九、神足分别显示巴利原文
9. Iddhipādavibhaṅgo
一、经分别注释显示巴利原文
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
431 431. 第一义是作者义,即“成就故,即是神足”。第二义是工具义,即“依这些而成就”。由于作者义的“神足”一词与工具义的“足”一词,不可能构成同位关系——因为“所应成就的神足”被称为“他们成就神足、获得神足”,而成就之事是以作为工具的足而得成就的,所以“神足即是足”这样的词句组合并不成立。为了说明此义,他说“并非……可说”。以神足行为工具,即以作为成就行为的工具义,与所应成就的神足相结合。二种工具,即成就行为与获得行为之工具,这便是神足的意义。并非没有同位关系,因为两种否定是就通常情况而设立的。因此,以第一义的同位复合、第二义的属格复合来解释“神足”一词是不合理的,故而如此说。或者,如上所说,以第一义的同位复合来解释是合理的,因为足具有所获部分之性质;以第二义的其他复合来解释是合理的,因为足具有成就之工具、方法之性质。显示巴利原文
431.Paṭhamokattuattho ‘‘ijjhatīti iddhī’’ti. Dutiyo karaṇattho ‘‘ijjhanti etāyā’’ti. Pajjitabbā iddhi vuttā ‘‘iddhiṃ pajjanti pāpuṇantī’’ti kattusādhanassa iddhisaddassa karaṇasādhanena pādasaddena samānādhikaraṇatāya asambhavato, ijjhanakassa ca atthassa karaṇabhūtena pādena pajjitabbattā ‘‘iddhi eva pādo’’ti saddayojanā na sambhavatīti imamatthamāha ‘‘na ca…pe… vattu’’nti. Iddhikiriyākaraṇenāti ijjhanakiriyāya karaṇabhūtena atthena sādhetabbā ca iddhi pajjitabbāti yojanā. Dvinnaṃ karaṇānanti ijjhanapajjanakiriyākaraṇānaṃ iddhipādatthānaṃ. Na asamānādhikaraṇatā sambhavati paṭisedhadvayaṃ pakatiyaṃ ṭhapetīti. Tasmāti yasmā paṭhamenatthena samānādhikaraṇasamāso, dutiyena sāmivacanasamāso iddhipādasaddānaṃ na yujjati, tasmā. Yathāvuttā vā paṭhamenatthena samānādhikaraṇasamāsavaseneva yojanā yujjati pādassa pajjamānakoṭṭhāsabhāvato. Dutiyenatthena itarasamāseneva yojanā yujjati pādassa ijjhanakaraṇūpāyabhāvato.
“有些人”是指法喜长老而说。“有二种义”,即产生义与增长义。“分别”,即从“神足即是足,为神足”中分别出来。“依复合词之结合”,即依“神足之足,为神足”这样的复合词结合。“如所适合”,就是在作者义与工具义中,哪一个是适合的。“获得之前分”,即针对殊胜证得的前分,依次为作者神足与工具神足的状态而说,这是结合的解释。因为《后小分别》中说:“欲即是欲神足,心即是心神足,精进即是精进神足,观即是观神足”,所以他说“或者在《后小分别》中所说的欲等神足”等。显示巴利原文
Kecīti dhammasirittheraṃ sandhāya vadati. Duvidhatthāyāti nibbattiatthāya, vuddhiatthāya ca. Visunti ‘‘iddhi eva pādo iddhipādo’’ti imasmā visuṃ. Samāsayojanāvasenāti ‘‘iddhiyā pādo iddhipādo’’ti evaṃ samāsayojanāvasena. Yathāyuttoti kattukaraṇatthesu yo yo yutto. Paṭilābhapubbabhāgānanti visesādhigamataṃpubbabhāgānaṃ yathākkamaṃ kattiddhikaraṇiddhibhāvaṃ sandhāya vuttoti yojanā. Uttaracūḷabhājanīye ‘‘chandoyeva chandiddhipādo, cittameva, vīriyameva, vīmaṃsāva vīmaṃsiddhipādo’’ti vuttattā āha ‘‘uttaracūḷabhājanīye vā vuttehi chandādīhi iddhipādehī’’tiādi.
在欲神足、心神足、观神足这三者中,摄持精勤诸行是合适的,因为这前所未曾提及;然而在精进神足中又当如何理解?针对这一问难,他说了‘在精进神足的解说中’等语。如果只有两种具足支,那么欲等又有何作用呢?他回答说‘是定的差别’。在此处……并未被说,因为那不是它的差别。虽然为了显示定的差别与具足支,‘精进’一词出现了两次,但这仅凭‘具足精进与定’这一表述便已成立。既然已然成立,再次言说是否显示另有一种精进呢?或许有人会有此疑惑。为了消除这种疑惑,他说‘精进也’等语。以欲等为殊胜,即由于以欲等为增上缘的差别而成为殊胜。正因为如此,神足才以欲等为门而被教导。同样地,经中说‘比丘若以欲为增上而修习,则得定’等。依各各所依,便是依于各各欲、定的所依性,也就是缘的差别性。以方法之义……而被说,因为证得的方法也就是所依的状态。以‘因此’等语句,依经文本身而阐明如前所说的欲等之神足性。其中,‘因此’,即是因为欲等正是以方法之义而成为神足性,这是所承许的。‘正是为了显示方法神足’,意思是:将以欲等为首要、为上首、为先行而生起的定,显示为欲等是神足的证得方法,这就是显示方法神足。正是为了这个目的。显示巴利原文
Chandacittavīmaṃsiddhipādesu tāva yuttaṃ padhānasaṅkhāraggahaṇaṃ apubbattā, vīriyiddhipāde pana kathanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘vīriyiddhipādaniddese’’tiādi. Yadi dveyeva samannāgamaṅgāni, chandādayo kimatthiyāti āha ‘‘samādhivisesanānī’’ti. Na idha…pe… vuttā hoti atabbisesanattā. Yadipi samādhivisesanasamannāgamaṅgadassanatthaṃ dvikkhattuṃ vīriyaṃ āgatanti vuttaṃ, taṃ pana ‘‘vīriyasamādhisamannāgata’’nti ettāvatāpi siddhaṃ hoti. Evaṃ siddhe sati puna vacanaṃ vīriyantarasabbhāvaṃ nu kho dīpetīti kadāci āsaṅkeyyāti tadāsaṅkānivattanatthaṃ ‘‘vīriyañcā’’tiādimāha. Chandādīhi visiṭṭhoti chandādīnaṃ adhipatipaccayatāvisesena visiṭṭho. Teneva hi chandādimukheneva iddhipādā desitā. Tathā ca vuttaṃ ‘‘chandaṃ ce bhikkhu adhipatiṃ karitvā labhati samādhi’’ntiādi. Taṃtaṃavassayanavasenāti tassa tassa chandassa samādhino avassayatāvasena, paccayavisesatāyāti attho. Upāyatthena…pe… vuttā hoti adhigamūpāyatāpi nissayabhāvoyevāti. ‘‘Tenevā’’tiādinā yathāvuttaṃ chandādīnaṃ iddhipādataṃ pāḷiyāyeva vibhāveti. Tattha tenevāti chandādīnaṃyeva upāyatthabhāveneva iddhipādabhāvassa adhippetattā. Upāyiddhipādadassanatthamevāti chandādike dhure jeṭṭhake pubbaṅgame katvā nibbattitasamādhi chandādīnaṃ iddhiyā adhigamūpāyatādassanaṃ upāyiddhipādadassanaṃ, tadatthameva ‘‘tathābhūtassa vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho’’ti tattha tattha pāḷiyaṃ nissayiddhipādadassanaṃ kataṃ chandādivisiṭṭhānaṃyeva vedanākkhandhādīnaṃ adhippetattā. Evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Aññathā kevalaṃ iddhisampayuttānaṃyeva khandhānaṃ vasena iddhipādabhāve gayhamāne catubbidhatā na hoti visesakāraṇābhāvatoti adhippāyo.
433 433. 喜悦,是令导师满意,或是令学满意。由于有坚固性,也就是由于稳固性。在依家族称谓中,出身高贵者被称为人中之雄,因此说‘先行性类似于心的殊胜出身’。至于思惟,由于是以审察慧为因,其类似于观是容易理解的,所以没有在此举出。显示巴利原文
433.Tosanaṃ satthu ārādhanaṃ, sikkhāya vā. Thāmabhāvatoti thirabhāvato. Kulāpadese jātimā purissaro hotīti ‘‘pubbaṅgamattā cittassa visiṭṭhajātisadisatā’’ti vuttaṃ. Vicāraṇāpaññāhetukattā mantassa vīmaṃsāsadisatā suviññeyyāvāti na uddhaṭā.
‘欲等’,指的是欲、定、精勤诸行,以及精进、心、观、定、精勤诸行,这些各各组合的三法。所谓不分别,就是不作区分、不加以拆分,而是以神足状态的共通性、以神足状态的共通性,将其总括起来。因此他说‘总集’。或者,所谓分别,即混合、混杂的意思,因此他说‘不混杂’。同样地,‘其余的相应四蕴也是神足’,即便不将神足与神足混杂起来,也如此说。以差别,便是依四种神足的区分、不混杂性、各别性而言。因为欲等正是各各神足的各别特征。以无差别,便是不作区分,以四种神足的共通性之义而言。显示巴利原文
Chandādiketi chandasamādhipadhānasaṅkhārā, vīriyacittavīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārāti ime tayo tayo dhamme. Abhedato bhedaṃ akatvā abhinditvā iddhibhāvasāmaññena, iddhipādabhāvasāmaññena ca saṅgaṇhitvā. Tenāha ‘‘sampiṇḍetvā’’ti. Bhedanaṃ vā sambhedanaṃ missīkaraṇanti āha ‘‘amissetvā’’ti. Tathā hi ‘‘sesā pana sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyevā’’ti (vibha. aṭṭha. 433) iddhiiddhipāde amissetvāpi kathitaṃ. Visesenāti bhedena catūsu iddhipādesu asammissabhāvena āveṇikattā. Āveṇikā hi chandādayo tassa tassa iddhipādassa. Avisesenāti abhedena, caturiddhipādasādhāraṇabhāvenāti attho.
“欲神足、定神足等”,以“等”字摄持精勤诸行,以及精进、心、观。“足”指与它们相应的四蕴。并非单单说“进入欲神足”等,而是进入殊胜的四者之中。“四者”,即欲、定、精勤诸行,以及与彼相应的蕴,如此四者。由于所意许的是以欲为因或以欲为增上的定,故说“有欲者的定,何者不会成就呢?”“如是”,即依此方式,这是定修习之门。由定修习的实践所修习的诸蕴,即是定所修习的。显示巴利原文
Chandiddhipādasamādhiddhipādādayoti ādi-saddena padhānasaṅkhāraṃ, vīriyacittavīmaṃsā ca saṅgaṇhāti. Pādoti tehi sampayuttaṃ catukkhandhamāha. ‘‘Chandiddhipāde pavisantī’’tiādinā visiṭṭhesveva pavesaṃ avatvā. Catūsūti chando, samādhi, padhānasaṅkhārā, taṃsampayuttā khandhāti evaṃ catūsu. Chandahetuko, chandādhiko vā samādhi adhippetoti āha ‘‘chandavato ko samādhi na ijjhissatī’’ti. Itīti evaṃ anena pakārena, yaṃ samādhibhāvanāmukhaṃ. Samādhibhāvanānuyogena bhāvitā khandhā samādhibhāvitā.
以“Ye hī”等语,展开前文略说的“没有新的”。“三种的”指欲、定、精进诸行。此处的“Idaṃ”指“ime hi tayo”等语。“前文的”指“chando samādhī”等语。以因相,即成就相。“以此”指“ime hi tayo dhammā”等语。因为欲等三法彼此之间及与相应法之间,以依止的方式生起,所以它们也被称为神足。然而,那种依止关系不离于相应,故说“tadantogadhattā”,义即包含在相应法之内。与欲等不同,相应蕴并没有自性上的神变状态,故说“有神变状态的同义语”。由此而说“其余的相应法……并非以其自性”。“一部分”指欲等。“四蕴的”或“欲等四种的”。再者,“sampayuttakā panā”等语,用以阐明四蕴以及其中一部分(即欲等)的神变状态。显示巴利原文
‘‘Ye hī’’tiādinā ‘‘abhinavaṃ natthī’’ti saṅkhepato vuttaṃ vivarati. Tiṇṇanti chandasamādhipadhānasaṅkhārānaṃ. Idanti ‘‘ime hi tayo’’tiādivacanaṃ. Purimassāti ‘‘chando samādhī’’tiādivacanassa. Kāraṇabhāvenāti sādhanabhāvena. Tenāti ‘‘ime hi tayo dhammā’’tiādivacanena. Yasmā chandādayo tayo dhammā aññamaññaṃ, sampayuttakānañca nissayabhāvena pavattanti, tasmā tesampi iddhipādabhāvo vutto. So pana nissayabhāvo sampayogāvinābhāvīti āha ‘‘tadantogadhattā’’ti, sampayuttakantogadhattāti attho. Chandādīnaṃ viya sampayuttakkhandhānaṃ sabhāvato iddhibhāvo natthīti āha ‘‘iddhibhāvapariyāyo atthī’’ti. Tena vuttaṃ ‘‘sesā sampayuttakā…pe… na attano sabhāvenā’’ti. Ekadesassāti chandādīnaṃ. Catunnampi khandhānaṃ, chandādīnaṃ vā catunnaṃ. Punapīti ‘‘sampayuttakā panā’’tiādiṃ sandhāyāha. Iminā catukkhandhatadekadesānaṃ iddhibhāvadīpanena.
因为前文已经说过,此处按语序而称之为“不同的”,所以说“视为前所未有”。以何种意义说神变是获得,以何种意义说足是前分,依此顺序连接。如果以安立的意义为足,则只说了依止神足,而非方法神足,故说“也是方法”等。“于一切处”,指在经分别和论分别中。由此而说“因为在经分别中”等。以定之差别相,即以“以欲为增上、以欲为因、或欲增上的定,名为欲定”等,作为定的差别相。也有“以修习定之力”的异读。其中,“以修习定之力”,即以欲为增上,令其增上后,依修习定之力。作为方法的,指“若有欲者的定成就,即我成就”,如此以修习定作为方法。显示巴利原文
Pubbe vuttato vacanakkamena aññanti āha ‘‘apubbanti katvā’’ti. Kenaṭṭhena iddhi paṭilābho, kenaṭṭhena pādo pubbabhāgoti yathākkamaṃ yojanā. Yadi patiṭṭhānaṭṭhena pādo, nissayiddhipādoyeva vutto siyā, na upāyiddhipādoti āha ‘‘upāyo cā’’tiādi. Sabbatthāti suttantabhājanīye, abhidhammabhājanīye ca. Tenāha ‘‘suttantabhājanīye hī’’tiādi. Samādhivisesanabhāvenāti ‘‘chandādhipati, chandahetuko, chandādhiko vā samādhi chandasamādhī’’tiādinā samādhissa visesanabhāvena . ‘‘Samādhisevanavasenā’’ti ca pāṭho. Tattha samādhisevanavasenāti chandādhike adhipatiṃ karitvā samādhissa āsevanavasena. Upāyabhūtānanti ‘‘chandavato ce samādhi ijjhati, mayheva ijjhatī’’ti samādhiāsevanāya upāyabhūtānaṃ.
二、阿毗达摩分别注释显示巴利原文
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
444 有增上之类别有八百种,其中每一类皆不能圆满具足四神足,故云“圆满的有增上类别不存在”。其因由是:“增上者无有增上”——若这些尚有增上,即成为有增上者,依神足分类则成三千二百种理趣,再加纯粹的八百种,便成四千种理趣,然实无此事。为显明此处实际所得之理趣,乃说“然于每一种中”等文。是故,纯粹的八百理趣,有增上者亦为八百,依四种道,共成一千六百理趣。显示巴利原文
444. Sādhipativārāni aṭṭhasatāni, tesu paccekaṃ cattāro iddhipādā na sambhavantīti āha ‘‘sādhipativārānaṃ paripuṇṇānaṃ abhāvā’’ti. Tattha kāraṇamāha ‘‘na hi adhipatīnaṃ adhipatayo vijjantī’’ti. Yadi hi adhipatī siyuṃ sādhipatīti iddhipādabhedena dvattiṃsa nayasatāni, suddhikāni aṭṭhāti cattāri nayasahassāni bhaveyyuṃ, taṃ pana natthīti adhippāyo. Yattakā pana nayā idha labbhanti, taṃ dassetuṃ ‘‘ekekasmiṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Suddhikāni aṭṭha nayasatāni sādhipatikānipi aṭṭhevāti catunnaṃ maggānaṃ vasena soḷasa nayasatāni.
三、问难注释显示巴利原文
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
由于四种增上各自以最胜性生起,彼此不相尊重,因此说“四神足非道增上”。由此又说“然彼此不互为增上”。此义,即指“增上者彼此不互为增上”这一意义。“增上者的”,指有能力成为增上者。“不令作增上”,指不将其作为增上、作为尊重而生起。“在增上者共存时”,指在执行增上作用而共同生起时。“由于没有伺察增上的道”一语,并非依实际证得的方式而说,而是以“有能力成为增上的法,应唯以增上的状态生起”这种归咎的方式说。因为,增上法只有在有先前思业时,才以增上的状态生起,否则不然。因此,即使在共存时,也可以说:不应因其不存在而作简别。“在彼此作增上的状态中”,指彼此以对方为增上而生起。“伺察增上者之说”,指关于伺察增上状态的说法。其意思是,不应说一切增上者都是有增上者。由于说有增上者并非决定,共存已被否定。显示巴利原文
Sayaṃ jeṭṭhakabhāvena pavattanato cattāro adhipatayo aññamaññaṃ garuṃ na karonti. Tasmā ‘‘cattāro iddhipādā na maggādhipatino’’ti vuttā. Tenāha ‘‘aññamaññassa pana adhipatayo na bhavantī’’ti. Etamatthanti ‘‘adhipatayo aññamaññassa adhipatī na bhavantī’’ti etamatthaṃ. Adhipatinoti adhipati bhavituṃ samatthassa. Adhipatiṃ na karontīti adhipatiṃ katvā garuṃ katvā nappavattanti. Adhipatīnaṃ sahabhāveti adhipatikiccakaraṇena sahapavattiyaṃ. ‘‘Avīmaṃsādhipatikassa maggassa abhāvā’’ti idaṃ ‘‘adhipatitāsamatthā dhammā adhipatibhāveneva pavatteyyu’’nti dosāropanavasenāha, na yathādhigatavasena. Adhipatidhammānañhi pubbābhisaṅkhāre sati adhipatibhāvena pavatti, na aññathāti sahabhāvepi tadabhāvaṃ sandhāya visesanaṃ na kattabbaṃ siyāti sakkā vattuṃ. Aññamaññādhipatikaraṇabhāveti aññamaññaṃ adhipatiṃ katvā pavattiyaṃ. Vīmaṃsādhipatikattavacananti vīmaṃsādhipatikabhāvassa vacanaṃ. Na vattabbaṃ siyā sabbesampi adhipatīnaṃ sādhipatikattāti adhippāyo. Sahabhāvo paṭikkhitto eva sādhipatibhāvassa anekaṃsikatāvacanato.