第七 念处分别显示巴利原文
7. Satipaṭṭhānavibhaṅgo
1. 依经分别显示巴利原文
1. Suttantabhājanīyaṃ
举示段落注释显示巴利原文
Uddesavāravaṇṇanā
355 355.“三种念处”一词,意在揭示“念处”一词的意义,而非在此巴利文中说明“念处”一词的意义。因为,在“初”等词中,“念境”等词即已包含了“触集故受集,名色集故心集,作意集故法集”(《相应部》5.408)等经文中被称为“念处”的念境之说明。同样,为了显示《无碍解道》及其他剩余经文的意义,也应将“初”等词视作如此。即便在修习布施等时,色等与遍等也可成为念的住处,为了遮止这种理解,故说“精勤的住处”。因为“pa”字是一个表示精勤意义的指示词。显示巴利原文
355.Tayosatipaṭṭhānāti satipaṭṭhāna-saddassa atthuddhāraṃ karoti, na idha pāḷiyaṃ vuttassa satipaṭṭhāna-saddassa atthadassanaṃ. Ādīsu hi satigocaroti ādi-saddena ‘‘phassasamudayā vedanānaṃ samudayo, nāmarūpasamudayā cittassa samudayo, manasikārasamudayā dhammānaṃ samudayo’’ti (saṃ. ni. 5.408) satipaṭṭhānanti vuttānaṃ satigocarānaṃ dīpake suttappadese saṅgaṇhāti. Evaṃ paṭisambhidāpāḷiyampi avasesapāḷippadesadassanattho ādi-saddo daṭṭhabbo. Dānādīnipi karontassa rūpādīni kasiṇādīni ca satiyā ṭhānaṃ hotīti taṃnivāraṇatthamāha ‘‘padhānaṃ ṭhāna’’nti. Pa-saddo hi padhānatthadīpakoti adhippāyo.
“圣”即指圣者、最上者——正自觉者。“此处”是指在此《六处分别经》中。因为这是以经的一部分来指代整部经。此处:显示巴利原文
Ariyoti ariyaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhamāha. Etthāti etasmiṃ saḷāyatanavibhaṅgasutteti attho. Suttekadesena hi suttaṃ dasseti. Tattha hi –
“有三种念处,圣者……是为应受。”这话确实已说,但依何而说呢?比丘们,在此,导师出于悲悯、利益,依悲悯为弟子说法:“这是为了你们的利益,这是为了你们的安乐。”而他的弟子不听从,不倾耳,不现起智心,又偏离导师的教诫而行。比丘们,于此,如来既不感到悦意,也不感受不悦意,无漏而住,具念、正知。比丘们,这是第一种念处,圣者……是为应受。显示巴利原文
‘‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo…pe… arahatīti iti kho panetaṃ vuttaṃ, kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya ‘idaṃ vo hitāya idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhāpenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ. Yadariyo…pe… arahati.
“再者,比丘们,导师……这是为了你们的安乐。”他的弟子中,有一部分不听从……偏离而行;有一部分听从……不偏离导师的教诫而行。比丘们,于此,如来既不感到悦意,也不感受悦意;既不感到不悦意,也不感受不悦意。舍弃悦意与不悦意两者之后,平等而住,具念、正知。比丘们,这是第二种……显示巴利原文
‘‘Puna caparaṃ bhikkhave satthā…pe… idaṃ vo sukhāyāti. Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti…pe… vattanti. Ekacce sāvakā sussūsanti …pe… na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva attamano hoti, na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti. Na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti. Attamanatañca anattamanatañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, dutiyaṃ…pe….
“再者,……这是为了你们的安乐。”他的弟子们听从……不偏离而行。比丘们,于此,如来感到悦意,也感受悦意,无漏而住,具念、正知。比丘们,这是第三种。”(《中部》3.311)显示巴利原文
‘‘Puna caparaṃ…pe… sukhāyāti. Tassa sāvakā sussūsanti…pe… vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato attamano ceva hoti, attamanatañca paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, tatiya’’nti (ma. ni. 3.311) –
如是,因对反感与随顺无所漏著,因恒常现起念,因超越此二者,故称为念处。据说,唯有诸佛恒常现起念,独觉佛等则不然。显示巴利原文
Evaṃ paṭighānunayehi anavassutatā, niccaṃ upaṭṭhitasatitā, tadubhayavītivattatā satipaṭṭhānanti vuttā. Buddhānameva kira niccaṃ upaṭṭhitasatitā hoti, na paccekabuddhādīnanti.
“pa”音表示开始,而开始即是转起,故说“应令转起之义”。以念为工具而应被建立的住处,即是念处。事实上,精通音声者认为,以“多言”的方式表示业处之义,同样也表示作者之义,因此在第三种方式中说:“建立故为住处”。在此,“pa”音表示强化之义、跳入之义,故说“进入、跳入而转起之义”。再者,为了说明“念”字与“住处”字的修习义,而说“或者……”等。由此可知,在前面的意义中,念与住处是作者之义。显示巴利原文
Pa-saddo ārambhaṃ joteti, ārambho ca pavattīti katvā āha ‘‘pavattayitabbatoti attho’’ti. Satiyā karaṇabhūtāya paṭṭhānaṃ paṭṭhāpetabbaṃ satipaṭṭhānaṃ. Ana-saddañhi bahulaṃ-vacanena kammatthaṃ icchanti saddavidū, tatheva kattuatthampi icchantīti puna tatiyanaye ‘‘patiṭṭhātīti paṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Tattha pa-saddo bhusatthaṃ pakkhandanaṃ dīpetīti ‘‘okkantitvā pakkhanditvā vattatīti attho’’ti āha. Puna bhāvatthe sati-saddaṃ paṭṭhāna-saddañca vaṇṇento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Tena purimatthe sati-saddo paṭṭhāna-saddo ca kattuatthoti viññāyati.
尤其是,身与受是味著的因,为断除它们,对粗、细的那些渴爱之处,以不净观、苦观等,对钝根与利根的渴爱行者是容易的,因此那些是他们的清净道。同样地,对于见,在心与法这些特殊的因当中,以无常随观、无我随观,对处于未极差别与极差别状态的那些法,为断除它们,对钝根与利根的见行者是容易的,因此那些是他们的清净道。利根的止乘者把握粗的所缘,不停止于该处,入禅定后出定,再把握受,故说“因不停止于粗的所缘”。观乘者的心则投入微细的心与法中,因此说这些随观是他们的清净道。显示巴利原文
Visesena kāyo ca vedanā ca assādassa kāraṇanti tappahānatthaṃ tesaṃ taṇhāvatthūnaṃ oḷārikasukhumānaṃ asubhadukkhatādassanāni mandatikkhapaññehi taṇhācaritehi sukarānīti tāni tesaṃ visuddhimaggoti vuttāni, evaṃ diṭṭhiyā visesakāraṇesu cittadhammesu aniccānattatādassanāni nātipabhedātipabhedagatesu tesu tappahānatthaṃ mandatikkhānaṃ diṭṭhicaritānaṃ sukarānīti tesaṃ tāni visuddhimaggoti. Tikkho samathayāniko oḷārikārammaṇaṃ pariggaṇhanto tattha aṭṭhatvā jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vedanaṃ pariggaṇhātīti āha ‘‘oḷārikārammaṇe asaṇṭhahanato’’ti. Vipassanāyānikassa sukhume citte dhammesu ca cittaṃ pakkhandatīti tadanupassanānaṃ taṃvisuddhimaggatā vuttā.
“对他们,在那里”:此处“在那里”一词与“为了断除”的意义相连接。五种欲功德主要于身中可得,因此身特为欲暴流的依处;因于有中执取乐而生起对有的味著,故受是有暴流的依处;因执取相续为密集,于心中生起我执,故心是见暴流的依处;因法的不可分析性与唯法性难以通达,故有痴,因此法是无明暴流的依处。所以,为了断除那些,只说了四种。苦受之随眠即嗔恚随眠,因此由苦苦、变易苦、行苦所构成的受特为嗔恚身结的依处;因于心中执取常,而有‘依戒得清净’等执著,故心是戒禁取的依处;若人不依名色分别而如实见‘有’,则有名为有见、无见的执取,因此法是其依处……因乐受的味著而不顾他世,生起‘无布施’等执取,故受是见取的依处。因执取相续为密集,于有贪等心中生痴,故心是痴行的依处;因不觉知法的自性而有怖畏,故法是怖畏行的依处……至于未言及者,应依所说的方法类推其依处性。显示巴利原文
Tesaṃ tatthāti ettha tattha-saddassa pahānatthanti etena yojanā. Pañca kāmaguṇā savisesā kāye labbhantīti visesena kāyo kāmoghassa vatthu, bhave sukhaggahaṇavasena bhavassādo hotīti bhavoghassa vedanā, santatighanaggahaṇavasena citte attābhiniveso hotīti diṭṭhoghassa cittaṃ, dhammavinibbhogassa dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā sammoho hotīti avijjoghassa dhammā, tasmā tesu tesaṃ pahānatthaṃ cattārova vuttā, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetīti dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā visesena byāpādakāyaganthassa vatthu, citte niccaggahaṇavasena sassatassa attano sīlena suddhītiādiparāmasanaṃ hotīti sīlabbataparāmāsassa cittaṃ, nāmarūpaparicchedena bhūtaṃ bhūtato apassantassa bhavavibhavadiṭṭhisaṅkhāto idaṃsaccābhiniveso hotīti tassa dhammā…pe… sukhavedanāssādavasena paralokanirapekkho ‘‘natthi dinna’’ntiādiparāmāsaṃ uppādetīti diṭṭhupādānassa vedanā. Santatighanaggahaṇavasena sarāgādicitte sammoho hotīti mohāgatiyā cittaṃ, dhammasabhāvānavabodhena bhayaṃ hotīti bhayāgatiyā dhammā…pe… avuttānaṃ vuttanayena vatthubhāvo yojetabbo.
依“由食集而有身集,由触集而有受集”(《相应部》5.408),以及“由行缘识,由识缘名色”(《中部》3.126;《相应部》2.1;《优陀那》1)等言教,作为身等集因的段食、触、意思、识食,由于遍知身等而被遍知,故说“为遍知四食”。所谓“论轨”,即依铜鍱洲师相传之注释方式。亦有人说,乃《导论》与《藏释》中说法者的连接方法。显示巴利原文
‘‘Āhārasamudayā kāyasamudayo, phassasamudayā vedanāsamudayo (saṃ. ni. 5.408), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti (ma. ni. 3.126; saṃ. ni. 2.1; udā. 1) vacanato kāyādīnaṃ samudayabhūtā kabaḷīkārāhāraphassamanosañcetanāviññāṇāhārā kāyādiparijānanena pariññātā hontīti āha ‘‘catubbidhāhārapariññattha’’nti. Pakaraṇanayoti tambapaṇṇibhāsāya vaṇṇanānayo. Nettipeṭakappakaraṇe dhammakathikānaṃ yojanānayotipi vadanti.
“依忆持”者,即以身等及善等法之持守为依。所谓“念”,即“依此而忆念、趣入”之义,于此义中,于一处涅槃之会合,即为一处会归。为说明此,故说“正如”等语。或者,因是入一涅槃之因,由同一性而为一念处体性,即为一处,于彼处会归、同分,即为一处会归。为说明入一涅槃之因性,故说“正如”等语。于此义中,应知忆持、一处、会归三者,是作为念处同一体性之因而说;于前义中,则是分别而说。或者,若“依忆持”为“依趣入”之义,则彼趣入即是会归,如此,若依会归而不依念字之义而说,则持守即是念,因无其他念字之义,故前者为念性之因,后者为同一性之因,即使于涅槃会归,这些亦皆为念处同一体性之因。显示巴利原文
Saraṇavasenāti kāyādīnaṃ kusalādidhammānañca dhāraṇatāvasena. Saranti gacchanti etāyāti satīti imasmiṃ atthe ekatte nibbāne samāgamo ekattasamosaraṇaṃ. Etadeva hi dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Ekanibbānappavesahetubhūto vā samānatāya eko satipaṭṭhānasabhāvo ekattaṃ, tattha samosaraṇaṃ taṃsabhāgatā ekattasamosaraṇaṃ. Ekanibbānappavesahetubhāvaṃ pana dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādimāha. Etasmiṃ atthe saraṇekattasamosaraṇāni saha satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇattena vuttānīti daṭṭhabbāni, purimasmiṃ visuṃ. Saraṇavasenāti vā gamanavasenāti atthe sati tadeva gamanaṃ samosaraṇanti samosaraṇe vā sati-saddatthavasena avuccamāne dhāraṇatāva satīti sati-saddatthantarābhāvā purimaṃ satibhāvassa kāraṇaṃ, pacchimaṃ ekabhāvassāti nibbānasamosaraṇepi sahitāneva tāni satipaṭṭhānekabhāvassa kāraṇāni.
“以十四种”:这是依据《大念处经》(《长部》2.372等;《中部》1.105等)中所说的入出息念等章节。同样地,对于“以五种法随观”也应如此理解。于此,应见各各念处修习威力如同仓库一般的相似性。因为这些确实是比丘的行境。如经中所说:“诸比丘,应行于自己祖父领域的行境。”(《相应部》5.372;《长部》3.80)显示巴利原文
Cuddasavidhenāti idaṃ mahāsatipaṭṭhānasutte (dī. ni. 2.372 ādayo; ma. ni. 1.105 ādayo) vuttānaṃ ānāpānapabbādīnaṃ vasena. Tathā pañcavidhena dhammānupassananti etthāpi daṭṭhabbaṃ. Ettha ca uṭṭhānakabhaṇḍasadisatā taṃtaṃsatipaṭṭhānabhāvanānubhāvassa daṭṭhabbā. Bhikkhugocarā hi ete. Vuttañhi ‘‘gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye’’tiādi (saṃ. ni. 5.372; dī. ni. 3.80).
以身随观等的行道而成为比丘,即是以“于身随观而住”等语显示比丘,因为这在比丘中是决定的。因此说“或因行道而显示比丘性”。显示巴利原文
Kāyānupassanādipaṭipattiyā bhikkhu hotīti bhikkhuṃ ‘‘kāyānupassī viharatī’’tiādinā dasseti bhikkhumhi taṃniyamato. Tenāha ‘‘paṭipattiyā vā bhikkhubhāvadassanato’’ti.
“应平等而行”:即舍弃身等的不平等行,以身等平等而行。由贪等寂止而成为寂静者,由调伏根门而成为调伏者,由四道的决定而成为决定者,由最胜行而成为梵行者。由放下身杖等而成为放下杖者。他这样的人,由于已断除恶、已平息恶、已破除烦恼等性质,应知被称为婆罗门等。显示巴利原文
Samaṃ careyyāti kāyādivisamacariyaṃ pahāya kāyādīhi samaṃ careyya. Rāgādivūpasamena santo, indriyadamanena danto, catumagganiyamena niyato, seṭṭhacāritāya brahmacārī. Kāyadaṇḍādioropanena nidhāya daṇḍaṃ. So evarūpo bāhitapāpasamitapāpabhinnakilesatāhi brāhmaṇādisamañño veditabbo.
身随观举示注释显示巴利原文
Kāyānupassanāuddesavaṇṇanā
“不混杂”是什么意思呢?受等也依止于此、系属于此,因此,虽然在身中也会涉及受等的随观,但这也正是“不将其混杂”的意思。为了遮止执取为有分(整体)、随通称而转、执取核心、执著,故将身以肢节来剖析,将肢节以发等来剖析,将发等以四大与所造色来剖析,而说“如是,于身中”等语。如同宫殿等是城市各部分的集合,执取有分者等也不会执取为有分。然而,或许有人对于“城”这个词语会随通称而转,因此为了说明对于士夫、女人等通称的随转,才说了这个城的譬喻。显示巴利原文
Asammissatoti vedanādayopi ettha sitā, ettha paṭibaddhāti kāye vedanādianupassanāpasaṅgepi āpanne tadamissatoti attho. Avayavīgāhasamaññātidhāvanasārādānābhinivesanisedhanatthaṃ kāyaṃ aṅgapaccaṅgehi, tāni ca kesādīhi, kesādike ca bhūtupādāyarūpehi vinibbhujjanto ‘‘tathā na kāye’’tiādimāha. Pāsādādinagarāvayavasamūhe avayavīvādinopi avayavīgāhaṃ na karonti. Nagaraṃ nāma koci attho atthīti pana kesañci samaññātidhāvanaṃ siyāti itthipurisādisamaññātidhāvane nagaranidassanaṃ vuttaṃ.
“彼所见”是什么意思呢?即见女人或男人。岂非以眼识并不能见到“女人”“男人”吗?确实不能。然而,基于“我见女人、我见男人”这种转起的想,而说“彼所见”。又或者,在邪见之中,以见所见到的那个东西,其实并非所见——也就是说,那个东西并不是色处,或者说那个所谓色处并不是色处。又或者,所谓见到发等四大与所造色集合的那个见解,那个并不是所见,或者说所见并非如所说的那样。“彼所见,彼不见”是什么意思呢?即指那个色处,或者说对于发等四大与所造色集合之见,以慧眼不能如实见到。显示巴利原文
Yaṃ passati itthiṃ vā purisaṃ vā, nanu cakkhunā itthipurisadassanaṃ natthīti? Saccaṃ natthi, ‘‘itthiṃ passāmi, purisaṃ passāmī’’ti pana pavattasaññāya vasena ‘‘yaṃ passatī’’ti vuttaṃ. Micchādassane vā diṭṭhiyā yaṃ passati, na taṃ diṭṭhaṃ, taṃ rūpāyatanaṃ na hoti, rūpāyatanaṃ vā taṃ na hotīti attho. Atha vā taṃ kesādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ diṭṭhaṃ na hoti, diṭṭhaṃ vā yathāvuttaṃ na hotīti attho. Yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passatīti yaṃ rūpāyatanaṃ, kesādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ vā diṭṭhaṃ, taṃ paññācakkhunā bhūtato na passatīti attho.
“非观他法”是什么意思呢?即非观其他体性,也就是说,不是观不净等之外的别相。为什么说“地身”呢?因为发等是地界,是法的集合,所以称之为身;或者,仅仅是为了具有种种差别、于全身相续转起的地界,从其集合的角度而称之为身。其他各处也是如此。显示巴利原文
Na aññadhammānupassīti na aññasabhāvānupassī, asubhādito aññākārānupassī na hotīti vuttaṃ hoti. Pathavīkāyanti kesādipathaviṃ dhammasamūhattā kāyoti vadati, lakkhaṇapathavimeva vā anekappabhedasakalasarīragataṃ pubbāpariyabhāvena pavattamānaṃ samūhavasena gahetvā kāyoti vadati, evaṃ aññatthāpi.
“内外”者,指内外诸法无有合为一所缘、无有同一所缘性之义;或指内外诸法无此合为一所缘之义。“于三有之烦恼”者,即三有境之烦恼义。显示巴利原文
Ajjhattabahiddhāti ajjhattabahiddhādhammānaṃ ghaṭitārammaṇaṃ ekato ārammaṇabhāvo natthīti attho, ajjhattabahiddhā dhammā vā ghaṭitārammaṇaṃ idaṃ natthīti attho. Tīsu bhavesu kilesānanti bhavattayavisayānaṃ kilesānanti attho.
“一切处有”者,即存在于一切处。因于一切沉没与掉举之心皆当希求,或一切于沉没与掉举时应修习之觉支皆以此法为所需,故名一切处有。“内缩”者,即内心沉没、懈怠之义。显示巴利原文
Sabbatthikanti sabbattha bhavaṃ. Sabbasmiṃ līne uddhaṭe ca citte icchitabbattā, sabbe vā līne uddhaṭe ca bhāvetabbā bojjhaṅgā atthikā etāyāti sabbatthikā. Antosaṅkhepoti antoolīyanā kosajjanti attho.
已说“无差别地断除二盖”,今为显示各别所说的断除差别,故说“差别地”。为显示不说“断除诸盖”而说“断除贪忧”的目的,故说“差别地”等语。以此显示身随观修习中,断除随顺、违逆等直接对立者的目的。“以身修习”者,即修习身随观。“以此”者,即由宣说断除随顺等语。显示巴利原文
Avisesena dvīhipi nīvaraṇappahānaṃ vuttanti katvā puna ekekena vuttappahānavisesaṃ dassetuṃ ‘‘visesenā’’ti āha, ‘‘vineyya nīvaraṇānī’’ti avatvā abhijjhādomanassavinayassa vā payojanaṃ dassento ‘‘visesenā’’tiādimāha. Kāyānupassanābhāvanāya ujuvipaccanīkānaṃ anurodhavirodhādīnaṃ pahānadassanañhi etassa payojananti. Kāyabhāvanāyāti kāyānupassanābhāvanā adhippetā. Tenāti anurodhādippahānavacanena.
一切处业处,即佛随念、慈、死随念与不净修习。此业处由瑜伽行者以念与正知而持守。它被称为一切处业处,因为须依念与正知之力,令其持守无有间断;或者说,此处以‘念’所表示的奢摩他,因它被纳入定蕴之中。显示巴利原文
Sabbatthikakammaṭṭhānaṃ buddhānussati mettā maraṇassati asubhabhāvanā ca. Satisampajaññena etena yoginā parihariyamānaṃ taṃ sabbatthikakammaṭṭhānaṃ vuttaṃ satisampajaññabalena avicchinnassa tassa pariharitabbattā, satiyā vā samatho vutto samādhikkhandhasaṅgahitattā.
受随观等举示注释显示巴利原文
Vedanānupassanādiuddesavaṇṇanā
然而,以“唯今于此”等语,显示应知的范围,即“于此应知此量”。“见与见”二者同义。“正见”即正确地观照。显示巴利原文
Kevalaṃ panidhātiādinā idha ettakaṃ veditabbanti veditabbaṃ paricchedaṃ dasseti. Addamadakkhīti dvepi ekatthā. Sammaddasoti sammā passako.
‘亦从乐与苦’:对于乐等受,若以智了知其住立与变异,则为乐;若无智了知其变异与住立,则为苦。因此,这三种受皆应从乐随观,也皆应从苦随观。这便是此处的含义。显示巴利原文
Sukhadukkhatopi cāti sukhādīnaṃ ṭhitivipariṇāmañāṇasukhatāya, vipariṇāmaṭṭhitiaññāṇadukkhatāya ca vuttattā tissopi ca sukhato tissopi ca dukkhato anupassitabbāti attho.
应当这样联系:“色等”一词,通指色等所缘、欲等增上、智等俱生、欲界等地之种种差别;善、不善、他们异熟、唯作之种种差别;以及有行、无行、有依处、无依处等种种差别。“空法”者,即于“法有、蕴有”等(《法集论》121)空门中所说的空性自性。“虽在此处”等语,是为显示前已断除者不应再说断除的责难;或者,这是就道心刹那而言,一处断除即于一切处断除,故不应各别而说。其中,前者以不同补特伽罗作答,后者以不同心刹那作答。因为于世间修习中,在身方面所断除者,于受等中并未得到镇伏。即便不现行,若未修习对治,彼处贪忧仍会不现行,因此仍应说其断除。或在两处,两者皆有可能,故应如此联系。一处断除,于其余处亦断除,这是就道念处修习而言;就世间修习而言,则是在一切处唯说不现行。因为“五蕴即世间”,于四处也如此说。显示巴利原文
Rūpādiārammaṇachandādiadhipatiñāṇādisahajātakāmāvacarādibhūminānattabhedānaṃ kusalākusalatabbipākakiriyānānattabhedassa ca ādi-saddena sasaṅkhārikāsaṅkhārikasavatthukāvatthukādinānattabhedānañca vasenāti yojetabbaṃ. Suññatādhammassāti ‘‘dhammā honti, khandhā hontī’’tiādinā (dha. sa. 121) suññatāvāre āgatasuññatāsabhāvassa vasena. Kāmañcetthātiādinā pubbe pahīnattā puna pahānaṃ na vattabbanti codanaṃ dasseti, maggacittakkhaṇe vā ekattha pahīnaṃ sabbattha pahīnaṃ hotīti visuṃ visuṃ na vattabbanti. Tattha purimacodanāya nānāpuggalaparihāro, pacchimāya nānācittakkhaṇikaparihāro. Lokiyabhāvanāya hi kāye pahīnaṃ na vedanādīsu vikkhambhitaṃ hoti. Yadipi na pavatteyya, na paṭipakkhabhāvanāya tattha sā abhijjhādomanassassa appavatti hotīti puna tappahānaṃ vattabbamevāti. Ubhayattha vā ubhayaṃ sambhavato yojetabbaṃ. Ekattha pahīnaṃsesesupi pahīnaṃ hotīti maggasatipaṭṭhānabhāvanaṃ, lokiyabhāvanāya vā sabbattha appavattimattaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Pañcapi khandhā loko’’ti hi catūsupi vuttanti.
身随观广释注释显示巴利原文
Kāyānupassanāniddesavaṇṇanā
356 以“一切种类”之言,总说中所昭示的内随观等种类及其方类,悉皆含摄。其中包含了十四种方式,以及《身至念经》中所说以发等颜色遍为所缘的四禅方式,乃至世间等方式,这些也都被含摄在内。因为在广释中,以单一方式的解说仅为举例,而实含摄一切种类;同时,亦因于外部之中亦有部分可得,如此而作,应作如是观。显示巴利原文
356. Sabbappakāravacanena uddese dassitā ajjhattādianupassanā pakārā ca gahitā. Tattha antogadhā cuddasa pakārā, kāyagatāsatisutte vuttā kesādivaṇṇakasiṇārammaṇacatukkajjhānappakārā, lokiyādippakārā cāti tepi gahitā eva. Niddese hi ekappakāraniddesena nidassanamattaṃ katanti, sabbappakāraggahaṇañca bāhiresupi ekadesasambhavato katanti daṭṭhabbaṃ.
“横向以皮为界限”:在此,发、毛、爪难道不是无皮界限的吗?而皮本身是有界限的。虽然如此,但因为以皮为界限者占多数,所以说“身以皮为界限”也并非不可。所谓“以皮为周边”,是指以皮为其界限──这句话本身已含摄了作为身之一部分的皮。而依附于皮的头发等,其根部入于皮中,因此也以皮为周边。由此应当了知,三十二种行相所遍及的一切身,皆以皮为周边。显示巴利原文
Tiriyaṃ tacaparicchinnanti ettha nanu kesalomanakhānaṃ atacaparicchinnatā tacassa ca atthīti? Yadipi atthi, tacaparicchinnabahulatāya pana tacaparicchinnatā na na hoti kāyassāti evaṃ vuttaṃ. Taco pariyanto assāti tacapariyantoti vuttoti etena pana vacanena kāyekadesabhūto taco gahito eva. Tappaṭibaddhā ca kesādayo tadanupaviṭṭhamūlā tacapariyantāva hontīti dvattiṃsākārasamūho sabbopi kāyo tacapariyantoti vuttoti veditabbo.
所谓“充满种种类别”,那些类别是指什么呢?为显此义:由种种类别说不净,故说发、毛等。他说:“这些发等即是行相”——行相即类别,二者同一意义。显示巴利原文
‘‘Pūraṃ nānappakārassā’’ti vuttaṃ, ke pana te pakārā? Yehi nānappakāraṃ asuci vuttanti kesā lomātiādi vuttanti imamatthaṃ dīpento āha ‘‘ete kesādayo ākārā’’ti. Ākārā pakārāti hi eko attho.
坐者直到由保持不动的坐姿所生的苦生起,只要一起身,便是一个坐的回合。能以七种方法而善于把握,这七种方法称为“把握善巧”,或指由此所生的智慧。显示巴利原文
Nisinnassa yāva aparipphandanisajjāmūlakaṃ dukkhaṃ uppajjati, yāvatā uṭṭhāti vā, tāva eko nisajjavāro. Yena vidhinā uggahe kusalo hoti, so sattavidho vidhi ‘‘uggahakosalla’’nti vuccati, taṃnibbattaṃ vā ñāṇaṃ.
由于地界占多数,故说将脑置于粪的末尾。然而此处:肉……乃至……肾……乃至……发,如此在肾等五组中,先说顺诵,再将逆诵与前述相联系。此逆诵,对于那些后文将分别以三、五日修习,并与前述合为六、五日修习者,应知是依始终而说。因为在顺逆诵中,逆诵为最后。或者,这也应知是另一种诵习方式。“手连锁”即指节。“相状通达”即不净相状通达,或界相状通达。显示巴利原文
Pathavīdhātubahulabhāvato matthaluṅgassa karīsāvasāne tantiāropanamāha. Ettha pana maṃsaṃ…pe… vakkaṃ…pe… kesāti evaṃ vakkapañcakādīsu anulomasajjhāyaṃ vatvā paṭilomasajjhāyo purimehi sambandho vutto. Svāyaṃ ye parato visuṃ tipañcāhaṃ, purimehi ekato tipañcāhanti chapañcāhaṃ sajjhāyā vakkhamānā, tesu ādiantadassanavasena vuttoti daṭṭhabbo. Anulomapaṭilomasajjhāyepi hi paṭilomasajjhāyo antimoti. Sajjhāyappakārantaraṃ vā etampīti veditabbaṃ. Hatthasaṅkhalikā aṅgulipanti. Lakkhaṇapaṭivedhassāti asubhalakkhaṇapaṭivedhassa, dhātulakkhaṇapaṭivedhassa vā.
自己的部分称为“同分”,依同分所作的区分即是“同分区分”,意指依自己身体部分中的头发等,从下方、上方、横向加以区分。显示巴利原文
Attano bhāgo sabhāgo, sabhāgena paricchedo sabhāgaparicchedo, heṭṭhuparitiriyantehi sakakoṭṭhāsikakesantarādīhi ca paricchedoti attho.
《界分别》(即《中部》第342节等处)是《普库萨提经》。所谓“以共通性”,仅此便已成就;然而取“一切”一词,是为了显示依颜色遍而成就四禅之奢摩他的共通性。显示巴利原文
Dhātuvibhaṅgo (ma. ni. 3.342 ādayo) pukkusātisuttaṃ. Sādhāraṇavasenāti ettakeneva siddhe sabba-ggahaṇaṃ vaṇṇakasiṇavasena catukkajjhānikasamathasādhāraṇattassa ca dassanatthaṃ.
“入与出”者,即应行道与应避道,这是其义。“于外种种所缘”者,于此,应知舍离身随观后,以净等而执取的发等,亦正是外种种所缘。如先前于一处作蹲踞,次第落于一切处而起身,不去边际处与起始处,即于处处所作之蹲踞而起身,这是其义。显示巴利原文
Okkamanavissajjananti paṭipajjitabbavajjetabbe maggeti attho. Bahiddhā puthuttārammaṇeti ettha kāyānupassanaṃ hitvā subhādivasena gayhamānā kesādayopi bahiddhā puthuttārammaṇānevāti veditabbā. Ukkuṭṭhukkaṭṭhiṭṭhāneyeva uṭṭhahitvāti pubbe viya ekattha katāya ukkuṭṭhiyā kamena sabbatālesu patitvā uṭṭhahitvā pariyantatālaṃ āditālañca agantvā tato tato tattha tattheva katāya ukkuṭṭhiyā uṭṭhahitvāti attho.
“增上心”:即止观之心。“已勤修者”:意为已相应、已运用者,即修习之义。“定相”:即能观之相,也就是定本身。“应作意”:即应于心而作,应令生起,这是其义。或者,定之因、所缘称为定相,应转向,这是其义。“有处”:此处有省略,谓彼心可能转向懈怠,有此转向之因,这是其义。或者,彼作意之心可能转向懈怠,此“处”即是因,这是其义。“且不破坏”:由于达到适业性而不具破坏的自性,这是其义。显示巴利原文
Adhicittanti samathavipassanācittaṃ. Anuyuttenāti yuttapayuttena, bhāventenāti attho. Samādhinimittaṃ upalakkhaṇākāro samādhiyeva. Manasi kātabbanti citte kātabbaṃ, uppādetabbanti attho. Samādhikāraṇaṃ vā ārammaṇaṃ samādhinimittaṃ āvajjitabbanti attho. Ṭhānaṃ atthīti vacanaseso, taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyya, etassa saṃvattanassa kāraṇaṃ atthīti attho. Taṃ vā manasikaraṇaṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti etassa ṭhānaṃ kāraṇanti attho. Na ca pabhaṅgūti kammaniyabhāvūpagamanena ca pabhijjanasabhāvanti attho.
“Ālimpeti”意为点燃、燃烧。“Tañca”指那个名为装饰与华丽的意义、目的。“Assa”指金匠的,即他体验、成就、完成。或者,指金子的,金匠体验、达到那金子的目的。显示巴利原文
Ālimpetīti ādīpeti jāleti. Tañcāti taṃ piḷandhanavikatisaṅkhātaṃ atthaṃ payojanaṃ. Assāti suvaṇṇakārassa anubhoti sambhoti sādheti . Assa vā suvaṇṇassa taṃ atthaṃ suvaṇṇakāro anubhoti pāpuṇāti.
“Abhiññāya”:指以神通智等证知应被神通证知的——即神通之体验等。若人对此有现量,他即是证人;证人之性即作证之能,故说为有作证性。或者,“sakkhibhabbo”意为既是证人又有能力者。因为此人于神通等有能,且于其中为证人,故名“sakkhibhabbo”;其状态为“sakkhibhabbatā”,他达到此状态。“Āyatane”:指当有前因等条件时。显示巴利原文
Abhiññāya iddhividhādiñāṇena sacchikaraṇīyassa iddhividhapaccanubhavanādikassa abhiññāsacchikaraṇīyassa. Paccakkhaṃ yassa atthi, so sakkhi, sakkhino bhabbatā sakkhibhabbatā, sakkhibhavanatāti vuttaṃ hoti. Sakkhi ca so bhabbo cāti vā sakkhibhabbo. Ayañhi iddhividhādīnaṃ bhabbo, tattha ca sakkhīti sakkhibhabbo, tassa bhāvo sakkhibhabbatā, taṃ pāpuṇāti. Āyataneti pubbahetādike kāraṇe sati.
“Sītibhāvaṃ”意指涅槃,或指烦恼躁动的止息。“Sampahaṃseti”指以平等相续之心,由彼相续而生的慧令其满足、策励。或者,当心无味著、不投入修习时,观察生、老等可悚惧之事,令心欢喜、策励。显示巴利原文
Sītibhāvanti nibbānaṃ, kilesadarathavūpasamaṃ vā. Sampahaṃsetīti samapavattaṃ cittaṃ tathāpavattiyā paññāya toseti uttejeti. Yadā vā nirassādaṃ cittaṃ bhāvanāya na pakkhandati, tadā jātiādīni saṃvegavatthūni paccavekkhitvā sampahaṃseti samuttejeti.
横向彼此分隔,如何?即没有两根毛长在一起。“Āsayo”意为依止处,“paccayo”意为缘,即增上。显示巴利原文
Tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā, kathaṃ? Dve kesā ekato natthīti. Āsayoti nissayo, paccayoti attho.
“爪横向彼此分隔”是就各自安立之相而说。为显示同一意义,故说“没有两个爪在一起”。显示巴利原文
Nakhā tiriyaṃ aññamaññena paricchinnāti visuṃ vavatthitataṃ sandhāya vuttaṃ. Tameva hi atthaṃ dassetuṃ ‘‘dve nakhā ekato natthī’’ti āhāti.
“Sukhumampī”(细者):指比前述粗皮更微细的口腔内膜等。又或在诸部位中,由于被皮所分隔而难以辨识的,称为“细”。因为依所说的方法,将皮剥开观察时,它便明现可见。显示巴利原文
Sukhumampīti yathāvuttaoḷārikacammato sukhumaṃ antomukhacammādi. Koṭṭhāsesu vā tacena paricchinnattā yaṃ durupalakkhaṇīyaṃ, taṃ ‘‘sukhuma’’nti vuttaṃ. Tañhi vuttanayena tacaṃ vivaritvā passantassa pākaṭaṃ hotīti.
所谓“Tālaguḷapaṭalaṃ”,是将成熟的多罗果纤维涂在多罗叶板上,待干燥后揭下而取得的薄片。显示巴利原文
Tālaguḷapaṭalaṃ nāma pakkatālaphalalasikaṃ tālapaṭṭikāya limpitvā sukkhāpetvā uddharitvā gahitapaṭalaṃ.
“Evaṃ timattāni”(如是量等):应知这是以“如是量”等词,也指示了那些未说出的踝骨等。“Kīḷāgoḷakāni”是指用线系住、相互撞击而嬉戏的球。显示巴利原文
Evaṃ timattānīti evaṃ-matta-saddehi gopphakaṭṭhikādīni avuttānipi dassetīti veditabbaṃ. Kīḷāgoḷakāni suttena bandhitvā aññamaññaṃ ghaṭṭetvā kīḷanagoḷakāni.
其中,“胫骨安立之处”意指进入膝关节中而安立之处。依此骨安立之处,即髋骨,其形状如同切去顶端的大蒲桃果。“包裹头骨之板”是指覆盖头骨而安置的板状骨。“穿孔的纺锤状圆骨”称为绕线轴;绕线轴的排列,以及刮削甘蔗皮的刮刀。显示巴利原文
Tattha jaṅghaṭṭhikassa patiṭṭhitaṭṭhānanti jaṇṇukaṭṭhimhi pavisitvā ṭhitaṭṭhānanti adhippāyo. Tena aṭṭhinā patiṭṭhitaṭṭhānaṃ yaṃ kaṭiṭṭhino, taṃ aggachinnamahāpunnāgaphalasadisaṃ. Sīsakapaṭṭaveṭhakaṃ veṭhetvā ṭhapitasīsamayaṃ paṭṭakaṃ. Suttakantanasalākāviddhā goḷakā vaṭṭanāti vuccanti, vaṭṭanānaṃ āvali vaṭṭanāvali. Avalekhanasatthakaṃ ucchutacāvalekhanasatthakaṃ.
“以肾的部分为边界”,即指以肾的边缘部分为边界。显示巴利原文
Vakkabhāgena paricchinnanti vakkapariyantabhāgena paricchinnaṃ.
“石灰石之色”是指由石灰石制成的石灰颜色。另有读作“白石灰石之色”的,其意为白石灰石之色与石灰之色。显示巴利原文
Sakkharasudhāvaṇṇanti marumpehi katasudhāvaṇṇaṃ. ‘‘Setasakkharasudhāvaṇṇa’’nti ca pāṭhaṃ vadanti, setasakkharāvaṇṇaṃ sudhāvaṇṇañcāti attho.
“食物与饮料落于该处并停留”,这是句中的关联。显示巴利原文
Yattha annapānaṃ nipatitvā tiṭṭhatīti sambandho.
“Visamacchinnakalāpo”意指:如同被不均匀切断的束,水便不均匀地流下;同样地,身体亦通过毛孔等孔窍,向上、向下、横向地不均匀渗出。为说明此义,故取“visamacchinna”一词。显示巴利原文
Visamacchinnakalāpo visamaṃ udakaṃ paggharati, evameva sarīraṃ kesakūpādivivarehi upari heṭṭhā tiriyañca visamaṃ paggharatīti dassetuṃ visamacchinna-ggahaṇaṃ karoti.
过于辛辣、极热等不相宜的食物,对于在热时运行的诸界而言,便是不相宜的。显示巴利原文
Atikaṭukaaccuṇhādiko visabhāgāhāro uṇhakāle pavattamānānaṃ dhātūnaṃ visabhāgattā.
“或者,仅凭单一所缘之力”是指:以已镇伏盖障、善入定的心,远离种种所缘的躁动,依于单一自性的所缘。因为当那单一所缘现前时,它便生起对自身的喜悦、殊胜的遍满喜,以及对可意境的体验——即悦。确实,若无喜悦与悦,未超越喜与乐,单一所缘的现前便不存在。显示巴利原文
Ekattārammaṇabaleneva vāti vikkhambhitanīvaraṇena susamāhitacittena upaṭṭhitassa nānārammaṇavipphandanavirahena ekasabhāvassa ārammaṇassa vasena. Tañhi ekattārammaṇaṃ upaṭṭhahamānameva attani abhiratiṃ, sātisayaṃ pharaṇapītiṃ, iṭṭhākārānubhavanañca somanassaṃ uppādeti. Na hi abhiratisomanassehi vinā anatikkantapītisukhassa ekattupaṭṭhānaṃ atthīti.
“Avisesatopana sādhāraṇavasenāti”的意思是:不区分厌恶的界与色等差别,以止观共通的方式进行。“Tividhena”指以接下来将说的随顺等三种方式。“Cha māse”应如此理解:在依半月乃至不足一月的月份划分来限定背诵时,六个月便成为限定的时间,故作此说。之所以采用“六个月”,是为了防止被限定者跨越月份,而非为了显示在整整六个月内周转。老师,指的是注释书的老师们。显示巴利原文
Avisesatopana sādhāraṇavasenāti paṭikūladhātuvaṇṇavisesaṃ akatvā samathavipassanāsādhāraṇavasenāti attho. Tividhenāti anulomādinā vakkhamānena. Cha māseti addhamāse ūnepi māsaparicchedena paricchijjamāne sajjhāye cha māsā paricchedakā hontīti katvā vuttanti veditabbaṃ. Paricchijjamānassa māsantaragamananivāraṇañhi chamāsaggahaṇaṃ, na sakalachamāse parivattadassanatthaṃ. Ācariyāti aṭṭhakathācariyā.
“Lakkhaṇaṃ”指界之厌恶的特征。“Janaṃ na arahantīti ajaññā”,意为不容人亲近,即是说,令人厌恶。显示巴利原文
Lakkhaṇanti dhātupaṭikūlalakkhaṇaṃ. Janaṃ na arahantīti ajaññā, jane pavesetuṃ ayuttā jigucchanīyāti vuttaṃ hoti.
“Paṭipāṭiyā aṭṭhīnī”意为依次排列的骨,即端立于顶的骨。此处无有任何所谓“我”,唯是骨,唯是骨堆,此集聚体如是显示。“Anekasandhiyamito”意为由众多关节连结、组合而成的骨堆,如是显示。“Na kehicīti”否定有某个主宰之我。“Codito”指被老所逼迫,即被趋向死亡所逼迫。显示巴利原文
Paṭipāṭiyā aṭṭhīnīti paṭipāṭiyā aṭṭhīni koṭiyā ṭhitāni. Na ettha koci attā nāma atthi, aṭṭhīni eva aṭṭhipuñjamatto evāyaṃ saṅghāṭoti dasseti . Anekasandhiyamitoti anekehi sandhīhi yamito sambaddho so aṭṭhipuñjoti dasseti. Na kehicīti yamentaṃ attānaṃ paṭisedheti. Codito jarāya maraṇābhimukhagamanena codito.
大种为所造色所界定,如“青、黄、香、臭”等。所造色为大种所界定,因为依止于它的那些所造色,在它之外不存在。影与热,热为缘而生起影,此为相互界定之性。由于色蕴已被把握,包含于其中的眼等诸处、诸门,依于各各门,无色诸蕴便得明显。或者,“āyatanadvārāni”意为处与门,由此也依于色处等而说。显示巴利原文
Mahābhūtaṃ upādārūpena paricchinnaṃ ‘‘nīlaṃ pītaṃ sugandhaṃ duggandha’’ntiādinā. Upādārūpaṃ mahābhūtena tannissitassa tassa tato bahi abhāvā. Chāyātapānaṃ ātapapaccayachāyuppādakabhāvo aññamaññaparicchedakatā. Rūpakkhandhassa pariggahitattā tadantogadhānaṃ cakkhādiāyatanadvārānaṃ vasena taṃtaṃdvārikā arūpino khandhā pākaṭā honti, āyatanāni ca dvārāni ca āyatanadvārānīti vā attho. Tena rūpāyatanādīnañca vasenāti vuttaṃ hoti.
“Sappaccayā”指有缘的状态,即依缘而生起,此乃所说。或者,相同、相似、结合的缘即“sappaccayo”,因此称为“sappaccayā”。显示巴利原文
Sappaccayāti sappaccayabhāvā, paccayāyattaṃ hutvā nibbattanti vuttaṃ hoti. Samāno vā sadiso yutto paccayo sappaccayo, tasmā sappaccayā.
“Ettako”指依所述方式熟练的部分。“Uggahova”即“uggahasandhi”。因为在此,以颜色等为门径的现起被连接、结合,故称为“sandhi”。显示巴利原文
Ettakoti yathāvuttena ākārena paguṇo koṭṭhāso. Uggahova uggahasandhi. Vaṇṇādimukhena hi upaṭṭhānaṃ ettha sandhīyati sambajjhatīti ‘‘sandhī’’ti vuccati.
“Upaṭṭhātī”的意思是,以色等(功德)而侍奉。“具足五支”者:具备不太远、不太近的往来,此为一支;白昼不嘈杂,夜晚少声音、少喧闹,此为一支;少有蚊、蝇、风、热、爬虫类接触,此为一支;且住于该住处时,衣……乃至……资具能不困难地生起,此为一支;再者,该住处有长老比丘居住,他们是多闻者,此为一支(A.ni.10.11)。所谓“具足五支”,是指具备少病、不谄、信、慧、精进这些勤支。显示巴利原文
Upaṭṭhātīti vaṇṇādivasena upaṭṭhātīti attho. Pañcaṅgasamannāgateti nātidūranāccāsannagamanāgamanasampannanti ekaṅgaṃ, divā abbokiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosanti ekaṃ, appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassanti ekaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjati cīvara…pe… parikkhāroti ekaṃ, tasmiṃ pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutāti ekaṃ (a. ni. 10.11). Pañcaṅgasamannāgatenāti appābādhāsāṭheyyasaddhāpaññāvīriyehi padhāniyaṅgehi samannāgatena.
“Uṭṭhānakadāya”指从那些田地中出产的,以及应从那些田地中给予的谷物。在此,应知洗脸的工作如同能给予八罐(谷物)的田地,咀嚼和进食的工作如同能给予十六罐(谷物)的田地,这是就其轻重而言。然而,由此所产生的苦,以及其他种种苦,通过三十二身分的作意而得以止息,因此说“应在此处作业”。“Ettāvatā”是指在一日之中三十次安立作意而言。显示巴利原文
Uṭṭhānakadāyanti tehi khettehi uṭṭhānakaṃ, tehi dātabbadhaññanti attho. Ettha ca aṭṭhakumbhadāyakakhettaṃ viya mukhadhovanakiccaṃ, soḷasakumbhadāyakaṃ viya khādanabhuñjanakiccaṃ daṭṭhabbaṃ lahukagarukabhāvato. Tato pana yaṃ dukkhaṃ nibbattati, taṃ aññañca dvattiṃsākāramanasikārena ca nivattatīti āha ‘‘ettheva kammaṃ kātabba’’nti. Ettāvatāti ekadivasaṃ tiṃsa vāre manasikāraṭṭhapanena.
“已成就千倍利息”者,谓已计息增至千倍之债务。“应提取”者,“提取”即指利息之谓。“以清净心”者,谓以远离散乱等烦恼之心。对发等身分乃至皮肤生贪著者,执取“妙净皮肤、皮肤”之义,以“我之肤色如黄金等”等方式而生贪著。显示巴利原文
Sahassuddhāraṃsādhetvāti sahassavaḍḍhitaṃ iṇaṃ yojetvā. Uddharitabboti uddhāroti hi vaḍḍhi vuccatīti. Suddhacittenāti vikkhepādikilesavirahitacittena. Kesādīsu tace rajjantā succhavicammaṃ tacoti gahetvā ‘‘suvaṇṇādivaṇṇo me taco’’tiādinā rajjanti.
“其中二者不会走上同一条路”意为,它们各自以某种方式逃散。于此,应知三十二身分作为贪等烦恼的所依,犹如盗贼,徒招损害。显示巴利原文
Tesu dve ekamaggaṃ paṭipajjamānā nāma na hontīti yathā tathā vā palāyantīti attho. Tattha rāgādivatthubhāvena dvattiṃsākārānaṃ corasadisatā anatthāvahatā daṭṭhabbā.
“业处”即是修习,以业为证得殊胜之处。因此说“作意者达到安止”。或者,业之修习的处所即所缘,由缘取近至安止所缘,故说达到安止。显示巴利原文
Kammameva visesādhigamassa ṭhānanti kammaṭṭhānaṃ bhāvanā vuccati. Tenāha ‘‘manasikarontassa appanaṃ pāpuṇātī’’ti. Kammassa vā bhāvanāya ṭhānaṃ ārammaṇaṃ appanārammaṇabhāvūpagamanena appanaṃ pāpuṇātīti vuttaṃ.
“慢生者”——以此显示,由于具有超越的能力而缺乏寂止。因为心也是如此,它在种种所缘中增长,应显示为缺乏寂止。显示巴利原文
Mānajātikoti etena laṅghanasamatthatāyogena upasamarahitataṃ dasseti. Cittampi hi tathā nānārammaṇesu vaḍḍhitaṃ upasamarahitanti dassetabbanti.
“手中所执的问题之事,本是平常的”——这是针对《清净道论》中所说而言。因为那里曾这样说:显示巴利原文
Hatthe gahitapañhavatthu pākatikamevāti visuddhimagge vuttataṃ sandhāyāha. Tattha hi vuttaṃ –
据称,摩罗迦长老握住长部诵者无畏长老的手,说:“贤友无畏,你且先学一学这个问题。”随后说:“摩罗迦长老于三十二身分中,证得三十二次初禅。若他夜间入一个,白昼入一个,则过半月有余便能再入;若每日只入一个,则过一月有余方能再入。”显示巴利原文
‘‘Mālakatthero kira dīghabhāṇakaabhayattheraṃ hatthe gahetvā ‘āvuso abhaya, imaṃ tāva pañhaṃ uggaṇhāhī’ti vatvā āha ‘mālakatthero dvattiṃsakoṭṭhāsesu dvattiṃsapaṭhamajjhānalābhī, sace rattiṃ ekaṃ, divā ekaṃ samāpajjati, atirekaḍḍhamāsena puna sampajjati. Sace pana devasikaṃ ekameva samāpajjati, atirekamāsena puna sampajjatī’’’ti.
然而,应知这是为阐明“对于一一作意者,三十二身分是各别作意的”这一说法而引为例证。显示巴利原文
Idaṃ pana ekaṃ manasikarontassa ekaṃ pāṭiyekkaṃ manasikarontassa dvattiṃsāti etassa sādhanatthaṃ nidassanavasena ānītanti daṭṭhabbaṃ.
“安住于无执取分者”——以此应知,如同塔山住者大提舍长老,以及僧护长老的侍者沙弥那样,对于能够安立于无执取分而执取者,依十种不净相而于活着的身体上现起近行定,此理已得显示。然而,当依“有身”之见执取头发等时,如同在“此身”中,在没有执取有情、摧破我执的所依中,于恒常现前且显然的自己身体上,有不净的现起;但在那里(外在尸体)则不然,因此未得安止,唯有过患随观在那里生起。基于此意趣,而说“应知,所谓不净随观,实为观修”。显示巴利原文
Anupādinnakapakkhe ṭhitānīti etena cetiyapabbatavāsī mahātissatthero viya, saṅgharakkhitattherupaṭṭhākasāmaṇero viya ca anupādinnakapakkhe ṭhapetvā gahetuṃ sakkontassa dasavidhāsubhavasena jīvamānakasarīrepi upaṭṭhite upacārappatti dassitā hotīti veditabbā. ‘‘Atthissa kāye’’ti pana sattavasena kesādīsu gayhamānesu yathā ‘‘imasmiṃ kāye’’ti satta-ggahaṇarahite ahaṃkāravatthumhi viddhastāhaṃkāre sadā sannihite pākaṭe ca attano kāye upaṭṭhānaṃ hoti, na tathā tatthāti appanaṃ appattā ādīnavānupassanāva tattha hotīti adhippāyenāha ‘‘asubhānupassanāsaṅkhātā pana vipassanābhāvanā hotīti veditabbā’’ti.
357 357. 最初是勤修,增长是修习,反复行持是广修——这是它们之间的差别。显示巴利原文
357. Ādimhi sevanā āsevanā, vaḍḍhanaṃ bhāvanā, punappunaṃ karaṇaṃ bahulīkammanti ayametesaṃ viseso.
362 “通过遍知所依”者,即由遍知作为贪忧所依之身而了知。“已令趋至”者,谓令到达;因彼义亦为摧毁,故说为“已摧毁”。又,“已安置于不生起中”亦是“已令趋至”之义,应知此义乃依词源成就而说。“已令灭除终结”者,指这些如今应作之终结已无,故称“灭除终结”,已令成此状,即是其义。业处者:唯业行是殊胜成就之处,故名业处;或说于业行中安住、修习之发动,称为业处。而此业处即是随观,故说“随观之业处”,意谓随观所说之义。显示巴利原文
362.Vatthupariññāyāti abhijjhādomanassānaṃ vatthubhūtassa kāyassa parijānanena. Appitāti gamitā, sā ca vināsitatāti āha ‘‘vināsitā’’ti. Appavattiyaṃ ṭhapitātipi appitāti ayamattho niruttisiddhiyā vuttoti daṭṭhabbo. Vigatantā katāti idāni kātabbo anto etesaṃ natthīti vigatantā, evaṃbhūtā katāti attho. Kammameva visesādhigamassa ṭhānaṃ kammaṭṭhānaṃ, kamme vā ṭhānaṃ bhāvanārambho kammaṭṭhānaṃ, tañca anupassanāti āha ‘‘anupassanāya kammaṭṭhāna’’nti, anupassanāya vuttanti adhippāyo.
受随观指示之解释显示巴利原文
Vedanānupassanāniddesavaṇṇanā
363 “具正知者之感受”即具正知之感受。所谓“所依”,乃指乐等所缘,因此,应知此复合词为“以此为所依、以此为所缘”,即“所依所缘”。“仅为世俗称谓”——以此显示“我感受乐受”此句,唯是以世俗称谓而说。显示巴利原文
363. Sampajānassa vediyanaṃ sampajānavediyanaṃ. Vatthunti sukhādīnaṃ ārammaṇamāha, tena vatthu ārammaṇaṃ etissāti vatthuārammaṇāti samāso daṭṭhabbo. Vohāramattaṃ hotīti etena ‘‘sukhaṃ vedanaṃ vedayāmī’’ti idaṃ vohāramattena vuttanti dasseti.
“结合精进与定”者:由于安忍精进的特盛及两者之平衡,故将二者结合。“与无碍解俱”者:即与出世间无碍解俱;或于世间无碍解,在念生起时,就其于彼处之能力而说“与无碍解俱”,应作此解。“等首者”者:意为成为等首后,于次第省察之相续次第中般涅槃,此即其义。在《大念处》中以略作意而说,在《罗睺罗教诫经》、《界分别经》等中则以广作意而说。显示巴利原文
Vīriyasamādhiṃ yojetvāti adhivāsanavīriyassa adhimattatāya tassa samatāya ubhayaṃ saha yojetvā. Saha paṭisambhidāhīti lokuttarapaṭisambhidāhi saha. Lokiyānampi vā sati uppattikāle tattha samatthataṃ sandhāya ‘‘saha paṭisambhidāhī’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Samasīsīti vārasamasīsī hutvā paccavekkhaṇavārassa anantaravāre parinibbāyīti attho. Saṅkhepamanasikāravasena mahāsatipaṭṭhāne, vitthāramanasikāravasena rāhulovādadhātuvibhaṅgādīsu.
“触为第五”中的“唯”字,表示在所说的三种门中,摄取的相同性。为了确定名色,显示对色的无余了知,故说“所依者,名为业生身”,而非眼等六所依。又为成立业生身的所依义,引经文云:“而我此识,依于此,系缚于此”。显示巴利原文
Phassapañcamakeyevāti eva-saddena vuttesu tīsupi mukhesu pariggahassa samānataṃ dasseti. Nāmarūpavavatthānassa adhippetattā niravasesarūpapariggahassa dassanatthaṃ ‘‘vatthu nāma karajakāyo’’ti āha, na cakkhādīni chavatthūnīti. Karajakāyassa pana vatthubhāvasādhanatthaṃ ‘‘idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ, ettha paṭibaddha’’nti (dī. ni. 1.235; ma. ni. 2.252) suttaṃ ābhataṃ.
“触与识对有些人来说是明显的”——对于那些不明显的,针对他们说:“因为或以触为缘……乃至……并不明显”。而对这些人以及其他一切应调伏者,受是明显的,故说:“然而以受为缘,便成为明显”。所谓“百炼酥油”,是将酥油反复熔化一百次,每次投入水中再取出而制成的酥油。显示巴利原文
Phassaviññāṇānaṃ pākaṭatā kesañci hotīti yesaṃ na hoti, te sandhāyāha ‘‘phassavasena vā hi…pe… na pākaṭaṃ hotī’’ti. Tesaṃ pana aññesañca sabbesaṃ veneyyānaṃ vedanā pākaṭāti āha ‘‘vedanāvasena pana pākaṭaṃ hotī’’ti. Satadhotasappi nāma satavāraṃ vilāpetvā vilāpetvā udake pakkhipitvā uddharitvā gahitasappi.
“Vinivattetvā”意为:从四蕴聚中分离出来、单独取出。在《大念处经》等中,有的地方先说色业处,后以受为缘分离显示非色业处。有的地方唯以受为缘,从非色聚、从依知遍知所遍知,或从色非色聚中分离显示非色业处。其中,若先前已说知遍知,此即已含摄;若未说,当知是就受的所缘对未载于圣典的色业处仅作略说,而说色业处先被宣说。显示巴利原文
Vinivattetvāti catukkhandhasamudāyato visuṃ uddharitvā. Mahāsatipaṭṭhānasuttādīsu katthaci paṭhamaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ vatvā pacchā arūpakammaṭṭhānaṃ vedanāvasena vinivattetvā dassitaṃ. Katthaci arūpakammaṭṭhānaṃ eva vedanāvasena arūparāsito, ñātapariññāya pariññātato vā rūpārūparāsito vā vinivattetvā dassitaṃ. Tatthāpi yesu paṭhamaṃ ñātapariññā vuttā, tesu tadantogadhaṃ . Yesu na vuttā, tesu ca vedanāya ārammaṇamattaṃ saṃkhittaṃ pāḷianāruḷhaṃ rūpakammaṭṭhānaṃ sandhāya rūpakammaṭṭhānassa paṭhamaṃ kathitatā vuttāti veditabbā.
以“意识所识知的可意、可爱诸法”等方式所说之六种依家之喜,唯是观察五欲功德乐味者才有,故说“依止五欲功德之味的六种依家喜受”。显示巴利原文
‘‘Manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantāna’’ntiādinā (ma. ni. 3.306) nayena vuttaṃ chagehassitasomanassaṃ pañcakāmaguṇesu assādānupassino eva hotīti āha ‘‘pañcakāmaguṇāmisanissitā cha gehassitasomanassavedanā’’ti.
心随观指示之解释显示巴利原文
Cittānupassanāniddesavaṇṇanā
365 与烦恼相应的诸法,纵与某些烦恼相离,但因与他们相应之烦恼在杂染性上相似,故仍为杂染,并不因与其他烦恼分离便成清净,因此说“不成为后句”。所谓“两种”,是为了特别把握与有贪、有瞋不同的情形。由于不堪为观照,故说“此处没有机会”。显示巴利原文
365. Kilesasampayuttānaṃ dhammānaṃ kehici kilesehi vippayogepi sati yehi sampayuttā, tehi saṃkilesabhāvena sadisehi saṃkiliṭṭhattā itarehipi na visuddhatā hotīti āha ‘‘na pacchimapadaṃ bhajantī’’ti. Duvidhanti visuṃ vacanaṃ sarāgasadosehi visiṭṭhaggahaṇatthaṃ. Avipassanupagattā ‘‘idha okāsova natthī’’ti vuttaṃ.
法随观阐释显示巴利原文
Dhammānupassanāniddeso
盖章节注释显示巴利原文
Ka. nīvaraṇapabbavaṇṇanā
367 黑与白并不俱行,因为在认知之时并不存在,故说“依惯常的现行”。显示巴利原文
367. Kaṇhasukkānaṃ yuganaddhatā natthīti pajānanakāle abhāvā ‘‘abhiṇhasamudācāravasenā’’ti āha.
“净”,亦指欲贪。因为它依自己的执取方式而被称为“净”,又因为它作为其他以同样方式转起的欲贪的相,故也称为“相”。对所欲求的利益安乐,非方便作意,即是非方便作意。于彼处,即于两种净相——应成就的净相与作为所缘的净相——中。显示巴利原文
Subhampīti kāmacchandopi. So hi attano gahaṇākārena ‘‘subha’’nti vuccati, tenākārena pavattamānakassa aññassa kāmacchandassa nimittattā ‘‘nimitta’’nti cāti. Ākaṅkhitassa hitasukhassa anupāyabhūto manasikāro anupāyamanasikāro. Tatthāti nipphādetabbe ārammaṇabhūte ca duvidhepi subhanimitte.
“不净”,也指不净禅。应知,它是在十种不净与毛发等中转起的。因为在《耆利摩难陀经》中说,于毛发等的想为不净想。应知,此处为了无余显示,故显示了四种非如理作意与如理作意。其中,于不净者为净、于不净者为不净之作意,是此处所指,或者因为其他的也随顺于此。显示巴利原文
Asubhampīti asubhajjhānampi. Taṃ pana dasasu asubhesu kesādīsu ca pavattaṃ daṭṭhabbaṃ. Kesādīsu hi saññā asubhasaññāti girimānandasutte vuttāti. Ettha catubbidhassapi ayonisomanasikārassa yonisomanasikārassa ca dassanaṃ niravasesadassanatthaṃ katanti veditabbaṃ. Tesu pana asubhe subhanti asubhanti ca manasikāro idhādhippeto, tadanukulattā vā itarepīti.
他们说,于食知量者,因为不受昏沉睡眠的征服,欲贪得不到机会而被断除。然而,依于食事,他能生起食厌逆想,以及对它所转变、它所依止、它的近因之不净性等的观察,以及对身体依食而住等的观察,因此他的欲贪确实会被断除。依阿毗达摩的理趣,一切贪都是欲贪盖,故说“以阿罗汉道”。显示巴利原文
Bhojane mattaññuno thinamiddhābhibhavābhāvā otāraṃ alabhamāno kāmarāgo pahīyatīti vadanti. Bhojananissitaṃ pana āhārepaṭikūlasaññaṃ, tabbipariṇāmassa tadādhārassa tassa ca upanissayabhūtassa asubhatādidassanaṃ, kāyassa ca āhāraṭṭhitikatādidassanaṃ so uppādetīti tassa kāmacchando pahīyateva, abhidhammapariyāyena sabbopi lobho kāmacchandanīvaraṇanti āha ‘‘arahattamaggenā’’ti.
“限定、非限定、方向遍满”:依自己、师长、极亲爱者、朋友和中立者而成为限定;当界限被打破时,成为非限定;依一个方向的遍满而成为方向遍满,这在慈的修习中应知。或者,依寺院、街道、村落等而成为限定方向遍满;没有寺院等指定,依东方等方向而成为非限定方向遍满——如此,就两种修习而说“限定、非限定、方向遍满”。修习应知至近行,已修习者的重复即是修习。其中,依“一切有情、有息者、生物、人、个体”而有五种;于每一种中,以“愿无怨、无瞋、无恼、安乐自护”四种方式转起,故有二十种非限定遍满慈。依“一切女人、男人、圣者、非圣者、天、人、堕恶趣者”这七种有情分类而转起,有七种或二十八种限定遍满慈。依十方以方向分类而转起,有十种方向遍满慈。或者,于每一方,以有情等、女人等、无怨等结合,应知有四百八十种非限定与限定遍满。显示巴利原文
Odissakānodissakadisāpharaṇānanti attagaruatippiyasahāyamajjhattavasena odissakatā, sīmābhede kate anodissakatā, ekadisāpharaṇavasena disāpharaṇatā mettāya uggahaṇe veditabbā. Vihāraracchāgāmādivasena vā odissakadisāpharaṇaṃ, vihārādiuddesarahitaṃ puratthimādidisāvasena anodissakadisāpharaṇanti evaṃ vā dvidhā uggahaṃ sandhāya ‘‘odissakānodissakadisāpharaṇāna’’nti vuttaṃ. Uggaho ca yāva upacārā daṭṭhabbo, uggahitāya āsevanā bhāvanā. Tattha ‘‘sabbe sattā pāṇā bhūtā puggalā attabhāvapariyāpannā’’ti etesaṃ vasena pañcavidhā, ekekasmiṃ ‘‘averā hontu, abyāpajjā, anīghā, sukhī attānaṃ pariharantū’’ti catudhā pavattito vīsatividhā vā anodhisopharaṇā mettā, ‘‘sabbā itthiyo purisā ariyā anariyā devā manussā vinipātikā’’ti sattodhikaraṇavasena pavattā sattavidhā, aṭṭhavīsatividhā vā odhisopharaṇā mettā, dasahi disāhi disodhikaraṇavasena pavattā dasavidhā ca disāpharaṇā mettā, ekekāya vā disāya sattādiitthiādiaverādiyogena asītādhikacatusatappabhedā anodhisoodhisopharaṇā veditabbā.
“身弯曲”是指身体以种种方式弯曲。显示巴利原文
Kāyavināmanāti kāyassa vividhena ākārena nāmanā.
“过食时的取相”是指对过食时昏沉睡眠的取相,意思是“食此量时成为昏沉睡眠之因,食彼量时不成为”,即对昏沉睡眠之因与非因的把握。由于头陀支依于精进,故说“也依止头陀支的适宜言论”。显示巴利原文
Atibhojane nimittaggāhoti atibhojane thinamiddhassa nimittaggāho, ‘‘ettake bhutte thinamiddhassa kāraṇaṃ hoti, ettake na hotī’’ti thinamiddhassa kāraṇākāraṇaggāhoti attho. Dhutaṅgānaṃ vīriyanissitattā āha ‘‘dhutaṅganissitasappāyakathāyapī’’ti.
恶作亦因追悔已作、未作之事而转起,与掉举形相相同,本性即是不寂静,因此心的不寂静便被称为“掉举恶作”。显示巴利原文
Kukkuccampi katākatānusocanavasena pavattamānaṃ uddhaccena samānalakkhaṇaṃ avūpasamasabhāvamevāti cetaso avūpasamo ‘‘uddhaccakukkuccamevā’’ti vutto.
对于多闻者,当他从文句与义理两方面审察义理等时,心不散乱;由于依教而行、随宜作意而转起,且对已作、未作之事不生追悔,故说“以多闻亦能断除掉举恶作”。又,亲近长老即能成就如长老般的戒行,因这样能令心寂静,故说能断除掉举恶作。然而,不当只看年长,持律者能除追悔,故被称为善知识,应如此看待。显示巴利原文
Bahussutassa ganthato ca atthato ca atthādīni vicinantassa cetaso vikkhepo na hoti yathāvidhipaṭipattiyā yathānurūpapatikārappavattiyā katākatānusocanañcāti ‘‘bāhusaccenapi uddhaccakukkuccaṃ pahīyatī’’ti āha. Vuḍḍhasevitā ca vuḍḍhasīlitaṃ āvahatīti cetovūpasamakarattā uddhaccakukkuccappahānakāritā vuttā. Vuḍḍhataṃ pana anapekkhitvā vinayadharā kukkuccavinodakā kalyāṇamittā vuttāti daṭṭhabbā.
“所依处”者,意为依止于此,即疑惑所依止之处,故名为“疑惑所依处”。或者,“应被依止者”称为“所依处”,即疑惑应依止于这些之中,故名为“疑惑所依处”。显示巴利原文
Tiṭṭhati etthāti ṭhānīyā, vicikicchāya ṭhānīyā vicikicchāṭhānīyā. Ṭhātabbāti vā ṭhānīyā, vicikicchā ṭhānīyā etesūti vicikicchāṭhānīyā.
诚然,多闻与遍问,亦能断除八事之疑,然而,由于其他一切疑惑皆以对三宝的疑惑为根本,故说“围绕三宝”。于律藏中得自在熟练者,能断除被称为“于学处有疑”的疑惑,故说“于律中得自在熟练者亦能”。对于那位具有名为胜解的决意众多者,即具有名为信入的胜解而多胜解者,应知胜解即为此胜解的生起。或者,以信倾注,即是胜解。显示巴利原文
Kāmaṃ bahussutatāparipucchakatāhi aṭṭhavatthukāpi vicikicchā pahīyati, tathāpi ratanattayavicikicchāmūlikā sesavicikicchāti katvā āha ‘‘tīṇi ratanāni ārabbhā’’ti. Vinaye pakataññutā ‘‘sikkhāya kaṅkhatī’’ti (dha. sa. 1008; vibha. 915) vuttāya vicikicchāya pahānaṃ karotīti āha ‘‘vinaye ciṇṇavasībhāvassapī’’ti. Okappaniyasaddhāsaṅkhātaadhimokkhabahulassāti anupavisanasaddhāsaṅkhātaadhimokkhena adhimuccanabahulassa. Adhimuccanañca adhimokkhuppādanamevāti daṭṭhabbaṃ. Saddhāya vā ninnatā adhimutti.
觉支品注释显示巴利原文
Kha. bojjhaṅgapabbavaṇṇanā
由于蕴等经典的义理即是蕴等的义理,故说“以蕴……乃至……观之依义遍问为多”。以此显示:脱离经典文句的提问,并不如依义反复请问那样,能导向智慧生起。显示巴利原文
Khandhādipāḷiyā attho khandhādīnaṃ atthoti katvā āha ‘‘khandha…pe… vipassanānaṃ atthasannissitaparipucchābahulatā’’ti. Tena pāḷimuttakapucchā na tathā paññāsaṃvattanikā, yathā atthapaṭipucchāti dasseti.
谓因迟钝,精进等对于各自应作之事不能胜任,犹如出现在火焰等中的水界等。显示巴利原文
Mandattā aggijālādīsu āpodhātuādīnaṃ viya vīriyādīnaṃ sakicce asamatthatā vuttā.
“如取出所得者而闻彼”一句中,有人说因具足五神通,故以天耳闻之。显示巴利原文
Pattaṃ nīharantova taṃ sutvāti ettha pañcābhiññattā dibbasotena assosīti vadanti.
“以无净信之爱”者,即无称为净信的爱。驴背上粗尘显得更为粗涩,故以其极粗性而说为与其相似。显示巴利原文
Pasādasinehābhāvenāti pasādasaṅkhātassa sinehassa abhāvena. Gadrabhapiṭṭhe lūkharajo lūkhataro hutvā dissatīti atilūkhatāya taṃsadise.
以悚惧与净信而激励、令满足,即是称赞。显示巴利原文
Saṃvejanapasādanehi tejanaṃ tosanañca sampahaṃsanāti.
依止观与纯观而说初者及余者,此为义。与道相应之念,依其来处而说名为身随观。如是,教法住立于补特伽罗,故依来处差别而说身随观等;此即念处之教住立于补特伽罗,是为义。因为,不能说一补特伽罗具有多种,否则便有一刹那中生起多念之觉者过失。然而,若依补特伽罗而说已决择作用之法时,由作用不同故,即使一念亦有多名;为显此义,故说‘然于身’等。正如补特伽罗之作用即是法,故依法之差别而有身随观等补特伽罗之差别;但法之作用并非法,故不依法之差别而有彼之差别。因此,同一念,作为四颠倒之断除者,于道中成就;以断他们之作用差别故,而无间获得四名,此是此处之意趣。显示巴利原文
Samathavipassanāsuddhavipassanāvasena paṭhamassa itaresañca kathitattāti attho. Maggasampayuttā sati kāyānupassanā nāmāti āgamanavasena vuttaṃ. Evaṃ tāva desanā puggale tiṭṭhatīti kāyānupassīādīnaṃ āgamanavasena visesetvā vuttā satipaṭṭhānadesanā puggale tiṭṭhatīti attho. Na hi sakkā ekassa anekasamaṅgitā vattuṃ ekakkhaṇe anekasatisambhavāvabodhapasaṅgā, puggalaṃ pana āmasitvā sakiccaparicchinne dhamme vuccamāne kiccabhedena ekissāpi satiyā anekanāmatā hotīti dassento ‘‘kāye panā’’tiādimāha. Yathā hi puggalakiccaṃ dhammā evāti dhammabhedena kāyānupassīādipuggalabhedova hoti, na evaṃ dhammassa dhammo kiccanti na dhammabhedena tassa bhedo, tasmā ekāva sati catuvipallāsappahānabhūtā magge samiddhā anatthantarena tappahānakiccabhedena cattāri nāmāni labhatīti ayamettha adhippāyo.
2. 阿毗达摩分别注释显示巴利原文
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
374 于阿毗达摩分别中,先以‘比丘如何于身随观身而住?此处,比丘于其时……乃至……迟钝通,于身随观身,于其时所有念’等,依来处差别而说诸念处,安立于补特伽罗而开示已;复以‘其中,何等为念处?此处,比丘于其时……乃至……迟钝通……于其时所有念’等,不依补特伽罗,亦不作来处差别,而以成就四作用之一念,说纯净念处之理。此即此中二种理趣之差别。显示巴利原文
374. Abhidhammabhājanīye ‘‘kathañca bhikkhu kāye kāyānupassī viharati? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye…pe… dandhābhiññaṃ kāye kāyānupassī, yā tasmiṃ samaye satī’’tiādinā āgamanavasena visesitāni satipaṭṭhānāni puggale ṭhapetvā desetvā puna ‘‘tattha katamaṃ satipaṭṭhānaṃ? Idha bhikkhu yasmiṃ samaye…pe… dandhābhiññaṃ…pe… yā tasmiṃ samaye satī’’tiādinā puggalaṃ anāmasitvā āgamavisesanañca akatvā catukiccasādhakekasativasena suddhikasatipaṭṭhānanayo vuttoti ayamettha nayadvaye viseso.