第七 念处分别巴利
7. Satipaṭṭhānavibhaṅgo
经分别巴利
1. Suttantabhājanīyaṃ
举示段的注释巴利
Uddesavāravaṇṇanā
355 “三种念处”:这里是在揭示“念处”这个词的含义,并不是要说明此处巴利文中“念处”这个词的意思。因为在“初”等词中,以“初”这个词就涵盖了那些说明念境的经文片段——也就是“触集则受集,名色集则心集,作意集则法集”(《相应部》5.408)中所说的“念处”的念境。同样,在《无碍解道》中,“初”这个词也应理解为用来显示其余经文片段的意义。有人在修布施等善行时,色等和遍等也可以成为念的处所,为了排除这种理解,所以说“主要的处所”。因为“pa”这个词是表示“主要”之义的。巴利
355.Tayosatipaṭṭhānāti satipaṭṭhāna-saddassa atthuddhāraṃ karoti, na idha pāḷiyaṃ vuttassa satipaṭṭhāna-saddassa atthadassanaṃ. Ādīsu hi satigocaroti ādi-saddena ‘‘phassasamudayā vedanānaṃ samudayo, nāmarūpasamudayā cittassa samudayo, manasikārasamudayā dhammānaṃ samudayo’’ti (saṃ. ni. 5.408) satipaṭṭhānanti vuttānaṃ satigocarānaṃ dīpake suttappadese saṅgaṇhāti. Evaṃ paṭisambhidāpāḷiyampi avasesapāḷippadesadassanattho ādi-saddo daṭṭhabbo. Dānādīnipi karontassa rūpādīni kasiṇādīni ca satiyā ṭhānaṃ hotīti taṃnivāraṇatthamāha ‘‘padhānaṃ ṭhāna’’nti. Pa-saddo hi padhānatthadīpakoti adhippāyo.
“圣者”是指圣者、最殊胜的正自觉者。“此处”的意思是在这部《六处分别经》里。因为这是用经的一部分来指代整部经。在那部经中,确实……巴利
Ariyoti ariyaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhamāha. Etthāti etasmiṃ saḷāyatanavibhaṅgasutteti attho. Suttekadesena hi suttaṃ dasseti. Tattha hi –
“有三种念处,是圣者所……值得的。”这话确实说过,但它是针对什么说的呢?比丘们,在这里,导师出于悲悯、希望弟子得益,怀着悲悯为弟子说法:“这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。”可是他的弟子们不听、不倾耳、不把心转向领会,还偏离导师的教导而行。比丘们,在这种情况下,如来既不感到不满,也不体验不满,住于无染,具念、正知。比丘们,这是第一种念处,是圣者所……值得的。巴利
‘‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo…pe… arahatīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya ‘idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhāpenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ. Yadariyo…pe… arahati.
再者,比丘们,导师……“这是为了你们的安乐。”他的有些弟子不听从……而行为偏离。有些弟子听从……并且不偏离导师的教诫而行。比丘们,对此,如来既不满意,也不感受满意;既不不满,也不感受不满。他舍弃满意与不满这两者之后,住于舍,具念、正知。比丘们,这是第二。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhave satthā…pe… idaṃ vo sukhāyāti. Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti…pe… vattanti. Ekacce sāvakā sussūsanti …pe… na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva attamano hoti, na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti. Na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti. Attamanatañca anattamanatañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ…pe….
再者……“这是为了你们的安乐。”他的弟子们听从……依教奉行。比丘们,在这种情况下,如来感到满意,也体验到满意,住于无漏,具念、正知。比丘们,这是第三种。巴利
‘‘Puna caparaṃ…pe… sukhāyāti. Tassa sāvakā sussūsanti…pe… vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato attamano ceva hoti, attamanatañca paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, tatiya’’nti (ma. ni. 3.311) –
像这样,由于不被反感和随顺所浸染,由于念恒常现前,由于超越这两者,所以称为念处。据说,只有诸佛才是念恒常现前,独觉佛等则不是。巴利
Evaṃ paṭighānunayehi anavassutatā, niccaṃ upaṭṭhitasatitā, tadubhayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā. Buddhānameva kira niccaṃ upaṭṭhitasatitā hoti, na paccekabuddhādīnanti.
“pa”这个音表示开始,而开始就是生起、运转,所以说“应当让它生起运转的意思”。以念作为工具、应当建立起来的立足处,就是念处。实际上,精通语音的人认为,用“多词”的方式既表示业处之义,也表示作者之义,因此在第三种解释方式中又说:“建立故为住处。”在这里,“pa”这个音表示强化和跳入的意思,所以说“进入、跳入而运转的意思”。再者,为了说明“念”和“住处”这两个词的修习含义,又说了“或者……”等话。由此可以知道,在前一种含义中,“念”和“住处”都是作者之义。巴利
Pa-saddo ārambhaṃ joteti, ārambho ca pavattīti katvā āha ‘‘pavattayitabbatoti attho’’ti. Satiyā karaṇabhūtāya paṭṭhānaṃ paṭṭhāpetabbaṃ satipaṭṭhānaṃ. Ana-saddañhi bahulaṃ-vacanena kammatthaṃ icchanti saddavidū, tatheva kattuatthampi icchantīti puna tatiyanaye ‘‘patiṭṭhātīti paṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Tattha pa-saddo bhusatthaṃ pakkhandanaṃ dīpetīti ‘‘okkantitvā pakkhanditvā vattatīti attho’’ti āha. Puna bhāvatthe sati-saddaṃ paṭṭhāna-saddañca vaṇṇento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Tena purimatthe sati-saddo paṭṭhāna-saddo ca kattuatthoti viññāyati.
尤其是,身和受是贪著的直接原因,为了断除它们,对那些粗显和微细的渴爱所依之处,用不净观和苦观来观察,对钝根和利根的渴爱行者来说容易做到,所以那些被说成是他们的清净道。同样地,对于邪见,在心与心所这些特别的成因上,用无常观和无我观来观察,对那些处于非极端差别和极端差别的法,为了断除它们,对钝根和利根的邪见行者来说容易做到,所以那些被说成是他们的清净道。利根的止乘者把握粗显的所缘,不在那里停留,进入禅定后出定,再把握受,所以说“因为不在粗显的所缘上停留”。观乘者的心则投入微细的心与心所中,因此说这些随观是他们的清净道。巴利
Visesena kāyo ca vedanā ca assādassa kāraṇanti tappahānatthaṃ tesaṃ taṇhāvatthūnaṃ oḷārikasukhumānaṃ asubhadukkhatādassanāni mandatikkhapaññehi taṇhācaritehi sukarānīti tāni tesaṃ visuddhimaggoti vuttāni, evaṃ diṭṭhiyā visesakāraṇesu cittadhammesu aniccānattatādassanāni nātipabhedātipabhedagatesu tesu tappahānatthaṃ mandatikkhānaṃ diṭṭhicaritānaṃ sukarānīti tesaṃ tāni visuddhimaggoti. Tikkho samathayāniko oḷārikārammaṇaṃ pariggaṇhanto tattha aṭṭhatvā jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vedanaṃ pariggaṇhātīti āha ‘‘oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato’’ti. Vipassanāyānikassa sukhume citte dhammesu ca cittaṃ pakkhandatīti tadanupassanānaṃ taṃvisuddhimaggatā vuttā.
对于他们,在那里:这里“在那里”这个词是与“为了断除”的意思相连的。五种欲乐主要在身体中可得,所以身体特别是欲暴流的所依处;因为在存在中执取快乐,所以对存在的贪味就产生了,因此受是暴流的所依处;因为执取相续为密集,心中就生起我执,所以心是见暴流的所依处;因为法的不可分析与唯法性难以通达,所以有迷惑,因此法是无明暴流的所依处。所以,为了断除那些,只说了四种。苦受的随眠就是嗔恚随眠,因此由苦苦、变易苦、行苦所构成的受,特别是嗔恚身结的所依处;因为心中执取常,就有“依戒得清净”等执著,所以心是戒禁取的所依处;如果不依名色分别而如实见“有”,就有称为有见、无见的执取,因此法是其所依处……因为乐受的味著而不顾他世,生起“无布施”等执取,所以受是见取的所依处。因为执取相续为密集,在有贪等心中生起迷惑,所以心是痴行的所依处;因为不觉知法的自性而有怖畏,所以法是怖畏行的所依处……至于没有说到的,应依照所说的方法类推其作为所依处的性质。巴利
Tesaṃ tatthāti ettha tattha-saddassa pahānatthanti etena yojanā. Pañca kāmaguṇā savisesā kāye labbhantīti visesena kāyo kāmoghassa vatthu, bhave sukhaggahaṇavasena bhavassādo hotīti bhavoghassa vedanā, santatighanaggahaṇavasena citte attābhiniveso hotīti diṭṭhoghassa cittaṃ, dhammavinibbhogassa dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā sammoho hotīti avijjoghassa dhammā, tasmā tesu tesaṃ pahānatthaṃ cattārova vuttā, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetīti dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā visesena byāpādakāyaganthassa vatthu, citte niccaggahaṇavasena sassatassa attano sīlena suddhītiādiparāmasanaṃ hotīti sīlabbataparāmāsassa cittaṃ, nāmarūpaparicchedena bhūtaṃ bhūtato apassantassa bhavavibhavadiṭṭhisaṅkhāto idaṃsaccābhiniveso hotīti tassa dhammā…pe… sukhavedanāssādavasena paralokanirapekkho ‘‘natthi dinna’’ntiādiparāmāsaṃ uppādetīti diṭṭhupādānassa vedanā. Santatighanaggahaṇavasena sarāgādicitte sammoho hotīti mohāgatiyā cittaṃ, dhammasabhāvānavabodhena bhayaṃ hotīti bhayāgatiyā dhammā…pe… avuttānaṃ vuttanayena vatthubhāvo yojetabbo.
依“由食集而有身集,由触集而有受集”,以及“由行缘识,由识缘名色”等经教所说,作为身等之集因的段食、触、意思、识食,通过遍知身等而被遍知,所以说“为遍知四食之义”。所谓“论轨”,就是铜鍱洲(斯里兰卡)注释传统的方式。也有人说,这是《导论》和《藏释》中说法者们连接文义的方法。巴利
‘‘Āhārasamudayā kāyasamudayo, phassasamudayā vedanāsamudayo (saṃ. ni. 5.408), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti (ma. ni. 3.126; saṃ. ni. 2.1; udā. 1) vacanato kāyādīnaṃ samudayabhūtā kabaḷīkārāhāraphassamanosañcetanāviññāṇāhārā kāyādiparijānanena pariññātā hontīti āha ‘‘catubbidhāhārapariññattha’’nti. Pakaraṇanayoti tambapaṇṇibhāsāya vaṇṇanānayo. Nettipeṭakappakaraṇe dhammakathikānaṃ yojanānayotipi vadanti.
“依忆持”是指以身等以及善等法的持守为依据。所谓“念”,就是“依此而忆念、趣入”的意思。在这个含义中,于单一的涅槃处会合,就是一处会归。为了说明这一点,所以说了“正如”等话。或者,因为是进入同一涅槃的因,由于同一性而成为同一念处的体性,这就是一处;在那里会归、与彼同分,就是一处会归。为了说明进入同一涅槃的因性,所以说了“正如”等话。在这个含义中,应当知道忆持、一处、会归这三者,是作为念处同一体性的因来说的;在前一个含义中,则是分别说的。或者,如果“依忆持”是“依趣入”的意思,那么那趣入就是会归;这样,如果依会归而不依“念”字之义来说,则持守就是念,因为没有别的“念”字之义,所以前者是念性的因,后者是同一性的因;即使是在涅槃会归中,这些也都是念处同一体性的因。巴利
Saraṇavasenāti kāyādīnaṃ kusalādidhammānañca dhāraṇatāvasena. Saranti gacchanti etāyāti satīti imasmiṃ atthe ekatte nibbāne samāgamo ekattasamosaraṇaṃ. Etadeva hi dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Ekanibbānappavesahetubhūto vā samānatāya eko satipaṭṭhānasabhāvo ekattaṃ, tattha samosaraṇaṃ taṃsabhāgatā ekattasamosaraṇaṃ. Ekanibbānappavesahetubhāvaṃ pana dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Etasmiṃ atthe saraṇekattasamosaraṇāni saha satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇattena vuttānīti daṭṭhabbāni, purimasmiṃ visuṃ. Saraṇavasenāti vā gamanavasenāti atthe sati tadeva gamanaṃ samosaraṇanti samosaraṇe vā sati-saddatthavasena avuccamāne dhāraṇatāva satīti sati-saddatthantarābhāvā purimaṃ satibhāvassa kāraṇaṃ, pacchimaṃ ekabhāvassāti nibbānasamosaraṇepi sahitāneva tāni satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇāni.
“以十四种”这一说法,是依据《大念处经》(《长部》2.372等;《中部》1.105等)中所讲的入出息念等各个部分来说的。同样地,“以五种法随观”在这里也应这样理解。在这里,还应当看到:各各念处的修习威力,就像仓库一样,是各自依据相应的念处修行而显现的。因为这些确实是比丘的行境。经中确实说过:“诸比丘,应当行于自己的行境,自己的祖父领域。”(《相应部》5.372;《长部》3.80)巴利
Cuddasavidhenāti idaṃ mahāsatipaṭṭhānasutte (dī. ni. 2.372 ādayo; ma. ni. 1.105 ādayo) vuttānaṃ ānāpānapabbādīnaṃ vasena. Tathā pañcavidhena dhammānupassananti etthāpi daṭṭhabbaṃ. Ettha ca uṭṭhānakabhaṇḍasadisatā taṃtaṃsatipaṭṭhānabhāvanānubhāvassa daṭṭhabbā. Bhikkhugocarā hi ete. Vuttañhi ‘‘gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye’’tiādi (saṃ. ni. 5.372; dī. ni. 3.80).
通过身随观等修行实践而成为比丘,这是用“以身随观而安住”等说法来显示比丘,因为这在比丘中是确定不变的。因此说“或者从修行实践的角度来显示比丘的身份”。巴利
Kāyānupassanādipaṭipattiyā bhikkhu hotīti bhikkhuṃ ‘‘kāyānupassī viharatī’’tiādinā dasseti bhikkhumhi taṃniyamato. Tenāha ‘‘paṭipattiyā vā bhikkhubhāvadassanato’’ti.
应当平等而行:意思是舍弃身体等的不平等行为,在身体等方面平等而行。由于贪等烦恼的止息而成为寂静者,由于调伏诸根而成为已调御者,由于四道的决定性而成为必定者,由于最胜的梵行而成为梵行者。由于放下身体方面的杖等而成为放下杖者。这样的人,因为已经断除恶、平息恶、破除烦恼,应当知道他就被称为婆罗门等。巴利
Samaṃ careyyāti kāyādivisamacariyaṃ pahāya kāyādīhi samaṃ careyya. Rāgādivūpasamena santo, indriyadamanena danto, catumagganiyamena niyato, seṭṭhacāritāya brahmacārī. Kāyadaṇḍādioropanena nidhāya daṇḍaṃ. So evarūpo bāhitapāpasamitapāpabhinnakilesatāhi brāhmaṇādisamañño veditabbo.
身随观的概说注释巴利
Kāyānupassanāuddesavaṇṇanā
“不混杂”的意思是:受等也依止在这里、系属在这里,所以在身体上观受等的时候,即使涉及了它们,也还是不混杂的意思。为了否定把整体执为一个实体、随名称概念而转、执取核心、固执不舍,就把身体拆解为各个肢体和分支,再把它们拆解为头发等,再把头发等拆解为四大种和所造色,因此说“如是,于身中”等话。就像宫殿等是城市各部分的集合,主张有整体的人也不会把整体执为实体。但有些人可能会对“城”这个名称随概念而转,所以为了说明对女人、男人等名称的随概念而转,才举了城的例子。巴利
Asammissatoti vedanādayopi ettha sitā, ettha paṭibaddhāti kāye vedanādianupassanāpasaṅgepi āpanne tadamissatoti attho. Avayavīgāhasamaññātidhāvanasārādānābhinivesanisedhanatthaṃ kāyaṃ aṅgapaccaṅgehi, tāni ca kesādīhi, kesādike ca bhūtupādāyarūpehi vinibbhujjanto ‘‘tathā na kāye’’tiādimāha. Pāsādādinagarāvayavasamūhe avayavīvādinopi avayavīgāhaṃ na karonti. Nagaraṃ nāma koci attho atthīti pana kesañci samaññātidhāvanaṃ siyāti itthipurisādisamaññātidhāvane nagaranidassanaṃ vuttaṃ.
他看到的是女人还是男人?难道用眼睛真的能看到女人或男人吗?确实不能。不过,是依据“我看到女人、我看到男人”这种生起的认知,才说“他看到”。或者说,在错误的见解中,他以邪见所看到的那个东西,并不是真正被看到的,那个东西不是色处,或者说那个所谓的色处并不是色处,这是意思。另一种说法是,那个被称为头发等四大种及所造色集合体的东西,并不是被看到的,或者说被看到的并不是像所说的那样,这是意思。所见到的那个,他却不见——意思是:那个色处,或者那个被称为头发等四大种及所造色集合体的所见之物,他用智慧之眼不能如实见到。巴利
Yaṃ passati itthiṃ vā purisaṃ vā, nanu cakkhunā itthipurisadassanaṃ natthīti? Saccaṃ natthi, ‘‘itthiṃ passāmi, purisaṃ passāmī’’ti pana pavattasaññāya vasena ‘‘yaṃ passatī’’ti vuttaṃ. Micchādassane vā diṭṭhiyā yaṃ passati, na taṃ diṭṭhaṃ, taṃ rūpāyatanaṃ na hoti, rūpāyatanaṃ vā taṃ na hotīti attho. Atha vā taṃ kesādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ diṭṭhaṃ na hoti, diṭṭhaṃ vā yathāvuttaṃ na hotīti attho. Yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passatīti yaṃ rūpāyatanaṃ, kesādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ vā diṭṭhaṃ, taṃ paññācakkhunā bhūtato na passatīti attho.
不是“观其他法”,意思是不是观其他体性,也就是说,不是观不净等之外的另一种行相。所谓“地身”,因为头发等地界是诸法的集合,所以称之为“身”;或者,只是把具有种种差别、遍于整个身体、前后相续生起的地界,从集合的角度来把握,而称之为“身”。其他地方也是这样。巴利
Na aññadhammānupassīti na aññasabhāvānupassī, asubhādito aññākārānupassī na hotīti vuttaṃ hoti. Pathavīkāyanti kesādipathaviṃ dhammasamūhattā kāyoti vadati, lakkhaṇapathavimeva vā anekappabhedasakalasarīragataṃ pubbāpariyabhāvena pavattamānaṃ samūhavasena gahetvā kāyoti vadati, evaṃ aññatthāpi.
“内外”是指:内外诸法并没有合为同一个所缘,不存在同一所缘性,这就是它的含义;或者是指:内外诸法并没有这种合为一个所缘的情况,这就是它的含义。“在三有中的烦恼”是指:以三有为对象的烦恼,这就是它的含义。巴利
Ajjhattabahiddhāti ajjhattabahiddhādhammānaṃ ghaṭitārammaṇaṃ ekato ārammaṇabhāvo natthīti attho, ajjhattabahiddhā dhammā vā ghaṭitārammaṇaṃ idaṃ natthīti attho. Tīsu bhavesu kilesānanti bhavattayavisayānaṃ kilesānanti attho.
“一切处有”的意思是:存在于一切处。因为对于沉没和掉举的心,它都是应当被希求的;或者,当心沉没或掉举时,一切应当修习的觉支都以它为所需,所以叫“一切处有”。“内缩”的意思是:内心消沉、懈怠。巴利
Sabbatthikanti sabbattha bhavaṃ. Sabbasmiṃ līne uddhaṭe ca citte icchitabbattā, sabbe vā līne uddhaṭe ca bhāvetabbā bojjhaṅgā atthikā etāyāti sabbatthikā. Antosaṅkhepoti antoolīyanā kosajjanti attho.
前面已经总体上说过,断除两种盖是通过这两者共同说的。接下来为了显示每一种盖各自断除的差别,所以说了“差别地”。为了说明不说“断除诸盖”而说“断除贪忧”的用意,所以说了“差别地”等话。因为这里要显示的是:在身随观的修习中,断除那些与正直修法直接对立的随顺和违逆等心态,这就是它的用意。“以身修习”指的就是身随观的修习。“以此”指的是通过宣说断除随顺等心态的那句话。巴利
Avisesena dvīhipi nīvaraṇappahānaṃ vuttanti katvā puna ekekena vuttappahānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘visesenā’’ti āha, ‘‘vineyya nīvaraṇānī’’ti avatvā abhijjhādomanassavinayassa vā payojanaṃ dassento ‘‘visesenā’’tiādimāha. Kāyānupassanābhāvanāya ujuvipaccanīkānaṃ anurodhavirodhādīnaṃ pahānadassanañhi etassa payojananti. Kāyabhāvanāyāti kāyānupassanābhāvanā adhippetā. Tenāti anurodhādippahānavacanena.
佛随念、慈、死随念和不净修习,这些是一切处业处。瑜伽行者以念与正知来持守它。这个一切处业处之所以被称为一切处业处,是因为必须依靠念与正知的力量,使它持续不断地被持守;或者说,这里以“念”来指称奢摩他,因为它被归入定蕴。巴利
Sabbatthikakammaṭṭhānaṃ buddhānussati mettā maraṇassati asubhabhāvanā ca. Satisampajaññena etena yoginā parihariyamānaṃ taṃ sabbatthikakammaṭṭhānaṃ vuttaṃ satisampajaññabalena avicchinnassa tassa pariharitabbattā, satiyā vā samatho vutto samādhikkhandhasaṅgahitattā.
受随观等举示注释巴利
Vedanānupassanādiuddesavaṇṇanā
但是,通过“仅……”等说法,这里指出了“在此应知这么多”,即显示应知的范围。其中“见”和“看见”两者意思相同。“正见”就是正确地看见。巴利
Kevalaṃ panidhātiādinā idha ettakaṃ veditabbanti veditabbaṃ paricchedaṃ dasseti. Addamadakkhīti dvepi ekatthā. Sammaddasoti sammā passako.
“也从乐与苦”这句话的意思是:因为对于乐等感受,若以智慧了知其住立与变异,就是乐;若没有了知其变异与住立的智慧,就是苦,所以这三种受都应当从乐的角度随观,也都应当从苦的角度随观。巴利
Sukhadukkhatopi cāti sukhādīnaṃ ṭhitivipariṇāmañāṇasukhatāya, vipariṇāmaṭṭhitiaññāṇadukkhatāya ca vuttattā tissopi ca sukhato tissopi ca dukkhato anupassitabbāti attho.
应当这样连接:通过“色等”这个词,涵盖色等所缘、欲等增上、智等俱生、欲界等地各自不同的种种区分;以及善、不善、异熟、唯作各自不同的种种区分;还有有行、无行、有依处、无依处等种种区分。关于“空法”,是依据“法存在,蕴存在”等(《法集论》121)在空性门中所说的空性自性。从“虽在此处”等话,是在指出这样的责难:因为先前已经断除,就不应再说再次断除;或者,在道心的刹那,一处断除就是一切处断除,所以不应各别地说。其中,对前一种责难,用不同的人来回答;对后一种责难,用不同的心刹那来回答。因为在世间修习中,在身方面断除的,在受等方面并没有被镇伏。即使它不现行,如果不是通过修习对治,那么在那里的贪忧不现行,因此仍然应当说断除它。或者,在两种情况下,两者都有可能,所以应当这样连接。一处断除,在其余各处也断除,这是就道的念处修习来说;或者就世间修习来说,则只是指在一切处都不现行。因为“五蕴就是世间”,在四处也是这样说的。巴利
Rūpādiārammaṇachandādiadhipatiñāṇādisahajātakāmāvacarādibhūminānattabhedānaṃ kusalākusalatabbipākakiriyānānattabhedassa ca ādi-saddena sasaṅkhārikāsaṅkhārikasavatthukāvatthukādinānattabhedānañca vasenāti yojetabbaṃ. Suññatādhammassāti ‘‘dhammā honti, khandhā hontī’’tiādinā (dha. sa. 121) suññatāvāre āgatasuññatāsabhāvassa vasena. Kāmañcetthātiādinā pubbe pahīnattā puna pahānaṃ na vattabbanti codanaṃ dasseti, maggacittakkhaṇe vā ekattha pahīnaṃ sabbattha pahīnaṃ hotīti visuṃ visuṃ na vattabbanti. Tattha purimacodanāya nānāpuggalaparihāro, pacchimāya nānācittakkhaṇikaparihāro. Lokiyabhāvanāya hi kāye pahīnaṃ na vedanādīsu vikkhambhitaṃ hoti. Yadipi na pavatteyya, na paṭipakkhabhāvanāya tattha sā abhijjhādomanassassa appavatti hotīti puna tappahānaṃ vattabbamevāti. Ubhayattha vā ubhayaṃ sambhavato yojetabbaṃ. Ekattha pahīnaṃsesesupi pahīnaṃ hotīti maggasatipaṭṭhānabhāvanaṃ, lokiyabhāvanāya vā sabbattha appavattimattaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Pañcapi khandhā loko’’ti hi catūsupi vuttanti.
身随观广释的注释巴利
Kāyānupassanāniddesavaṇṇanā
356 以“一切种类”这一说法,在总说(uddese)中所示的内随观等种类和方式也都被含摄了。其中,包含了十四种方式,以及《身至念经》中所说的以头发等颜色遍为所缘的四禅方式,还有世间等方式,这些也都被含摄了。因为在广释(niddese)中,以单一方式来解说只是举例而已,而含摄一切种类,也是因为在外道等(外部)中也有部分存在,应当这样理解。巴利
356. Sabbappakāravacanena uddese dassitā ajjhattādianupassanā pakārā ca gahitā. Tattha antogadhā cuddasa pakārā, kāyagatāsatisutte vuttā kesādivaṇṇakasiṇārammaṇacatukkajjhānappakārā, lokiyādippakārā cāti tepi gahitā eva. Niddese hi ekappakāraniddesena nidassanamattaṃ katanti, sabbappakāraggahaṇañca bāhiresupi ekadesasambhavato katanti daṭṭhabbaṃ.
“横向以皮为界限”这句话里,难道头发、体毛、指甲不是没有皮作为界限的吗?皮本身却是存在的。虽然如此,但因为以皮为界限的部分占多数,所以说“身以皮为界限”也并非不成立。所谓“以皮为周边”,是指以皮作为它的界限——从这句话本身就已经包含了作为身体一部分的皮。而依附于皮的头发等,它们的根部进入皮中,所以也以皮为周边。因此应当知道,三十二种行相所涵盖的整个身体,都是以皮为周边。巴利
Tiriyaṃ tacaparicchinnanti ettha nanu kesalomanakhānaṃ atacaparicchinnatā tacassa ca atthīti? Yadipi atthi, tacaparicchinnabahulatāya pana tacaparicchinnatā na na hoti kāyassāti evaṃ vuttaṃ. Taco pariyanto assāti tacapariyantoti vuttoti etena pana vacanena kāyekadesabhūto taco gahito eva. Tappaṭibaddhā ca kesādayo tadanupaviṭṭhamūlā tacapariyantāva hontīti dvattiṃsākārasamūho sabbopi kāyo tacapariyantoti vuttoti veditabbo.
“充满种种类型”这句话已经说了,那么这些类型到底是什么呢?以何者说种种不净,即所谓头发、体毛等,为了说明这个意思,就说“这些头发等就是行相”。行相就是类型,这两者是同一个意思。巴利
‘‘Pūraṃ nānappakārassā’’ti vuttaṃ, ke pana te pakārā? Yehi nānappakāraṃ asuci vuttanti kesā lomātiādi vuttanti imamatthaṃ dīpento āha ‘‘ete kesādayo ākārā’’ti. Ākārā pakārāti hi eko attho.
坐着的人,直到因保持不动的坐姿所生的苦生起,或者直到起身为止,这算是一个坐的回合。以某种方式在把握上变得善巧,这七种方式称为“把握善巧”,或者指由此产生的智慧。巴利
Nisinnassa yāva aparipphandanisajjāmūlakaṃ dukkhaṃ uppajjati, yāvatā uṭṭhāti vā, tāva eko nisajjavāro. Yena vidhinā uggahe kusalo hoti, so sattavidho vidhi ‘‘uggahakosalla’’nti vuccati, taṃnibbattaṃ vā ñāṇaṃ.
因为地界偏多,所以说到把脑放在粪便的末尾。不过在这里,先说“肉……肾……发”这样在肾等五组中顺诵,然后把逆诵和前面的内容联系起来说。对于后面将分别以三个五天、并与前面合起来以三个五天的这六个五天诵习,应当理解为是依开头和结尾来说的。因为在顺诵和逆诵中,逆诵是最后的。或者,这也应当理解为是另一种诵习方式。“手连锁”就是指手指行列。“相状通达”就是不净相状的通达,或者界相状的通达。巴利
Pathavīdhātubahulabhāvato matthaluṅgassa karīsāvasāne tantiāropanamāha. Ettha pana maṃsaṃ…pe… vakkaṃ…pe… kesāti evaṃ vakkapañcakādīsu anulomasajjhāyaṃ vatvā paṭilomasajjhāyo purimehi sambandho vutto. Svāyaṃ ye parato visuṃ tipañcāhaṃ, purimehi ekato tipañcāhanti chapañcāhaṃ sajjhāyā vakkhamānā, tesu ādiantadassanavasena vuttoti daṭṭhabbo. Anulomapaṭilomasajjhāyepi hi paṭilomasajjhāyo antimoti. Sajjhāyappakārantaraṃ vā etampīti veditabbaṃ. Hatthasaṅkhalikā aṅgulipanti. Lakkhaṇapaṭivedhassāti asubhalakkhaṇapaṭivedhassa, dhātulakkhaṇapaṭivedhassa vā.
自己的部分就是“同分”;用同分来划分,就是“同分区分”,意思是依靠自己的头、头发等,从下方、上方来划分。巴利
Attano bhāgo sabhāgo, sabhāgena paricchedo sabhāgaparicchedo, heṭṭhuparitiriyantehi sakakoṭṭhāsikakesantarādīhi ca paricchedoti attho.
《界分别》(《中部》第342节等)是《普库萨提经》。所谓“以共通性”,仅凭这一点就已经成立;而举出“一切”,是为了显示:依颜色遍(所作的修习)与四种禅那的奢摩他有共通性。巴利
Dhātuvibhaṅgo (ma. ni. 3.342 ādayo) pukkusātisuttaṃ. Sādhāraṇavasenāti ettakeneva siddhe sabba-ggahaṇaṃ vaṇṇakasiṇavasena catukkajjhānikasamathasādhāraṇattassa ca dassanatthaṃ.
“入与出”说的是应当行和应当避的道路,这就是它的意思。“在外种种所缘”这里,要知道:抛开身随观之后,以净相等方式被执取的头发等,也正是在外的种种所缘。所谓“就在蹲下又蹲下的地方起身”,意思是:像前面那样,在一个地方蹲下之后,依次落到所有地方再起身,但不去到边缘处和起始处,而是就在各处蹲下、就在那里起身。巴利
Okkamanavissajjananti paṭipajjitabbavajjetabbe maggeti attho. Bahiddhā puthuttārammaṇeti ettha kāyānupassanaṃ hitvā subhādivasena gayhamānā kesādayopi bahiddhā puthuttārammaṇānevāti veditabbā. Ukkuṭṭhukkaṭṭhiṭṭhāneyeva uṭṭhahitvāti pubbe viya ekattha katāya ukkuṭṭhiyā kamena sabbatālesu patitvā uṭṭhahitvā pariyantatālaṃ āditālañca agantvā tato tato tattha tattheva katāya ukkuṭṭhiyā uṭṭhahitvāti attho.
增上心,就是止观之心。已勤修,意思是已经相应、已经运用,也就是正在修习。定相,就是能观照的相状,也就是定本身。应作意,就是应当放在心上的,应当令它生起的,这是它的意思。或者,定之所以产生的因、定的所缘,就是定相,应当把心转向它,这是它的意思。有处,这是省略了说法的表达,意思是:那颗心可能会走向懈怠,存在导致这种走向的原因。或者,那种作意的心可能会走向懈怠,这个处就是原因。且不破坏,意思是:由于达到了堪任的状态,所以它不具有坏灭的本性。巴利
Adhicittanti samathavipassanācittaṃ. Anuyuttenāti yuttapayuttena, bhāventenāti attho. Samādhinimittaṃ upalakkhaṇākāro samādhiyeva. Manasi kātabbanti citte kātabbaṃ, uppādetabbanti attho. Samādhikāraṇaṃ vā ārammaṇaṃ samādhinimittaṃ āvajjitabbanti attho. Ṭhānaṃ atthīti vacanaseso, taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya, etassa saṃvattanassa kāraṇaṃ atthīti attho. Taṃ vā manasikaraṇaṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti etassa ṭhānaṃ kāraṇanti attho. Na ca pabhaṅgūti kammaniyabhāvūpagamanena ca pabhijjanasabhāvanti attho.
Ālimpeti的意思是点燃、烧起来。Tañca指那个被称为装饰制品的意义、目的、用处。Assa指金匠的,他感受、产生、完成。或者指金子的,金匠感受、达到金子的那个目的。巴利
Ālimpetīti ādīpeti jāleti. Tañcāti taṃ piḷandhanavikatisaṅkhātaṃ atthaṃ payojanaṃ. Assāti suvaṇṇakārassa anubhoti sambhoti sādheti . Assa vā suvaṇṇassa taṃ atthaṃ suvaṇṇakāro anubhoti pāpuṇāti.
以神通智等证知应当被神通证知的——也就是神通的体验等。若人对此有现前经验,他就是证人;证人的能力就是作证的能力,所以说为有作证性。或者说,既是证人又有能力,就是有作证能力。因为此人于神通等有能力,且在其中是证人,所以叫有作证能力;他的这种状态就是有作证性,他达到这个状态。在处所一句中,是指前因等条件存在时。巴利
Abhiññāya iddhividhādiñāṇena sacchikaraṇīyassa iddhividhapaccanubhavanādikassa abhiññāsacchikaraṇīyassa. Paccakkhaṃ yassa atthi, so sakkhi, sakkhino bhabbatā sakkhibhabbatā, sakkhibhavanatāti vuttaṃ hoti. Sakkhi ca so bhabbo cāti vā sakkhibhabbo. Ayañhi iddhividhādīnaṃ bhabbo, tattha ca sakkhīti sakkhibhabbo, tassa bhāvo sakkhibhabbatā, taṃ pāpuṇāti. Āyataneti pubbahetādike kāraṇe sati.
“清凉”指的是涅槃,或者说是烦恼躁动的平息。“令欢喜”是指以平稳相续的心,通过与之相应生起的智慧,使其满足、受到激励。或者,当心没有滋味、不肯投入修习时,就观察生、老等令人警醒的事,使心欢喜、受到激励。巴利
Sītibhāvanti nibbānaṃ, kilesadarathavūpasamaṃ vā. Sampahaṃsetīti samapavattaṃ cittaṃ tathāpavattiyā paññāya toseti uttejeti. Yadā vā nirassādaṃ cittaṃ bhāvanāya na pakkhandati, tadā jātiādīni saṃvegavatthūni paccavekkhitvā sampahaṃseti samuttejeti.
横向彼此分开,怎么理解?就是说没有两根头发是连在一起的。“Āsayo”指依止处,“paccayo”指条件,也就是缘。巴利
Tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā, kathaṃ? Dve kesā ekato natthīti. Āsayoti nissayo, paccayoti attho.
“指甲横向彼此分隔”这句话,是就它们各自分开而安立来说的。为了说明这个意思,才说“没有两个指甲是连在一起的”。巴利
Nakhā tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti visuṃ vavatthitataṃ sandhāya vuttaṃ. Tameva hi atthaṃ dassetuṃ ‘‘dve nakhā ekato natthī’’ti āhāti.
“细的”是指相比前面说的粗皮,更细微的口腔内膜等。或者在身体各部位中,因为被皮肤隔开而很难看清的,就说它是“细”。因为按前面说的方法,把皮肤剥开后观察,它就会变得清楚可见。巴利
Sukhumampīti yathāvuttaoḷārikacammato sukhumaṃ antomukhacammādi. Koṭṭhāsesu vā tacena paricchinnattā yaṃ durupalakkhaṇīyaṃ, taṃ ‘‘sukhuma’’nti vuttaṃ. Tañhi vuttanayena tacaṃ vivaritvā passantassa pākaṭaṃ hotīti.
把熟透的多罗果的汁浆涂在多罗叶板上,等干了以后揭下来,取到的薄片就叫多罗球膜。巴利
Tālaguḷapaṭalaṃ nāma pakkatālaphalalasikaṃ tālapaṭṭikāya limpitvā sukkhāpetvā uddharitvā gahitapaṭalaṃ.
像这样以“如量”等词,也应知道是在指出脚踝骨等没有说到的部分。所谓嬉戏球,就是用线绑起来、互相碰撞着玩的球。巴利
Evaṃ timattānīti evaṃ-matta-saddehi gopphakaṭṭhikādīni avuttānipi dassetīti veditabbaṃ. Kīḷāgoḷakāni suttena bandhitvā aññamaññaṃ ghaṭṭetvā kīḷanagoḷakāni.
其中,所谓“胫骨安立之处”,意思就是进入膝关节后所安立的位置。依这块骨而安立的地方,就是髋骨所在处,它的形状像切去顶端的大蒲桃果。包裹头骨的板,是指覆盖头骨后安置的板状骨。被纺线棒所穿透的圆球叫做绕线轴,绕线轴的排列叫绕线轴列。刮削用的刀,就是刮削甘蔗皮的刀。巴利
Tattha jaṅghaṭṭhikassa patiṭṭhitaṭṭhānanti jaṇṇukaṭṭhimhi pavisitvā ṭhitaṭṭhānanti adhippāyo. Tena aṭṭhinā patiṭṭhitaṭṭhānaṃ yaṃ kaṭiṭṭhino, taṃ aggachinnamahāpunnāgaphalasadisaṃ. Sīsakapaṭṭaveṭhakaṃ veṭhetvā ṭhapitasīsamayaṃ paṭṭakaṃ. Suttakantanasalākāviddhā goḷakā vaṭṭanāti vuccanti, vaṭṭanānaṃ āvali vaṭṭanāvali. Avalekhanasatthakaṃ ucchutacāvalekhanasatthakaṃ.
以肾的部分为界限,就是以肾的边界部分为界限。巴利
Vakkabhāgena paricchinnanti vakkapariyantabhāgena paricchinnaṃ.
“盐石石灰的颜色”是指用玛瑙石做成的石灰的颜色。也有人读作“白盐石石灰的颜色”,意思是白盐石的颜色和石灰的颜色。巴利
Sakkharasudhāvaṇṇanti marumpehi katasudhāvaṇṇaṃ. ‘‘Setasakkharasudhāvaṇṇa’’nti ca pāṭhaṃ vadanti, setasakkharāvaṇṇaṃ sudhāvaṇṇañcāti attho.
食物和饮料落在哪里并停留在那里,这就是句中的关联。巴利
Yattha annapānaṃ nipatitvā tiṭṭhatīti sambandho.
就像一束被不均匀截断的(草束),水会不均匀地流出来;同样地,身体也会通过毛孔等孔洞,向上、向下、横向不均匀地渗出。为了说明这一点,就采用了“visamacchinna”(不均匀截断)这个说法。巴利
Visamacchinnakalāpo visamaṃ udakaṃ paggharati, evameva sarīraṃ kesakūpādivivarehi upari heṭṭhā tiriyañca visamaṃ paggharatīti dassetuṃ visamacchinna-ggahaṇaṃ karoti.
过于辛辣、极热等不相宜的食物,对在热时运行的诸界来说,就是不相宜的。巴利
Atikaṭukaaccuṇhādiko visabhāgāhāro uṇhakāle pavattamānānaṃ dhātūnaṃ visabhāgattā.
依靠单一所缘的力量,就是指以已经镇伏了五盖、良好入定的心,安住者凭借单一自性的所缘,远离种种所缘的躁动。因为当那单一所缘现前时,它就会引生对自身的喜悦、格外殊胜的遍满之喜,以及对可意之相的体验——也就是悦受。确实,如果没有喜悦和悦受,尚未超越喜与乐者的单一所缘现前,是不可能存在的。巴利
Ekattārammaṇabaleneva vāti vikkhambhitanīvaraṇena susamāhitacittena upaṭṭhitassa nānārammaṇavipphandanavirahena ekasabhāvassa ārammaṇassa vasena. Tañhi ekattārammaṇaṃ upaṭṭhahamānameva attani abhiratiṃ, sātisayaṃ pharaṇapītiṃ, iṭṭhākārānubhavanañca somanassaṃ uppādeti. Na hi abhiratisomanassehi vinā anatikkantapītisukhassa ekattupaṭṭhānaṃ atthīti.
不区分而言,以共通的方式,意思是:不区分厌恶的界与色等差别,以止与观共通的方式。以三种方式,指以接下来要说的随顺等三种方式。六个月,应当理解为:当以半月甚至不足一月的月份划分来限定时,六个月就成为限定的时间,因此这样说。之所以取六个月,是为了防止被限定者跨过月份,而不是为了显示在整整六个月里轮转。老师,指注释书的老师们。巴利
Avisesatopana sādhāraṇavasenāti paṭikūladhātuvaṇṇavisesaṃ akatvā samathavipassanāsādhāraṇavasenāti attho. Tividhenāti anulomādinā vakkhamānena. Cha māseti addhamāse ūnepi māsaparicchedena paricchijjamāne sajjhāye cha māsā paricchedakā hontīti katvā vuttanti veditabbaṃ. Paricchijjamānassa māsantaragamananivāraṇañhi chamāsaggahaṇaṃ, na sakalachamāse parivattadassanatthaṃ. Ācariyāti aṭṭhakathācariyā.
所谓“特征”,是指界的厌恶特征。所谓“Janaṃ na arahantīti ajaññā”,意思是:不适合让人接近,不宜向人们展示,也就是令人厌恶。巴利
Lakkhaṇanti dhātupaṭikūlalakkhaṇaṃ. Janaṃ na arahantīti ajaññā, jane pavesetuṃ ayuttā jigucchanīyāti vuttaṃ hoti.
“依次排列的骨”,就是骨头一根接一根地排列、以尖端立着。这里并没有任何一个所谓的“我”,只是在显示:这些就是骨头,只是骨头堆,这个聚合体不过如此。“由众多关节连结而成”,就是在显示:那骨头堆是由许多关节连接、组合起来的。“不被任何东西……”这是在否定有一个主宰的“我”。被逼迫,就是被老逼迫,被走向死亡所逼迫。巴利
Paṭipāṭiyā aṭṭhīnīti paṭipāṭiyā aṭṭhīni koṭiyā ṭhitāni. Na ettha koci attā nāma atthi, aṭṭhīni eva aṭṭhipuñjamatto evāyaṃ saṅghāṭoti dasseti . Anekasandhiyamitoti anekehi sandhīhi yamito sambaddho so aṭṭhipuñjoti dasseti. Na kehicīti yamentaṃ attānaṃ paṭisedheti. Codito jarāya maraṇābhimukhagamanena codito.
四大种被所造色界定,比如“青色、黄色、香气、臭气”等等。所造色被四大种界定,因为依靠它的那些所造色在它之外并不存在。影子和阳光,以阳光为缘而生起影子的性质,它们互相界定。由于色蕴已经被涵盖,包含在色蕴里面的眼等诸处和诸门,按照各自的门来说,那些无色的蕴就变得明显。或者说,“处与门”的意思就是处和门。因此也就是依据色处等来说的。巴利
Mahābhūtaṃ upādārūpena paricchinnaṃ ‘‘nīlaṃ pītaṃ sugandhaṃ duggandha’’ntiādinā. Upādārūpaṃ mahābhūtena tannissitassa tassa tato bahi abhāvā. Chāyātapānaṃ ātapapaccayachāyuppādakabhāvo aññamaññaparicchedakatā. Rūpakkhandhassa pariggahitattā tadantogadhānaṃ cakkhādiāyatanadvārānaṃ vasena taṃtaṃdvārikā arūpino khandhā pākaṭā honti, āyatanāni ca dvārāni ca āyatanadvārānīti vā attho. Tena rūpāyatanādīnañca vasenāti vuttaṃ hoti.
“有因有缘”是指具有因缘的状态,也就是说,它们是依靠因缘才生起的。或者,当因缘是相同的、相似的、相合的,那就是“有因有缘”,因此称为“有因有缘”。巴利
Sappaccayāti sappaccayabhāvā, paccayāyattaṃ hutvā nibbattanti vuttaṃ hoti. Samāno vā sadiso yutto paccayo sappaccayo, tasmā sappaccayā.
Ettako 的意思是:按照前面所说的方式已经练熟的那一部分。Uggaha 本身就是 uggahasandhi。因为在这里,通过颜色等门径而显现的所缘被连接、结合在一起,所以称为 sandhi。巴利
Ettakoti yathāvuttena ākārena paguṇo koṭṭhāso. Uggahova uggahasandhi. Vaṇṇādimukhena hi upaṭṭhānaṃ ettha sandhīyati sambajjhatīti ‘‘sandhī’’ti vuccati.
“现起”的意思是:以颜色等(方面)而现起。“具足五支”是指:具备不太远也不太近的往返,这是一支;白天不嘈杂、夜晚少声音少喧闹,这是一支;少受蚊、虻、风、热、爬虫接触,这是一支;住在那个住处时,衣……中略……资具能不难地生起,这是一支;而且那个住处有长老比丘们居住,他们是多闻者,这是一支(A.ni.10.11)。“具足五支”是指具备少病、不谄曲、信、慧、精进这些勤支。巴利
Upaṭṭhātīti vaṇṇādivasena upaṭṭhātīti attho. Pañcaṅgasamannāgateti nātidūranāccāsannagamanāgamanasampannanti ekaṅgaṃ, divā abbokiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosanti ekaṃ, appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassanti ekaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjati cīvara…pe… parikkhāroti ekaṃ, tasmiṃ pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutāti ekaṃ (a. ni. 10.11). Pañcaṅgasamannāgatenāti appābādhāsāṭheyyasaddhāpaññāvīriyehi padhāniyaṅgehi samannāgatena.
“从那些田地所出”是指从那些田地出产的、应当由那些田地给予的谷物,意思是这样。在这里应当知道,洗脸这类工作就像能给出八罐谷物的田地,咀嚼和进食这类工作就像能给出十六罐谷物的田地,这是从轻重的角度来说的。然而,由此所产生的苦,以及其他各种苦,都通过三十二身分的作意而止息,所以说“应当就在此处造业”。所谓“到此为止”,是指在一日之中三十次安立作意。巴利
Uṭṭhānakadāyanti tehi khettehi uṭṭhānakaṃ, tehi dātabbadhaññanti attho. Ettha ca aṭṭhakumbhadāyakakhettaṃ viya mukhadhovanakiccaṃ, soḷasakumbhadāyakaṃ viya khādanabhuñjanakiccaṃ daṭṭhabbaṃ lahukagarukabhāvato. Tato pana yaṃ dukkhaṃ nibbattati, taṃ aññañca dvattiṃsākāramanasikārena ca nivattatīti āha ‘‘ettheva kammaṃ kātabba’’nti. Ettāvatāti ekadivasaṃ tiṃsa vāre manasikāraṭṭhapanena.
把利息涨到一千倍、把债务算好,这就是“做成千倍利息”。所谓“应当取回”,是因为“取回”指的就是利息。所谓“以清净心”,就是用远离掉举等烦恼的心。对头发等身体部分直到皮肤生起贪著的人,把极薄的皮执取为“皮肤”,于是就想“我的皮肤颜色像黄金一样”等等,由此生起贪著。巴利
Sahassuddhāraṃsādhetvāti sahassavaḍḍhitaṃ iṇaṃ yojetvā. Uddharitabboti uddhāroti hi vaḍḍhi vuccatīti. Suddhacittenāti vikkhepādikilesavirahitacittena. Kesādīsu tace rajjantā succhavicammaṃ tacoti gahetvā ‘‘suvaṇṇādivaṇṇo me taco’’tiādinā rajjanti.
在这两者当中,并不会真的走上同一条路,意思是它们会各自用各种方式逃走。在这里应当明白,三十二身分作为贪等烦恼的依托,就像盗贼一样,只会带来损害。巴利
Tesu dve ekamaggaṃ paṭipajjamānā nāma na hontīti yathā tathā vā palāyantīti attho. Tattha rāgādivatthubhāvena dvattiṃsākārānaṃ corasadisatā anatthāvahatā daṭṭhabbā.
业本身就是达到殊胜境界的依处,所以修习被称为业处。因此说“作意的人达到安止”。或者说,业之修习的依处是所缘,因为它以成为安止所缘的方式而达到安止,所以这样说。巴利
Kammameva visesādhigamassa ṭhānanti kammaṭṭhānaṃ bhāvanā vuccati. Tenāha ‘‘manasikarontassa appanaṃ pāpuṇātī’’ti. Kammassa vā bhāvanāya ṭhānaṃ ārammaṇaṃ appanārammaṇabhāvūpagamanena appanaṃ pāpuṇātīti vuttaṃ.
“慢生者”这个说法,是通过具有超越能力的关联,来显示它缺乏寂止。因为心也是这样,它在种种所缘中增长,就应当显示为缺乏寂止。巴利
Mānajātikoti etena laṅghanasamatthatāyogena upasamarahitataṃ dasseti. Cittampi hi tathā nānārammaṇesu vaḍḍhitaṃ upasamarahitanti dassetabbanti.
“手里拿着的问题事本身很普通”,这句话是针对《清净道论》里说过的话而说的。因为在那里面确实这样说过:巴利
Hatthe gahitapañhavatthu pākatikamevāti visuddhimagge vuttataṃ sandhāyāha. Tattha hi vuttaṃ –
据说,摩罗迦长老拉着长部诵者无畏长老的手,说:“贤友无畏,你先把这个学一学。”然后说:“摩罗迦长老在三十二身分中,是三十二个初禅的获得者。如果他夜里入一个,白天入一个,那么半个多月后就能再次入定;如果他每天只入一个,那么一个多月后就能再次入定。”巴利
‘‘Mālakatthero kira dīghabhāṇakaabhayattheraṃ hatthe gahetvā ‘āvuso abhaya, imaṃ tāva pañhaṃ uggaṇhāhī’ti vatvā āha ‘mālakatthero dvattiṃsakoṭṭhāsesu dvattiṃsapaṭhamajjhānalābhī, sace rattiṃ ekaṃ, divā ekaṃ samāpajjati, atirekaḍḍhamāsena puna sampajjati. Sace pana devasikaṃ ekameva samāpajjati, atirekamāsena puna sampajjatī’’’ti.
应当知道:此乃为了说明“对某一者作意时,另一者是各自分别作意的,共二十二种”这个道理,而作为例证引出来的。巴利
Idaṃ pana ekaṃ manasikarontassa ekaṃ pāṭiyekkaṃ manasikarontassa dvattiṃsāti etassa sādhanatthaṃ nidassanavasena ānītanti daṭṭhabbaṃ.
安住于无执取那一类——通过这句话,应当知道:就像住在支提山的大提舍长老,以及僧护长老的侍者沙弥那样,对于那些能够安立于无执取那一类并加以把握的人,即使是在活着的身体上,依靠十种不净的修法,近行定也已经显现、达到了。然而,当依据“于其身有”之说,以有情的方式去执取头发等时,就像在“此身”中,在没有执取有情、已经摧破我执所依的地方,对于始终现前而且清清楚楚的自身身体,不净的显现是有的;但在那里(外在的尸体上)却不是这样。因此,那里没有达到安止,只有过患随观生起。基于这个意思,所以说“应当知道,所谓不净随观,其实就是观修”。巴利
Anupādinnakapakkhe ṭhitānīti etena cetiyapabbatavāsī mahātissatthero viya, saṅgharakkhitattherupaṭṭhākasāmaṇero viya ca anupādinnakapakkhe ṭhapetvā gahetuṃ sakkontassa dasavidhāsubhavasena jīvamānakasarīrepi upaṭṭhite upacārappatti dassitā hotīti veditabbā. ‘‘Atthissa kāye’’ti pana sattavasena kesādīsu gayhamānesu yathā ‘‘imasmiṃ kāye’’ti satta-ggahaṇarahite ahaṃkāravatthumhi viddhastāhaṃkāre sadā sannihite pākaṭe ca attano kāye upaṭṭhānaṃ hoti, na tathā tatthāti appanaṃ appattā ādīnavānupassanāva tattha hotīti adhippāyenāha ‘‘asubhānupassanāsaṅkhātā pana vipassanābhāvanā hotīti veditabbā’’ti.
357 最初阶段的亲近依止叫“亲近”,令其增长叫“修习”,一再地去做叫“多作”——这就是它们之间的差别。巴利
357. Ādimhi sevanā āsevanā, vaḍḍhanaṃ bhāvanā, punappunaṃ karaṇaṃ bahulīkammanti ayametesaṃ viseso.
362 通过遍知所依,就是通过遍知作为贪欲和忧恼所依处的身体来了知它。已令趋至,意思是已令到达;而那个意思也就是被摧毁,所以说已摧毁。已安置于不生起之中,也是已令趋至的意思,应当知道这个含义是依据词源规则而说的。已令灭除终结,意思是这些现在应当做的终结已经不存在了,所以叫灭除终结,已令成为这样的状态,就是它的意思。业处:业本身就是获得殊胜成就的所在,所以叫业处;或者说,在业中安住、修习的启动,叫业处。而这个业处就是随观,所以说随观的业处,意思是随观所说的内容。巴利
362.Vatthupariññāyāti abhijjhādomanassānaṃ vatthubhūtassa kāyassa parijānanena. Appitāti gamitā, sā ca vināsitatāti āha ‘‘vināsitā’’ti. Appavattiyaṃ ṭhapitātipi appitāti ayamattho niruttisiddhiyā vuttoti daṭṭhabbo. Vigatantā katāti idāni kātabbo anto etesaṃ natthīti vigatantā, evaṃbhūtā katāti attho. Kammameva visesādhigamassa ṭhānaṃ kammaṭṭhānaṃ, kamme vā ṭhānaṃ bhāvanārambho kammaṭṭhānaṃ, tañca anupassanāti āha ‘‘anupassanāya kammaṭṭhāna’’nti, anupassanāya vuttanti adhippāyo.
受随观的详细解释巴利
Vedanānupassanāniddesavaṇṇanā
363 363. 正知者的感受,就是有正知的感受。称为“所依”,是指乐等所缘;因此应当这样理解这个复合词:所依是它的所缘,即“所依所缘”。“只是世俗的说法”——这句话表明,“我感受乐受”这种说法只是世俗层面的表达而已。巴利
363. Sampajānassa vediyanaṃ sampajānavediyanaṃ. Vatthunti sukhādīnaṃ ārammaṇamāha, tena vatthu ārammaṇaṃ etissāti vatthuārammaṇāti samāso daṭṭhabbo. Vohāramattaṃ hotīti etena ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti idaṃ vohāramattena vuttanti dasseti.
把精进和定结合起来,意思是:由于安忍精进特别强,为了让两者平衡,就把它们一起结合起来。“与无碍解俱”,就是与出世间无碍解一起。或者也可以这样理解:对于世间无碍解,在念生起的时候,针对它在那一境界中的能力,所以说“与无碍解俱”。“等首”,意思是成为等首之后,在省察的次第中,于紧接着的那一阶段般涅槃。在《大念处经》里是按简略作意来说的,在《罗睺罗教诫经》《界分别经》等里则是按详细作意来说的。巴利
Vīriyasamādhiṃ yojetvāti adhivāsanavīriyassa adhimattatāya tassa samatāya ubhayaṃ saha yojetvā. Saha paṭisambhidāhīti lokuttarapaṭisambhidāhi saha. Lokiyānampi vā sati uppattikāle tattha samatthataṃ sandhāya ‘‘saha paṭisambhidāhī’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Samasīsīti vārasamasīsī hutvā paccavekkhaṇavārassa anantaravāre parinibbāyīti attho. Saṅkhepamanasikāravasena mahāsatipaṭṭhāne, vitthāramanasikāravasena rāhulovādadhātuvibhaṅgādīsu.
“触为第五”中的“唯”字,说明在所说的三种门中,摄取的相同性。因为确定名色是这里要表达的意思,为了显示对色的无余摄取,所以说“所依名为业生身”,而不是说眼等六种所依。然而为了成立业生身作为所依的性质,引用了经文:“而我此识,依于此,系缚于此。”巴利
Phassapañcamakeyevāti eva-saddena vuttesu tīsupi mukhesu pariggahassa samānataṃ dasseti. Nāmarūpavavatthānassa adhippetattā niravasesarūpapariggahassa dassanatthaṃ ‘‘vatthu nāma karajakāyo’’ti āha, na cakkhādīni chavatthūnīti. Karajakāyassa pana vatthubhāvasādhanatthaṃ ‘‘idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ, ettha paṭibaddha’’nti (dī. ni. 1.235; ma. ni. 2.252) suttaṃ ābhataṃ.
触和识对某些人是明显的。针对那些不明显的,他说:“因为确实或以触为缘……中略……不明显。”然而,对那些人以及其他一切应当调伏的人,受是明显的,所以说:“然而以受为缘,成为明显。”所谓“百炼酥油”,就是把酥油反复熔化一百次,每次投入水中再取出,然后取得的酥油。巴利
Phassaviññāṇānaṃ pākaṭatā kesañci hotīti yesaṃ na hoti, te sandhāyāha ‘‘phassavasena vā hi…pe… na pākaṭaṃ hotī’’ti. Tesaṃ pana aññesañca sabbesaṃ veneyyānaṃ vedanā pākaṭāti āha ‘‘vedanāvasena pana pākaṭaṃ hotī’’ti. Satadhotasappi nāma satavāraṃ vilāpetvā vilāpetvā udake pakkhipitvā uddharitvā gahitasappi.
把“分离出来”的意思,就是从四蕴的聚集中单独抽出来。在《大念处经》等经典里,有些地方先讲色业处,然后再以受为切入点,把非色业处分离出来加以说明。有些地方则只以受为切入点,从非色聚、从知遍知所遍知,或者从色与非色聚中,把非色业处分离出来加以说明。在那些地方,如果前面已经说过知遍知,那就已经包含在内了;如果没有说过,就应当知道,这是针对受的所缘,对未载入圣典的色业处只作了简略说明,因此说色业处是先被讲述的。巴利
Vinivattetvāti catukkhandhasamudāyato visuṃ uddharitvā. Mahāsatipaṭṭhānasuttādīsu katthaci paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ vatvā pacchā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena vinivattetvā dassitaṃ. Katthaci arūpakammaṭṭhānaṃ eva vedanāvasena arūparāsito, ñātapariññāya pariññātato vā rūpārūparāsito vā vinivattetvā dassitaṃ. Tatthāpi yesu paṭhamaṃ ñātapariññā vuttā, tesu tadantogadhaṃ . Yesu na vuttā, tesu ca vedanāya ārammaṇamattaṃ saṃkhittaṃ pāḷianāruḷhaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ sandhāya rūpakammaṭṭhānassa paṭhamaṃ kathitatā vuttāti veditabbā.
以“意识所识知的可意、可爱诸法”等这种方式所说的六种依家之喜,只有对五欲功德观察其乐味的人才会有,所以说“依止五欲功德之味的六种依家喜受”。巴利
‘‘Manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantāna’’ntiādinā (ma. ni. 3.306) nayena vuttaṃ chagehassitasomanassaṃ pañcakāmaguṇesu assādānupassino eva hotīti āha ‘‘pañcakāmaguṇāmisanissitā cha gehassitasomanassavedanā’’ti.
心随观的详细解释巴利
Cittānupassanāniddesavaṇṇanā
365 与烦恼相应的诸法,即使与某些烦恼脱离了关系,但由于它们与那些相应的烦恼在杂染性质上相似,所以仍然是被杂染的,并不会因为与其他烦恼脱离就成了清净的。因此说“不成为后句”。所谓“两种”,是为了特别区分与有贪、有嗔不同的情况。由于不适合作为观照的对象,所以说“这里根本没有机会”。巴利
365. Kilesasampayuttānaṃ dhammānaṃ kehici kilesehi vippayogepi sati yehi sampayuttā, tehi saṃkilesabhāvena sadisehi saṃkiliṭṭhattā itarehipi na visuddhatā hotīti āha ‘‘na pacchimapadaṃ bhajantī’’ti. Duvidhanti visuṃ vacanaṃ sarāgasadosehi visiṭṭhaggahaṇatthaṃ. Avipassanupagattā ‘‘idha okāsova natthī’’ti vuttaṃ.
法随观的详细解释巴利
Dhammānupassanāniddeso
Ka. 盖章的解说巴利
Ka. nīvaraṇapabbavaṇṇanā
367 黑与白不会同时存在,因为在认知发生的时候它们并不存在,所以(论师)说“依惯常的现行”。巴利
367. Kaṇhasukkānaṃ yuganaddhatā natthīti pajānanakāle abhāvā ‘‘abhiṇhasamudācāravasenā’’ti āha.
“净”也指欲贪。因为它以自己的执取方式被称为“净”,又因为它成为以同样方式生起的其他欲贪的相,所以也称为“相”。对所求的利益安乐来说,不能作为正确方法的作意,就是非方便作意。在那里,也就是在两种净相中——应当成就的净相和作为所缘的净相。巴利
Subhampīti kāmacchandopi. So hi attano gahaṇākārena ‘‘subha’’nti vuccati, tenākārena pavattamānakassa aññassa kāmacchandassa nimittattā ‘‘nimitta’’nti cāti. Ākaṅkhitassa hitasukhassa anupāyabhūto manasikāro anupāyamanasikāro. Tatthāti nipphādetabbe ārammaṇabhūte ca duvidhepi subhanimitte.
不净,也指不净禅那。不过应当知道,它是在十种不净以及毛发等(所缘)上生起的。因为在《耆利摩难陀经》中说,对毛发等的想就是不净想。应当知道,在这里,为了毫无遗漏地显示,所以展示了四种非如理作意和如理作意。其中,在这里所指的是对不净的(所缘)将不净视为净、将不净视为不净,或者因为其余(作意)也随顺于此。巴利
Asubhampīti asubhajjhānampi. Taṃ pana dasasu asubhesu kesādīsu ca pavattaṃ daṭṭhabbaṃ. Kesādīsu hi saññā asubhasaññāti girimānandasutte vuttāti. Ettha catubbidhassapi ayonisomanasikārassa yonisomanasikārassa ca dassanaṃ niravasesadassanatthaṃ katanti veditabbaṃ. Tesu pana asubhe subhanti asubhanti ca manasikāro idhādhippeto, tadanukulattā vā itarepīti.
他们说:对饮食知量的人,因为昏沉睡眠无法压倒他,欲贪就找不到可乘之机,因此被断除。不过,依靠饮食,他能生起对食物的厌逆想,能观察所吃食物转变后的状态、它所依赖的基础、以及它生起的近因是不净等,也能观察身体依靠食物而维持等,这样他的欲贪就确实被断除了。按照阿毗达摩的理路,一切贪都属于欲贪盖,所以说“以阿罗汉道”。巴利
Bhojane mattaññuno thinamiddhābhibhavābhāvā otāraṃ alabhamāno kāmarāgo pahīyatīti vadanti. Bhojananissitaṃ pana āhārepaṭikūlasaññaṃ, tabbipariṇāmassa tadādhārassa tassa ca upanissayabhūtassa asubhatādidassanaṃ, kāyassa ca āhāraṭṭhitikatādidassanaṃ so uppādetīti tassa kāmacchando pahīyateva, abhidhammapariyāyena sabbopi lobho kāmacchandanīvaraṇanti āha ‘‘arahattamaggenā’’ti.
关于“限定、非限定、方向遍满”:依自己、师长、极亲爱者、朋友、中立者而修,就是限定;打破界限之后,就是非限定;依一个方向遍满而修,就是方向遍满。在修慈时应知道这些。或者,依寺院、街道、村落等而修,是限定方向遍满;没有寺院等指定对象,依东方等方向而修,是非限定方向遍满。这样,就两种修习方式而说“限定、非限定、方向遍满”。习取应知到近行为止,已习取之后的反复练习就是修习。其中,依“一切有情、有息者、生物、人、个体”这五种而修,每一种又以“愿无怨、无瞋、无恼、安乐自护”四种方式生起,所以有二十种非限定遍满慈。依“一切女人、男人、圣者、非圣者、天、人、堕恶趣者”这七类有情而修,有七种或二十八种限定遍满慈。依十方以方向分类而修,有十种方向遍满慈。或者,在每一方,以有情等、女人等、无怨等结合,应知有四百八十种非限定与限定遍满。巴利
Odissakānodissakadisāpharaṇānanti attagaruatippiyasahāyamajjhattavasena odissakatā, sīmābhede kate anodissakatā, ekadisāpharaṇavasena disāpharaṇatā mettāya uggahaṇe veditabbā. Vihāraracchāgāmādivasena vā odissakadisāpharaṇaṃ, vihārādiuddesarahitaṃ puratthimādidisāvasena anodissakadisāpharaṇanti evaṃ vā dvidhā uggahaṃ sandhāya ‘‘odissakānodissakadisāpharaṇāna’’nti vuttaṃ. Uggaho ca yāva upacārā daṭṭhabbo, uggahitāya āsevanā bhāvanā. Tattha ‘‘sabbe sattā pāṇā bhūtā puggalā attabhāvapariyāpannā’’ti etesaṃ vasena pañcavidhā, ekekasmiṃ ‘‘averā hontu, abyāpajjā, anīghā, sukhī attānaṃ pariharantū’’ti catudhā pavattito vīsatividhā vā anodhisopharaṇā mettā, ‘‘sabbā itthiyo purisā ariyā anariyā devā manussā vinipātikā’’ti sattodhikaraṇavasena pavattā sattavidhā, aṭṭhavīsatividhā vā odhisopharaṇā mettā, dasahi disāhi disodhikaraṇavasena pavattā dasavidhā ca disāpharaṇā mettā, ekekāya vā disāya sattādiitthiādiaverādiyogena asītādhikacatusatappabhedā anodhisoodhisopharaṇā veditabbā.
身体弯曲,是指身体以种种方式弯曲。巴利
Kāyavināmanāti kāyassa vividhena ākārena nāmanā.
在过量饮食时执取相,是指对过量饮食导致昏沉睡眠这件事执取相,意思是:吃这么多时,会成为昏沉睡眠的原因;吃那么多时,就不会成为——也就是对昏沉睡眠的原因和非原因加以执取。因为头陀支依靠精进,所以说“也依靠头陀支的适宜言论”。巴利
Atibhojane nimittaggāhoti atibhojane thinamiddhassa nimittaggāho, ‘‘ettake bhutte thinamiddhassa kāraṇaṃ hoti, ettake na hotī’’ti thinamiddhassa kāraṇākāraṇaggāhoti attho. Dhutaṅgānaṃ vīriyanissitattā āha ‘‘dhutaṅganissitasappāyakathāyapī’’ti.
恶作也是因为追悔已做和没做的事而现起的,它和掉举有相同的特征,本性就是不寂静,所以心的不寂静就被称为“掉举恶作”。巴利
Kukkuccampi katākatānusocanavasena pavattamānaṃ uddhaccena samānalakkhaṇaṃ avūpasamasabhāvamevāti cetaso avūpasamo ‘‘uddhaccakukkuccamevā’’ti vutto.
博学多闻的人,从文句和义理两方面去审察义理等内容时,心不会散乱;因为他按照教法去实践、随相应采取对治措施而进行,所以不会对已做和未做的事情产生追悔。因此说“以多闻也能断除掉举和恶作”。亲近长老能带来像长老那样的戒行,因为这能使心寂静,所以说能断除掉举和恶作。不过应当看到,这里并不是只看年纪大,而是说持律者能消除追悔,所以被称为善知识。巴利
Bahussutassa ganthato ca atthato ca atthādīni vicinantassa cetaso vikkhepo na hoti yathāvidhipaṭipattiyā yathānurūpapatikārappavattiyā katākatānusocanañcāti ‘‘bāhusaccenapi uddhaccakukkuccaṃ pahīyatī’’ti āha. Vuḍḍhasevitā ca vuḍḍhasīlitaṃ āvahatīti cetovūpasamakarattā uddhaccakukkuccappahānakāritā vuttā. Vuḍḍhataṃ pana anapekkhitvā vinayadharā kukkuccavinodakā kalyāṇamittā vuttāti daṭṭhabbā.
它住立于此,所以叫“所依处”;是疑的所依处,所以叫“疑所依处”。或者说,应当依止,所以叫“所依处”;疑应当依止在这些当中,所以叫“疑所依处”。巴利
Tiṭṭhati etthāti ṭhānīyā, vicikicchāya ṭhānīyā vicikicchāṭhānīyā. Ṭhātabbāti vā ṭhānīyā, vicikicchā ṭhānīyā etesūti vicikicchāṭhānīyā.
当然,靠多闻和不勤于提问,也能断除八事上的疑;但即便如此,因为其余一切疑都以对三宝的疑为根源,所以世尊说“围绕三宝”。在律中已得熟练自在的人,能断除“对学处有疑”所说的那种疑,所以说“在律中已得熟练自在的人也能”。对于具有以信入为名的胜解、并且这种胜解很多的人,也就是以信入为名的胜解而多所胜解的人,应当知道,胜解就是生起这种胜解。或者,以信倾向,就是胜解。巴利
Kāmaṃ bahussutatāparipucchakatāhi aṭṭhavatthukāpi vicikicchā pahīyati, tathāpi ratanattayavicikicchāmūlikā sesavicikicchāti katvā āha ‘‘tīṇi ratanāni ārabbhā’’ti. Vinaye pakataññutā ‘‘sikkhāya kaṅkhatī’’ti (dha. sa. 1008; vibha. 915) vuttāya vicikicchāya pahānaṃ karotīti āha ‘‘vinaye ciṇṇavasībhāvassapī’’ti. Okappaniyasaddhāsaṅkhātaadhimokkhabahulassāti anupavisanasaddhāsaṅkhātaadhimokkhena adhimuccanabahulassa. Adhimuccanañca adhimokkhuppādanamevāti daṭṭhabbaṃ. Saddhāya vā ninnatā adhimutti.
觉支品注释巴利
Kha. bojjhaṅgapabbavaṇṇanā
因为蕴等经典的含义就是蕴等的含义,所以(注释者)说“以蕴……中略……观之依义遍问为多”。借此表明:脱离经典文句的提问,并不像依义反复请问那样能导向智慧的生起。巴利
Khandhādipāḷiyā attho khandhādīnaṃ atthoti katvā āha ‘‘khandha…pe… vipassanānaṃ atthasannissitaparipucchābahulatā’’ti. Tena pāḷimuttakapucchā na tathā paññāsaṃvattanikā, yathā atthapaṭipucchāti dasseti.
因为愚钝,精进等就像火焰等当中的水界等一样,被说成无法胜任各自该做的事。巴利
Mandattā aggijālādīsu āpodhātuādīnaṃ viya vīriyādīnaṃ sakicce asamatthatā vuttā.
有人说,他在取出钵的时候听到了那句话,这是靠具备五种神通而以天耳听到的。巴利
Pattaṃ nīharantova taṃ sutvāti ettha pañcābhiññattā dibbasotena assosīti vadanti.
所谓“没有净信的爱”,就是指没有那种被称为净信的爱。就像驴背上的粗尘显得格外粗糙一样,这是因为它极其粗糙,所以说它和那种情况相似。巴利
Pasādasinehābhāvenāti pasādasaṅkhātassa sinehassa abhāvena. Gadrabhapiṭṭhe lūkharajo lūkhataro hutvā dissatīti atilūkhatāya taṃsadise.
通过悚惧与净信来激励、令欢喜,就是使人振奋、令人满足。巴利
Saṃvejanapasādanehi tejanaṃ tosanañca sampahaṃsanāti.
按止观和纯观来说,第一者(身随观)以及其余几种之所以这样讲,理由就是如此。与道相应的念,从它的来源说,叫做身随观。这样,开示到目前为止是立足于“人”来说的。也就是说,把身随观等按来源加以区分之后所讲的念处开示,是立足于“人”来讲的,这就是这里的含义。因为不能说一个人同时具备多种(念),否则就会犯“一刹那间生起多种念”的过失。但是,当针对“人”来说明已经确定作用的各种法时,由于作用不同,即使是一念也可以有多个名称。为了说明这一点,所以说“然于身”等。正如人的作用其实就是法,所以按法的差别而有身随观等“人”的差别;但法的作用并不是法,所以不按法的差别而有它的差别。因此,同一个念,作为断除四种颠倒者,在道中成就,由于断除它们的作用不同,便以无别体而获得四个名称,这就是这里的意趣。巴利
Samathavipassanāsuddhavipassanāvasena paṭhamassa itaresañca kathitattāti attho. Maggasampayuttā sati kāyānupassanā nāmāti āgamanavasena vuttaṃ. Evaṃ tāva desanā puggale tiṭṭhatīti kāyānupassīādīnaṃ āgamanavasena visesetvā vuttā satipaṭṭhānadesanā puggale tiṭṭhatīti attho. Na hi sakkā ekassa anekasamaṅgitā vattuṃ ekakkhaṇe anekasatisambhavāvabodhapasaṅgā, puggalaṃ pana āmasitvā sakiccaparicchinne dhamme vuccamāne kiccabhedena ekissāpi satiyā anekanāmatā hotīti dassento ‘‘kāye panā’’tiādimāha. Yathā hi puggalakiccaṃ dhammā evāti dhammabhedena kāyānupassīādipuggalabhedova hoti, na evaṃ dhammassa dhammo kiccanti na dhammabhedena tassa bhedo, tasmā ekāva sati catuvipallāsappahānabhūtā magge samiddhā anatthantarena tappahānakiccabhedena cattāri nāmāni labhatīti ayamettha adhippāyo.
2. 阿毗达摩分别注释巴利
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
374 374. 在《阿毗达摩分别》中,先以“比丘如何于身随观身而住?在此,比丘于某时……略……迟钝通,于身随观身,于彼时所有之念”等语句,依来源差别而分别宣说诸念处,将其安立于个人之后加以开示;接着又以“其中,什么是念处?在此,比丘于某时……略……迟钝通……于彼时所有之念”等语句,不涉及个人,也不作来源差别,而以成就四种作用的一念来说纯粹念处之理。这就是此处两种理趣的差别。巴利
374. Abhidhammabhājanīye ‘‘kathañca bhikkhu kāye kāyānupassī viharati? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye…pe… dandhābhiññaṃ kāye kāyānupassī, yā tasmiṃ samaye satī’’tiādinā āgamanavasena visesitāni satipaṭṭhānāni puggale ṭhapetvā desetvā puna ‘‘tattha katamaṃ satipaṭṭhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye…pe… dandhābhiññaṃ…pe… yā tasmiṃ samaye satī’’tiādinā puggalaṃ anāmasitvā āgamavisesanañca akatvā catukiccasādhakekasativasena suddhikasatipaṭṭhānanayo vuttoti ayamettha nayadvaye viseso.