱中,因最后一种渴爱被称为法渴爱,故持有“彼为无记”之见者,如东山部;针对他们,是自宗论师的提问,他宗论师的承认。其余问题的含义,依圣典可知。此处以欲渴爱等三种,将六种渴爱统摄显明。即:于色等六所缘中,以贪著欲味而转起的渴爱,是为欲渴爱;与“自我与世界将存在”之常见俱行的渴爱,是为有渴爱;与“将不存在”之断见俱行的渴爱,是为无有渴爱。“法渴爱”这一词,旨在说明渴爱是缘取法所缘而转起,并非表示无记性,是故不能成立。
676-680. Idāni dhammataṇhā abyākatātikathā nāma hoti. Tattha rūpataṇhā…pe… dhammataṇhāti imāsu chasu taṇhāsu yasmā sabbapacchimā taṇhā dhammataṇhāti vuttā, tasmā sā abyākatāti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesapañhānaṃ pāḷiyā attho niyyāti. Kāmataṇhātiādīhi tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṅkhipitvā dassitā. Rūpādīsu hi chasu ārammaṇesu kāmassādavasena pavattā taṇhā kāmataṇhā. ‘‘Bhavissati attā ca loko cā’’ti sassatadiṭṭhisahagatā taṇhā bhavataṇhā. ‘‘Na bhavissatī’’ti ucchedadiṭṭhisahagatā taṇhā vibhavataṇhāti. Nanu sā dhammataṇhāti padaṃ taṇhāya dhammārammaṇaṃ ārabbha pavattiṃ dīpeti, na abyākatabhāvaṃ tasmā asādhakanti.
十、关于『对法的渴爱不是苦集』之论的注释。
10. Dhammataṇhānadukkhasamudayotikathāvaṇṇanā
681-685681-685. 现在,是名为“法渴爱非苦集”的论议。于此,亦因彼被说为“法渴爱”,故非苦集——此是某些人的执见,即如东山部;针对他们,自宗提问,他宗承认。其余部分,与前所述之论相同。
681-685. Idāni dhammataṇhā nadukkhasamudayotikathā nāma hoti. Tatrāpi yasmā sā dhammataṇhāti vuttā, tasmā na dukkhasamudayoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃyeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sesaṃ purimakathāsadisamevāti.