2. 处分别显示巴利原文
2. Āyatanavibhaṅgo
一、经分别释义显示巴利原文
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
154 “不共”即不与他共。为了从异熟的角度确立它们的不共性,以共通的譬喻来显示,说“如同‘处’一词的含义”。或者,眼等的含义正是被眼等词所限定的“处”的含义,为说明如是“处”义,而说“由不共故,如同‘处’一词的含义”。显示巴利原文
154.Asādhāraṇatoti āveṇikato. Taṃ nesaṃ asādhāraṇabhāvaṃ vipakkhavasena patiṭṭhāpetuṃ sādhāraṇaṃ udāharaṇavasena dasseti ‘‘āyatanasaddattho viyā’’ti. Atha vā cakkhādiattho eva cakkhādisaddavisesito āyatanatthoti taṃ tādisaṃ āyatanatthaṃ sandhāyāha ‘‘āyatanasaddattho viya asādhāraṇato’’ti.
若‘眼’一词意在表示‘味着于所缘’,则耳等也可得此通称。为免此过度通同之失,故说‘即使有……’等。在第二种义释中,‘能看’是指:依止于识,而指出(所缘的)平与不平,犹如在指出、在阐明一般。如同色、如同眼所识、如同有形体、如同有影像,此处的‘色’是颜色的能诠,故说‘“色”即展显之义’。显示巴利原文
Yadi visayassādanattho cakkhu-saddo, sotādīnampi ayaṃ samaññā siyāti atippasaṅgaṃ pariharanto ‘‘satipī’’tiādimāha. Dutiye atthavikappe cakkhatīti viññāṇādhiṭṭhitaṃ samavisamaṃ ācikkhati, ācikkhantaṃ viya, vibhāventaṃ viya vā hotīti attho. Rūpamiva cakkhuviññeyyaṃ viya saviggahamiva sabimbakaṃ viya vaṇṇavācako rūpa-saddo adhippetoti āha ‘‘vitthāraṇaṃ vā rūpasaddassa attho’’ti.
‘仅是言说’即只是具有表知性的声音。‘被领受’即被带近。通过说吞咽以执取味道为根本,显示了味道辗转成为生命的因。因为执取味道的因是味道的相,去执取味道的因是吞咽,而吞咽的因即是生命的维持。且吞咽以执取味道为根本,此应知大多是如此。‘能显示、依此而显示果’故为‘说示’,即因。因此说:‘“生起之说示”即生起之因’。‘如是’即依眼处等的理则。‘成为意的行境’即唯独成为意的行境。‘唯依共相’即不取纳受等别相,而唯取名为‘法性’的共相。说为‘一处’是就十二处各有自性而说,若一一分别解说则无必要。因为宣说处,是为了显示门与所缘的差别。显示巴利原文
Vacanamevāti saviññattikasaddameva. Gamīyatīti upanīyati. Ajjhoharaṇassa rasaggahaṇamūlatāvacanena rasassa paramparāya jīvitahetutaṃ dasseti. Rasanimittañhi rasaggahaṇaṃ, rasaggahaṇanimittaṃ ajjhoharaṇaṃ, taṃnimittaṃ jīvitanti. Rasaggahaṇamūlatā ca ajjhoharaṇassa yebhuyyato veditabbā. Dissati apadissati etena phalanti deso, hetūti āha ‘‘uppattidesoti uppattikāraṇa’’nti. Tathāti cakkhāyatanādippakārena. Manogocarabhūtāti manaso eva gocarabhūtā. Sāmaññalakkhaṇenevāti anubhavanādivisesalakkhaṇaṃ aggahetvā dhammabhāvasaṅkhātasādhāraṇalakkhaṇeneva . Ekāyatanattaṃ upanetvā vuttā dvādasa ekasabhāvattā bhinditvā vacane payojanābhāvā. Dvārālambanavibhāgadassanatthā hi āyatanadesanāti.
‘前际’即从最初的部分、从已熟的状态而言。因为诸有为法的已熟状态是其前际,而坏灭的状态是其後际。显示巴利原文
Pubbantatoti purimabhāgato pākabhāvato. Pākabhāvo hi sabhāvadhammānaṃ pubbanto, viddhaṃsābhāvo aparanto.
在住处等语境中,“处”一词并非如同在“处的含义”等中那样以词义解释的方式而转起,而是因为在天宫等各处已惯用而有此义,所以说“依惯用而说‘处’一词的含义”。“意”指作为门的意。此处“依止性”中,相似的依止称为依止,而相似性应视为果由于系属于彼而转起。“应说的含义”即存在的含义。显示巴利原文
Nivāsaṭṭhānādīsu āyatana-saddo na āyatanatthādīsu viya padatthavivaraṇamukhena pavatto, atha kho tasmiṃ tasmiṃ devagharādike niruḷhatāya evamatthoti āha ‘‘ruḷhivasena āyatanasaddassatthaṃ vattu’’nti. Manoti dvārabhūtamano . Nissayabhāvoti ettha nissayasadiso nissayo, sadisatā ca phalassa tappaṭibaddhavuttitāya daṭṭhabbā. Vacanīyattho bhāvattho.
“仅此而已”即仅这些量。“不足之难”指诘难为何不说少于十二处。如果眼识等的不共法聚是法处,那么眼等也应成为法处,针对这样的诘难而说“即使有……”等。“以门和所缘的状态”意指:并非仅以所缘的状态便成为不共,而是以门和所缘的状态才可能不共,这是余下文字的含义。显示巴利原文
Tāvatvatoti tattakato. Ūnacodanāti dvādasato ūnāni kasmā na vuttānīti codanā. Yadi cakkhuviññāṇādīnaṃ asādhāraṇaṃ dhammajātaṃ dhammāyatanaṃ, evaṃ sante cakkhādīnampi dhammāyatanabhāvo siyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘satipī’’tiādi. Dvārārammaṇabhāvehīti na ārammaṇabhāveneva asādhāraṇaṃ, atha kho dvārārammaṇabhāvehi asādhāraṇaṃ sambhavatīti vacanaseso.
“以大多俱生等”即眼处等大多有时会同时生起。因为确实说过:“在欲界结生刹那,有些有情的十一处生起。”因此,处的生起次第首先不适用,舍断次第也不适用,因为善与无记法不可舍断;修行次第亦不适用,因为不善及部分无记法不应修行;地次第同样不适用,因为十一个半处唯属欲界,其余处通于四地,部分处是出世间。应当如此了知结合生起次第等的不适用。在这些处存在时能施设有情的身躯,即如“我的眼”等那样成为增上爱著之处的眼等,正如以内在性为要,也以见等作用的根性为要,所以说“以内在性、以能取境性”。依鼻等次第即依鼻、舌、身的此次第。显示巴利原文
Yebhuyyasahuppattiādīhīti yebhuyyena cakkhāyatanādīni kassaci kadāci ekato uppajjanti. ‘‘Kāmadhātuyā upapattikkhaṇe kassaci ekādasāyatanāni uppajjantī’’ti hi vuttaṃ. Tasmā āyatanānaṃ uppattikkamo tāva na yujjati, na pahānakkamo kusalābyākatānaṃ appahātabbato, na paṭipattikkamo akusalānaṃ, ekaccaabyākatānañca appaṭipajjanīyato, na bhūmikkamo aḍḍhekādasannaṃ āyatanānaṃ ekantakāmāvacarattā, itaresaṃ catubhūmipariyāpannattā, ekaccassa lokuttarabhāvato ca. Evaṃ uppattikkamādiayuttiyojanā veditabbā. Yesu vijjamānesu attabhāvassa paññāpanā, te ‘‘mayhaṃ cakkhu’’ntiādinā adhikasinehavatthubhūtā cakkhādayo yathā ajjhattikatāya, evaṃ dassanādikiccakaraindriyatā ca padhānāti āha ‘‘ajjhattikabhāvena, visayibhāvena cā’’ti. Ghānādikkamenāti ghānaṃ jivhā kāyoti iminā kamena.
或者,因为眼等以现在为所缘,故先说;而意有时以现在为所缘,有时以至不可说为所缘,所以后说。在以现在为所缘的诸处中,先说的是以所造色为所缘的四处,然后是以大种色为所缘。在以所造色为所缘的诸处中,为了显示更远与远、更快与快地领受所缘,而有眼等的说法次第。因为眼与耳二者皆取远境,故先说;其中眼又取更远之境,所以最先说,因为即使看见远处的河流,也听不到它的声音。鼻与舌中,鼻的作用更快,故先说,因为食物仅放在面前,它的香就被捕捉到了。或者,依其位置而有它们的说法次第:于此身体中,眼的依处最上,耳在其下,鼻又在其下,舌更在其下,身大多如此,而意因无色性故最后说。由于各自的行境,在每一内处之后即说外处,此义已说,如此也应知这些处的次第。显示巴利原文
Paccuppannārammaṇattā vā cakkhādīni paṭhamaṃ vuttāni, mano pana kiñci paccuppannārammaṇaṃ , kiñci yāvanavattabbārammaṇanti pacchā vuttaṃ. Paccuppannārammaṇesupi upādārūpārammaṇāni cattāri paṭhamaṃ vuttāni, tato bhūtarūpārammaṇaṃ. Upādārūpārammaṇesupi dūratare dūre, sīghataraṃ sīghañca ārammaṇasampaṭicchanadīpanatthaṃ cakkhādīnaṃ desanākkamo. Cakkhusotadvayañhi dūragocaranti paṭhamaṃ vuttaṃ. Tatrāpi cakkhu dūrataragocaranti sabbapaṭhamaṃ vuttaṃ. Passantopi hi dūratare nadisotaṃ na tassa saddaṃ suṇāti. Ghānajivhāsupi ghānaṃ sīghataravuttīti paṭhamaṃ vuttaṃ. Purato ṭhapitamattassa hi bhojanassa gandho gayhatīti. Yathāṭhānaṃ vā tesaṃ desanākkamo. Imasmiñhi sarīre sabbupari cakkhussa adhiṭṭhānaṃ, tassa adho sotassa, tassa adho ghānassa, tassa adho jivhāya, tathā kāyassa yebhuyyena, mano pana arūpībhāvato sabbapacchā vutto. Taṃtaṃgocarattā tassa tassānantaraṃ bāhirāyatanāni vuttānīti vuttovāyamatthoti evampi imesaṃ kamo veditabbo.
“从彼”,即从心所依处分别而言。因为依某一心所依处转起的某一意识,并非依同一依处转起另一意识。“依分别说”,即依略说与广说的分别。应以“善等起与善等起同类”等来结合。显示巴利原文
Tatoti hadayavatthubhedato. Yañhi hadayavatthuṃ nissāya ekaṃ manoviññāṇaṃ pavattati, na tadeva nissāya aññaṃ pavattati. Niddesavasenāti saṅkhepavitthāraniddesavasena. Yojetabbaṃ ‘‘kusalasamuṭṭhānaṃ kusalasamuṭṭhānassa sabhāga’’ntiādinā.
“本性”,指境与有境的关系,以及能产生该关系的适合性。“因缘能力”,指作为因的能力,即缘的状态。“门等状态”,指门与所缘的门转起状态。在此义中,指紧接前文所说的义。“由于”,指由于那样的法性,由于作为因的门等状态。“可能性之差别”,指对作用的把握。所谓“那种可能性”,意即“这即是法性”。“仅仅是空无的”,指仅仅是恒常等状态的空无。“对不平等等的意乐”,指对于不平等等的意乐;如同对于不平等等的意乐那样,眼等诸根……以不平等性等为森林性,即依止于不平等性等、与蛇等相似的所执受法之眼等诸根,以及依止于森林、与猴子相似的心而喜乐。因为“森林状态”即是“森林意乐”的意思。显示巴利原文
Sabhāvoti visayivisayabhāvo, tadabhinibbattiyañca yogyatā. Kāraṇasamatthatāti kāraṇabhūtā samatthatā paccayabhāvo. Dvārādibhāvoti dvārārammaṇe dvāravuttibhāvo. Imasmiṃ attheti anantaraṃ vuttaatthe. Yasmāti yāya dhammatāya yena dvārādibhāvena kāraṇabhūtena. Sambhavanavisesananti kiriyāya parāmasanamāha. Yaṃ sambhavanaṃ, dhammatāvesāti attho. Rittakānevāti dhuvādibhāvarittakāneva. Visamādīsu ajjhāsayo etesanti visamādiajjhāsayāni, visamādiajjhāsayāni viya hontīti visamādiajjhāsayāni, cakkhādīni. Visamabhāva…pe… vanabhāvehīti visamabhāvādisannissitaahiādisadisupādinnadhammehi cakkhādīhi, vanasannissitamakkaṭasadisena cittena ca abhiramitattā. Vanabhāvoti hi vanajjhāsayoti attho.
“前际远离”是指前分的远离。此处“前际”指从生起以来的前部分;“后际”指后部分,即坏灭之后。因为自性法被生灭所限。关于此,曾说:“已破碎者无藏处,未来时中无堆聚”。所谓“恒常无有”,并非成立一切时皆无,而是因为被生灭所限,为遮遣恒常之有,故说为“无常相”。“舍自性”指达到坏灭。“转变”指若无生与老的状态,相续便不会有变异,故说“或相续的变异”。显示巴利原文
Purimantavivittatāti pubbabhāgaviraho. Uppādato purimakoṭṭhāso hi idha purimanto. Aparanteti aparabhāge, bhaṅgato uddhanti attho. Udayabbayaparicchinno hi sabhāvadhammo. Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘anidhānagatā bhaggā, puñjo natthi anāgate’’ti (mahāni. 10). Sadā abhāvoti na sadā abhāvapatiṭṭhāpanaṃ sabbakālampi natthīti, atha kho udayabbayaparicchinnattā sadābhāvapaṭikkhepoti āha ‘‘aniccalakkhaṇa’’nti. Sabhāvavijahananti bhaṅgappattimāha . Viparivattanaṃ uppādajarāvatthāhi santānaṃ vinā na vikārāpattīti āha ‘‘santānavikārāpatti vā’’ti.
“以生等法性”是指以生、老、病、死等自性。“不可意”即不可意,是苦的意思。前一个共相,即先前以“逼迫义”共说的苦相。对于那些依缘而以苦相转起的自性法,其苦是以补特伽罗的逼迫而称为苦,故说“以补特伽罗的逼迫故为苦”。“苦的言说”是指佛陀所说的“苦”一词。显示巴利原文
Jātidhammatādīhīti jātijarābyādhimaraṇādisabhāvatāhi. Aniṭṭhatāti na iṭṭhatā, dukkhatāti attho. Purimaṃ sāmaññalakkhaṇanti ‘‘paṭipīḷanaṭṭhenā’’ti pubbe sāmaññato vuttaṃ dukkhalakkhaṇaṃ. Paccayavasena dukkhanākārena pavattamānānaṃ sabhāvadhammānaṃ dukkhanaṃ puggalasseva vasena dukkhamatāti āha ‘‘puggalassa pīḷanato dukkhama’’nti. Dukkhavacananti ‘‘dukkha’’nti satthu vacanaṃ.
“没有此物的主宰者”——以此显示“此物没有我”即无我的意义;而“此物也不是主宰者”——以此显示“不是我”即无我。“自我”是就自己的内在而言。“他者”指除此之外的其他。在“他者的自我”中,道理也是如此。“此物没有那个”是指如前所说、由他人施设的那个主宰者,在此眼等中是没有的,由此应知四句空性的摄集。“空——以此主宰的行相为空”——以此,当应从两方面显示无主宰的意义时,先以“他者”等显示一方面,再以“或者”等显示另一方面。主人即是所有者,不是所有者便是无所有者——若取此义,则“无所有者”一词作为空的修饰语便无必要。“随意所作”是指可随欲而作。为了区分无主宰的意义而作显示,因为要摄集两个复合词的含义。显示巴利原文
‘‘Natthi etassa vasavattako’’ti iminā natthi etassa attāti anattāti imamatthaṃ dasseti, ‘‘nāpi idaṃ vasavattaka’’nti iminā pana na attāti anattāti. Attanoti niyakajjhattaṃ sandhāya vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Parassa ca attanīti etthāpi eseva nayo. Taṃ etassa natthīti taṃ yathāvuttaparaparikappitaṃ vasavattakaṃ etassa cakkhādino natthi, etena catukoṭikasuññatāya saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Suññaṃ taṃ tena vasavattanākārenā’’ti iminā ubhayathāpi avasavattanaṭṭhe dassitabbe tattha tāva ekaṃ dassetuṃ ‘‘parassā’’tiādiṃ vatvā puna ‘‘atha vā’’tiādinā itaraṃ dasseti. Sāmi eva sāmiko, na sāmiko assāmikoti evaṃ atthe gayhamāne ‘‘assāmikato’’ti padassa suññavisesanatāya payojanaṃ natthi. Kāmakāriyanti yathākāmakaraṇīyaṃ. Avasavattanatthaṃ visesetvā dasseti samāsadvayatthasaṅgahato.
于自相续中,诸法的相凡夫起,在此称为“状态转移”,故说“于相续中,仅是状态不同的生起”。同样,在相凡夫起中,先前行相的消失即是舍弃本然状态,故说“相续中如所转起行相的舍弃”。“有”即是状态,即特殊的阶段,其转移即是状态转移。自性法到达生刹那与住刹那后便坏灭,故说它从生状态转移到老状态,再从老状态转移到坏灭状态。如此转移时,从获得自体的刹那之后,由于老死而舍彼自性,即是舍弃本然状态,这应依刹那来结合理解。“依前后”是指依刹那的前后,此义成立。“同一事”是指同一所依,而非能修饰与所修饰之体的同一。当说“眼无常”时,也就等于说了“无常的眼”,因此便成了“凡是眼,彼即无常;凡是无常,彼即是眼”,故说“其余无常法也会成为眼”。显示巴利原文
Sasantāne dhammānaṃ visadisuppatti idha bhāvasaṅkantigamanaṃ nāmāti āha ‘‘santatiyaṃ bhāvantaruppattiyevā’’ti. Tathā visadisuppattiyaṃ purimākāravigamo pakatibhāvavijahananti āha ‘‘santatiyā yathāpavattākāravijahana’’nti. Bhavatīti vā bhāvo, avatthāviseso, tassa saṅkamanaṃ bhāvasaṅkanti. Sabhāvadhammo hi uppādakkhaṇaṃ ṭhitikkhaṇañca patvā bhijjatīti uppādāvatthāya jarāvatthaṃ, tato bhaṅgāvatthaṃ saṅkamatīti vuccati. Tathā saṅkamato ca attalābhakkhaṇato uddhaṃ jarāmaraṇehi taṃsabhāvapariccāgo pakatibhāvavijahananti khaṇavasena cetaṃ yojetabbaṃ. Pubbāparavasenāti ca khaṇānaṃ pubbāparavasenāti attho sambhavati. Ekatthattāti samānādhikaraṇattā, na pana visesanavisesitabbabhāvānaṃ ekattā. ‘‘Cakkhuṃ anicca’’nti vutte ‘‘aniccaṃ cakkhu’’ntipi vuttameva hotīti ‘‘yaṃ cakkhu, taṃ aniccaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ cakkhu’’nti āpannamevāti āha ‘‘aniccānaṃ sesadhammānampi cakkhubhāvo āpajjatī’’ti.
而且,由那些无常相与苦相,特别地显示了无我相,正如“凡是无常,彼即是苦;凡是苦,彼即是无我”等中所说。为了显示过失的所相之相,亦即为了显示过失所应了知之相。如此以苦,即如此以种种方式,如眼病等苦而受逼恼。能显了无我相者,乃能令了知无我的光明,作为方便。因为并非仅由破瓶、棘刺所伤等方式而得的无常与苦,便能成为众生绝对证得无我的因;唯有由依缘所系、恒常遭受逼迫等方式而得的,才能成为因。正如眼等诸根依于业、大种等缘而转起,因此它们无而生起,有而还灭,故是无常;恒常遭受逼迫,故是苦;如此存在者,由于不能自主,故是无我——这唯是安住于把握之中、已积集智慧资粮者所能照见。显示巴利原文
Tehi ca aniccadukkhalakkhaṇehi ca anattalakkhaṇameva visesena dassitaṃ ‘‘yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ, tadanattā’’tiādīsu (saṃ. ni. 3.15, 45, 76, 85; 2.4.1, 2; paṭi. ma. 2.10) viya. Dosalakkhaṇākāranidassanatthoti dosassa lakkhitabbākāranidassanattho. Evaṃ dukkhenāti evaṃ nānappakārena akkhirogādidukkhena ābādhatāya. Anattalakkhaṇadīpakānanti anattatāpaññāpanassa jotakānaṃ upāyabhūtānaṃ. Na hi ghaṭabhedakaṇṭakavedhādivasena labbhamānā aniccadukkhatā sattānaṃ ekantato anattatādhigamahetū honti. Paccayapaṭibaddhatāabhiṇhasampaṭipīḷanādivasena pana labbhamānā honti. Tathā hi cakkhādīni kammādimahābhūtādipaccayapaṭibaddhavuttīni, tato eva ahutvā sambhavanti, hutvā paṭiventīti aniccāni, abhiṇhasampaṭipīḷitattā dukkhāni, evaṃbhūtāni ca avasavattanato anattakānīti pariggahe ṭhitehi samupacitañāṇasambhārehi passituṃ sakkā.
然而,如何了知这些诸法曾存在而后归于无呢?由见到刹那刹那的变异性。如何得知那变异性呢?由理证。此中什么是理证呢?即对差异的认知。如果眼等诸根没有刹那刹那的变异性,那么在外缘出现差别时,后来便不应有对差异的认知。对于那种没有刹那刹那变异性的事物,即使外缘无有差别,后来怎会有对差异的认知呢?然而,对差异的认知确实存在。因此,它们具有刹那刹那的变异性,而这种变异性逐渐增长,后来便更为明显。同样地,首先由入出息的不稳定性,以及由此产生的疲劳,而对身体有差异的认知。因为入息出息之风是不稳定的,是次第转起的。如果入息或出息之后,身体后来毫无差异,那么它们便无任何差别,但这种差别是被见到的。因此,入息后的身体变得不同,逐渐达到那样的状态,成为出息之缘;而出息后,同样又成为入息之缘。如此,由入出息的不稳定性,而有了对身体差异的认知,亦即变异性的成立。同样地,若没有差异,后来身体的疲劳便不会产生;正是由于这种疲劳,此人通过变换其他威仪等而消除疲劳。显示巴利原文
Kathaṃ panetesaṃ hutvā abhāvo jānitabboti? Khaṇe khaṇe aññathattadassanato. Taṃ kathaṃ ñāyatīti? Yuttito. Kā panettha yuttīti? Visesaggahaṇaṃ. Yadi cakkhādīnaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ na siyā, bahipaccayabhede yadidaṃ pacchā visesaggahaṇaṃ, taṃ na siyā. Yassa hi tādisaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ natthi, tassa asati bahipaccayavisese kathaṃ pacchā visesaggahaṇaṃ bhaveyya, bhavati ca visesaggahaṇaṃ. Tasmā atthi nesaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ yaṃ saṇikaṃ saṇikaṃ vaḍḍhentaṃ pacchā pākaṭataraṃ jāyatīti. Tathā hi sarīrassa tāva ānāpānānaṃ anavatthānato parissamato ca visesaggahaṇaṃ. Anavatthitā hi assāsapassāsā vātā vārena vārena pavattanato. Yadi hi assasite vā passassite vā sarīrassa koci pacchā viseso na siyā, na nesaṃ koci bhedo siyā, diṭṭho ca so. Tasmā assasitaṃ sarīraṃ aññathā hontaṃ kamena tādisaṃ avatthaṃ pāpuṇāti. Yā passāsassa paccayo hoti, passasite ca puna tatheva assāsassa paccayo hotīti ānāpānānaṃ anavatthānatopi sarīrassa visesaggahaṇaṃ aññathattasiddhi. Tathā parissamopi asati visese pacchā sarīrassa na siyā, yenāyaṃ iriyāpathantarādīni sevanena parissamavinodanaṃ karoti.
或者,也由色等的差别而了知差异。因为,对于色、香、味、触等,依其差别,在身体中,以及在不系属于根的乳、水、布、花、果、药、谷物等事物中,后来所认知的差异——它们在衰老等阶段的色泽、力量等的差别,以及味、效力、异熟、作用的差别——如果没有外缘的差别,离开了刹那刹那的变异性,又如何能够成立呢?对于那些法性色,如石等,又如何呢?它们也由于冷、热触的差别,确实有了知差异的可能。这种了知,离开了刹那刹那的变异性是不合理的。而且,当色等的差别存在时,依止于此的四大种的差别也就得以成立。因为,没有四大种的差别作为依止,所依的色等的差别是不可能存在的。如是,首先由对色法差异的认知,而有刹那刹那的变异性,由此便成立了‘有已变成无’。显示巴利原文
Atha vā rūpādibhedatopi visesaggahaṇaṃ. Rūpagandharasaphassādīnañhi visesena yo sarīre anindriyabaddhesu ca khīrūdakavatthapupphaphalosadhidhaññādīnaṃ pacchā viseso gayhati, so asati bahipaccayavisese nesaṃ jarādiavatthāsu vaṇṇabalādibhedo, rasavīriyavipākānubhāvabhedo ca khaṇe khaṇe aññathattaṃ vinā kathamupalabbheyya. Yaṃ pana taṃ dhammatārūpaṃ silādi, tattha kathanti? Tassāpi sītuṇhasamphassabhedato attheva visesaggahaṇaṃ. Taṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ vinā na yujjatīti. Sati ca rūpādibhede siddhova taṃnissayamahābhūtabhedopi. Na hi nissayamahābhūtabhedena vinā nissitabhedo sambhavatīti. Evaṃ tāva rūpadhammānaṃ visesaggahaṇato khaṇe khaṇe aññathattaṃ, tato ca hutvā abhāvasiddhi.
然而,对于无色法,是由所缘等的差别而了知差异。因为,无色法在哪个所缘上生起,就在那里坏灭,不会转移到其他所缘去;而所缘诸法,如其各自本性,不会住立超过一刹那。这个道理,应以灯焰等譬喻来了解。因为在灯焰中,色等诸法在每一刹那都是不同的;同样地,在流动的乳汁等流注中,以及在吹触的风中,触法也是如此。如果这些色法都具有刹那刹那的变异性,更何况心与心所呢?而且,由声音的差别,由声音的特殊性,以彼为相的心与心所也有刹那刹那的变异性,由此而有了知差异的可能。因为,对于快速翻阅熟练书籍的人,由心生起的声音差别是可以被观察到的。没有因的差别,果的差别便不存在。如同那些演奏出的声音一样,由所缘的差别,对无色法有了知差异的可能。由此,应知它们具有刹那刹那的变异性。由生、地、相应法的差别而有了知差异的可能,也是同样的道理。如是,由对色法与无色法差异的认知,刹那刹那的变异性得以成立。由于‘有已变成无’,眼等诸根是无常的,这得以成立;因为无常,由不断逼迫故,是苦;由此,由不自在故,是无我。因此,世尊说:‘凡是无常的’显示巴利原文
Arūpadhammānaṃ pana ārammaṇādibhedena visesaggahaṇaṃ. Yattha yattha hi ārammaṇe arūpadhammā uppajjanti, tattha tattheva te bhijjanti, na aññaṃ saṅkamanti, ārammaṇadhammā ca yathāsakaṃ khaṇato uddhaṃ na tiṭṭhantīti. Svāyamattho padīpādiudāharaṇena veditabbo. Aññe eva hi khaṇe khaṇe rūpādayo padīpajālāya, tathā khīradhārādīsu patantīsu, vāyumhi ca paharante samphassāni. Yathā cetesaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ, kimaṅgaṃ pana cittacetasikānaṃ. Kiñca saddabhedato, saddavisesatopi tannimittānaṃ cittacetasikānaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ, tato visesaggahaṇaṃ. Paguṇañhi ganthaṃ sīghaṃ parivattentassa cittasamuṭṭhānānaṃ saddānaṃ bhedo diṭṭho. Na hi kāraṇabhedena vinā phalabhedo atthi. Yathā taṃ vāditasaddānaṃ, evaṃ ārammaṇabhedena arūpadhammānaṃ visesaggahaṇaṃ. Teneva nesaṃ khaṇe khaṇe aññathattaṃ veditabbaṃ. Jātibhūmisampayuttadhammabhedena visesaggahaṇepi eseva nayo. Evaṃ rūpārūpadhammānaṃ visesaggahaṇato khaṇe khaṇe aññathattasiddhi. Yato hutvā abhāvato cakkhādīni aniccānīti siddhāni, aniccattā eva abhiṇhasampaṭipīḷanato dukkhāni, tato ca avasavattanato anattakāni. Tenāha bhagavā ‘‘yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ, tadanattā’’ti (saṃ. ni. 3.15, 45, 76, 85; 2.4.1, 2; paṭi. ma. 2.10).
“无间断地转起”,是解释了“不断”一词的含义而说。“以界为唯然”,即“以界为纯粹的样态”。“从聚集”,即从具有资具的眼等聚合体。“眼等的”一词,相对于“从聚集”一词,在结合中是属格;相对于“分离”一词,应知是宾格。四种坚实,即相续坚实、组合坚实、作用坚实、所缘坚实。“由转起的色等的执取”,即:转起的,以及色等的执取。以色等变坏的方式转起,故为“转起的色等的执取”,由此应加以结合理解。“由于有无常等的执取”,即:由于从色、受等智而别异的无常等智能被获得。由此,虽然色等义处于无常等状态,但由变坏等状态,以及无常等状态,他说了二者的差别。现在,为了使那差别通过知遍知与度遍知的领域而明了,而说“非”等。“不应过度驰逐”,意为:这里,相与具有相者被说为不同的。在那里,以相为所缘的毗婆舍那,由于说以蕴为所缘,是不异的;因此,不应导致相互矛盾而过度驰逐。为何如此?说“然而,那些行相”等。这里,意趣也应被理解为:显示诸相仅仅是色等行相的状态。因为,当依自性正确地观察诸行为“无显示巴利原文
Nirantaraṃpavattamānassāti abhiṇhasaddatthaṃ visesetvā vadati. Dhātumattatāyāti dhātumattabhāvena. Samūhatoti sasambhāracakkhādipiṇḍato. ‘‘Cakkhādīna’’nti idaṃ ‘‘samūhato’’ti padaṃ apekkhitvā sambandhe sāmivacanaṃ, ‘‘vinibbhujana’’nti padaṃ apekkhitvā kammattheti veditabbaṃ. Cattāripi ghanānīti santatisamūhakiccārammaṇaghanāni. Pavattarūpādiggahaṇatoti ruppanādivasena pavattañca taṃ rūpādiggahaṇañcāti pavattarūpādiggahaṇaṃ, tatoti yojetabbaṃ. Aniccādiggahaṇassa sabbhāvāti rūpavedanādiñāṇato bhinnassa aniccādiñāṇassa labbhamānattā. Tena satipi rūpādiatthānaṃ aniccādibhāve ruppanādibhāvato aniccādibhāvassa bhedamāha. Idāni tameva bhedaṃ ñātatīraṇapariññāvisayatāya pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘na hī’’tiādimāha. Nātidhāvitunti idha lakkhaṇalakkhaṇavantā bhinnā vuttā. Tattha lakkhaṇārammaṇikavipassanāya khandhārammaṇatāvacanena abhinnāti aññamaññavirodhāpādanena atidhāvituṃ na yuttaṃ. Kasmāti ce? Vuttaṃ ‘‘te panākārā’’tiādi. Adhippāyopi cettha lakkhaṇānaṃ rūpādiākāramattatāvibhāvananti daṭṭhabbo. ‘‘Aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti hi saṅkhāre sabhāvato sallakkhentoyeva lakkhaṇāni ca sallakkhetīti. Yathā aniccādito aniccatādīnaṃ vuttanayena bhedo, evaṃ aniccatādīnampi satipi lakkhaṇabhāvasāmaññe nānāñāṇagocaratāya, nānāpaṭipakkhatāya, nānindriyādhikatāya ca vimokkhamukhattayabhūtānaṃ aññamaññabhedoti dassento ‘‘aniccanti ca gaṇhanto’’tiādimāha. Taṃ suviññeyyameva.
二、阿毗达摩分别注释显示巴利原文
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
155 155.“依于缘双”即依内、外二缘之双。“由内、外而不相混杂”指依内与依外,这两种方式不相杂乱。显示巴利原文
155.Paccayayugaḷavasenāti ajjhattikabāhirapaccayadvayavasena. Ajjhattikabāhiravasena abbokāratoti ajjhattikavasena ceva bāhiravasena ca asaṅkarato.
167 167.“趋向离行”意为倾向于涅槃。“善解脱诸行”指通过正断解脱与寂止解脱,以及通过断除与之相应的欲贪而善巧地解脱诸行;此为最上安稳之体性,亦为归趣与安立处。诚如经中所言:“涅槃是阿罗汉的归趣。”(《无碍解道》339)亦有“住立之状态”的异读。“未证得彼故”指未证得彼涅槃故。“被引导”意为被令至、被阐明。显示巴利原文
167.Visaṅkhāraninnassāti nibbānapoṇassa. Vinimuttasaṅkhārassāti samucchedapaṭipassaddhivimuttīhi samukhena, tappaṭibaddhachandarāgappahānena ca suṭṭhu vinimuttasaṅkhārassa paramassāsabhāvena, gatibhāvena ca patiṭṭhānabhūte. ‘‘Nibbānaṃ arahato gatī’’ti (paṭi. 339) hi vuttaṃ. Ṭhitibhāvenāti ca pāṭho. Taṃsacchikaraṇābhāveti tassa nibbānassa sacchikaraṇābhāve. Nītoti pāpito, pakāsitoti attho.
“粉碎”指被破坏。“你自己为何不知”意为“你为何确实不知”。对方论者以“你为何不知一,你为何不知?”这般散乱诘问,即被自方论者用“难道已知……”等语所约束。“分别之后”是指对“因贪等灭尽之际而生起”这一义理加以分别之后。连起来说:由贪等灭尽故,它们并不存在;而涅槃的自性得以成立。显示巴利原文
Cuṇṇitanti bheditaṃ. Tvameva kiṃ na jānāsīti kiṃ tvaṃ na jānāsiyevāti attho. ‘‘Kiṃ tvaṃ ekaṃ nānaṃ jānāsi, kiṃ tvaṃ na jānāsi evā’’ti evaṃ vikkhepaṃ karontaṃ paravādiṃ ‘‘nanu ñāte’’tiādinā sakavādī nibandhati. Vibhajitvāti ‘‘rāgādīnaṃ khīṇante uppannattā’’ti bhāvatthaṃ vibhajitvā. Rāgādīnaṃ khayā na hontīti yojanā. Sasabhāvatā ca nibbānassa āpannā hotīti sambandho.
以涅槃为所缘,以此为因。此处用“具格”来表示因义。或者,对于那些只把涅槃视为烦恼灭尽的人,其关联是:它应依于烦恼灭尽而存在。显示巴利原文
Nibbānārammaṇakaraṇena kāraṇabhūtena. Hetuatthe hi idaṃ karaṇavacanaṃ. Kilesakkhayamattataṃ vā nibbānassa icchato kilesakkhayena bhavitabbanti yojanā.
如此,若涅槃仅仅是烦恼的灭尽,那么应断的烦恼多种多样、品类各异,而圣道则是对烦恼逐一地断除。这本身就回答了先前的两个问题:“以何为所缘,令烦恼灭尽为涅槃?断除何等烦恼?”所谓“那个”,即是指此前所说的“无明与渴爱,哪怕仅是微少的一分一毫”。显示巴利原文
Evaṃ kilesakkhayamatte nibbāne khepetabbā kilesā bahuvidhā nānappakārā, maggo ca odhiso kilese khepeti. Svāyaṃ ‘‘katamaṃ kilesakkhayaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā katame kilese khepetī’’ti purimapucchādvayameva vadati. Tadevāti yaṃ ‘‘avijjātaṇhānaṃ kiñci ekadesamattampī’’ti vuttaṃ, tadeva.
在此,针对“若烦恼灭尽即是涅槃,则涅槃为无”的这一责难,此处依经教与正理,阐明涅槃亦非全无、亦非实有。世尊于此——显示巴利原文
Ettha ca yāyaṃ ‘‘kilesakkhayova nibbāna’’nti nibbānassa abhāvatācodanā, tatrāyaṃ āgamato yuttito cassa bhāvābhāvavibhāvanā. Tañhi bhagavatā –
诸比丘,有非生、非有、非造、非行之法。”
},
{显示巴利原文
‘‘Atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhata’’nti (udā. 73; itivu. 43).
“诸比丘,有彼处,其中无地、无水、无火、无风。”(《优陀那》71)——显示巴利原文
‘‘Atthi , bhikkhave, tadāyatanaṃ, yattha neva pathavī na āpo na tejo na vāyo’’ti (udā. 71) –
即以如是等语为始,——显示巴利原文
Ca ādinā, tathā –
“此法甚深、难见、难觉、寂静、微妙、非思量所及、精细、唯智者所证知。”(《中部》2.337;《相应部》1.172;《大品》7-8)——显示巴利原文
‘‘Gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo’’ti (ma. ni. 2.337; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 7-8) –
“诸比丘,我将为你们宣说无为以及通向无为之道。我将为你们宣说无尽、无漏、真谛、彼岸、精细、极难见、不衰老、恒常、不灭、无相、无戏论、寂静、不死、微妙、吉祥、安稳、渴爱灭尽、稀有、未曾有、无灾、无灾法、涅槃、无恼害、离欲、清净、解脱、无执著、洲渚、窟宅、庇护所、皈依处、最胜皈依,以及通向最胜皈依之道。”(《相应部》4.377)——显示巴利原文
‘‘Asaṅkhatañca vo, bhikkhave, desessāmi asaṅkhatagāminiñca paṭipadaṃ, anataṃ, anāsavaṃ, saccaṃ, pāraṃ, nipuṇaṃ, sududdasaṃ, ajajjaraṃ, dhuvaṃ, apalokitaṃ, anidassanaṃ, nippapañcaṃ, santaṃ, amataṃ, paṇītaṃ, sivaṃ, khemaṃ, taṇhākkhayaṃ, acchariyaṃ, abbhutaṃ, anītikaṃ, anītikadhammaṃ, nibbānaṃ, abyābajjhaṃ, virāgaṃ, suddhiṃ, muttiṃ, anālayaṃ, dīpaṃ, leṇaṃ, tāṇaṃ, saraṇaṃ, parāyaṇañca vo, bhikkhave, desessāmi parāyaṇagāminiñca paṭipada’’nti (saṃ. ni. 4.377) –
以如是等经句,以及“无因法、无为法”(《法集论·双论母》7)、“一切色及无为界”等(《法集论》1192, 1198, 1200)阿毗达摩论句,唯以胜义谛而宣说。因为,无自性、仅是虚无者,不可能具有甚深、无为等性质,也不可能成为无记法等,而经中却如此说。因此,涅槃并非仅是虚无。显示巴利原文
Evamādīhi ca suttapadehi ‘‘appaccayā dhammā, asaṅkhatā dhammā (dha. sa. dukamātikā 7), sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātū’’tiādīhi (dha. sa. 1192, 1198, 1200) abhidhammapadesehi ca paramatthabhāveneva desitaṃ. Na hi sabhāvavirahitassa abhāvamattassa gambhīrāsaṅkhatādibhāvo abyākatadhammādibhāvo ca yutto, vutto ca so. Tasmā na abhāvamattaṃ nibbānaṃ.
再者,应如此诘问此持虚无说者:若烦恼之无就是涅槃,那么此“无”是一还是多?若是一,则仅由一道所造作、所证得,上诸道便成无用,因为未曾见到一可以由多业行所成就。若说彼烦恼之无虽是一,但并非由诸道所造作,而是所证得。若如此,则道更成无用,因为烦恼未被断除。如果道不作断除,那道对于证得彼烦恼之无有何作用呢?如果说,由于诸道有断三结等各别决定的作用,因此烦恼之无有断者的差别,若如此,则无自性的差别即不存在多,故以多性之说,其自性便得成立。若又说:“因为所无者有多,故以多性为假说。”若如此,则因为所无者有自性,也可以假说为有自性。同样地,因为所无者有烦恼、有为等性质,也可以有烦恼、有为等性质,但这不合理,所以以所无者之多性为假说也不合理。若说:“其为一性,也因为无自性而不可说。”不然,因为无的共相之故,以无的共相而说为无差别的一性。若有一性,则前说的过失便不可避免。显示巴利原文
Api cāyaṃ abhāvavādī evaṃ pucchitabbo – yadi kilesābhāvo nibbānaṃ, svāyamabhāvo eko vā siyā aneko vā? Yadi eko, ekeneva maggena kato sacchikato ca hotīti uparimānaṃ maggānaṃ niratthakatā āpajjati. Na hi ekaṃ anekehi kammappavattehi sādhetabbaṃ diṭṭhaṃ. Atha siyā ekova so kilesābhāvo, na pana maggehi kātabbo, atha kho sacchikātabboti. Evaṃ sati suṭṭhutaraṃ maggassa niratthakatā āpajjati kilesānaṃ appahānato. Akaronto ca maggo kilesābhāvaṃ tassa sacchikiriyāya kamatthaṃ sādheyya, atha maggānaṃ saṃyojanattayappahānādipaṭiniyatakiccatāya pahāyakavibhāgena kilesābhāvabhedo, evaṃ sati vinā sabhāvabhedaṃ bahubhāvo natthīti bahubhāvatāpadesenassa sasabhāvatā āpannā. Athāpi siyā ‘‘yesaṃ abhāvo, tesaṃ bahubhāvena bahubhāvopacāro’’ti, evaṃ sati yesaṃ abhāvo, tesaṃ sabhāvatāya sasabhāvopacāropi siyā. Tathā tesaṃ kilesasaṅkhatāditāya kilesasaṅkhatādibhāvā ca siyuṃ, na cetaṃ yuttanti na tesaṃ bahubhāvopacāro yutto. Ekabhāvopi cassa asabhāvatāya eva vattuṃ na sakkāti ce? Na, abhāvasāmaññato, abhāvasāmaññena abhedasamaññāya ekattaniddeso. Sati ca ekatte pubbe vuttadosānativatti.
若有多性,则自性成立。若有人说:就像多性依于自性,同样地,自性依于共相也必定不违多性,所以在有自性的宗中,涅槃也会有多性的过失?这不对,为什么呢?因为共相与别异不同。不可这样说:就像硬性不违自性,同样地,自性也必定不违硬性。如果这样,就会造成一切他法皆无的过失。因此,多性观待于自性,而非自性观待于多性,所以有自性的涅槃不会有多性的过失。因为有言:“一谛无第二”(《经集》890;《大义释》119)、“一究竟非多究竟”等语的缘故。显示巴利原文
Bahubhāve ca sasabhāvatā siddhā. Yadipi siyā yathā bahubhāvo sasabhāvataṃ, evaṃ sāmaññena sasabhāvatā bahubhāvaṃ na byabhicareyyāti sasabhāvapakkhepi nibbānassa bahubhāvo āpajjatīti? Taṃ na, kasmā? Tathā sāmaññābhedato. Na hi evaṃ vattuṃ labbhā yathā kharabhāvo sasabhāvataṃ na byabhicarati, evaṃ sasabhāvatāpi kharabhāvaṃ na byabhicareyyāti. Evañhi sati tadaññasabbadhammābhāvappasaṅgo siyā, tasmā bahubhāvo sasabhāvatāpekkho, na sasabhāvatā bahubhāvāpekkhāti na sasabhāvassa nibbānassa bahubhāvāpatti. ‘‘Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi (su. ni. 890; mahāni. 119), ekā niṭṭhā na puthuniṭṭhā’’tiādivacanato.
此外,这里所说的“烦恼的断除”,是指贪等的正断、彻底舍断、不再生起的灭尽。若此断除是单一的,须由单一之道完成,并无不同的作用,那么见道等道的区分便不应成立。然而,这种区分却正合所期,因为烦恼是分阶段应被断除的。而道的这种区分,乃是由于信等诸根有非极利、利、极利、最极利的差别,即使在同具正断舍断能力的情况下,也因现证的特殊性而产生;如此,这恰好与涅槃具有自性的道理相符。不过,烦恼的断除,或许是由道所“造作”,以免“道成无用”,而不应是“所现证”的。因为,有什么自性可被此道所现证呢?再者,那烦恼的断除,或许应由单一之道完成,而不应由四种道完成,以免导致“有四种涅槃”的过失,以及“涅槃有差别”的过失。因此,见道等道的区分便不应存在——这些论证便这样周而复始。显示巴利原文
Api cettha kilesābhāvo nāma rāgādīnaṃ samucchedo accantappahānaṃ anuppādanirodho. Tassa ca ekatte ekeneva maggena sādhetabbatā kiccavisesābhāvatoti dassanādimaggavibhāgo na siyā. Icchito ca so odhisova kilesānaṃ pahātabbattā. So ca maggavibhāgo saddhādīnaṃ indriyānaṃ nātitikkhatikkhatikkhataratikkhatamabhāvena ekasmimpi samucchedappahānayogyabhāve sacchikiriyāvisesena hotīti nibbānassa sasabhāvatāyayeva yutto. Abhāvo pana kilesānaṃ maggena kātabbo siyā ‘‘mā maggassa niratthakatā ahosī’’ti, na sacchikātabbo. Ko hi tassa sabhāvo, yo tena sacchikariyeyya. So ca kilesābhāvo ekeneva maggena sādhetabbo siyā, na catūhi ‘‘mā catubhāvanibbānatāpatti, nibbānavisesāpatti ca ahosī’’ti. Tato dassanādimaggavibhāgo na siyāti sabbaṃ āvattati.
若认为“无”是“有”,即认为它具备“有”的法性,那么,就如具有老死等有为法性的有为法那样,它也将具有有为法性。如此一来,由于(涅槃)是众多烦恼的“法”,便难以避免它也具有众多性等过患。因此,应当了知涅槃是无彼自性、无为、独一而有自性的“无”。显示巴利原文
Yadi ca abhāvo bhāvassa siyāti tassa bhāvadhammatā icchitā, evaṃ sati yathā saṅkhatadhammassa tassa jarāmaraṇādīnaṃ viya saṅkhatadhammatāpi āpannā, evaṃ bahūnaṃ kilesānaṃ dhammassa tassa bahubhāvādippasaṅgopi dunnivāroti ataṃsabhāvassa asaṅkhatassekassa sasabhāvassa nibbānabhāvo veditabbo.
若如此,为何(经中)说“贪的灭尽、瞋的灭尽、痴的灭尽”呢?因为涅槃是经由灭尽而证得的。所谓灭尽,即指圣道。如说:“于灭尽有智,于不再生有智。”因此,由于是通过名为贪等灭尽的圣道所证得,故说:“最胜义、甚深、微妙、难见、难悟的涅槃,即是贪等的灭尽。”或者,因为是通过断除贪等的方式而如是证得,正如在余处也说:“摧破骄慢,调伏渴爱”等。显示巴利原文
Yadi evaṃ kasmā ‘‘rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo’’ti (saṃ. ni. 4.315, 330) vuttanti? Khayena adhigantabbattā. Khayo hi ariyamaggo. Yathāha ‘‘khaye ñāṇaṃ, anuppāde ñāṇa’’nti (dha. sa. dukamātikā 142). Tena rāgādikkhayapariyāyena ariyamaggena adhigantabbato ‘‘paramatthaṃ gambhīraṃ nipuṇaṃ duddasaṃ duranubodhaṃ nibbānaṃ rāgādikkhayo’’ti vuttaṃ. Rāgādippahānamukhena vā tathā pattabbato, yathā aññatthāpi vuttaṃ ‘‘madanimmaddano pipāsavinayo’’tiādi (a. ni. 4.34; itivu. 90).
再者,正如对于应遍知的、有上的欲与色,其对立面——与之自性相违的出离被了知;同样地,对于一切有自性的有为法,必定有一种出离与之对立、与其自性相违。而那出离,就是无为界。再者,以有为法为所缘的观智,即便是随顺智,也只能以彼分断的方式断除烦恼,而不能以正断的方式断除。同样,在初禅等中,以世俗谛为所缘的智,也只能以镇伏断的方式断除烦恼,而不能以正断的方式断除。因此,由于以有为法为所缘的智和以世俗谛为所缘的智,都没有能力正断烦恼,能正断烦恼的圣道智,就必须具有与那两者自性相反的所缘,那所缘就是无为界。同样地,“诸比丘,有不生、不有、不造、无为”这句话,开示涅槃在胜义上的存在,因为是世尊所说,所以意义无颠倒。凡是世尊所说的,其意义都是无颠倒的,正如“诸行无常,诸行是苦,诸法无我”一样。同样地,“涅槃”这个词,在某些语境中,如同“狮子”一词,由于有借喻的用法,其真正的所指是如实的胜义范畴。或者,正是由于在胜义上,无为界具有与其他有为法相反、解脱的自性,所以存在,正如地界……显示巴利原文
Apica yathā pariññeyyatāya sauttarānaṃ kāmānaṃ rūpānañca paṭipakkhabhūtaṃ tabbidhurasabhāvaṃ nissaraṇaṃ paññāyati, evaṃ sasabhāvānaṃ sabbesampi saṅkhatadhammānaṃ paṭipakkhabhūtena tabbidhurasabhāvena nissaraṇena bhavitabbaṃ. Yañca tannissaraṇaṃ, sā asaṅkhatā dhātu. Kiñca bhiyyo – saṅkhatadhammārammaṇaṃ vipassanāñāṇaṃ api anulomañāṇaṃ kilese tadaṅgavasena pajahati, na samucchedavasena pajahituṃ sakkoti. Tathā sammutisaccārammaṇaṃ paṭhamajjhānādīsu ñāṇaṃ vikkhambhanavaseneva kilese pajahati, na samucchedavasena. Iti saṅkhatadhammārammaṇassa, sammutisaccārammaṇassa ca ñāṇassa kilesānaṃ samucchedappahāne asamatthabhāvato tesaṃ samucchedappahānakarassa ariyamaggañāṇassa tadubhayaviparītasabhāvena ārammaṇena bhavitabbaṃ, sā asaṅkhatā dhātu. Tathā ‘‘atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhata’’nti (udā. 73; itivu. 43) idaṃ nibbānassa paramatthato atthibhāvajotakaṃ vacanaṃ aviparītatthaṃ bhagavatā bhāsitattā. Yañhi bhagavatā bhāsitaṃ, taṃ aviparītatthaṃ yathā taṃ ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe saṅkhārā dukkhā, sabbe dhammā anattā’’ti (dha. pa. 277-279; theragā. 676-678; netti. 5), tathā nibbāna-saddo katthaci visaye yathābhūtaparamatthavisayo upacāravuttisabbhāvato seyyathāpi sīha-saddo. Atha vā attheva paramatthato asaṅkhatā dhātu itaratabbiparītavimuttisabhāvattā seyyathāpi ‘‘pathavīdhātu vedanā cā’’ti evamādīhi nayehi yuttitopi asaṅkhatāya dhātuyā paramatthato atthibhāvo veditabbo.
3. 问分注释显示巴利原文
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
168 “某种”:指某种所缘。“因为执取”:指造作所缘。显示巴利原文
168.Kiñcīti kiñci ārammaṇaṃ. Ālambanatoti ārammaṇakaraṇato.