9. 神足分别随复注巴利 9. Iddhipādavibhaṅgo
18 段
《经分别》的注释巴利
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
431 第一层意思是能成就义,即“能成就,所以叫神变”。第二层意思是工具义,即“依靠这些而成就”。由于能成就义的“神变”一词和工具义的“足”一词,不可能构成同位关系——因为“所应成就的神足”被说成“他们成就神足、获得神足”,而所成就之事是以作为工具的足来成就的,所以“神变就是足”这样的词句组合不能成立。为了说明这个道理,他说“并非……可说”。以神变行为工具,也就是以作为成就行为的工具义,与所应成就的神足相结合。两种工具,就是成就行为和获得行为的工具,这就是神足的意义。并非没有同位关系,因为两种否定是针对通常情况而说的。因此,以第一义的同位复合词、第二义的属格复合词来解释“神足”一词并不合理,所以这样说。或者,如上所说,以第一义的同位复合词来解释是合理的,因为足具有所获部分的性质;以第二义的其他复合词来解释是合理的,因为足具有成就的工具、方法的性质。巴利
431.Paṭhamokattuattho ‘‘ijjhatīti iddhī’’ti. Dutiyo karaṇattho ‘‘ijjhanti etāyā’’ti. Pajjitabbā iddhi vuttā ‘‘iddhiṃ pajjanti pāpuṇantī’’ti kattusādhanassa iddhisaddassa karaṇasādhanena pādasaddena samānādhikaraṇatāya asambhavato, ijjhanakassa ca atthassa karaṇabhūtena pādena pajjitabbattā ‘‘iddhi eva pādo’’ti saddayojanā na sambhavatīti imamatthamāha ‘‘na ca…pe… vattu’’nti. Iddhikiriyākaraṇenāti ijjhanakiriyāya karaṇabhūtena atthena sādhetabbā ca iddhi pajjitabbāti yojanā. Dvinnaṃ karaṇānanti ijjhanapajjanakiriyākaraṇānaṃ iddhipādatthānaṃ. Na asamānādhikaraṇatā sambhavati paṭisedhadvayaṃ pakatiyaṃ ṭhapetīti. Tasmāti yasmā paṭhamenatthena samānādhikaraṇasamāso, dutiyena sāmivacanasamāso iddhipādasaddānaṃ na yujjati, tasmā. Yathāvuttā vā paṭhamenatthena samānādhikaraṇasamāsavaseneva yojanā yujjati pādassa pajjamānakoṭṭhāsabhāvato. Dutiyenatthena itarasamāseneva yojanā yujjati pādassa ijjhanakaraṇūpāyabhāvato.
有人说“有些人”时,是针对法喜长老说的。“有两种含义”,就是产生的含义和增长的含义。“分别”,是从“神变本身就是足,所以叫神足”这个说法中分别出来。“按照复合词的组合方式”,就是按照“神变的足,所以叫神足”这样的复合词组合方式。“如其所应”,就是在作者义和工具义当中,哪一个相应就是哪一个。“获得之前分”,是就殊胜证得的前分,依次说为作者神变和工具神变的状态,这是结合起来的解释。因为在《后小分别》中说“欲本身就是欲神足,心本身就是心神足,精进本身就是精进神足,观本身就是观神足”,所以他说“或者在《后小分别》中所说的欲等神足”等等。巴利
Kecīti dhammasirittheraṃ sandhāya vadati. Duvidhatthāyāti nibbattiatthāya, vuddhiatthāya ca. Visunti ‘‘iddhi eva pādo iddhipādo’’ti imasmā visuṃ. Samāsayojanāvasenāti ‘‘iddhiyā pādo iddhipādo’’ti evaṃ samāsayojanāvasena. Yathāyuttoti kattukaraṇatthesu yo yo yutto. Paṭilābhapubbabhāgānanti visesādhigamataṃpubbabhāgānaṃ yathākkamaṃ kattiddhikaraṇiddhibhāvaṃ sandhāya vuttoti yojanā. Uttaracūḷabhājanīye ‘‘chandoyeva chandiddhipādo, cittameva, vīriyameva, vīmaṃsāva vīmaṃsiddhipādo’’ti vuttattā āha ‘‘uttaracūḷabhājanīye vā vuttehi chandādīhi iddhipādehī’’tiādi.
在欲神足、心神足、观神足这三者中,先说“摄持精勤诸行”是合适的,因为这是前面没有讲过的;但在精进神足里又该怎么理解呢?针对这个问难,论师说“在精进神足的解说中”等话。如果只有两种具足支,那欲等又有什么用处?论师回答说“它们是定的差别”。在这里……并没有被说到,因为它不是它的差别。虽然为了显示定有差别以及具足支,精进一词出现了两次,但仅凭“具足精进与定”这一表述就已经成立了。既然已经成立,再说一次是否表示还有另一种精进呢?也许有人会这样怀疑。为了消除这种怀疑,论师说了“精进也”等话。以欲等为殊胜,就是由于以欲等为增上缘这一差别而成为殊胜。正因为如此,神足才以欲等为门而被教导。经中也这样说:“比丘若以欲为增上而修习,则得定”等等。依各各所依,就是依于各各欲、定的所依性,也就是缘的差别性。以方法之义……而被说,因为证得的方法也就是所依的状态。以“因此”等语句,依经文本身而阐明如前所说的欲等之神足性。其中,“因此”,就是因为欲等正是以方法之义而成为神足性,这是所承许的。“正是为了显示方法神足”,意思是:将以欲等为首要、为上首、为先行而生起的定,显示为欲等是神足的证得方法,这就是显示方法神足。正是为了这个目的,在经文中各处才说“如此状态者的受蕴……乃至识蕴”,这是显示所依神足,因为这里所指的是以欲等为殊胜的受蕴等。应当这样接受。否则,如果仅仅以与神通相应的诸蕴来理解神足性,就不会有四种神足,因为缺少差别的因由。这就是论师的意趣。巴利
Chandacittavīmaṃsiddhipādesu tāva yuttaṃ padhānasaṅkhāraggahaṇaṃ apubbattā, vīriyiddhipāde pana kathanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘vīriyiddhipādaniddese’’tiādi. Yadi dveyeva samannāgamaṅgāni, chandādayo kimatthiyāti āha ‘‘samādhivisesanānī’’ti. Na idha…pe… vuttā hoti atabbisesanattā. Yadipi samādhivisesanasamannāgamaṅgadassanatthaṃ dvikkhattuṃ vīriyaṃ āgatanti vuttaṃ, taṃ pana ‘‘vīriyasamādhisamannāgata’’nti ettāvatāpi siddhaṃ hoti. Evaṃ siddhe sati puna vacanaṃ vīriyantarasabbhāvaṃ nu kho dīpetīti kadāci āsaṅkeyyāti tadāsaṅkānivattanatthaṃ ‘‘vīriyañcā’’tiādimāha. Chandādīhi visiṭṭhoti chandādīnaṃ adhipatipaccayatāvisesena visiṭṭho. Teneva hi chandādimukheneva iddhipādā desitā. Tathā ca vuttaṃ ‘‘chandaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhi’’ntiādi. Taṃtaṃavassayanavasenāti tassa tassa chandassa samādhino avassayatāvasena, paccayavisesatāyāti attho. Upāyatthena…pe… vuttā hoti adhigamūpāyatāpi nissayabhāvoyevāti. ‘‘Tenevā’’tiādinā yathāvuttaṃ chandādīnaṃ iddhipādataṃ pāḷiyāyeva vibhāveti. Tattha tenevāti chandādīnaṃyeva upāyatthabhāveneva iddhipādabhāvassa adhippetattā. Upāyiddhipādadassanatthamevāti chandādike dhure jeṭṭhake pubbaṅgame katvā nibbattitasamādhi chandādīnaṃ iddhiyā adhigamūpāyatādassanaṃ upāyiddhipādadassanaṃ, tadatthameva ‘‘tathābhūtassa vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho’’ti tattha tattha pāḷiyaṃ nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ chandādivisiṭṭhānaṃyeva vedanākkhandhādīnaṃ adhippetattā. Evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Aññathā kevalaṃ iddhisampayuttānaṃyeva khandhānaṃ vasena iddhipādabhāve gayhamāne catubbidhatā na hoti visesakāraṇābhāvatoti adhippāyo.
433 Tosanaṃ即对导师的ārādhanaṃ,或对“学”的。所谓“有坚固性”,就是有稳固性。在依家族称谓的语境中,出身高贵的人被称为人中之雄,因此说“心的先行性类似于殊胜出身”。至于思惟,因为是以审察慧为因,所以它类似于观这一点很容易理解,因此没有在此举出。巴利
433.Tosanaṃ satthu ārādhanaṃ, sikkhāya vā. Thāmabhāvatoti thirabhāvato. Kulāpadese jātimā purissaro hotīti ‘‘pubbaṅgamattā cittassa visiṭṭhajātisadisatā’’ti vuttaṃ. Vicāraṇāpaññāhetukattā mantassa vīmaṃsāsadisatā suviññeyyāvāti na uddhaṭā.
“欲等”是指:欲、定、精勤诸行,以及精进、心、观、定、精勤诸行,这三组三法。不作区分,就是不做拆分,而是依据神足的共通性和神足基础的共通性把它们总括起来。因此说“总集”。或者,分别就是混合、混杂,所以他说“不混杂”。同样地,“其余相应的四蕴也就是神足”,这是在不把神足与神足基础混在一起的情况下说的。以差别来说,就是依四种神足的区分、不混杂、各别而说。因为欲等是每一种神足各自特有的。以无差别来说,就是不作区分,也就是四种神足共通的意思。巴利
Chandādiketi chandasamādhipadhānasaṅkhārā, vīriyacittavīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārāti ime tayo tayo dhamme. Abhedato bhedaṃ akatvā abhinditvā iddhibhāvasāmaññena, iddhipādabhāvasāmaññena ca saṅgaṇhitvā. Tenāha ‘‘sampiṇḍetvā’’ti. Bhedanaṃ vā sambhedanaṃ missīkaraṇanti āha ‘‘amissetvā’’ti. Tathā hi ‘‘sesā pana sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyevā’’ti (vibha. aṭṭha. 433) iddhiiddhipāde amissetvāpi kathitaṃ. Visesenāti bhedena catūsu iddhipādesu asammissabhāvena āveṇikattā. Āveṇikā hi chandādayo tassa tassa iddhipādassa. Avisesenāti abhedena, caturiddhipādasādhāraṇabhāvenāti attho.
“欲神足、定神足等”中的“等”字,包含了勤行,以及精进、心、观。“足”是指与它们相应的四蕴。这里不是只说“进入欲神足”等,而是说进入那四种殊胜的方面。“四种”就是:欲、定、勤行,以及与它们相应的蕴,这样共四种。因为这里指的是以欲为因、或以欲为增上的定,所以说“有欲的人,什么样的定不能成就呢?”“如此”就是“以这种方式”,这是修定的入门。通过修定的实践所修习的诸蕴,就是定所修习的。巴利
Chandiddhipādasamādhiddhipādādayoti ādi-saddena padhānasaṅkhāraṃ, vīriyacittavīmaṃsā ca saṅgaṇhāti. Pādoti tehi sampayuttaṃ catukkhandhamāha. ‘‘Chandiddhipāde pavisantī’’tiādinā visiṭṭhesveva pavesaṃ avatvā. Catūsūti chando, samādhi, padhānasaṅkhārā, taṃsampayuttā khandhāti evaṃ catūsu. Chandahetuko, chandādhiko vā samādhi adhippetoti āha ‘‘chandavato ko samādhi na ijjhissatī’’ti. Itīti evaṃ anena pakārena, yaṃ samādhibhāvanāmukhaṃ. Samādhibhāvanānuyogena bhāvitā khandhā samādhibhāvitā.
“Ye hī”等语,是把前面简略说过的“没有新的”加以展开说明。“三种的”指欲、定、精进诸行。“此”指“ime hi tayo”等那句话。“前文的”指“chando samādhī”等那句话。“以因相”就是以成就相。“以此”指“ime hi tayo dhammā”等那句话。因为欲等三法彼此之间,以及与相应法之间,都是以依止的方式生起的,所以说它们也有神足的身份。然而那种依止关系不离于相应,所以说“tadantogadhattā”,意思是包含在相应法之内。与欲等不同,相应蕴并没有自性上的神变状态,所以说“有神变状态的同义语”。因此说“其余的相应法……并非以其自性”。“一部分”指欲等。“四蕴的”,或者指欲等四种的。再者,“sampayuttakā panā”等语,是为了说明四蕴以及其中一部分(即欲等)的神变状态。巴利
‘‘Ye hī’’tiādinā ‘‘abhinavaṃ natthī’’ti saṅkhepato vuttaṃ vivarati. Tiṇṇanti chandasamādhipadhānasaṅkhārānaṃ. Idanti ‘‘ime hi tayo’’tiādivacanaṃ. Purimassāti ‘‘chando samādhī’’tiādivacanassa. Kāraṇabhāvenāti sādhanabhāvena. Tenāti ‘‘ime hi tayo dhammā’’tiādivacanena. Yasmā chandādayo tayo dhammā aññamaññaṃ, sampayuttakānañca nissayabhāvena pavattanti, tasmā tesampi iddhipādabhāvo vutto. So pana nissayabhāvo sampayogāvinābhāvīti āha ‘‘tadantogadhattā’’ti, sampayuttakantogadhattāti attho. Chandādīnaṃ viya sampayuttakkhandhānaṃ sabhāvato iddhibhāvo natthīti āha ‘‘iddhibhāvapariyāyo atthī’’ti. Tena vuttaṃ ‘‘sesā sampayuttakā…pe… na attano sabhāvenā’’ti. Ekadesassāti chandādīnaṃ. Catunnampi khandhānaṃ, chandādīnaṃ vā catunnaṃ. Punapīti ‘‘sampayuttakā panā’’tiādiṃ sandhāyāha. Iminā catukkhandhatadekadesānaṃ iddhibhāvadīpanena.
对于前面已经说过的内容,按照话语顺序,这里说“不同的”,所以他说“视为前所未有的”。以什么意义说神变是获得,以什么意义说足是前分,按这个顺序来搭配理解。如果以安立的意义为足,那就只说了依止神足,而不是方法神足,所以他说“也是方法”等。在一切处,指在经分别和论分别中。因此他说“因为在经分别中”等。以定的差别相,即通过“以欲为增上、以欲为因、或欲增上的定,名为欲定”等说法,作为定的差别相。也有“以修习定之力”这样的读法。其中,“以修习定之力”,就是以欲为增上,令其增上之后,依修习定之力。作为方法的,指“若有欲者的定成就,即我成就”,如此以修习定作为方法。巴利
Pubbe vuttato vacanakkamena aññanti āha ‘‘apubbanti katvā’’ti. Kenaṭṭhena iddhi paṭilābho, kenaṭṭhena pādo pubbabhāgoti yathākkamaṃ yojanā. Yadi patiṭṭhānaṭṭhena pādo, nissayiddhipādoyeva vutto siyā, na upāyiddhipādoti āha ‘‘upāyo cā’’tiādi. Sabbatthāti suttantabhājanīye, abhidhammabhājanīye ca. Tenāha ‘‘suttantabhājanīye hī’’tiādi. Samādhivisesanabhāvenāti ‘‘chandādhipati, chandahetuko, chandādhiko vā samādhi chandasamādhī’’tiādinā samādhissa visesanabhāvena . ‘‘Samādhisevanavasenā’’ti ca pāṭho. Tattha samādhisevanavasenāti chandādhike adhipatiṃ karitvā samādhissa āsevanavasena. Upāyabhūtānanti ‘‘chandavato ce samādhi ijjhati, mayheva ijjhatī’’ti samādhiāsevanāya upāyabhūtānaṃ.
2. 阿毗达摩分别注释巴利
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
444 有增上类的类别有八百种,其中每一种都不可能具足四神足,所以说“因为圆满的有增上类不存在”。这里说明原因:“因为增上者没有增上。”如果它们还有增上,那就成了有增上类,按神足的分类会有三千二百种理趣;再加上纯粹的八百种,就会有四千种理趣,但实际上并没有。为了说明这里实际能得到的理趣有多少,说了“然而在每一种中”等话。纯粹的八百种理趣,有增上类的也是八百种,按四种道来算,一共有一千六百种理趣。巴利
444. Sādhipativārāni aṭṭhasatāni, tesu paccekaṃ cattāro iddhipādā na sambhavantīti āha ‘‘sādhipativārānaṃ paripuṇṇānaṃ abhāvā’’ti. Tattha kāraṇamāha ‘‘na hi adhipatīnaṃ adhipatayo vijjantī’’ti. Yadi hi adhipatī siyuṃ sādhipatīti iddhipādabhedena dvattiṃsa nayasatāni, suddhikāni aṭṭhāti cattāri nayasahassāni bhaveyyuṃ, taṃ pana natthīti adhippāyo. Yattakā pana nayā idha labbhanti, taṃ dassetuṃ ‘‘ekekasmiṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Suddhikāni aṭṭha nayasatāni sādhipatikānipi aṭṭhevāti catunnaṃ maggānaṃ vasena soḷasa nayasatāni.
3. 提问者注释巴利
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
四种增上因为各自以最胜的方式生起,所以彼此不互相尊重。因此说“四神足不是道的增上”。所以又说“然而彼此不互为增上”。这个意思就是“增上者们彼此不互为增上”。“增上者”指有能力成为增上的。“不令作增上”指不把它当作增上、不尊重它而生起。“在诸增上共存时”指在执行增上作用而共同生起时。“因为没有非以伺察为增上的道”这句话,是以“有能力成为增上的法,应当只以增上的状态生起”这种归咎的方式说的,不是按照实际证得的方式说的。因为增上法只有在有先前思业时,才以增上的状态生起,否则不会。因此,即使在共存时,也可以说:不应因为它的不存在而加上限定。“在彼此作增上的状态中”指彼此以对方为增上而生起。“伺察增上者之说”指关于伺察增上状态的说法。意思是,不应当说一切增上者都有增上者。由于说有增上者并非决定,共存已被否定。巴利
Sayaṃ jeṭṭhakabhāvena pavattanato cattāro adhipatayo aññamaññaṃ garuṃ na karonti. Tasmā ‘‘cattāro iddhipādā na maggādhipatino’’ti vuttā. Tenāha ‘‘aññamaññassa pana adhipatayo na bhavantī’’ti. Etamatthanti ‘‘adhipatayo aññamaññassa adhipatī na bhavantī’’ti etamatthaṃ. Adhipatinoti adhipati bhavituṃ samatthassa. Adhipatiṃ na karontīti adhipatiṃ katvā garuṃ katvā nappavattanti. Adhipatīnaṃ sahabhāveti adhipatikiccakaraṇena sahapavattiyaṃ. ‘‘Avīmaṃsādhipatikassa maggassa abhāvā’’ti idaṃ ‘‘adhipatitāsamatthā dhammā adhipatibhāveneva pavatteyyu’’nti dosāropanavasenāha, na yathādhigatavasena. Adhipatidhammānañhi pubbābhisaṅkhāre sati adhipatibhāvena pavatti, na aññathāti sahabhāvepi tadabhāvaṃ sandhāya visesanaṃ na kattabbaṃ siyāti sakkā vattuṃ. Aññamaññādhipatikaraṇabhāveti aññamaññaṃ adhipatiṃ katvā pavattiyaṃ. Vīmaṃsādhipatikattavacananti vīmaṃsādhipatikabhāvassa vacanaṃ. Na vattabbaṃ siyā sabbesampi adhipatīnaṃ sādhipatikattāti adhippāyo. Sahabhāvo paṭikkhitto eva sādhipatibhāvassa anekaṃsikatāvacanato.