4. 谛分别随复注巴利 4. Saccavibhaṅgo
108 段
经分别的注释巴利
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
189 没有脱离诸谛者,因为它是以显示转起、还灭及二者之因的方式而转起。所谓“在诸谛中行”,就是在作为所缘对象的诸谛中运转。因为说法就是以应当宣说的义理为所缘对象的。所谓“在这些中行”,就是在这些圣谛中,通过遍知等作用的完成而运转。为了把“所谓戒、定、慧”所表达的义之自性,作为行为动作的主体来把握,使其更加清楚明白地显示出来,所以问“什么在行?”所谓“依彼之称谓”,就是依其转义的说法。由此显示:从直接的方式说,义的自性就是教说;从间接的方式说,言语的自性就是教说。巴利
189.Saccavinimuttaṃnatthi pavattinivattitadubhayahetusandassanavasena pavattanato. Saccesu kamatīti saccesu visayabhūtesu pavattati. Desetabbatthavisayā hi desanāti. Etesu kamatīti etesu ariyasaccesu pariññādikiccasādhanavasena pavattati. ‘‘Sīlasamādhipaññāsaṅkhāta’’nti vuttaṃ atthasabhāvaṃ kamanakiriyāya kattubhāvena gahitanti pākaṭataraṃ katvā dassetuṃ ‘‘kiṃ kamatī’’ti pucchati. Tabbohārenāti tadupacārena. Etena nippariyāyena atthasabhāvaṃ sāsanaṃ, pariyāyena vacanasabhāvanti dasseti.
以它们各自的自性,就是苦等各自的自性。所谓“非虚妄的自性”,就是以逼迫等状态真实存在的自性。所谓“没有其他行相”,就是远离了不逼迫等的行相。分为两种,就是苦苦性和以它为所缘的性质。贪等烦恼的灼热,就是烦恼燃烧。让相续无法舒展,就是对人的伤害。自身本来就是锐利的,就是说有为法仅凭自身的本性,就具有能带来伤害的锐利性质。仅凭自身的本性,就是仅凭它自己的本性。通过见总集的集、见远离烦恼灼热的道、见不变易的灭,苦的有为性、灼热性、变易性就依次显现出来,所以说“其余依次通过见集、道、灭而显现的行相”。遍满,就是扩散到“有”等种种所缘之后。因为界有多种含义,说了“ūhana 就是积聚”之后,又进一步解释它的含义为“令苦生起”。即使在只有一个蕴的“有”中,苦也是以积聚的状态生起的,因为是由多种法聚集而成的,更何况在四蕴、五蕴的“有”中呢。在这里,遍满的含义是“ākāra”,在它前面加上 ya 字之后,积聚的含义就是“āyūhana”,应当这样理解这个词。令它置入,就是因为它是苦的唯一原因,像在指示它一样令它生起,为了显示这一点而说“这就是苦”等。苦……显现,就像通过见疾病而见到病因一样。结合……通过见……,意思是:结合义通过见具有离系自性的灭而显现,障碍义通过见具有出离自性的道而显现。巴利
Taṃsabhāvāti dukkhādisabhāvā. Amusāsabhāvāti bādhanādibhāvena bhūtasabhāvā. Aññākārarahitāti abādhanādiākāravivittā. Dvidhāti dukkhadukkhatātannimittatāhi. Rāgādikilesapariḷāho kilesadāho. Santānassa avipphārikatākaraṇaṃ puggalahiṃsanaṃ. Attano eva tikhiṇabhāvoti saṅkhatadhammassa attano sabhāveneva rujāvahatikkhabhāvo. Sarasenevāti sabhāveneva. Sampiṇḍakassa samudayassa, kilesasantāparahitassa maggassa, avipariṇāmassa nirodhassa dassanena yathāsaṅkhyaṃ dukkhassa saṅkhatasantāpavipariṇāmaṭṭhā āvi bhavantīti āha ‘‘itare yathākkamaṃ samudayamagganirodhadassanehi āvibhavanākārā’’ti. Byāpetvāti bhavādīsu nānārammaṇesu ca visaṭā hutvā. Anekatthattā dhātūnaṃ ‘‘ūhanaṃ rāsikaraṇa’’nti vatvā puna tadatthaṃ vivarati ‘‘dukkhanibbattana’’nti. Ekavokārabhavepi hi rāsibhūtameva dukkhaṃ nibbattati anekadhammasamūhato , pageva catupañcavokārabhavesu. Ettha ca byāpanatthaṃ ākāraṃ, tassa ca ya-kārāgamaṃ katvā sampiṇḍanatthaṃ āyūhananti padaṃ veditabbaṃ. Nidadātīti dukkhassa ekantakāraṇattā taṃ nidassentaṃ viya janetīti dassento ‘‘idaṃ taṃ dukkha’’ntiādimāha. Dukkha…pe… āvi bhavati rogadassanena viya roganidānaṃ. Saṃyoga…pe… dassanehīti saṃyogaṭṭho visaṃyogasabhāvassa nirodhassa, palibodhaṭṭho niyyānasabhāvassa maggassa dassanena āvi bhavatīti attho. Teti saṃyogapalibodhaṭṭhā.
这里,“于此”是指在作为所缘的它存在的时候。从集来说的远离,就是远离之义。灭是渴爱灭尽的状态,所以相对集来说也是远离的。因此,见到尚未远离的集,灭的远离之义就显现出来。再者,道是证得涅槃之因;见到道本身也有缘、是有为的,那么见到无缘的灭时,灭的无为之义就显现出来。同样,见到有死法性质的苦正在坏灭,那么见到无死法性质的灭时,灭的不死之义就显现出来。为了显示这个道理,所以说“远离”等。其余则通过见集、灭、苦而显现:其中,通过见集,“这个因不是证得涅槃的因,这个才是因”,因之义就显现出来。同样,通过见极其深奥、极其微细、难以见到的灭,见之义就显现出来,就像见到微细的色而眼根显现出来一样;通过见苦,就像见到众多患病、受苦的可怜人就能显出能自主者的尊贵一样,道的增上之义就显现出来。巴利
Etthāti etasmiṃ ārammaṇabhūte sati. Samudayato viveko vivekaṭṭho. Nirodho ca taṇhākkhayabhāvato samudayato vivitto, tasmā avivekabhūtassa samudayassa dassanena nirodhassa vivekaṭṭho āvi bhavati, nibbānādhigamahetubhūtassāpi maggassa sappaccayatāya saṅkhatabhāvaṃ passato appaccayassa nirodhassa asaṅkhataṭṭho āvi bhavati, tathā maraṇadhammatāya dukkhaṃ vinassantaṃ passato amaraṇadhammassa nirodhassa amataṭṭho āvi bhavatīti imamatthaṃ dasseti ‘‘vivekā’’tiādinā. Itare samudayanirodhadukkhadassanehīti ettha samudayadassanena ‘‘nāyaṃ hetu nibbānādhigamāya, ayaṃ pana hetū’’ti hetuṭṭho āvi bhavati. Tathā paramagambhīrassa nipuṇatarassa duddasassa nirodhassa dassanena dassanaṭṭho sukhumarūpadassanena cakkhuno viya, dukkhadassanena pana anekarogāturakapaṇajanadassanena issarajanassa uḷārabhāvo viya maggassa ādhipateyyaṭṭho āvi bhavati.
不过,为了从它们各自的自相来显示这些因等,才说了“其中,以断除障碍的方式”等话。其中,“以断除障碍的方式”就是以断除集的方式。从“道增上之法”这个说法来看:虽然禅那等也有作为所缘增上的情况,却不说“禅那增上之法”等,而只说“道增上之法”。所以,道支之法作为所缘增上更为殊胜。因此说“或者特别地说,道支之法是所缘增上”。“这个相”是指:那些以道支为重、依观察而转起的法,其称为“所缘增上缘”的那种状态;这个相就是道的增上义。而前面那种增上义,是依俱生增上来说的。说“应证悟之义”,是因为应当通达,而把前面所说的逼迫等义合起来说的。由此显示“现观”一词是指所作之义。现观,是属于智的。转起之相,就是遍知等的差别相。因为此相在道刹那由不痴而成就,之后通过观察等而变得明显。相也因为被智所缘取,所以称为“义”;因此显示了第三种理趣。由逼迫等所显示的,通过境的分类也有有境的分类,比如“色想、声想”。巴利
Te panete hetuṭṭhādike sarūpato dassetuṃ ‘‘tattha palibodhupacchedavasenā’’tiādi vuttaṃ. Tattha palibodhupacchedavasenāti samudayappahānavasena. ‘‘Maggādhipatino dhammā’’ti vacanatoti yasmā satipi jhānādīnaṃ ārammaṇādhipatibhāve ‘‘jhānādhipatino dhammā’’ti evamādi na vuttaṃ, ‘‘maggādhipatino dhammā’’ icceva pana vuttaṃ. Tasmā sātisayo maggaṅgadhammānaṃ ārammaṇādhipatibhāvo. Tenāha ‘‘visesato vā ārammaṇādhipatibhūtā maggaṅgadhammā hontī’’ti. So tesaṃ ākāroti yo maggaṅgānaṃ garuṃ katvā paccavekkhaṇavasena pavattadhammānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāsaṅkhāto ākāro, so maggassa ādhipateyyaṭṭho. Purimo pana ādhipateyyaṭṭho sahajātādhipativasena vutto. Abhisametabbaṭṭhoti yathāvuttapīḷanādiatthameva paṭivijjhitabbatāya ekajjhaṃ katvā vadati. Tena abhisamayasaddaṃ kammatthaṃ dasseti. Abhisamayassāti ñāṇassa. Pavattiākāroti parijānanādivisesākāro. So hi maggakkhaṇe asammohato siddho, pacchā paccavekkhaṇādinā pākaṭo hoti. Ākāropi ñāṇena araṇīyato atthoti vuccatīti katvā tatiyanayo dassito. Pīḷanādinā dassito visayavibhāgenapi visayivibhāgo hoti yathā ‘‘rūpasaññā, saddasaññā’’ti (saṃ. ni. 3.57).
“Kucchitaṃ khanti”意思是应受呵责、被批评,而且没有实质。“Samāgamo”等例子,从顺向和逆向两方面,说明 saṃ- 这个词能表达结合的意思。在“uppannaṃ uditaṃ”等用法里,单独的 panna- 和 ita- 在运用时看不到有“生起”的意思,而 u- 在运用时能看到有“生起”的意思,所以说“uppannaṃ uditaṃ 这里也是如此”。所谓“分别运用”,就是不与 āgama、ita 等词结合而单独使用。所谓“与词根俱”,就是由于内含的词根而成为与词根俱。正因如此,它们也被称为“前缀”。巴利
Kucchitaṃkhanti garahitaṃ hutvā asāraṃ. ‘‘Samāgamo’’tiādinā anvayato byatirekato ca saṃ-saddassa saṃyogatthajotakattamāha. ‘‘Uppannaṃ udita’’ntiādīsu kevalassa panna-saddassa, ita-saddassa ca payoge uppattiatthassa anupalabbhanato, u-saddassa ca payoge upalabbhanato so uppattiatthaṃ dīpetīti āha ‘‘evaṃ uppannaṃ uditanti etthāpī’’ti. Visuṃ payujjamānāti āgama-ita-padehi vinā payujjamānā. Sadhātukanti antonītena dhātunā sadhātukaṃ. Teneva te ‘‘upasaggā’’ti ca vuttā.
苦的远离,就是远离苦的状态。回归,是指涅槃。令其回归,是通过“无生”这个词,以限定修饰的方式令其回归。灭的缘条件性,是灭作为道的所缘缘。以人证得和法证得来说,就是以人的状态和以证得法的状态。果,就是圣果。对于那个,应当看作是对作为终点的、名为果的苦灭之达成,也就是作为现观的苦灭之达成,而修习行道。巴利
Dukkhavivekabhāvanti dukkhavivittataṃ. Nivattiyāti nibbānassa. Nivattetvāti anuppādasaddena visesanavasena nivattetvā. Nirodhapaccayatā nirodhassa maggassa ārammaṇapaccayatā. Puggalasacchikiriyādhammabhāvehīti puggaladhammabhāvena sacchikaraṇadhammabhāvena ca. Phalanti ariyaphalaṃ. Tassāti niṭṭhānabhūtāya phalasaṅkhātāya dukkhanirodhappattiyā abhisamayabhūtāya dukkhanirodhappattiyā paṭipadatā daṭṭhabbā.
在通达的时候,从究竟意义上说,他说了佛等名称“在通达的时候生起”。正是因为这个原因,正因为是由它阐明的缘故。巴利
Paṭivijjhanakāle nippariyāyena buddhādisamaññāti āha ‘‘paṭividdhakāle pavatta’’nti. Tato evāti tena pakāsitattā eva.
以那个为相状,是指像生等那样,以作为依据的方式成为苦的原因,而不是像集谛那样以生起的方式。被生灭逼迫的状态,就是行苦。只是转起,就是转起本身。作用即味,这是在说明味的功用含义。在转起与止灭中,这是简别处的位格。无变异状态,就是没有变异性,也就是常。巴利
Tannimittabhāvoti jātiādi viya adhiṭṭhānabhāvena dukkhassa kāraṇabhāvo, na samudayasaccaṃ viya pabhavabhāvena. Udayabbayapīḷitabhāvo saṅkhāradukkhatā. Pavattanamevāti pavatti eva. Kiccaṃ rasoti rasassa kiccatthataṃ dasseti. Pavattinivattīsūti niddhāraṇe bhummaṃ. Avikāratā vikārābhāvo niccatā.
阳焰、幻术和自己,是指阳焰、幻术以及自己的圣智,也就是诸圣者的智。这样一来,依诸圣者的道智而生起的智也被包含在内了。因此说“对执取不颠倒者”等等。“这些”是指通达智和审察智。其中,通达智以所应通达者为行境,另一种智则以所缘为行境。所应通达性,或者说所缘状态,是通达智的行境;而另一种智,则只是所缘状态。巴利
Marīcimāyāattānanti marīciyā māyāya attano ca ariyañāṇassāti ariyānaṃ ñāṇassa. Tena ariyānaṃ maggañāṇānusārena pavattanakañāṇampi saṅgahitaṃ hoti. Tenāha ‘‘avitathagāhakassā’’tiādi . Tesanti paṭivedhapaccavekkhaṇañāṇānaṃ. Tattha paṭivedhañāṇassa paṭivijjhitabbatā gocarabhāvo, itarassa ārammaṇabhāvo. Paṭivijjhitabbatā, ārammaṇabhāvo vā paṭivedhañāṇassa gocarabhāvo, itarassa ārammaṇabhāvova.
以逼迫者之生起者状态这句话,是因为以逼迫者的能生起者状态被单独执取,所以渴爱并不是以逼迫者的状态被执取,这是为了说明转起与转起之因不相混杂。这样理解之后,在《论藏分别》中,这个义释也同样成立。尽管如此,针对“苦本身就是逼迫者”这一判定不能成立、以及会有成为集的状态这种过失的责难,论主说“或者像生等那样”等等。关于逼迫性在逼迫作用中的判定,他说“从两方面以逼迫义来判定”。正如逼迫性决定在苦上,苦也决定在逼迫性上。在《经藏分别》中,因为只显示了渴爱本身就是集的状态,所以为了以渴爱来说明判定,他说“并非没有渴爱”等等。因为这是《经藏分别》的注释。通过“除善等之外”等话,说明渴爱作为苦因的主要地位。确实,当它在业的种种差别中成为因时,特别成为业的辅助因。以两种方式判定:道就是出离,出离就是道,以这两种方式判定。巴利
Bādhakappabhavabhāvenāti bādhakassa uppādakabhāvena visuṃ gahitattā na taṇhā bādhakabhāvena gahitā pavattipavattihetūnaṃ asaṅkaravasena bodhanato. Evañca katvā abhidhammabhājanīyepi ayamatthavaṇṇanā yujjateva . Yadipi evaṃ ‘‘dukkhameva bādhaka’’nti niyamānupapatti, samudayabhāvappasaṅgo cāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘jātiādīnaṃ viya vā’’tiādi. Bādhakattassa bādhakatte ca niyamoti āha ‘‘dvidhāpi bādhakatthāvadhāraṇenā’’ti. Yathā hi bādhakattassa dukkhe niyatatā, evaṃ dukkhassa ca bādhakatte niyatatāti. Suttantabhājanīye taṇhāya eva samudayabhāvassa dassitattā taṇhāvasena niyamaṃ dassento ‘‘na taṇhāya vinā’’tiādimāha. Suttantabhājanīyavaṇṇanā hesāti. ‘‘Kusalehi vinā’’tiādinā dukkhahetutāya taṇhāya padhānabhāvamāha. Tathā hi sā kammavicittatāya hetubhāvaṃ gacchantī visesena kammassa sahakārikāraṇaṃ hotīti. Dvidhāpi niyamenāti maggova niyyānaṃ, niyyānameva ca maggoti dvippakārena niyamena.
真实语就是“语谛”,而发动真实语的思也叫“语谛”,所以注释里说“离谛就是远离妄语”。不过有些人说:“离谛是受持的远离。”在他们看来,仅仅受持还不算离谛,而是要不违背所受持的承诺才算。但由于这属于承诺意义上的真实,所以它其实还是远离妄语。因此说“在其他各种离当中,‘谛’这个词并不通用”。即使已经明白了苦和集,修慧的目的也只是为了证得灭和道,所以后二谛的谛义更为殊胜;而注释者为了说明经中已阐明证得后二谛是无诤之因,就说了“然而对此”等话。巴利
Vacīsaccaṃ saccavācā, taṃsamuṭṭhāpikā cetanā cāti āha ‘‘viratisacceti musāvādaviratiya’’nti. Keci pana ‘‘viratisaccaṃ samādānaviratī’’ti vadanti, tesampi na samādānamattaṃ viratisaccaṃ, atha kho samādānāvisaṃvādanaṃ. Taṃ pana paṭiññāsaccattā musāvādaviratiyeva hoti. Tenāha ‘‘na hi aññaviratīsu saccasaddo niruḷho’’ti. Satipi dukkhasamudayāvabodhe yāvadeva nirodhamaggādhigamatthā paññābhāvanāti pacchimadvayasseva saccatthaṃ sātisayaṃ, tadadhigamassa ca avivādahetukaṃ sutte vibhāvitaṃ dassento ‘‘tassa panā’’tiādimāha.
“处不存在”的意思是:自己论点得以成立的根据不存在。众生仅仅因为获得了生命体,就达成生等状态,并且这些状态当下显现出来,所以他说“具足性、现前性和最初性”。或者,应当依据世尊说法的次第来看待最初等性质。巴利
Ṭhānaṃ natthīti attano vādapatiṭṭhāpanakāraṇaṃ natthīti attho. Attabhāvapaṭilābheneva sattānaṃ jātiādīnaṃ patti sammukhībhāvo ca jāyatīti āha ‘‘sampattatā, paccakkhatā ca paṭhamatā’’ti. Bhagavato desanākkameneva vā paṭhamāditā daṭṭhabbā.
“以遍知等”是指以遍知、断除、证得、修习这几种作用来说的,这里用的是从格,是依赖另一个词(“等”所指的那些词)才这样说的。“法智的作用”就是了知自性法的作用。“应遍知等以此为终点”,是在显示:从此以后再也没有什么需要了知的了。巴利
Parijananādīhīti pariññāppahānasacchikiriyābhāvanāhi, nissakkavacanañcetaṃ aññasaddapekkhāya. Dhammañāṇakiccanti sabhāvadhammāvabodhakiccaṃ. Pariññeyyādīni etapparamānevāti ito paraṃ neyyaṃ natthīti dasseti.
与苦等四圣谛的本质相应、相合,或者从师父传承下来的听闻,就叫作“传闻”。依照所听到的内容,或者以其他方式,去把握粗硬、触感等无常等自性与共相,这叫“相思维”。对于这样思维出来的相,以称为“见”的、属于观见的智慧去审察、认可,就叫“见审察忍”。就像太阳以光明触及并证得灭,亲身作证,破除烦恼的黑暗。因为能见到四谛,所以说“诸比丘,见苦者”等等。巴利
Dukkhādīnaṃ ariyasaccabhāvassa anurūpaṃ yuttaṃ, ācariyaparamparāgataṃ vā savanaṃ anussavo. Sutānusārena, aññathā vā kakkhaḷaphusanādianiccādisabhāvasāmaññākārapariggaṇhanaṃ ākāraparivitakko. Yathāvitakkitākārassa diṭṭhisaṅkhātāya dassanabhūtāya paññāya nijjhānakkhamanaṃ rocanaṃ diṭṭhinijjhānakkhanti. Ādicco viya pabhāya nirodhaṃ phusati sacchikaroti kilesandhakāraṃ viddhaṃseti. Cattāripi saccāni passatīti vuttaṃ ‘‘yo, bhikkhave, dukkhaṃ passatī’’tiādinā.
“见不同时”说的是不同的现观。“一见者”就是见一个谛的人。不应作这样的结合:倘若结合,那么在结合之中,一切见都要以随后的那一见为终极,于是见便永无止境。再者,如果诸谛不是同时现观,那么依见苦等,初道等所应断的三结等就只能一分一分地断。这样一来,就成了一分入流道位,随后应得的果也成了一分入流果,所以诸谛不同时现观并不合理。正如不同时现观不合理一样,所缘现观也不合理。如果想以作所缘的方式令四谛现观,那么道并不以自己为所缘,谛的现观就不圆满。如果说以他道缘道,所以圆满?这样一来,那被道所缘的道又依他道,他道再依他道,就成了无穷。因此,从所缘通达来说,四谛现观不合理,只有按前面说的方式才合理。而且,以应遍断和应断除者为所缘,来修习遍断与断除,对道智来说不合理,因为还没有从那里出离;只有以出离一切行的涅槃为所缘才合理。无因见、无作见被执取时,因的作用在究竟义上就是作。巴利
Kālantaradassananti nānābhisamayaṃ vadati. Ekadassinoti ekasaccadassino. Na yojetabbā siyāti yojanāyañca sabbadassanaṃ dassanantaraparamanti dassanānuparamo āpajjeyya, saccānañca nānābhisamaye dukkhadassanādīhi paṭhamamaggādippaheyyānaṃ saṃyojanattayādīnaṃ ekadesappahānaṃ āpajjati. Tathā ca sati ekadesasotāpattimaggaṭṭhatā, tadanantarañca pattabbena phalena ekadesasotāpannatā ca āpajjati, tasmā na saccānaṃ nānābhisamayo yutto. Yathā ca nānābhisamayo na yutto, evaṃ ārammaṇābhisamayopi. Yadi hi ārammaṇakaraṇena catusaccābhisamayo icchito, na maggo sayameva attānaṃ ārammaṇaṃ karotīti aparipuṇṇo saccābhisamayo siyā. Aññena maggena maggo ālambīyatīti paripuṇṇovāti ce? Evaṃ sati yena maggena maggo ālambito, sopi aññena, sopi aññenāti anavaṭṭhānaṃ siyā, tasmā na ārammaṇapaṭivedhato catusaccābhisamayo yutto, vuttanayeneva pana yutto. Kiñca paricchinditabbaṃ samucchinditabbañca ālambitvā paricchedasamucchedabhāvanā maggañāṇassa na yuttā tato anissaṭabhāvato, sabbasaṅkhatavinissaṭaṃ nibbānameva pana ārammaṇatā yuttā. Ahetukadiṭṭhi akiriyadiṭṭhiggahaṇena gahitā hetubyāpārova paramatthato kiriyāti katvā.
它生起,就是黏着;或者,它是生起的因。它止息,就是收摄、让它们坏灭而去;或者,它以坏灭等方式成为解脱的因。从精进来说,就是从本性来说,这也被称为“未显者”。巴利
Pavattetīti sajjati, pavattiyā vā hetu hoti. Nivattetīti saṃharati palayaṃ gameti, palokatādivasena vā mokkhahetu hoti. Padhānatoti pakatito, yaṃ ‘‘abyatta’’ntipi vuccati.
“ 时间造作众生,时间又收拢众生。
当众人沉睡时,时间仍清醒着,时间确实难以逾越。”巴利
‘‘Kālo karoti bhūtāni, kālo saṃharatī pajā; Kālo sutte jāgarati, kālo hi duratikkamo’’ti. –
持这种说法的人是时论者。“荆棘的尖锐、迦毗他果等的圆形、鹿鸟爬虫等的种种形态,这些是谁造作的?都是自性本来就成就的,一切也都是这样,这里面没有任何人的随心所欲。”持这种说法的人是自性论者。“世间是定然的,就像被不可切断的线贯穿的不可破碎摩尼宝珠一样,这里面没有任何人的造作。”持这种说法的人是决定论者。巴利
Evaṃvādā kālavādino. ‘‘Kaṇṭakassa tikhiṇatā, kapiṭṭhaphalādīnaṃ parimaṇḍalatā, migapakkhisarīsapādīnaṃ vicittabhāvoti evamādayo kena kāritā? Sabhāveneva siddhā, evaṃ sabbampi, na ettha kassaci kāmakāro’’ti evaṃvādā sabhāvavādino. ‘‘Loko niyato acchejjasuttāvutābhejjamaṇisadiso , na ettha kassaci purisakāro’’ti evaṃpavattavādā niyativādino, –
“ 事物随着欲望而生起,也随着欲望而停息;
众生想要什么,就随着这个欲望产生快乐和痛苦,所以众生都是跟着自己的欲望走。”巴利
‘‘Yadicchāya pavattanti, yadicchāya nivattare; Yadicchāya sukhadukkhaṃ, tasmā yadicchatī pajā’’ti. –
像这样主张流转的,以及那些被称为“随欲论者”的无因生论者,在这里也应当看作完全包含在自性论里面。说“世间由极微而流转”,这是针对邪命外道的说法。因为他们主张没有原因。而胜论派则依自在者的欲,从极微的聚合与离散来说世间的生起与止息。所谓“根本的不转起”,就是不转变为大等状态,或者不显现。据说,以“我是他,自性另有不同”这种方式,认识到流转的自性与神我之间有差别,从而不再执取自我、乐、苦、痴为无分别时,按照所说的道理,根本就不转起,这就是解脱——这是迦毗罗派的主张。以“等”字,还应当知道也涵盖了亲近大梵天王、合一等说法。巴利
Evaṃpavattavādā yadicchāvādisaṅkhātā adhiccasamuppattivādino ca ettha sabhāvavāde eva antogadhāti daṭṭhabbā. Aṇūhi loko pavattatīti ājīvakavādaṃ sandhāyāha. So hi akāraṇapariggaho. Kaṇādavādo pana issaricchāvasena aṇūnaṃ saṃyogaviyogato lokassa pavattinivattiṃ vadati. Padhānassa appavattīti mahatādibhāvena apariṇāmo, anabhibyatti vā. ‘‘Ahamañño, pakati aññā’’ti evaṃ pavattapakatipurisantarajānanena attasukhadukkhamohesu avibhāgaggahaṇe nivattite kira vuttanayena padhānaṃ nappavattati, so vimokkhoti kāpilā. Evamādīti ādi-saddena mahābrahmuno samīpatā, saṃyogoti evamādīnampi saṅgaho veditabbo.
所谓“同一”,是从同一体性来说的,所以即使是一个也被称为“同一”。“三”则是按作用来区分的。“它们”指的是正语等戒。即使是与信相应的欲,也是依欲而运转的,所以把欲神足和信根、信力放在一起说。在那样的时候,通过修习舍相来资助,以令心平等安住的方式,应当知道舍正是起着那样的作用。巴利
Ekattāti ekabhāvato ekopi vutto. Tayoti kiccavibhāgena. Tānīti sammāvācādisīlāni. Chandassa saddahanānukūlāpi chandanavasena pavatti hotīti saddhindriyasaddhābalehi saddhiṃ chandiddhipādo vutto. Tādise kāle upekkhānimittānubrūhanena upakārā samādhissa samavāhitāvasena tādisakiccāva upekkhā veditabbā.
所谓破坏性,即从应当被收摄的角度来说,处于被摧毁的状态。巴利
Vighātakattāti saṃharaṇīyavasena vihantabhāvato.
“二圣谛”是指集谛和道谛这两个圣谛。“由此”是说,因为像前面所说的“苦”等词本身就是“应遍知”等含义的表达词。“摄于初句”是说,在“苦,非圣谛”这个四句分别中,它被第一句所包含。“那所依的”是指依赖“圣谛”这个词的那个“苦”字。“摄于第四句”是说,被“非苦,非圣谛”这一句所包含。“其余的烦恼等”是指除了渴爱以外的烦恼、其余的不善法、有漏的善根,以及有漏的善法。这些在《阿毗达摩分别》中是以“集”的意义来说的,不是以“圣谛”的意义来说的,所以说“集,非圣谛”。“其余的道支”是指果正见等。按照这个道理,这里可以这样搭配:有是集而非圣谛的,有是圣谛而非集的,有既是集又是圣谛的,有既非集又非圣谛的。其中第一句的含义前面已经说过。灭是圣谛而非集;渴爱既是集又是圣谛;与道相应的法和沙门果,因为不是为了让它们断除而于世尊处修梵行,所以既非集也非圣谛。其余二谛是圣谛,从各自能产生的意义上可以说它们是集,但不是从“为了让它们断除而于世尊处修梵行”这个意义上说的。其余两个四句分别也是这样,第一句的含义前面已经说过。在其余的句中:集是圣谛而非灭;无为界既是灭又是圣谛;与道相应的法和沙门果,因为不是为了让它们证得而于世尊处修梵行,所以既非灭也非圣谛。其余二谛是圣谛,从灭法性上可以说它们是灭,但不是从“为了让它们证得而于世尊处修梵行”这个意义上说的。同样地,灭是圣谛而非道;圣道既是道又是圣谛;与道相应的法和沙门果,因为不是为了让它们修习而于世尊处修梵行,所以既非道也非圣谛。其余二谛从有上位道(之道)的意义上可以说是道,但不是从“为了让它们修习而于世尊处修梵行”这个意义上说的。巴利
Ariyasaccadvayanti samudayamaggasaccadvayaṃ. Tenevāti yathāvuttadukkhādisaddānaṃ pariññeyyādivācakattā eva. Ādipadasaṅgahoti ‘‘dukkhaṃ, na ariyasacca’’nti iminā catukke ādipade saṅgaho. Tadapekkhanti ariyasaccasaddāpekkhaṃ dukkhasaddaṃ. Catutthapadasaṅgahoti ‘‘neva dukkhaṃ, na ariyasacca’’nti iminā padena saṅgaho. Avasesakilesādayoti taṇhāvajjakilesā avasesākusalā, sāsavāni kusalamūlāni, sāsavā ca kusaladhammā. Te hi abhidhammabhājanīye samudayabhāvena vuttā, na ariyasaccabhāvenāti āha ‘‘samudayo, na ariyasacca’’nti. Aññāni maggaṅgānīti phalasammādiṭṭhiādayo. Iminā nayenāti etthāyaṃ yojanā – atthi samudayo, na ariyasaccaṃ, atthi ariyasaccaṃ, na samudayo, atthi samudayo ceva ariyasaccañca, atthi neva samudayo, na ariyasaccaṃ. Tattha paṭhamapadaṃ vuttatthaṃ. Nirodho ariyasaccaṃ, na samudayo, taṇhā samudayo ceva ariyasaccañca, maggasampayuttā dhammā sāmaññaphalāni ca yassa pahānāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati, tadabhāvato neva samudayo, na ariyasaccaṃ. Itarasaccadvayaṃ ariyasaccaṃ tassa tassa pabhāvakaṭṭhena siyā samudayo, na pana yassa pahānāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena. Itaracatukkadvayepi ādipadaṃ vuttatthameva. Sesesu samudayo ariyasaccaṃ, na nirodho, asaṅkhatadhātu nirodho ceva ariyasaccañca, maggasampayuttā dhammā, sāmaññaphalāni ca yassa sacchikiriyāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena neva nirodho, na ariyasaccaṃ. Itarasaccadvayaṃ ariyasaccaṃ, nirodhadhammatāya siyā nirodho, na pana yassa sacchikiriyāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena. Tathā nirodho ariyasaccaṃ, na maggo, ariyamaggo maggo ceva ariyasaccañca, maggasampayuttā dhammā, sāmaññaphalāni ca yassa bhāvanāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena neva maggo, na ariyasaccaṃ. Itarasaccadvayaṃ siyā maggo upapattimaggabhāvato, na pana yassa bhāvanāya bhagavati brahmacariyaṃ vussati tathatthena.
有samānas是samānas。对其他的也是如此:应当做的行为并没有真正的作者,只是依靠它自己的各种条件,随着那些条件的运转而运作,因此说“它造作行为”只是一种世俗言说而已。对于趋向寂灭的诸法,道理也是这样。巴利
Santanti samānaṃ. Evaṃ itaresupīti kātabbāpi kiriyā kārakarahitā kevalaṃ attano paccayehi tāya pavattamānāya paccayasāmaggī kiriyaṃ karotīti vohāramattaṃ hoti. Nibbutigamakesupi eseva nayo.
有漏、不净,是因为烦恼垢秽流出的缘故。苦等,指苦、集、道。集等体性,是说苦有集和道的体性,集有道和苦的体性,道有苦和集的体性,而不是有灭的体性——这就是与苦等相连的意思。互相具有,是说苦等彼此具有对方体性的结合。于渴爱,是处格。于再有,指称为再有的未来之苦。自性论者,即迦毗罗派。变异,指大等已显了者。显了故,即由显了,或由先前的转变。已归没,即随后没入自性,舍弃差别,以与有情等同的体性被摄入其内。因此说唯以自性之体性而住。唯以自性之体性,即唯以未显了之体性。以集之体性,即以称为渴爱的生起因之体性。若非如此,与彼相应的无明等也可得集之体性。未分离者,即离于差别、归于自性之体性者。总说变异后,又以大等显示其自相。其中,大即大觉。迦毗罗派也称它为大志欲。色唯等五种唯,连同我慢,这六者是不殊胜的。眼、耳、鼻、舌、身、语、手、足、肛门、密处、意,为十一根。地、水、火、风、空,为五种粗大元素,由它们而有。唯以自性之体性而住者,以此说明未分离者一词的含义。有种,即有种子、非空无。于线,即于作为和合因的线中,瓦等也一样。他们说有三种因:取因、作因、和合因。其中,梭子、织机、筘等是取因;织工是作因;诸线则是和合因。于两粒微尘,指地大或水火风大的两粒极微。于此产生此觉施设:以于此诸线中有布,于此诸瓦片中有瓮,于此草茎中有瓮这样的方式,作为因果之关系,众生便生起于此这样的觉施设。这种如牛角般本非分离而共同成立者之间的关联,就是和合;而如桩与绳般本各别成立者之间的关联,则是结合。于三粒微尘中,三微之果与之和合,如同合而为一一般的关联——这是其安排。和合一词,其释义即是如同合而为一一般的关联。大量,指巨大的量度,即如大地等这样单一的果,他们称之为所作实。凡是由以之而生起所作实的诸因,他们认为那些因即内摄于其中,所以说以内摄于自身之因。若有和合,则因中果和合,果中便应有因;然而并无此事,为显示这一点而说:由于无和合,果中无因,故果是无因的。巴利
Sāsavatā asubhatā kilesāsucipaggharaṇato. Dukkhādīnanti dukkhasamudayamaggānaṃ. Samudayādibhāvoti dukkhassa samudayamaggabhāvo, samudayassa maggadukkhabhāvo, maggassa dukkhasamudayabhāvo ca, na pana nirodhabhāvo dukkhādīnanti sambandho. Aññamaññasamaṅgitāti dukkhādīnaṃ itarītarasabhāvayogo. Taṇhāyāti ādhāre bhummaṃ. Punabbhavassāti punabhavasaṅkhātassa āyatidukkhassa. Pakativādīnanti kāpilānaṃ. Vikārāti mahatādayo byattā. Vibhāvatoti abhibyattito, pariṇāmato vā pubbe. Paṭippalīnā cāti pacchā pakatiyaṃ palayaṃ gatā vesammaṃ muñcitvā sattādisamabhāvena anto samoruddhā. Tenāha ‘‘pakatibhāveneva tiṭṭhantī’’ti. Pakatibhāvenevāti abyattabhāveneva . Samudayabhāvenāti taṇhāsaṅkhātapabhavabhāvena. Aññathā taṃsampayuttaavijjādīnampi samudayabhāvo labbhatevāti. Avibhattehīti vesammavirahena pakatibhāvaṃ gatehi. ‘‘Vikārehī’’ti sāmaññato vutte ‘‘mahantā’’tiādinā sarūpato dasseti. Tattha mahantoti mahābuddhi. Tañhi kāpilā ‘‘mahāajjhāsayo’’ti ca voharanti. Rūpatammattādayo pañca tammattā, ahaṃkāro cāti cha avisesā. Cakkhu sotaṃ ghānaṃ jivhā kāyo vācā pāṇi pādo pāyu upatthaṃ manoti ekādasindriyāni. Pathavī āpo tejo vāyo ākāsanti pañca bhūtavisesā, tehi. ‘‘Pakatibhāveneva ṭhitehī’’ti iminā ‘‘avibhattehī’’ti padassa atthaṃ vadati. Sagabbhāti sabījā asuññatā. Tantūsūti suttesu samavāyikāraṇabhūtesu. Tathā kapālesu. Tividhañhi te kāraṇaṃ vadanti upādānakāraṇaṃ nimittakāraṇaṃ samavāyikāraṇanti. Tattha turivemasalākādayo upādānakāraṇaṃ. Tantavāyo nimittakāraṇaṃ. Tantavo samavāyikāraṇanti. Dvīsu aṇūsūti pathavībhūtesu vā āpotejovāyobhūtesu vā dvīsu paramāṇūsu. Idhabuddhivohārajanakoti ‘‘idha tantūsu paṭo, idha kapālesu ghaṭo, idha bīraṇesu ghaṭo’’tiādinā nayena hetuphalānaṃ sambandhabhūtena sattānaṃ idhabuddhivohārā jāyanti. So govisāṇānaṃ viya avisuṃ sahasiddhānaṃ sambandho samavāyo. Khāṇusenānaṃ viya pana visuṃsiddhānaṃ sambandho saṃyogo. Tīsu aṇūsu tiaṇukaṃ phalaṃ samavetaṃ ekībhūtamiva sambandhanti yojanā. ‘‘Samaveta’’nti etassa ‘‘ekībhūtamiva sambandha’’nti idaṃ atthavivaraṇaṃ. Mahāparimāṇanti mahantaparimāṇaṃ mahāpathavīādikaṃ ekaṃ phalaṃ, yaṃ te ‘‘kāriyaṃ drabya’’nti vadanti. Yehi kāraṇehi āraddhaṃ kāriyadrabyaṃ, tadantogadhāni eva tāni kāraṇāni maññantīti āha ‘‘attano antogadhehi kāraṇehī’’ti. Sati samavāye hetumhi phalaṃ samavetanti phale hetu siyā, taṃ natthīti dassento āha ‘‘samavāyābhāvā phale hetu natthīti hetusuññaṃ phala’’nti.
“食的差别”,是指团食等食物的不同。“以彼为缘的法的差别”,是指作为它们之缘的法的差别,也就是可吞咽的食物、六处、无明、行等;或者是指由那些缘所生的法的差别,也就是食生色、受、结生识、名色等。这些是缘,而那些是种种法,所以叫“以彼为缘的法的差别”。或者是依据色等所缘来说,这样连接。“依二乘”,是指依止乘与观乘这两种。虽然在道的刹那,止与观是同时并行的,但就像“空”等名称一样,止与观的名称也是依据加行而安立在道上的,所以说“依加行而说”。或者,如果慧根更强,他的道就是观乘;另一种情况就是止乘。这里的含义应当这样理解。巴利
Āhārabhedeti kabaḷīkārādiāhāravisese. Tappaccayadhammabhedeti ajjhoharaṇīyavatthusaḷāyatanaavijjāabhisaṅkhārasaṅkhāte tesaṃ paccayabhūtadhammavisese, ojaṭṭhamakarūpavedanāpaṭisandhiviññāṇanāmarūpasaṅkhāte vā tannibbattadhammavisese, te paccayā etesaṃ dhammavisesānanti tappaccayadhammabhedā. Rūpādiārammaṇavasena vāti yojanā. Yānadvayavasenāti samathavipassanāyānadvayavasena. Kiñcāpi maggakkhaṇe samathavipassanā yuganaddhāva, yathā pana suññatādisamaññā, evaṃ samathavipassanāsamaññāpi āgamanato maggassa siyunti āha ‘‘āgamanavasena vutto’’ti. Yassa vā paññindriyaṃ adhikaṃ, tassa maggo vipassanā, itarassa samathoti evamettha attho daṭṭhabbo.
由定所生,就是等持本身的意义。正因为如此,正是由于它是随顺于定的作用。巴利
Samādhijāti samādhānaṭṭhova. Tato evāti samādhianuguṇakiriyattāva.
取来而推度是指像抓取之后,又去推度、思量。二者是指正见和正思惟。这里的说明方式和前面一样,比如依靠一个蕴而有三个蕴、依靠一个大种而有三个大种。巴利
Ādāya ūhitvāti gahetvā viya takketvā vitakketvā. Dvinnanti sammādiṭṭhisammāsaṅkappānaṃ. Purimakālassa viya niddeso yathā ‘‘ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’ti, ‘‘ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā’’ti ca.
“潜入”是指以智慧通达。“难以执取”,所以是细密。“应当以微细的智慧执取”,所以是微细。所谓“如是”,是依这个次第,怀着这样的意图,说了“以‘如是’一词显示认知的次第”。所谓“以这样的方式”,意思是:由“如是”一词所显示的那个意思,正是“方式”一词所要说的。所以说“以‘如是’一词显示作为认知依据的道理”。或者,“如是”一词表示示例。借着它,指涉前面已说的那种差别来作示例。“如是”一词就是这个意思。因此,“以这样的方式”就是指“以这些方式”,也就是“像这样的”的意思。巴利
Ogāhitunti ñāṇena paṭivijjhituṃ. Gahetuṃ asakkuṇeyyatāya saṇhattaṃ. Sukhumāya paññāya gahetabbatāya sukhumattaṃ. Itīti iminā kamenāti ayamatthoti adhippāyenāha ‘‘itisaddena vijānanakkamaṃ dassetī’’ti. Evaṃ pakārehīti evaṃ-saddena jotiyamāno eva attho pakāra-saddena vuccatīti ‘‘evaṃ-saddena vijānanakāraṇabhūte naye dassetī’’ti vuttaṃ. Itīti vā nidassanattho. Tena vuttappabhede paccāmasanavasena nidasseti. Evaṃ-saddo idamattho. Tena evaṃ pakārehīti idaṃpakārehi, īdisehīti attho.
苦谛的详细解说巴利
1. Dukkhasaccaniddeso
生的分别说注释巴利
Jātiniddesavaṇṇanā
190 在“生等之解说”这一说法中,是用它来说明“于此”这个词的含义。“苦的论母”,就是对苦苦等各种苦的类别的总标举。“二句”这里,指的是“间接苦、直接苦”这一对词句。巴利
190.‘‘Jātiādiniddese’’ti iminā ‘‘tatthā’’ti padassa atthaṃ vadati. Dukkhamātikāti dukkhadukkhādīnaṃ dukkhavisesānaṃ uddeso. Padadvayeti ‘‘pariyāyadukkhaṃ, nippariyāyadukkha’’nti etasmiṃ padadvaye.
正因为是苦,才说它是直接意义上的苦。以事物的自性来限定名称,就是显示名称与含义相符。这里用的是前面那个表示自性苦的“苦”字。这个“苦”字是限定语,因为它有简别的作用,所以限定了后面“行苦”的含义。它与应当否定和应当执取这两方面都共通,因此必须加以简别;所谓“由此”,就是就变异、所依等行相这一简别而言。巴利
Dukkhattāyevāti nippariyāyadukkhataṃ vadati. Sabhāvena nāmaṃ visesetīti anvatthasaññataṃ dasseti. Purimena sabhāvadukkhavācakena dukkhasaddena. So hi visesanaṃ avacchedakabhāvato pacchimaṃ saṅkhāradukkhaṭṭhaṃ viseseti. So hi nivattetabbagahetabbasādhāraṇattā avacchinditabbo. Tenāti vipariṇāmaadhiṭṭhānādipakāravisesena.
这里,把要说明的义理加以概括,就是“略”;而它又是各部分共同具有的,所以说“略是共相”。纳入其中,就是放在里面,或者总摄起来。两种方式都可以:从略说和从广说都行。对共同的部分加以区分,就是“分别”,也就是广说,所以说“广则是别相”。能遮遣其他差别,就是不把其他分别收摄进来。巴利
Desetabbassa atthassa saṅkhipanaṃ idha saṅkhepo, so ca tabbibhāgānaṃ sādhāraṇabhāvoti āha ‘‘saṅkhepo sāmañña’’nti. Antokaritvāti antogadhe katvā, saṅgahetvā vā. Ubhayathāpīti saṅkhepatopi vitthāratopi. Sādhāraṇabhāgānaṃ vibhajanaṃ vibhāgo, vitthāroti āha ‘‘vitthāro pana viseso’’ti. Visesantaranivattakoti vibhāgantarāsaṅgāhako.
191 “Aparatthā”是处格,在这里用作属格的意义,就像“sabbattha pādaka”那样,所以说“属格的意义上,‘aparattha’这个词也能成立”。这一用法应当通过“itarāhipi dissati”来理解。因为这个词能够这样成立,所以巴利圣典中以属格来表示,而注释书则以处格来显示,为了阐明这一点,就说了“tesaṃ tesanti vā”等。“Aparassa”指其他众生。人、天等结生的类别就是“趣”;其中,作为刹帝利等共性的安立基础、属于那类殊胜状态的诸蕴,就是“生”,为了显示这一点,就说了“依五趣”等。巴利
191.Aparatthāti bhummavacanaṃ sāmiatthe yathā ‘‘sabbattha pādaka’’nti āha ‘‘sāmiatthepi hi aparatthasaddo sijjhatī’’ti. Siddhi pana ‘‘itarāhipi dissatī’’ti iminā veditabbā. Yasmā ca evaṃ saddo sambhavati, tasmā pāḷiyaṃ sāmivasena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ bhummavasena dassitanti dīpento ‘‘tesaṃ tesanti vā’’tiādimāha. Aparassāti aparassa sattassa. Manussādibhedo upapattibhavo gati, tabbisesabhūtā khattiyādisāmaññādhiṭṭhānā khandhā jātīti dassento ‘‘pañcagativasenā’’tiādimāha.
“草形”是指草的种类,也就是特别的草。“如是”是用来举例。用这个来指出前面所说的识最初显现的那种方式。“从此开始”就是从那时起。“因作圣者性”就是作圣者性的原因,因为“作”就是因。又因为与圣者相似,所以叫圣戒;凡夫善人的四遍净戒也与圣戒相似。“行相变异”指生起等行相的变化。“俱生者”指与生俱有、处于生位的诸蕴。“依处”即依具足处与不具足处。“依生”即依卵生等生。“仅各以一句”是说:如第二理趣中,于生等句各以两句,依具足、不具足处及生的差别摄尽一切众生而显示生,此处则不是这样;此处仅就他们各以一句、不加分别而摄尽一切众生。“于两处”即于前后理趣中,唯应解说为体性的说明。未说示时可有格的变化,已说示则无。“明显的出生”即显著的出生。巴利
Tiṇākāroti tiṇavikappo, tiṇavisesoti attho. Evanti nidassane. Tena vuttappakāraṃ paṭhamaṃ viññāṇapātubhāvaṃ paccāmasati. Tadupādāyāti tato paṭṭhāya. Ariyabhāvakaraṇattāti ariyabhāvakāraṇattā. Karotīti hi karaṇaṃ. Ariyasadisattā vā ariyasīlaṃ. Puthujjanakalyāṇakānampi hi catupārisuddhisīlaṃ ariyasīlasadisaṃ. Ākāravikārāti uppajjanādiākāravikatiyo. Sahuppādakāti uppādasahitā uppādāvatthā khandhā. Āyatanavasenāti paripuṇṇāparipuṇṇāyatanavasena. Yonivasenāti aṇḍajādiyonivasena. Ekekeneva padenāti yathā dutiyanaye jātiādipadesu dvīhi dvīhi padehi paripuṇṇāparipuṇṇāyatanayonivibhāgena sabbasatte pariyādiyitvā jāti dassitā, na evamidha. Idha panetesu ekekeneva padena avibhāgato sabbasatte pariyādiyitvā. Ubhayatthāti purimapacchimanayesu bhāvaniddesova yutto. Anabhihite vibhattividhānaṃ, nābhihiteti. Pākaṭā nibbattīti abhibyattā nibbatti.
“二二”是指:在一蕴有中,按色处和法处来说是两种;在四蕴有中,按意处和法处来说是两种。“其余”是指五蕴有。“五”是指:按眼处、耳处、意处、色处、法处来说是五种。因为它们是在色界五蕴有的结生刹那生起的。应理解为:在欲界的结生刹那生起。“根残缺与根不残缺的众生”是指处不具足和处具足的众生。因为处的残缺确实应当只从根的角度来理解。其中,根残缺的众生应当知道是以七处、九处、十处、再十处来含摄;另一类则是以十一处来含摄。“七”是指:按身处、意处、色处、香处、味处、触处、法处来说是七种。这是针对胎生者说的。“九”是指:除去眼处、耳处、声处之外的九处。这是针对盲人和聋人说的。“十”是指:除去眼处、声处之外的十处。“再十”是指:除去耳处、声处之外的十处。这两者分别是针对盲人和聋人说的。“十一”是指:除去声处之外的十一处。巴利
Dvinnaṃ dvinnanti ekavokārabhave rūpāyatanadhammāyatanavasena dvinnaṃ, catuvokārabhave manāyatanadhammāyatanavasena dvinnaṃ. Seseti pañcavokārabhave. Pañcannanti cakkhusotamanorūpadhammāyatanavasena pañcannaṃ. Tāni hi rūpabhave pañcavokāre upapattikkhaṇe uppajjanti. Kāmadhātuyaṃ paṭisandhikkhaṇe uppajjamānānanti yojanā. Vikalāvikalindriyānanti aparipuṇṇaparipuṇṇāyatanānaṃ sattānaṃ. Indriyavaseneva hi āyatanānaṃ vekallaṃ icchitabbaṃ. Tattha vikalindriyassa sattannaṃ navannaṃ dasannaṃ punapi dasannaṃ, itarassa ekādasannaṃ āyatanānaṃ vasena saṅgaho veditabbo. Sattannanti kāyamanorūpagandharasaphoṭṭhabbadhammāyatanavasena sattannaṃ. Gabbhaseyyakañhi sandhāyetaṃ vuttaṃ. Navannanti cakkhusotasaddāyatanavajjānaṃ navannaṃ. Andhabadhiravasena hidaṃ vuttaṃ. Dasannanti cakkhusaddavajjānaṃ. Puna dasannanti sotasaddavajjānaṃ. Andhavasena, badhiravasena cetaṃ dvayaṃ vuttaṃ. Ekādasannanti saddavajjānaṃ.
“彼是苦性”是指按引申义说的苦性。其中,“通过遮止生起”是指通过遮止青莲花、红莲花等的生起,以说其不存在。“苦生起之因”是指作为苦生起之因的苦生起之处。巴利
Taṃdukkhabhāvoti pariyāyadukkhabhāvo. Tattha nibbattinivāraṇenāti uppalapadumādīsu uppattipaṭikkhepena abhāvakathanena. Dukkhuppattikāraṇeti dukkhuppattiyā hetubhūte dukkhuppattiṭṭhāne.
对死亡的解释的注释巴利
Maraṇaniddesavaṇṇanā
193 “蕴的破坏”,就是蕴的灭尽。“此”,就是指蕴的破坏。“相续的彻底断灭”,就是相续的完全断灭。“由于具有那种性质”,是因为属于约定死的性质。“由于具有那种性质的一部分”,是因为属于那种性质的一部分。“就是那个名称”这句话,是为了不让人迷惑才说的,因为一切也同样是同一个业所引生的命根相续的断绝之故。约定死就是生尽死,而生尽死又分为两种:横死和自然死。其中,自然死也分为两种:寿尽死和福尽死。应当知道,这些就是它的一部分。在这里,横死就是非时死,自然死就是适时死。众生因为死而离开已经获得的自体,所以说“使离开已获得的有蕴”。巴利
193.Khandhabhedassāti khandhavināsassa. Soti khandhabhedo. Pabandhasamucchedoti pabandhassa accantasamucchedo. Tabbhāvatoti sammutimaraṇabhāvato. Tadekadesabhāvatoti tadavayavabhāvato. Tasseva nāmanti asammohatthaṃ vuttaṃ sabbassāpi ekakammanibbattajīvitindriyappabandhavicchedabhāvato. Sammutimaraṇameva hi jātikkhayamaraṇaṃ, taṃ pana jātikkhayamaraṇaṃ upakkamamaraṇaṃ, sarasamaraṇanti duvidhaṃ. Tattha sarasamaraṇampi āyukkhayamaraṇaṃ, puññakkhayamaraṇanti duvidhaṃ. Evametesaṃ tadekadesatā veditabbā. Yañcettha upakkamamaraṇaṃ, taṃ akālamaraṇaṃ. Sarasamaraṇaṃ kālamaraṇaṃ. Maraṇena sattā yathāladdhaattabhāvena viyujjantīti āha ‘‘sampattibhavakkhandhehi viyojetī’’ti.
因的含义就是根本的含义。因为根本被称为“始”,比如在“什么是诸善法的始?就是戒极为清净,见正直”这类说法中就是这样。因此说“意思是结合与系缚断灭的根本”。巴利
Kāraṇatthoti mūlattho. Mūlañhi ‘‘ādī’’ti vuccati ‘‘ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.369). Tenāha ‘‘sandhibandhanacchedamūlakanti attho’’ti.
这种因之作用含摄果之作用,所以才说“内含”。因为对灾祸的招致者来说,其招致与所应招致的过失是同时成立的。巴利
Phalakiriyāgabbhā īdisī hetukiriyāti katvā vuttaṃ ‘‘antogadhā’’ti. Byasanassa hi āpādakehi āpādanaṃ āpādetabbaāpattiyā saheva sijjhatīti.
愁的解释注释巴利
Sokaniddesavaṇṇanā
194 由此而使乐得利益、使乐生起,所以是乐的原因,也就是利益。说到“财富之不幸”等,是从事相的差别来说的,也就是财富的不幸、戒的不幸,这样依财富、戒等词来说明事相的差别。“同格差别”,是指“病本身就是灾祸,邪见本身就是灾祸”这样依同格关系而说的复合词差别。食物、饮料、衣服、车乘等,因为是应当受用的,所以称为“财富”,而这财富是以法聚的状态存在的。它们的毁灭,就说为“亲属的不幸、财富的不幸”,因为它们应当以变异的状态被施设,所以只是施设而已。所谓“圆成”,是指五蕴。施设因为不是以自身本性而存在,所以是非圆成的,也不是被造作出来的,因此说“就非圆成性而言,说为非圆成”。因为施设并不是由任何事物造作出来的。为了说明在其他地方也将非圆成称为非圆成,所以说了“即非圆成性”等话。虽然在这里把非圆成说为“非圆成”,但“圆成”并不是只指圆成,也不是指一切自性法,为了说明这一点,所以说了“在蕴分别中”等话。“圆成性已说”是连接语。非圆成性,即使是在自性法上,也不是由任何事物造作出来的,因此这样说。巴利
194. Sukhaṃ hinoti pavattati etenāti sukhakāraṇaṃ hitaṃ. Bhogabyasanādipadatthavisesanti bhogabyasanaṃ, sīlabyasananti evaṃ bhogasīlapadānaṃ vasena atthavisesaṃ. Samāsavisesanti ‘‘rogoyeva byasanaṃ, diṭṭhi eva byasana’’nti samānādhikaraṇavasena samāsavisesaṃ. Annapānavatthayānādi paribhuñjitabbato bhogoti adhippeto, so ca dhammasamūhabhāvena. Tabbināsāti ñātibhogabyasanāni vuttānīti te vikārabhāvena paññāpetabbattā paṇṇattimattā. Parinipphannaṃ nāma khandhapañcakaṃ. Ataṃsabhāvattā paṇṇatti aparinipphannā, anipphannā ca hotīti vuttaṃ ‘‘aparinipphannataṃ sandhāya anipphannānīti āhā’’ti. Na hi paṇṇatti kenaci nipphādīyati. Aññatthāpi aparinipphanne anipphannavohāro āgatoti dassetuṃ ‘‘aparinipphannataṃyevā’’tiādimāha. Kāmañcettha aparinipphannaṃ ‘‘anipphanna’’nti vuttaṃ, ‘‘nipphanna’’nti pana na parinipphannameva vuccati, nāpi sabbo sabhāvadhammoti dassento ‘‘khandhavibhaṅge cā’’tiādimāha. Nipphannatā vuttāti sambandho. Anipphannatā sabhāvadhammattepi kenaci na nipphādīyatīti katvā.
“收缩之思”是指:由于与喜和悦相对立,又与嗔相应,所以对所缘生起不喜欢的活动。或者,以烧尽自己内在所依的方式去思,就是禅思、内思。即使有追念忧悲的状态,针对自己已作、未作的善与不善所缘,成为心被割损之相的追悔,就是恶作;而前面所说的内思,就是忧。应当知道这两者的差别。巴利
Saṅkucitaṃ cintananti pītisomanassapaṭipakkhato, dosasampayogato ca ārammaṇe anabhiratippavattimāha. Anto attano nissayassa niddahanavasena vā jhānaṃ cintanaṃ antonijjhānaṃ. Satipi anusocanabhāve attano katākatakusalākusalavisayo manovilekhabhūto vippaṭisāro kukkuccaṃ, yathāvuttaantonijjhānaṃ sokoti ubhinnaṃ viseso veditabbo.
在“意门速行刹那”这句话里,是针对明显的内在思虑而说的;而另一种情况,在五门速行里也同样存在。因此说“身识等”等等。“忧”,是指不悲伤形态的忧,或者也指悲伤形态而属于不同心路的忧,因为那同样是苦。“否则”,是指如果只取意门速行。“于此”,是指在以身为基础的门中,即在以身(事)为依处的意门心/意门转起中。巴利
‘‘Manodvārajavanakkhaṇe’’ti paribyattamantonijjhānaṃ sandhāyāha, itaraṃ pana pañcadvārajavanesupi labbhateva. Tenāha ‘‘kāyaviññāṇādī’’tiādi. Domanassassāti asocanākārassa domanassassa, socanākārassāpi vā nānāvīthikassa. Tampi hi dukkhamevāti. Aññathāti manodvārajavane eva gahite. Tatthāti kāyavatthukamanodvārikesu.
悲叹的解释注释巴利
Paridevaniddesavaṇṇanā
195 195. “发出悲叹之声”,就是悲叹、哭喊的意思。“人的慌乱状态”,是说某个众生心中生起这种状态时,他就处在一种不安稳的状态。或者说,它通过让内在的慌乱变得明显,从而把这种慌乱呈现出来,所以说是“以慌乱为现前者”。巴利
195.Ādevanasaddaṃ katvāti ādevitvā, vilapitvāti attho. Puggalassa sambhamabhāvoti yassa sattassa uppajjati, tassa anavaṭṭhānabhāvo. Sambhamaṃ vā abbhantaragataṃ tassa paccupaṭṭhāpeti pākaṭabhāvakaraṇenāti sambhamapaccupaṭṭhāno.
用拳头捶打等等,也就是拳打之类的动作。巴利
Muṭṭhīhi pothanādīni muṭṭhipothanādīni.
因为那种忧,就是前面说过的苦,也就是“用拳头捶打自己的蕴”等所说的苦。以它为因,就是悲叹的因。巴利
Yena domanassena. Pubbe vuttadukkhatoti ‘‘attano khandhaṃ muṭṭhīhi pothetī’’tiādinā vuttadukkhato. Taṃnidānanti paridevanidānaṃ.
苦与忧的解释注释巴利
Dukkhadomanassaniddesavaṇṇanā
196-7 当身体被苦逼得受不了,因为想报复,所以在做那些会带来这种苦的事情等时候,应当知道身体的苦是它的亲依止缘。所谓“以此苦故”,就是指这种无依无靠、手脚被砍断等等的苦。巴利
196-7. Kāyadukkhābhibhūtassa patikārābhilāsāya tādisadukkhāvahapayogakālādīsu kāyikadukkhassa tadupanissayatā veditabbā. Etena dukkhenāti anāthatāhatthapādacchedanādidukkhena.
忧恼的解释注释巴利
Upāyāsaniddesavaṇṇanā
198 198. “苦处、苦坐处等”就是苦处等。忧恼是忧的所依——这是句中的关联。巴利
198. Dukkhaṭṭhānanisajjādīni dukkhaṭṭhānādīni. Domanassassa vatthu hoti upāyāsoti sambandho.
与不可爱之物的结合的解释注释巴利
Appiyasampayoganiddesavaṇṇanā
199 “依他之声”是不完整的复合词,这一点由下面这句话来说明:“凡有复合词处,a-并不是对它的否定。”巴利
199. Aññasāpekkhasaddo asamatthasamāsoti taṃ dasseti ‘‘yena samāso, na tassāyaṃ paṭisedhako a-kāro’’ti.
“后二词”就是指“和合”和“混合”这两个词。依其含义,也就是依和合之义与混合之义,在诸行中可以找到。而由于那些已生起的诸行,就有了补特伽罗的结合,这就是它们的关联方式。巴利
Pacchimadvayanti ‘‘samodhānaṃ missībhāvo’’ti idaṃ padadvayaṃ. Tadatthavasenāti samodhānatthassa, missībhāvatthassa ca vasena saṅkhāresu labbhati. Āgatehi ca tehi saṅkhārehi puggalassa saṃyogo hotīti yojanā.
只是取它的相而已,就是指对已经出现在眼前的所缘,仅仅取它的相而已。巴利
Taṃgahaṇamattanti āpāthagatārammaṇaggahaṇamattaṃ.
对“欲求”开示的注释巴利
Icchāniddesavaṇṇanā
201 那时是指从死心灭去之后的时间。“yampī”里的“yaṃ”是具格用法,所以解释成“以何”的意思。当“yaṃ icchaṃ”里的“yaṃ”和“欲求”关联时,因为在“不得”当中“不得”不是主要含义,“欲求”就被强调,所以说“以‘不得’为特征的‘欲求’被说成是”。当作为动作所缘的“yaṃ”和“不得”关联时,这里的“欲求”是次要的,“不得”才是主要的,所以说“这时以‘欲求’为特征的‘不得’被说成是”。巴利
201.Taṃkālanti cuticittanirodhato uddhaṃ kālaṃ. ‘‘Yampī’’ti yaṃ-saddo karaṇatthe paccattanti yenapīti attho vutto. ‘‘Yaṃ iccha’’nti yaṃ-saddo yadā icchāpekkho, tadā ‘‘na labhatī’’ti ettha alābhapadhānābhāvato icchā visesīyatīti āha ‘‘alābhavisiṭṭhā icchā vuttā hotī’’ti. ‘‘Icchaṃ na labhati ya’’nti evaṃ kiriyāparāmasanabhūto yaṃ-saddo yadā ‘‘na labhatī’’ti etaṃ apekkhati, tattha guṇabhūtā icchā, padhānabhūto alābhoti āha ‘‘tadā icchāvisiṭṭho alābho vutto hotī’’ti.
被称为“无惭无愧者、断坏者、恶棍”的,就是这里说的“以断坏之众,即无耻的恶棍众”。穿补丁衣的人,就是身穿缝补过的破布的人。巴利
Hirottapparahitā chinnikā, dhuttikāti vuccantīti āha ‘‘chinnabhinnagaṇenāti nillajjena dhuttagaṇenā’’ti. Kappaṭikā sibbitapilotikadhārino.
想得到根本得不到的东西,就是对根本得不到的东西生起贪求。巴利
Alabbhaneyyaicchanti alabbhaneyyavatthusmiṃ icchaṃ.
取蕴解说注释巴利
Upādānakkhandhaniddesavaṇṇanā
202 对于具有如此性质的事物,从总体上说是为了涵盖无一遗漏而这样说的。巴利
202.Tādisassa vatthuno sabbhāvāti sāmaññato anavasesaggahaṇaṃ sandhāyāha.
意思是:极其明显、极为显露的苦。巴利
Atipākaṭena ati viya pakāsena dukkhenāti attho.
集谛解说注释巴利
2. Samudayasaccaniddesavaṇṇanā
203 “mano”就像“心”这个词一样。所谓“以ika字”,是指在“ponobhavikā”(导致再有的)中的那个ika字。“应被了知”的意思就是“已被了知”。在这里,“戒行”的意义是“造作的习惯”,而这个意义由ika字来表示,所以表示动作的“造作”一词就不显示、不使用了;已经说过的意义就不再使用。当其他缘和合时,它是再有的施予者;没有那些缘时,就不是施予者。因此说“虽然不是施予者,也仍然说它‘给予再有’”,这是因为它无法超越自己的本性。正因如此,又说“因为自性相同,也因为具有那样的威力”。其中,自性就是渴爱的运作方式;威力就是在缘和合时能够产生果的能力。“在其他之中”,是指在其余的烦恼等之中。作为令异熟转起之业的助伴,渴爱被称为“upadhivepakkā”(依着的异熟),所以说“在依着中,如所生起的”等等。“如所生起的”,就是由各自的缘所生起的方式。欢喜、雀跃、渴求。染着,就像布匹被染料改变一样,是心的变异,或者说是令心喜悦。“以与贪相关的方式”,就是通过与“贪”这个词相关联,以阳性词的形式说“已生起的”。色界和无色界的贪将另外说明。这里的“将说明”这个动词,应当理解为“将被说明”的意思。巴利
203.Mano viyāti mano-saddassa viya. Ika-saddenāti ‘‘ponobhavikā’’ti ettha ika-saddena. Gamiyatthattāti ñāpitatthattā. Karaṇasīlatā hi idha sīlattho, so ca ika-saddena vuccatīti kiriyāvācakassa karaṇasaddassa adassanaṃ appayogo. Vuttatthānañhi appayogo. Sati paccayantarasamavāye punabbhavassa dāyikā, tadabhāve adāyikāti vuttāti āha ‘‘adāyikāpi punabbhavaṃ deticcevā’’ti taṃsabhāvānativattanato. Tenevāha ‘‘samānasabhāvattā, tadānubhāvattā cā’’ti. Tattha sabhāvo taṇhāyanaṃ. Ānubhāvo paccayasamavāye phalanipphādanasamatthatā. Itaresūti avasiṭṭhakilesādīsu. Pavattivipākadāyino kammassa sahāyabhūtā taṇhā ‘‘upadhivepakkā’’ti adhippetāti āha ‘‘upadhimhi yathānibbatte’’tiādi. Yathānibbatteti attano paccayehi nibbattappakāre. Nandanaṃ saṃuppilāvanaṃ abhitassanaṃ. Rañjanaṃ vatthassa viya raṅgajātena cittassa vipariṇāmanaṃ, ramāpanaṃ vā. Rāgasambandhenāti rāgapadasambandhena ‘‘uppannassā’’ti pulliṅgavasena vuttaṃ. Rūpārūpabhavarāgo visuṃ vakkhatīti ettha vakkhati-kiriyāpadaṃ kammatthe veditabbaṃ.
“有依处的眼”这句话,说的是整个眼十法聚;第二句说的是有装备的眼。“孔”是指耳朵孔洞的地方。“耳缚”是指耳廓。从颜色和形状来说,像红色的毛毯膜;从作用来说,人们觉得它柔软、细滑、甘美。“以共相而被执取”,意思是不区分所缘而执取。“以所缘为差别”,就是以眼等所缘为差别。“在此处生起”:就像从整体和部分、从共相和差别来说,并非没有不同的称呼,比如“树是尸舍婆树”,因为并非所有的树都是尸舍婆树。所以,这是就作用的差别而说的:正如“躺着的人们在享用,富有的”等说法那样,在这里,“正在生起”是特征;在别处,则是被特征化的对象。倘若“正在生起”存在,他因为不想要它,便带着疑虑说出“生起作用存在”。因此,“当生起存在时”就是这个的意思,所以在“正在生起”这里,生起是以因的方式说的,另一个则是以它的果的方式说的,因此说“因为它好像被它驱动”。“正在生起”,或者说渴爱在那里生起的习性、生起的自性,或者说生起的能力。至于它在那里生起的习性,是因为它在有身之外的其他所缘中没有转起;能力则是因为诸缘和合才有,否则就没有能力,所以有时不生起。“正在进入、进入”在这里,也应当按这种方式来理解其含义。巴利
‘‘Savatthukaṃ cakkhu’’nti iminā sakalaṃ cakkhudasakamāha, dutiyena sasambhāracakkhuṃ. Chiddanti kaṇṇassa chiddapadesaṃ. Kaṇṇabaddhanti kaṇṇapāḷi. Vaṇṇasaṇṭhānato rattakambalapaṭalaṃ viya, kiccato mudusiniddhamadhurarasadaṃ maññanti. Sāmaññena gahitāti visayena avisesetvā gahitā. Visayavisiṭṭhāti cakkhādivisayavisiṭṭhā. Ettha uppajjatīti samudāyāvayavehi viya sāmaññavisesehi na nānattavohāro na hoti yathā ‘‘rukkho siṃsapā’’ti. Na hi sabbo rukkho siṃsapā. Tasmā kiriyābhedasabbhāvato ‘‘sayānā bhuñjanti sadhanā’’tiādīsu viya ‘‘uppajjamānā’’ti ettha kiriyāya lakkhaṇatā, itarattha lakkhitabbatā ca vuttā. Yadi uppajjamānāhotīti anicchitattā sāsaṅkaṃ uppādakiriyāya atthibhāvamāha. Tena uppāde satīti ayametassa atthoti ‘‘uppajjamānā’’ti ettha uppādo hetubhāvena vutto, itaro ca tassa phalabhāvenāti āha ‘‘so hi tena upayojito viya hotī’’ti. Uppajjamānāti vā taṇhāya tattha uppajjanasīlatā uppajjanasabhāvo, uppajjanasamatthatā vā vuttā. Tattheva cassā uppajjanasīlatā sakkāyato aññasmiṃ visaye pavattiyā abhāvato, samatthatā paccayasamavāyena, aññathā asamatthatā, yato kadāci na uppajjati. Nivisamānā nivisatīti etthāpi iminā nayena attho veditabboti.
3. 灭谛解说的注释巴利
3. Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā
204 就像姜黄的颜色褪去一样,渴爱的离染就是坏灭,因此说“以灭尽、离去的方式”。已经断绝、已经灭尽,所以说“以不再生起、离去的方式”。舍弃就是丢弃,或者使之减少,因此说“以无所顾恋的舍弃方式,以及以减损的方式”。巴利
204. Taṇhāya virajjanaṃ haliddirāgassa viya palujjananti katvā āha ‘‘khayagamanavasenā’’ti. Vicchinnaṃ nirujjhananti vuttaṃ ‘‘appavattigamanavasenā’’ti. Cajanaṃ chaḍḍanaṃ, hāpanaṃ vāti āha ‘‘anapekkhatāya cajanavasena, hānivasena cā’’ti.
就像那苦瓜藤不再生长一样。涅槃虽然是渴爱不再生长的原因,但它本身也被理解为像渴爱不再生长那样,所以说“就像它不再生长”,比如“贪的灭尽”。成为不再生长的状态,就是达到了渴爱的不再生长,或者说应当达到,这就是意思。即使渴爱是依靠涅槃而灭尽的,为了显示它在可爱、可意的事物中也应当被称为“已灭尽”,所以这样说。在这里,因为道和涅槃两者都是彻底断除渴爱的方法,所以用“先前的或比喻”等说法,把两个比喻分别依次配到两处,而通用于两处的比喻,在两处也都能成立。巴利
Tadappavatti viyāti tassā tittaalābuvalliyā appavatti viya. Appavattihetubhūtampi nibbānaṃ taṇhāya appavatti viya gayhatīti āha ‘‘tadappavatti viyā’’ti yathā ‘‘rāgakkhayo’’ti (saṃ. ni. 4.315, 330). Appavattibhūtanti taṇhāya appavattiyā pattaṃ, pattabbanti attho. Nibbānaṃ āgamma niruddhāyapi taṇhāya piyarūpasātarūpesu niruddhāti vattabbatādassanatthaṃ vuttāti yojanā. Ettha ca yasmā maggo, nibbānañca taṇhāya samucchedasādhanaṃ, tasmā ‘‘purimā vā upamā’’tiādinā upamādvayaṃ ubhayattha yathākkamaṃ yojitaṃ, ubhayaṭṭhāniyaṃ pana ubhayatthāpi labbhateva.
4. 道谛阐释的注释巴利
4. Maggasaccaniddesavaṇṇanā
205 外道所施设的道,是以凡夫与他者之智等为始的。令获得圣果,就是令获得圣的沙门果。巴利
205.Titthiyehikappitassa maggassa pakatipurisantarañāṇādikassa. Ariyaṃ labhāpetīti ariyaṃ sāmaññaphalaṃ labhāpeti.
正语的自性是与邪语相反的远离。它跟邪语正好相反,所以它的自性就是远离邪语。造成分裂的邪语就是离间语;或者说,一切邪语都以欺骗等方式造成分裂,因此说“以断除造成分裂的邪语”。因为妄语等有欺骗之类的作用,粗劣且不能摄受,而与之相反的正语以柔和为性,其自性就是能摄受。它在因为这种因缘而领受善说的人身上,以及在相应法上,都以摄受的方式运作,所以正语的特征就是摄受。因此说“对人和相应法具有摄受的作用”。像制衣这类工作就是这样的运用。应当做的是染衣等事。“具有无过失的发起作用”,就是对无过失的应做之事,或者以无过失的方式具有发起作用。并且令相应法发起:这里的发起,就是以与邪业相对立的自身作用相随顺的方式,让相应法运转起来;或者像身业举起重担那样,把它们举起来。这是对相应法的净化,或者就是对谋生方式的清净、净化。巴利
Tabbipakkhaviratisabhāvāti tassā sammāvācāya vipakkhato micchāvācāya viratisabhāvā. Bhedakaramicchāvācā pisuṇavācā, sabbāpi vā micchāvācā visaṃvādanādivasena bhedakarīti āha ‘‘bhedakaramicchāvācāpahānenā’’ti. Visaṃvādanādikiccatāya hi lūkhānaṃ apariggāhakānaṃ musāvādādīnaṃ paṭipakkhabhūtā siniddhabhāvena pariggāhakasabhāvā sammāvācā tappaccayasubhāsitasampaṭiggāhake jane, sampayuttadhamme ca pariggaṇhantī pavattatīti pariggahalakkhaṇā. Tenāha ‘‘jane, sampayutte ca pariggaṇhanakiccavatī’’ti. Cīvarakammādiko tādiso payogo. Kātabbaṃ cīvararajanādikaṃ. Niravajjasamuṭṭhāpanakiccavāti niravajjassa kattabbassa, niravajjākārena vā samuṭṭhāpanakiccavā. Sampayuttadhamme ca samuṭṭhāpentoti ettha samuṭṭhāpanaṃ micchākammantapaṭipakkhabhūtassa attano kiccassa anuguṇabhāvena sampayuttānaṃ pavattanameva, ukkhipanaṃ vā nesaṃ kāyikakiriyāya bhārukkhipanaṃ viya. Sampayuttadhammānaṃ, ājīvasseva vā visodhanaṃ vodāpanaṃ.
“见一处”是指与见同时生起的断除一处,这要依据初道正见来理解。也有“见一处无明等”这样的读法。按这种立场,就包含了四道正见。但对于上道正见,在见处应当取各道所断的慢。因为慢以“我”的方式生起,所以是见处。阐明,就是通过通达作用而通达。正是以这个支,也就是以这个名为正见的道支。以如此生起的作为工具,或者以它为原因。因为“支”这个词也有原因的意思。在那里,就是在道中,或者在道心生起时。巴利
Diṭṭhekaṭṭhāti diṭṭhiyā sahajapahānekaṭṭhā, paṭhamamaggasammādiṭṭhivaseneva taṃ veditabbaṃ. ‘‘Diṭṭhekaṭṭhaavijjādayo’’tipi pāṭho. Etasmiṃ pakkhe catumaggasammādiṭṭhiyā saṅgaho kato hoti. Uparimaggasammādiṭṭhiyā pana diṭṭhiṭṭhāne taṃtaṃmaggavajjho māno gahetabbo. So hi ‘‘aha’’nti pavattiākārato diṭṭhiṭṭhāniyo. Pakāsetīti kiccapaṭivedhena paṭivijjhati. Teneva hi aṅgenāti teneva sammādiṭṭhisaṅkhātena maggaṅgena. Tathāpavattitena karaṇabhūtena, tena vā kāraṇena. Aṅga-saddo hi kāraṇatthopi hotīti. Tatthāti magge, maggacittuppāde vā.
这里说的“就是这”,指的是属于圣道本身的那部分。虽然就应当远离的对象来说,正在远离的人那时也有思,但那时真正起主导作用的还是远离本身,所以说“在远离的时候,诸远离”。善说等,就是不杂秽语等;“等”这个字还包括了不两舌等。说等,这里指的是身善行等。非道支,意思是不是道的自性。为了说明思不具有道的自性,就说了“一智”等这些话。其中,正语等三种作用,指的是断除邪语等三种恶法;而道思并不具有那种自性,所以在道的刹那,正语等的性质并不能成立。当它成立时,就是三种作用成立的时候。然而,如果像在道之前的前分阶段那样有善语等的性质,就认为在道的刹那也可能有,那么正如那时一个正思惟具有三种作用、正见等每一个各有四种作用一样,一个道思就应该能完成正语等三种作用;这样一来,在道中正语等三支就不存在了,圣道就成了六支道,所以说了“以一思”等这些话。但事实并非如此,因此从道缘来说,思也不是道;在道的刹那,只有诸远离才是正语等。巴利
Imassevāti ariyamaggapariyāpannasseva. Yadipi viramitabbato viramantassa cetanāpi labbhateva, viratiyā eva pana tadā padhānabhāvoti āha ‘‘viramaṇakāle vā viratiyo’’ti. Subhāsitādīti asamphappalāpādi. Ādi-saddena apisuṇādi saṅgahitā. Bhāsanādīti ettha pana kāyasucaritādi. Amaggaṅgattāti amaggasabhāvattā. Tameva cetanāya amaggasabhāvataṃ dassetuṃ ‘‘ekassañāṇassā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sammāvācādikiccattayaṃ nāma micchāvācādīnaṃ tiṇṇaṃ pāpadhammānaṃ samucchindanaṃ, maggacetanā ca taṃsabhāvā na hotīti na tassā maggakkhaṇe sammāvācādibhāvasiddhi. Taṃsiddhiyanti kiccattayasiddhiyaṃ. Yathā panassā pubbabhāge subhāsitavācādibhāvo, evaṃ maggakkhaṇepi siyā. Evaṃ sante yathā tattha ekassa sammāsaṅkappassa tikiccatā, sammādiṭṭhiādīnañca ekekānaṃ catukiccatā, evaṃ ekā maggacetanā sammāvācādikiccattayassa sādhikā bhaveyya, tathā ca sati magge sammāvācādīni tīṇi aṅgāni na bhaveyyuṃ, chaḷaṅgiko ca ariyamaggo siyāti tayidamāha ‘‘ekāya cetanāyā’’tiādinā. Yasmā panetaṃ natthi, tasmā maggapaccayatāvacanato ca na cetanāya maggabhāvoti maggakkhaṇe viratiyova sammāvācādayo.
能增长壮大的乐。寂静的乐就是舍。此舍即被说为“舍由于寂静,所以被称为乐”。关于寻等,那些安立等作用,是用明显的同义词来说的。巴利
Brūhanaṃ sukhaṃ. Santasukhaṃ upekkhā. Sā hi ‘‘upekkhā pana santattā, sukhamicceva bhāsitā’’ti (visuddhi. 2.644; vibha. aṭṭha. 232) vuttā. Vitakkādīnanti teyeva abhiniropanādayo pākaṭapariyāyena vuttā.
寻因为是语行,所以能帮助语的分化。“有罪……中略……正是资助者”这句话说明:就像能引发语分化的思对远离有特别的助缘作用一样,寻对语的分化也有特别的助缘作用。“决定语之分化的语”,说的是远离语恶行。因为它就是正语,能在种种邪语中起到约束作用。在这里,就像没有远离妄语等邪语的人,也不会远离邪业,正如经中说:“一法……中略……不应作。”同样,安住在不妄语等正语中的人,也能圆满正业,所以说“语的分化……中略……是资助者”。诸法没有转起的终点,因此说“如去”就是生起;同样,因为它是转起的状态,所以味与相也是如此,因此说“或者就作用等自性而言”。巴利
Vacīsaṅkhārabhāvato vacībhedassa upakārako vitakko. ‘‘Sāvajjā…pe… upakārako evā’’ti iminā vacībhedataṃ samuṭṭhāpakacetanānaṃ viya viratiyāpi visesapaccayo vitakkoti dasseti. Vacībhedaniyāmikā vācāti vacīduccaritaviratimāha. Sā hi sammāvācābhūtā micchāvācāsu saṃyaminī. Tattha yathā visaṃvādanādimicchāvācato avirato micchākammantatopi na viramateva. Yathāha – ‘‘ekaṃ dhammaṃ…pe… akāriya’’nti (dha. pa. 176). Tathā avisaṃvādanādinā sammāvācāya ṭhito sammākammantampi pūretiyevāti āha ‘‘vacībheda…pe… upakārikā’’ti. Dhammānaṃ pavattiniṭṭhābhāvato yathā gatīti nibbatti vuccati, evaṃ pavattibhāvato rasalakkhaṇānipīti āha ‘‘kiccādisabhāve vā’’ti.
欢喜就是以渴爱等为出发点而生的欢喜。巴利
Abhinandananti taṇhādivasena abhinandanaṃ.
把文句读诵出来是“领受”,对义理反复发问是“遍问”,这两者都依靠听闻,所以说“它们都落入听闻智的范围内”。用智慧界定之后再把握,就是遍执取。巴利
Vācuggatakaraṇaṃ uggaho, atthaparipucchanaṃ paripucchāti tadubhayaṃ savanādhīnanti āha ‘‘savanañāṇe eva avarodhaṃ gacchantī’’ti. Ñāṇena paricchinditvā gahaṇaṃ pariggaṇhanaṃ.
“它的”指“加行的”。巴利
Tassāti payogassa.
这个“so”指的是欲寻生起的根源——对净相的非如理作意。“彼”指欲寻。去就是行走、生起,它的方法就是去道。巴利
Soti kāmavitakkappavattiyā kāraṇabhūto subhanimitte ayonisomanasikāro. Tassāti kāmavitakkassa. Gataṃ gamanaṃ pavatti, tassa upāyoti gatamaggo.
应断的一性,就是应断除的共通性。巴利
Pahātabbaekattanti pahātabbatāsāmaññaṃ.
以道的方式来说,四种道也属于同一类。这是说:按照入流道等来分,虽然有四种,但以道的身份来看是同一类,从共通的角度来把握,所以用单数说“彼”。一切道彼此之间有相似的地方,也有不相似的地方,还有部分相似的地方;按禅支来说,则有全部相似、全部不相似、部分相似的情况,那就是它们之间的差别,应该这样来连接理解。是以观的决定为重心来说的,这是连接关系。然而“在此”,是指在《破除迷惑》这部注释中。遍察……(中略)……回转——这是说第一长老的主张,是带着他本人的意趣来说的,这就是意图所在。否则的话,其他主张在这里也就已经显示出来了。以基础禅的决定,就是以基础禅的决定为重心来说的,这是连接关系。为什么说“观……(中略)……应见”呢?因为在这里并没有否定它。正如说“有些人主张‘出起观决定’”那样?并非如此。这里也是在基础禅的决定中,观的决定并没有被否定,这就是此处的意思。因此说“由于共通”。通过“然而在此”这句话,也应该知道第一长老的主张也被包含在内了。如果是这样,为什么观的决定被单独提出来呢?是为了显示不离三种主张。其他阿阇梨的主张,就是遍察禅那之人的意乐之说。巴利
Maggabhāvena catubbidhampi ekattenāti sotāpattimaggādivasena catubbidhampi maggabhāvena ekattena sāmaññato gahetvā ‘‘assā’’ti ekavacanena vuttanti attho. Sabbassa maggassa aññamaññaṃ sadisatā, tathā asadisatā ca ekaccasadisatā ca jhānaṅgavasena sabbasadisasabbāsadisaekaccasadisatā, so eva visesoti yojetabbaṃ. Vipassanāniyāmaṃ dhuraṃ katvā āhāti sambandho. Idha panāti imissā sammohavinodaniyaṃ. Sammasi…pe… nivattanatoti paṭhamattheravādaṃ vadanto tadajjhāsayaṃ purakkhatvā vadatīti adhippāyena vuttaṃ. Itarathā itaravādāpettha dassitā evāti. Pādakajjhānaniyāmanti pādakajjhānaniyāmaṃ dhuraṃ katvā āhāti yojanā. ‘‘Vipassanā …pe… daṭṭhabbo’’ti kasmā vuttaṃ. Na hi tassā idha paṭikkhepatā atthi. Tathā hi vuttaṃ ‘‘keci vuṭṭhānagāminivipassanā niyāmetīti vadantī’’ti? Nayidamevaṃ. Idhāpīti idha pādakajjhānaniyāmepi vipassanāniyāmo na paṭikkhittoti ayañhettha attho. Tenevāha ‘‘sādhāraṇattā’’ti. ‘‘Idha panā’’ti imināpi paṭhamattheravādo saṅgahitoti veditabbo. Yadi evaṃ kasmā vipassanāniyāmo visuṃ gahitoti? Vādattayāvidhuratādassanatthaṃ. Aññe cācariyavādāti sammasitajjhānapuggalajjhāsayavādā.
“在无色界,三禅和四禅……不是世间的”这一说,出自上座部传承;古注把它定为教说,并收录在《法集论注》中。因此他说“意思是《法集论注》所说”。所谓“那些”,是指除最后的禅那之外。因为在那里,对无色界的生起有疑惑;而在另一种处则没有。当说“四禅和五禅”时,如果不加区分,就通于有漏与无漏两者。应当舍的和应当取的,此说对二者共通;为了在这里简别有漏,便说“那也是出世间”;为了显示所舍之法,便说“不是世间的”。为了阐明这一点,他说“并且集……”等。否则,由于不存在不确定的情况,“出世间”这一限定就没有意义。三种道,是指第二道等。具有那种禅的,是指具有三禅或四禅的入流果等。即使具有不同禅的,从三禅或四禅之外的不同禅那,乃至四禅的道也会生起。以“pi”字,表示具有那种禅的人当中也包括具有三禅或四禅的。如果是这样,那么对于道具有三禅或四禅的情形,在四蕴有中如同在五蕴有中一样,是什么来决定其禅支等呢?他说“决定禅支等的是先前的行作等至”。所谓先前的行作等至,是指作为基础、以超越自身诸法的离染状态而成为观之前行作的无色等至,或果等至。因此他说“基础的”。所谓不应遍察,是指不应遍察的等至;因为在那里,不生起可决定禅支等的三禅和四禅这种遍察对象,而在其他地方也没有差别。果的也是指第四禅和第五禅的果。巴利
‘‘Āruppe tikacatukkajjhānaṃ…pe… na lokiya’’nti idaṃ theravāde āgataṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ tantiṃ katvā ṭhapitanti aṭṭhasāliniyaṃ saṅgahetvā vuttanti āha ‘‘vuttaṃ aṭṭhasāliniyanti adhippāyo’’ti. Yesūti pacchimajjhānavajjāni sandhāya vadati. Tattha hi arūpuppattiyaṃ saṃsayo, na itarasmiṃ. ‘‘Catukkapañcakajjhāna’’nti vutte avisesato sāsavānāsavaṃ apekkhīyati, nivattetabbagahetabbasādhāraṇavacanenettha sāsavato avacchindanatthaṃ ‘‘tañca lokuttara’’nti vatvā nivattitadhammadassanatthaṃ ‘‘na lokiya’’nti vuttanti dassento āha ‘‘samudāyañca…pe… āhā’’ti. Itarathā byabhicārābhāvato ‘‘lokuttara’’nti visesanaṃ niratthakaṃ siyā. Tayo maggāti dutiyamaggādayo. Tajjhānikanti tikacatukkajjhānikaṃ sotāpattiphalādiṃ. Aññajhānikāpīti tikacatukkajjhānato aññajhānikāpi catukkajjhānikāpi maggā uppajjanti. Pi-saddena tajjhānikāpi tikacatukkajjhānikāti attho. Yadi evaṃ catuvokārabhavepi pañcavokārabhave viya maggassa tikacatukkajjhānikabhāve kenassa jhānaṅgādiniyāmoti āha ‘‘jhānaṅgādiniyāmikā pubbābhisaṅkhārasamāpattī’’ti. Pubbābhisaṅkhārasamāpattīti ca pādakabhūtā attanā atikkantadhammavirāgabhāvena vipassanāya pubbābhisaṅkhārakārī arūpasamāpatti, phalasamāpatti vā. Tenāha ‘‘pādaka’’nti. Na sammasitabbāti na sammasitabbā samāpatti jhānaṅgādiniyāmikā sammasitabbānaṃ tikacatukkajjhānānaṃ tattha anuppajjanato, itarattha ca visesābhāvato. Phalassapīti catutthapañcamajjhānikaphalassapi.
“苦智等”是指对苦和苦集的智。所谓“以各种善法的所缘为所缘”,是说在欲界等地,出离思等与哪一种善法一起生起,就以那种善法的所缘作为它的所缘,所以叫“以各种善法的所缘为所缘”,因为它具有那样的状态。所谓“以各种应远离的事物等为所缘”,是指以欺诳之事等为所缘。因为正是从应当违犯的事物中远离,所以才是离。“诸支”这个词,也应该连到“出离思等”上,因为没有支分就不会有整体。殊胜的缘:对于戒已坏或戒不清净的人,正勤不可能生起,就像等持一样,戒是精进的殊胜缘。这个道理虽然是依据先前已经成就的戒来说的,但为了显示也能依俱生的方式获得,所以他说“即使是相应的”。而这里所指的正是俱生的,因此他说“正是相应的”等。忘失就是放逸,它的对立面是不忘失,也就是不放逸,那是心的守护,所以他说“心的被守护状态”。巴利
Dukkhañāṇādīnanti dukkhasamudayañāṇānaṃ. Taṃtaṃkusalārammaṇārammaṇattāti kāmāvacarādīsu yena yena kusalena saddhiṃ nekkhammasaṅkappādayo uppajjanti, tassa tassa kusalassa ārammaṇaṃ ārammaṇaṃ etesanti taṃtaṃkusalārammaṇārammaṇā , tabbhāvato. Taṃtaṃviramitabbādiārammaṇattāti visaṃvādanavatthuādiārammaṇattā. Vītikkamitabbato eva hi viratīti. ‘‘Aṅgāna’’nti idaṃ ‘‘nekkhammasaṅkappādīna’’nti etthāpi yojetabbaṃ avayavena vinā samudāyābhāvato. Visesapaccayoti bhinnasīlassa, aparisuddhasīlassa vā sammappadhānāsambhavato samādhānassa viya vāyāmassa sīlaṃ visesapaccayo. Ayañca attho yadipi purimasiddhasīlavasena yutto, sahajātavasenāpi pana labbhatevāti dassento ‘‘sampayuttassāpī’’ti āha. Sahajameva cettha adhippetanti āha ‘‘sampayuttasseva cā’’tiādi. Sammoso pamādo, tappaṭipakkho asammoso appamādo, so cittassa ārakkhāti āha ‘‘cetaso rakkhitatā’’ti.
“戒蕴”这个词里的“ca”字,也表示定蕴。应当知道:因为戒以忍耐为精勤,所以戒的成就是无嗔;因为定是诸盖中最首要的欲贪的直接对立面,所以定的成就是无贪。所谓“教”,是指证悟之教,也有人称之为“教之梵行”。巴利
Sīlakkhandho cāti ca-saddena samādhikkhandho ca. Khantippadhānattā sīlassa adosasādhanatā, nīvaraṇajeṭṭhakassa kāmacchandassa ujuvipaccanīkabhāvato samādhissa alobhasādhanatā daṭṭhabbā. Sāsananti paṭivedhasāsanaṃ, ‘‘sāsanabrahmacariya’’nti ca vadanti.
2. 阿毗达摩分别注释巴利
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
206-214 206-214. 为什么说“对于不具备应遍知性质、而应被彻底断除的法”呢?难道不是通过说渴爱以眼等为所依处,就像说渴爱以渴爱所依处那样,也说了渴爱的应遍知性吗?正如经中所说:“色渴爱在世间是可爱、可意的,这渴爱在这里生起时就生起,在这里执著时就执著”等等。所谓应遍知性,就是通过断除与它相关联的杂染而应当被超越。而应被彻底断除性并不只是渴爱才有,其余杂染法也有。因为见道和修道对它们是完全断除的。确实如此。不过,正如“苦圣谛应被遍知”那样,在除渴爱之外的五取蕴上,应遍知的性质是确定的,渴爱却不是这样;对渴爱来说,像“这渴爱导致再生”等说法那样,它作为集起的性质是确定的,同样,它作为特别应断除的性质也是确定的。为了说明这一点,才说“对于不具备应遍知性质、而应被彻底断除的法”。凡是还有未被包含的部分,就是有部分的,也就是一部分的意思。在那里,即在“圣谛”这个词中,集就是集的意义。为了说明“要无余地显示集”,这里取集本身,所以说“然而从苦灭……”等。其中,苦灭就是苦与灭。在圣谛的教导中,就是在圣谛的教说中,也像在谛的教说中一样。从法来说,是完全无余的。因为“其余诸烦恼”等说法,只是教说方式的不同,这就是那里的差别。因此说“因为从那里没有别的”等。没有新的,就是从法来说没有新的。它的,就是集的。在一切三节中,即在八支、五支、一切总摄三类大节中,以及包含在其中的五个部分中。没有新的,就是通过“其余诸烦恼”等说法对渴爱来说没有新的。因为对残余烦恼等说集,在这里就是显示新的。虽然它在第二、第三节中没有差别,但在五个部分中,一层比一层显示新的,所以才这样说。因为那是显示集的差别,而另一种是显示道的差别。而它的从法来说没有新的,也已经显示了。如果这样,那么在第二等部分中,或者在第一部分中,为什么取渴爱呢?所以说“也是为了显示新的集”等。仅仅的,就是不依赖其他烦恼等。从教说方式来说没有说,意思是从法来说没有说。因此应当看到,苦等在圣谛的教说中,是以有部分的方式显示的,是权宜的说法。而阿毗达摩的教说则是了义之说,所以注释中说“为了无余地显示集”。所谓“缘所计”,就是被认为是缘的、作为缘的,或者缘的部分。巴利
206-214. ‘‘Pariññeyyabhāvarahite ekantapahātabbe’’ti kasmā vuttaṃ, nanu taṇhāyapi cakkhādīnaṃ viya taṇhāvatthutāvacanena pariññeyyatā vuttā. Yathāha ‘‘rūpataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisatī’’tiādi (dī. ni. 2.400; ma. ni. 1.133; vibha. 203). Tappaṭibaddhasaṃkilesappahānavasena samatikkamitabbatā hi pariññeyyatā. Ekantapahātabbatā ca na taṇhāya eva, atha kho avasesānaṃ saṃkilesadhammānampi. Tathā hi tesaṃ sabbaso accantappahāyikā dassanabhāvanāti? Saccametaṃ, tathāpi yathā ‘‘dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyya’’nti (saṃ. ni. 5.1099) taṇhāvajje upādānakkhandhapañcake pariññeyyabhāvo niruḷho, na tathā taṇhāya, taṇhāya pana ‘‘yāyaṃ taṇhā ponobhavikā’’tiādinā (vibha. 203; dī. ni. 2.400; ma. ni. 1.91, 460; saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 14; paṭi. ma. 1.34) samudayabhāvo viya sātisayaṃ pahātabbabhāvo niruḷhoti dassetuṃ ‘‘pariññeyyabhāvarahite ekantappahātabbe’’ti vuttaṃ. Yassa asaṅgahito padeso atthi, so sappadeso, ekadesoti attho. Tatthāti ariyasaccasadde. Samudayoti samudayattho. ‘‘Nippadesato samudayaṃ dassetu’’nti samudayassevettha gahaṇe kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘dukkhanirodhā panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha dukkhanirodhāti dukkhaṃ, nirodho ca. Ariyasaccadesanāyanti ariyasaccadesanāyampi saccadesanāyaṃ viya. Dhammatoti desetabbadhammato nippadesā eva. ‘‘Avasesā ca kilesā’’tiādinā desanābhedo eva hi tattha viseso. Tenāha ‘‘na hi tato añño’’tiādi. Apubbo natthīti dhammato apubbo natthīti attho. Tassāti samudayassa. Sabbattha tīsupi vāresūti aṭṭhaṅgikapañcaṅgikasabbasaṅgāhikabhedesu mahāvāresu, tadantogadhesu ca pañcasu koṭṭhāsesu. Apubbassāti ‘‘avasesā ca kilesā’’tiādinā taṇhāya apubbassa. Avasiṭṭhakilesādīnañhi samudayatāvacanaṃ idha apubbadassanaṃ. Tassa yadipi dutiyatatiyavāresu viseso natthi, pañcasu pana koṭṭhāsesu uparūpari apubbaṃ dassitanti katvā evaṃ vuttaṃ. Tañhi samudayavisesadassanaṃ, itaraṃ pana maggavisesadassanaṃ. Tassa ca dhammato apubbābhāvo dassitoyeva. Yadi evaṃ dutiyādikoṭṭhāsesu, paṭhamakoṭṭhāsepi vā kasmā taṇhā gahitāti āha ‘‘apubbasamudayadassanatthāyapi hī’’tiādi. Kevalāyāti tadaññakilesādinirapekkhāya. Desanāvasena na vuttoti na dhammavasenāti adhippāyo. Tasmā dukkhādīni tattha ariyasaccadesanāyaṃ sappadesāni dassitāni honti pariyāyenāti daṭṭhabbaṃ. Abhidhammadesanā pana nippariyāyakathāti katvā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘nippadesato samudayaṃ dassetuṃ’’icceva vuttaṃ. Paccayasaṅkhātanti paccayābhimataṃ paccayabhūtaṃ, paccayakoṭṭhāsaṃ vā.
“它们”指的是善法。所谓“通过断除缘”,是说要由因的灭来显示果的灭;或者说,通过断除与善法相关联的烦恼,来讲善法的断除。就像经里说的:“诸比丘,法也应该被断除。”这样是以间接的方式说善法的断除,并不是从究竟意义上说它们不存在,所以说“善法确实不应被断除”。正如对善法是这样,对无记法也是同样的道理。“灭”是指无为界。“不转起的状态”是说:灭,也就是涅槃,它具有作为渴爱等不再转起之因的状态,这被称为断除。巴利
Tesanti kusaladhammānaṃ. Paccayānaṃ pahānavasenāti hetunirodhena phalanirodhaṃ dasseti, tappaṭibaddhakilesappahānena vā kusalānaṃ pahānaṃ vuttaṃ. Yathā ‘‘dhammāpi vo, bhikkhave, pahātabbā’’ti (ma. ni. 1.240). Iti pariyāyato kusalānaṃ pahānaṃ vuttaṃ, na nippariyāyato tadabhāvatoti āha ‘‘na hi kusalā pahātabbā’’ti. Yathā ca kusaladhammesu, abyākatadhammesupi eseva nayo. Nirodhanti asaṅkhatadhātuṃ. Appavattibhāvoti yo nirodhassa nibbānassa taṇhādiappavattihetubhāvo, taṃ pahānanti vuttanti attho.
通过身业等的清净,也就是通过前行阶段的身业、语业和活命的清净,显示出圣道以较远的条件为依托,这就是它们之间的关联。五支……说明的是生起的状态,但并不是说圣道具有五支性,这是要表达的意思。能使人了知的例证,就是能知之性质的例证,借此表明“从言说”这个词是原因意义上的从格。或者,“从言说”是因为这样的言说确实存在。行道的一部分也还是行道,这就是它的意思。这是法集者们按结集的方式所阐述的。巴利
Kāyakammādisuddhiyāti pubbabhāgakāyakammavacīkammaājīvasuddhiyā dūratarūpanissayataṃ ariyamaggassa dassetīti sambandho. Pañcaṅgikaṃ…pe… pavattataṃ dīpeti, na pana ariyamaggassa pañcaṅgikattāti adhippāyo. Ñāpakanidassananti ñāpakabhāvanidassanaṃ, etena ‘‘vacanato’’ti idaṃ hetuatthe nissakkavacananti dasseti. Vacanatoti vā īdisassa vacanassa sabbhāvato. Paṭipadāya ekadesopi paṭipadā evāti attho. Niddiṭṭho dhammasaṅgāhakehi saṅgāyanavasena.
通过诸禅那引入教说,也就是“修习出世间禅那”(《法集论》277)这样以禅那为开头的教说。同样地,通过修习引入教说也是如此。随顺巴利语,就是指巴利语流传的经典教导。依如实存在的法,就是指依于那心识生起时所得的寻等法。巴利
Jhānehi desanāpaveso ‘‘lokuttaraṃ jhānaṃ bhāvetī’’ti (dha. sa. 277) jhānasīsena desanāva. Tathā bhāvanāpaveso. Pāḷigamananti pāḷipavatti pāṭhadesanā. Yathāvijjamānadhammavasenāti tasmiṃ cittuppāde labbhamānavitakkādidhammavasena.
3. 提问者注释巴利
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
215 “对于它”是指对于经分别。“然而如此”等,则是按照“而且这名为正见者,在前分阶段有不同刹那、不同所缘”等这样的方式来说的。“并且这样做了”,是因为这里所指的只是出世间道本身具有道谛的性质。“因此”,即由于这个原因;意思是说,因为只把圣道列为对象并加以阐明。巴利
215.Tassāti suttantabhājanīyassa. Evaṃ panāti ‘‘apicesā sammādiṭṭhi nāma pubbabhāge nānākkhaṇā nānārammaṇā’’tiādippakārena. Evañca katvāti lokuttaramaggasseva maggasaccabhāvassa adhippetattā. Tenāti tena kāraṇena, ariyamaggasseva uddisitvā niddiṭṭhattāti attho.