17. 小事分别显示巴利原文
17. Khuddakavatthuvibhaṅgo
一法论母等注释显示巴利原文
1. Ekakamātikādivaṇṇanā
832 832. 说“三十三种三法”时,实际上有三十五种。同样,说“以人为垢等八种九法”时,实际是指嗔恨事等九种。那些在“两种十八法”等处所说的,正是依“如是过去三十六种”等说而成为三种三十六法,因此说“六种十八法”。而六十二种邪见因在他处已说,此处仅列出其名,故未计入,应如此看待。显示巴利原文
832. ‘‘Tettiṃsati tikā’’ti vuttaṃ, te pana pañcatiṃsa. Tathā ‘‘purisamalādayo aṭṭha navakā’’ti vuttaṃ, te pana āghātavatthuādayo nava. Ye ‘‘dve aṭṭhārasakā’’tiādimhi vuttā, te eva ‘‘iti atītāni chattiṃsā’’tiādinā tayo chattiṃsakā katāti āha ‘‘cha aṭṭhārasakā’’ti, dvāsaṭṭhi pana diṭṭhigatāni aññattha vuttabhāveneva idha nikkhittānīti na gahitānīti daṭṭhabbāni.
一法解说注释显示巴利原文
(1.) Ekakaniddesavaṇṇanā
843-844 “有缘而生”者,如“缘眼”等句中,是依所依等缘的关系而说为“缘”,但此处并非此义,因为刹帝利等种姓在胜义上并不存在,无有作为所依等缘的体性。然而,当诸蕴存在时,便有刹帝利等世俗称谓,其相续不断即是刹帝利等种姓的存续,此处即以“缘”字阐明此义。“同一阶层”,意为不相混杂。显示巴利原文
843-844.Atthi paṭiccaṃ nāmāti yathā ‘‘cakkhuñca paṭiccā’’tiādīsu nissayādipaccayabhāvena paṭiccāti vuttaṃ, na tathā idha khattiyādijātīnaṃ paramatthato avijjamānānaṃ nissayādipaccayattassa abhāvā. Yesu pana khandhesu santesu khattiyādisammuti hoti, tesaṃ abbocchinnatāva khattiyādijātiyā atthitā, sā idha paṭicca-saddena vibhāvitāti attho. Ekissā seṇiyāti asambhinnāyāti attho.
于问答等行事中,置于前而行,称为“先行”。“储藏之堆”,即储藏之堆。“广誉者”,即名声远播者。“知旧之慢”,即他们所说的“以知旧为慢”。因久经岁月、久经出家而应知的慢,或仅以“岁月”为知而生起的慢。“侍奉慢”,即命令慢,因为命令即是对他者的指使,此处以此慢为“荣誉”。“以身量而生起的慢”,是体围慢。“以身相圆满而生起的慢”,是圆满慢。显示巴利原文
Pañhavissajjanādikiriyāsu purato karaṇaṃ purekkhāro. Nikkheparāsīti nidhānarāsi. Patthaṭākittinoti vitthiṇṇākittino. Rattaññumadoti purāṇaññutāmadoti vadanti. Cirarattijātena, cirarattipabbajitena vā jānitabbassa, rattīnameva vā jānanamado. Upaṭṭhāpakamānoti āṇākaraṇamāno. Āṇākaraṇañhi vicāraṇaṃ idha ‘‘yaso’’ti vuttanti. Parimaṇḍalattabhāvanissito māno pariṇāhamado. Sarīrasampattipāripūriyā mado pāripūrimado.
845 虽无事由,然因可说,故称“无事”;并非事由不存在。显示巴利原文
845. Vatthunā vināpi vattabbatāya avatthukaṃ, na vatthuno abhāvā.
846 “心的放舍”,即心从念中解脱,或投入身恶行等,是为放舍。“无依止”,即于修善无有立足处,意思是不能奋起。所谓放逸之义,即是心于身恶行、杀生、邪见、嗔、怨恨等处的放舍,如此种种事类,无有边际。为阐明其义及其同义语,而有“放舍”、“舍离”等文词同义语。总括这一切称为“如是类”,是因为不能尽述一切同义语,仅以此形相指示,故说“因无边际”。“放逸相”,则显示与念相违的四蕴。显示巴利原文
846.Cittassa vossajjananti cittassa satito muccanaṃ, kāyaduccaritādīsu pakkhandanaṃ vā vossaggo. Patiṭṭhābhāvoti kusalakaraṇe aṭṭhānaṃ, anuṭṭhānanti attho. Pamādasaṅkhātassa atthassa kāyaduccarite cittassa vossaggo pāṇātipāte micchādiṭṭhiyaṃ kodhe upanāheti evamādiko pariyāyo apariyanto, tadatthatappariyāyappakāsako vossagganissaggādiko byañjanapariyāyo cāti sabbaṃ taṃ saṅkhipitvā evarūpoti idaṃ ākāranidassanaṃ sabbapariyāyassa vattuṃ asakkuṇeyyattā katanti dassento āha ‘‘pariyantābhāvato’’ti. Vissaṭṭhākāroti satiyā paccanīkabhūte cattāro khandhe dasseti.
847 他们说“心的僵硬”,即是那样转起的心本身,或者应当视为慢的差别。于近前时,应当礼敬者,只是依于界限而行。显示巴利原文
847.Cittassa thaddhatā tathāpavattacittamevāti vadanti, mānaviseso vā daṭṭhabbo. Upasaṅkamane vanditabbaṃ hotīti pariyanteneva carati.
848 当被说“你犯戒了”时,若回应“贤友,是你犯了”等,这是将对方所说的话抛回给对方,故说“反诘”。意为:“对那贫苦者、或不善行者所做之事,我为何不能做?”如此反诘,于此语境中是相应的。较先前所为更进一步的行为,称为“更上的造作”。此属于不善分,故说“有诤”,这是此处的意旨。显示巴利原文
848. ‘‘Āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘āvuso, tvaṃ āpannosī’’tiādinā tena vuttaṃ tasseva upari khipanavasena ‘‘paṭippharitvā’’ti vadanti. ‘‘Tasmiṃ nāma dalidde, akusale vā idaṃ karonte ahaṃ kasmā na karomī’’ti evaṃ idha paṭippharaṇaṃ yuttaṃ. Karaṇassa uttarakiriyā karaṇuttariyaṃ. Akusalapakkho esāti sārambhoti adhippāyo.
849 过分而欲求者,称为“过分欲者”;当表达其状态为“过分欲性”时,省略了 cci 音,故而说为“过分欲”。所谓“过分欲性”,指的正是这个概念。于此,亦应依语法规则而知其语词成立。又,逾越了已得之物而处处希求,即是“过分欲性”,将 ra 音转为 ta 音后,便说为“过分欲”。显示巴利原文
849. Aticca icchatīti aticciccho, tassa bhāvo aticcicchatāti vattabbe cci-kāralopaṃ katvā ‘‘aticchatā’’ti vuttaṃ. Atricchatāti ca sā eva vuccatīti. Tatrāpi neruttikavidhānena padasiddhi veditabbā. Yathāladdhaṃ vā atikkamitvā atra atra icchanaṃ atricchatā, sā eva ra-kārassa ta-kāraṃ katvā ‘‘aticchatā’’ti vuttā.
“过分欲”即过分地欲求,或于各处起欲求者。以何而起?以过度的贪——即名为过度贪欲及过度贪慢者——而起。所说的“自己的利益”,即是“自己”。此自己衰败、老朽,或是自己被摧伏,或是自己虽有所得,却仍因此老去败坏,正如那位希求月光紧那罗女,却因此失去了阿私陀女神的人一样。显示巴利原文
Atricchanti aticchaṃ, atra vā icchanto. Kena? Atilobhena atilobhamicchāsaṅkhātena atilobhamadena ca. Attano hitaṃ attāti vuttaṃ. Hāyati jīrati, ādiṇṇo vā attā, patto vā attā, naṃ jīrati candakinnariṃ patthayitvā asitābhūdeviyā vihīno viya.
“被欲所害”者,即被贪欲所逼恼、所压伏者。显示巴利原文
Icchāhatassāti icchāya upaddutassa, mudditassa vā.
“蔑视而行”者,即轻慢而行之意。“玛拉咖”是一个名为玛拉咖的地区,或指空旷露天之处。“以短杖”者,即用劣杖、短杖;也有说作“以绳索牵引”者。“血迹涂身”者,即身体被血所染污。”显示巴利原文
Atihīḷayānoti avamaññamāno. Malakanti evaṃnāmakaṃ janapadaṃ, abbhokāsaṃ vā. Kodaṇḍakenāti kudaṇḍakena rassadaṇḍakena. Gaddulenāti ca vadanti. Ruhiramakkhitaṅgoti ruhirasinnagatto.
850 850. 对于正知者,为使其更增上,如同不断呵责一般,生起崇敬之欲。“缘”即执取等诸缘。显示巴利原文
850. Jānantasseva bhiyyo bhiyyo codento viya sambhāvetukāmo hoti. Paccayeti upādānādipaccaye.
851 那些以伪善欺诈者,即是“结缚者”,或因恶行而成为结缚。所谓“结缚者之子”,其实就是结缚者本身。因此,与他共住的弟子,由于他结缚者的身份,而说:“长老……住于长行处。”显示巴利原文
851. Ye patirūpena vañcenti, te gaṇṭhikā, durācārena vā gaṇṭhibhūtā. Gaṇṭhikaputtā nāma gaṇṭhikā eva honti, tena saddhivihārikā gaṇṭhikabhāvena ‘‘thero…pe… dīghacaṅkame viharatī’’ti vadanti.
“可能迷乱”——这也是一种说法,但唯有证得等至者才能了知,因此是暗示自己证得等至,这是其含义。“五事”是《上分五十》中的第二经(《中部》第三品第二十一经等)。因为它的甚深,所以他说:“正在观察五事的人。”显示巴利原文
Vaṭṭati bhanteti ayampi eko pakāro, lābhinā eva pana sakkā ñātunti attano samāpattilābhitaṃ sūcetīti attho. Pañcattayaṃ nāma uparipaṇṇāsake dutiyasuttaṃ (ma. ni. 3.21 ādayo). Tassa gambhīrattā vadati ‘‘pañcattayaṃ olokentassā’’ti.
852 “角”意为装饰。因为这种装饰刺伤善法,又为人们所亲近、佩戴于头上,犹如一支安插牢固的犄角;且因其坚固,如同角一般,所以称为“角”。然而,从意义上来说,它指的是贪。显示巴利原文
852.Siṅganti siṅgāraṃ. Tañhi kusalassa vijjhanato samāsevitatāya sīse parikkhataṃ sunikhataṃ visāṇaṃ viya, thirattā ca siṅgaṃ viyāti siṅgaṃ, taṃ panatthato rāgo.
853 在“令湿润”的意义上,应看待tintiṇa一词。而“khīyanti”(被耗尽)是说:因那种贪欲而说“我的”的人,会被耗尽,此即所说。他们说“耗尽”即争论。或者,tintiṇa也就是指贪求。因此,saññā一词是贪求的表达。显示巴利原文
853. Temanakaraṇatthe tintiṇa-saddo daṭṭhabbo. Khīyananti ca yena lobhena paraṃ mamanti vadantaṃ khīyati, so vutto. Khīyanaṃ bhaṇḍananti ca vadanti. Tintiṇanti vā loluppamicceva vuttaṃ hoti. Saññā-saddo hi eso loluppavācakoti.
854 「大腿量」以此显示因大而坚固之体未被腐化。又以「或」等说明,衣饰等之修饰语即「此腐臭身体或外部资具之装饰」等。因为以衣装饰为衣饰,或衣之装饰为衣饰,同样,钵饰、坐卧具饰,此为意旨。填补不足处、使肤色美好、形态端严等,于衣等及身体上应适当配合运用。如当日所生之孩童,意为不舍孩童之轻佻。显示巴利原文
854.Ūruppamāṇāpīti etena mahantaghanabhāvena apūtitaṃ dasseti. Athavātiādinā cīvaramaṇḍanādīnaṃ visesanāni ‘‘imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā’’tiādīnīti dasseti. Cīvarena hi maṇḍanā cīvaramaṇḍanā, cīvarassa vā maṇḍanā cīvaramaṇḍanā, evaṃ pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā cāti adhippāyo. Ūnaṭṭhānapūraṇaṃ chavirāgasusaṇṭhānādikaraṇañca cīvarādīsu kāye ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ. Tadahujātadārako viya hotīti dārakacāpalyaṃ na muñcatīti attho.
855 相似的、适合的恭敬,是同分;非同分即不同分,指慢心的僵硬或对立。因此,他对母亲等的行为,是不同分行为。这些是那些慢心重者的不善法的名称。显示巴利原文
855. Sadisā anurūpā bhatti sabhāgo, na sabhāgo asabhāgo, mānathaddhatā, virodho vā. Tenassa mātādīsu vattanaṃ asabhāgavuttitā. Evaṃvidhānaṃ mānādhikānaṃ akusalānamidaṃ nāmaṃ.
856 「忐忑」指内心动摇,或指厌倦者对种种对象的渴爱。显示巴利原文
856.Paritassitāti saṅkampanā, ukkaṇṭhitassa vā tassa tassa taṇhāyanā.
857 于造作善行时,身行迟缓、退缩,此乃生来性懒,并非因病、季节、饮食等引发身体不适的那种疲劳,而是指本性上的懒怠,这才称为「昏沉」。「身懒惰」指名身之懒惰,此亦应视为色身之懒惰。显示巴利原文
857. Kusalakaraṇe kāyassa avipphārikatā līnatā jātiālasyaṃ, na rogautubhojanādīhi kāyagelaññaṃ tandī nāma, atha kho pakatiālasyanti attho. Kāyālasiyanti nāmakāyassa ālasiyaṃ, tadeva rūpakāyassāpīti daṭṭhabbaṃ.
858 由久坐等引发的界扰动所呈现的懒怠相状,即打呵欠。显示巴利原文
858. Accasanādīhi uppannadhātukkhobhanimittaṃ ālasiyaṃ vijambhitā.
859 因食而生的懈怠,称为食后昏沉。显示巴利原文
859. Bhattanimittena uppannaṃ ālasyaṃ bhattasammado.
860 然而,“通过这些”是指心的不善性等。于一切处,应知乃依烦恼之力,即依昏沉睡眠之因——贪等之力。显示巴利原文
860.Imehi panāti cittassa akalyatādīhi. Sabbattha kilesavasenāti thinamiddhakāraṇānaṃ rāgādīnaṃ vasenāti daṭṭhabbaṃ.
861 “已离正命所作”即“不正作”。此人因活命之灾患而受逼恼,故说“受逼恼者”,即为此义。显示巴利原文
861. Sammāājīvato apeto katoti apakato. So ājīvupaddavena upaddutoti katvā āha ‘‘upaddutassāti attho’’ti.
这三种出现在为其所依的该圣典中,即以此圣典显示,其义应如此见。显示巴利原文
Tividhampi taṃ tattha āgataṃ tassa nissayabhūtāya imāya pāḷiyā dassetunti evamattho daṭṭhabbo.
“商贩布”指从店铺丢弃的布。“破布”指被弃置的布,或破损的衣物。作为病者资缘、称为药的活命资具,即是病缘药资具。“腐尿”是一切新旧牛尿的通称。也有说因腐坏而被丢弃的药。显示巴利原文
Pāpaṇikānīti āpaṇato chaḍḍitāni. Nantakānīti antarahitāni, cīrāni vā. Gilānassa paccayabhūtā bhesajjasaṅkhātā jīvitaparikkhārā gilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Pūtimuttanti purāṇassa apurāṇassa ca sabbassa gomuttassetaṃ nāmaṃ. Pūtibhāvena chaḍḍitosadhantipi keci.
据说,无窗单门的长屋称为“长杆”。以卑劣如尘垢的恶欲,收摄毫无意义的身语躁动,即是诈伪;具此者,为诈伪者;极其诈伪者,为诈伪中之诈伪者。或说为极度多疑者。“以口受尊重者”,即凭诈伪等现行言语,仅以己口便为他人所尊重。彼如此者,以此特性,将自己推想为他人,而说“此是沙门”等。显示巴利原文
Agabbhikā ekadvārā dīghasālā kira uddaṇḍo. Kucchitarajabhūtāya pāpicchatāya niratthakakāyavacīvipphandaniggahaṇaṃ korajaṃ, taṃ etassa atthīti korajiko, ativiya korajiko korajikakorajiko. Atiparisaṅkitoti keci. Mukhasambhāvitoti korajikakorajikādibhāvena pavattavacanehi attano mukhamattena aññehi sambhāvito. So evarūpo evarūpatāya eva attānaṃ paraṃ viya katvā ‘‘ayaṃ samaṇo’’tiādiṃ katheti.
「立誓」指将心安立为“愿人们知道我是阿罗汉”,或指冀求。「现前禅者」指在众人能见的场所,状如入定而坐,在明显的、大众可见之处修习禅定的人。显示巴利原文
Paṇidhāyāti ‘‘arahāti maṃ jānantū’’ti cittaṃ ṭhapetvā, patthetvā vā. Āpāthakajjhāyīti manussānaṃ āpāthaṭṭhāne samādhiṃ samāpanno viya nisīdanto āpāthake janassa pākaṭaṭṭhāne jhāyī.
装作他人,在近处说话,称为“近说”。将“安置”一词缩短而说为“安放”。欺诳即是“诈”。诈之行径、现行,名为“诈行”;或诈欺者之行径与所作,名为“诈行”。显示巴利原文
Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ. Ākārassa rassattaṃ katvā ‘‘aṭhapanā’’ti vuttaṃ. Kuhanaṃ kuho, tassa ayanā pavatti kuhāyanā, kuhassa vā puggalassa ayanā gatikiriyā kuhāyanā.
862 「被问者」指被问及“谁是帝须?谁受国王尊崇?”的人。「那哈那」是指束缚、缠绕。显示巴利原文
862.Puṭṭhassāti ‘‘ko tisso, ko rājapūjito’’ti puṭṭhassa. Nahanāti bandhanā pariveṭhanā.
863 藉由看相而谋生的人是占相者、相师,这种状态即是占相性。显示自己的欲望,是为炫耀。那么,什么是炫耀呢?诸如‘今天比丘们的资具很难得’等与资具相关的言语。在所欲之物近处旁敲侧击地言说,是为近说。显示巴利原文
863. Nimittena caranto jīvanto nimittakārako nemittiko, tassa bhāvo nemittikatā. Attano icchāya pakāsanaṃ obhāso. Ko pana soti? ‘‘Ajja bhikkhūnaṃ paccayā dullabhā jātā’’tiādikā paccayapaṭisaṃyuttakathā. Icchitavatthussa samīpe kathanaṃ sāmantajappā.
864 弃于外,即是抛弃。以食他人背后之肉为性者,即是食背肉者,这种状态即是食背肉性。显示巴利原文
864. Bahi chaḍḍanaṃ ukkhepanā. Parapiṭṭhimaṃsakhādanasīlo parapiṭṭhimaṃsiko, tassa bhāvo parapiṭṭhimaṃsikatā.
865 希望以微少的利益,欺蒙而获取大利,这种欲求即是诳取,这种状态即是诳取性。它既是此欲求的现行相状,或是与此欲求俱生的寻求行为。显示巴利原文
865. Nikattuṃ appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ nijigīsanaṃ, tassa bhāvo nijigīsanatā. Tasseva icchanassa pavattiākāro, taṃsahajātaṃ vā gavesanakammaṃ.
866 具色泽之莲池为色泽莲池,应视为前分省略后分,或色泽圆满为色泽莲池性。如于「义生」中,此处「诵」字为生起义,故说「令转起」。显示巴利原文
866. Vaṇṇasampannaṃ pokkharaṃ vaṇṇapokkharanti uttarapadalopo pubbapadassa daṭṭhabbo, vaṇṇapāripūrī vā vaṇṇapokkharatā. ‘‘Atthajāpikā’’ti ettha viya japa-saddo uppattivācakoti āha ‘‘pavattetī’’ti.
867 自认为与胜者相似,以高扬之性而转起,故两处皆说“令慢转起”。显示巴利原文
867. Seyyasadisamānā unnativasena pavattāti ubhayatthāpi ‘‘mānaṃ jappetī’’ti vuttaṃ.
868 然而卑慢是以低劣之性转起的,单用“慢”字不足以说明,因此在解释它时说“令卑慢转起”。显示巴利原文
868. Hīnamāno pana onativasena pavattito kevalena mānasaddena niddesaṃ nārahatīti taṃniddese ‘‘omānaṃ jappetī’’ti (vibha. 874) vuttaṃ.
872 依王而生之依国者,即是以王权享国者。显示巴利原文
872. Rājabhogena raṭṭhabhuñjanako rājanissito raṭṭhiyo.
879 所谓“不触及人”,是指如同在“胜”“胜慢”等解说中,触及了“以他人为胜而自执”的胜等之人、慢生起者;然而在此胜慢的状态中,却不触及慢生起者的差别,唯说“轻视他人”。其意为:超越他人而心生傲慢,即是某人的过慢。显示巴利原文
879.Puggalaṃ anāmasitvāti yathā seyyassa seyyamānādiniddesesu ‘‘parehi seyyaṃ attānaṃ dahatī’’ti seyyādipuggalo mānuppādako āmaṭṭho, evametassa seyyamānabhāvepi mānuppādakapuggalavisesaṃ anāmasitvā ‘‘pare atimaññati’’cceva vuttanti attho. Pare atikkamitvā maññanañhi yassa kassaci atimānoti.
880 前慢之上的慢,即是慢过慢;应知“过”字表“上”字之义。或者,超越前慢的慢,即是慢过慢。显示巴利原文
880. Purimamānassa uparimāno mānātimāno, ati-saddo upari-saddassa atthaṃ vadatīti daṭṭhabbo. Purimamānaṃ vā atikkanto māno mānātimāno.
881 于禽鸟之类中,乌鸦最为卑劣,因此说为‘如乌鸦种’。显示巴利原文
881. Pakkhijātīsu vāyaso anto lāmakoti katvā ‘‘kākajāti viyā’’ti vuttaṃ.
882 据说长老是瞋行者,因此最初不说‘你们是漏尽者’,而以方便善巧宣说。又因其瞋行性,于第三句转起时迅速生起离欲——此为意趣。显示巴利原文
882. Thero kira dosacarito ahosi, tasmā āditova ‘‘tumhe akhīṇāsavā’’ti avatvā upāyena kathesīti vadanti, dosacaritattā vā khippaṃ tatiyapadavāre virāgaṃ uppādesīti adhippāyo.
883 ‘随慢之欲’:即与慢相应的欲,或是随慢的体性而起的慢欲。显示巴利原文
883.Mānaṃanugatacchandoti mānasampayuttachando, mānasabhāvaṃ anugato mānacchando vā.
884 “延迟”是指与男女相互恭敬等行为相关的延迟,属于应作、应观察的范畴。其中,恰当、不恰当、贴切的辩才,即是延迟辩才。显示巴利原文
884. ‘‘Vilambana’’nti ca itthipurisasammānanādikiriyādivilambanapaṭisaṃyuttaṃ kattabbaṃ daṭṭhabbaṃ. Tattha yuttamuttasiliṭṭhaṃ paṭibhānaṃ vilambanapaṭibhānaṃ.
887 与不死论相应的思惟,即为了自己不死,或为了成为天神而起的思惟,称为不死思惟。显示巴利原文
887. Amaravādapaṭisaṃyutto vitakko, attano amaraṇatthāya devabhāvatthāya vā vitakko amaravitakko.
888 对他人的怜悯,是指以贪欲为因、对他人行怜悯者,称为对他人的怜悯;这一状态即是对他人的怜悯性。或者,对他人的怜悯本身——即随喜等状态——就是对他人的怜悯性,也就是那样的贪欲。其中,“在那里”的意思,是指通过对他人的怜悯性所显示的杂住而说明,这一含义是合理的。显示巴利原文
888. Paresu anuddayā rāgavasena anuddayakaraṇaṃ etassāti parānuddayo, tassa bhāvo parānuddayatā, paresu vā anuddayasseva sahananditādikassa bhāvo parānuddayatā, tādiso rāgo. Tatthāti parānuddayatāya saṃsaṭṭhavihārena dassitāyāti attho yujjati.
890 希求不被轻蔑,正是以不被轻蔑为义,同时也希求欲乐功德,故说“依止五欲……”显示巴利原文
890. Anavaññattiṃ patthento anavaññattatthameva kāmaguṇe ca patthetīti āha ‘‘pañcakāma…pe… nissito hutvā’’ti.
(二)二法论释显示巴利原文
(2.) Dukaniddesavaṇṇanā
891 “Upanayhati”意为“系缚”。“a-”字表“无间”义,或将表“界限”义的“ā”字缩短,遂说为“aṭṭhapanā”,因此有“无间安立”等说。其中,最初生起的种种行的状态即是界限;不逾越该界限,透过令其稳固而安立,即为“界限安立”。若仅是安立本性,则无差别的意义。显示巴利原文
891.Upanayhatīti bandhati. A-kāro anantaratthavācako, mariyādavācakassa vā ākārassa rassattaṃ katvā ‘‘aṭṭhapanā’’ti vuttanti ‘‘anantaraṭṭhapanā’’tiādimāha. Tattha paṭhamuppannassa pavattākāro mariyādā, taṃ anatikkamitvā tasseva daḷhīkaraṇavasena ṭhapanā mariyādaṭṭhapanā. Pakatiṭṭhapanāmattameva, visesanarahitāti attho.
892 ‘Niṭṭhuriyaṃ’指吐唾沫,意为如同残酷的行径。‘显示后’即以牙齿咬断后。而此显示即是‘paḷāsa’(残酷)。‘paḷāsa’的‘来’即执持轭的生起。‘sama-bhāva-dahana’是胜利,因带来它故为‘食’。‘不给予轭’即不给予首要地位。显示巴利原文
892. Niṭṭhuriyaṃ kheḷapātanaṃ, niṭṭhuriyaṃ viya niṭṭhuriyaṃ. Dassetvāti dantehi chinditvā. Tena pana dassanaṃ paḷāsoti dasseti. Paḷāsassa āyanāti yugaggāhappavatti. Samabhāvadahanaṃ jayo, tassa āharaṇato āhāro. Dhuraṃ na detīti pāmokkhaṃ na deti.
894 他以身行持塔庙广场等义务,是为了让他人知晓:“如此具足行仪、富有信心者,怎会造作身恶行等呢?”‘Aticcā’即作了违犯之后。‘Āsarantī’即前来,意为再度从事覆藏。‘谁这样作呢?’即断绝覆藏,或称为‘vocchādanā’。显示巴利原文
894. Kāyena cetiyaṅgaṇādivattaṃ karoti ‘‘evaṃ vattasampanno saddho kathaṃ kāyaduccaritādīni karissatī’’ti paresaṃ ñāpanatthaṃ. Aticcāti accayaṃ katvā. Āsarantīti āgacchanti, puna paṭicchādane pavattantīti attho. Konāmevaṃ karotīti vocchindanacchādanā vā vocchādanā.
‘不正说’即不能正确言说者,这表明他是欺诈者。不能知晓是腹还是背,意思是:由于仅凭显现不实功德而缺乏与心相应的行动,从而无从知晓‘具如此心者,有如此行为’。显示巴利原文
Na sammā bhāsitāti yo na sammā bhāsati, so saṭhoti dasseti. Kucchi vā piṭṭhi vā jānituṃ na sakkāti asantaguṇasambhāvaneneva cittānurūpakiriyāvirahato ‘‘evaṃcitto evaṃkiriyo’’ti jānituṃ na sakkāti attho.
“Ajo”即是山羊兽(ajāmigo)。“Nelako”意为幼犊。正如那个夜叉示现如此形态,令来去者生起“这是山羊”之想而将他们吞噬;此人同样以种种似是而非的功德假相欺诳众人。因此,应知此谄曲是比幻术更为有力的欺诳。正因如此,便说为“已遍计”。显示巴利原文
Ajo eva ajāmigo. Nelakoti taruṇavaccho. Yathā so yakkho tādisaṃ rūpaṃ dassetvā ‘‘ajā’’ti saññāya āgatāgate khādati, evamayampi taṃtaṃsadisaguṇasambhāvanena te te vañceti. Tenetaṃ sāṭheyyaṃ māyāto balavatarā vañcanāti daṭṭhabbaṃ. Teneva ‘‘parikkhattatā’’ti vuttaṃ.
908 纵使不存在身见等,若仍有结,那便是由外结而成为外结者的补特伽罗的差别,名为外结。显示巴利原文
908. Sakkāyadiṭṭhādīnaṃ abhāvepi yaṃ saṃyojanaṃ hoti, taṃ bahiddhā saṃyojanato bahiddhāsaṃyojanassa puggalassa visesanabhūtaṃ bahiddhāsaṃyojanaṃ nāma.
(3.)三法论释显示巴利原文
(3.) Tikaniddesavaṇṇanā
909 不善根即是轮回之根,因此,讲说不善根,即已讲说了轮回之根的生起,故说“以三……已说”。显示巴利原文
909. Akusalamūlāneva vaṭṭamūlānīti tehi kathitehi vaṭṭamūlasamudācāro kathito hotīti āha ‘‘tīhi…pe… kathito’’ti.
919 “常见”等见解正是被执邪见者奉为能达解脱的最上行道,因此说“为邪见者所认可的”。在色界、无色界的果报中,存在殊胜的“有贪”,故依其意趣说为“大梵天”。显示巴利原文
919.Sassatolokotiādidassanameva brahmacariyaṃ mokkhasampāpakaṃ uttamacariyanti diṭṭhigatikehi sammatanti āha ‘‘diṭṭhigatikasammatassā’’ti. Rūpārūpāvacaravipākesu sātisayo bhavarāgoti adhippāyena vuttaṃ ‘‘mahābrahmāna’’nti.
920 “如何”指的是依何种行相而住立,故说为“行相住立”。“慢安立”即依“胜”等慢而安立,或即是称为慢的安立。显示巴利原文
920.Kathaṃvidhanti kenākārena saṇṭhitanti atthoti katvā āha ‘‘ākārasaṇṭhāna’’nti. Mānaṭhapanāti seyyādivasena mānena ṭhapanā, mānasaṅkhātā vā ṭhapanā.
921 心的怖畏,即是忧,或为嗔,或为与之相应的思等。显示巴利原文
921.Cetaso utrāso domanassaṃ, doso vā, taṃsampayuttā vā cetanādayo.
922 “说法之乐”:依三种时而说疑为“疑惑、犹豫”,但并非如此说痴,这是意旨所在。听闻颜色等差别后:据说有些人说“刹帝利命者肤色黄白。为何?因他喜乐上午,上午的阴影呈黄白色。婆罗门、吠舍、首陀罗命者的肤色分别为白、黄、黑。因他们喜乐中午、下午、夜间,彼时的阴影依次为白、黄、黑,乃至黑暗时”。听闻他们宣说颜色差别,以及“周遍、圆形”等形状差别后。显示巴利原文
922.Desanāsukhatāyāti tiṇṇaṃ addhānaṃ vasena vicikicchāya desanā sukhā ‘‘kaṅkhati vicikicchatī’’ti, na pana tathā mohenāti adhippāyo. Vaṇṇādibhedaṃ sutvāti keci kira vadanti ‘‘khattiyajīvo paṇḍuvaṇṇo. Kasmā? So hi pubbaṇhe ramati, pubbaṇhe ca chāyā paṇḍuvaṇṇā. Brāhmaṇavessasuddajīvā odātapītakāḷavaṇṇā. Te hi majjhanhasāyanharattīsu odātapītakāḷachāyā kāḷatamakālesu ramantī’’ti tesaṃ vaṇṇabhedaṃ, ‘‘byāpī parimaṇḍalo’’tiādinā kathentānaṃ saṇṭhānabhedañca sutvā.
923 “人、补特伽罗”是将两个词合为一词,为令知者了知,此共许说得以流布;或者说,这只是显示此词是补特伽罗的同义语,故说“然而此”等。又或者,说“人”即是补特伽罗,并非唯指具男根者,为显示此义,也说“人补特伽罗”,应知。于八种病中:即因胆、痰、风所起,时节变异所生,不等外缘所生,业所生等。“昔所作”即指更早的业,他们欲执取此说,据说他们拒绝生受业。或以命令为根本:即使令人遭受杀害、束缚等苦,彼亦非以此为本,唯以大自在天所造为本,这是意旨所在。显示巴利原文
923.Purisapuggaloti padadvayaṃ ekapadaṃ katvā jānantānaṃ vasenāyaṃ sammutikathā pavattā, padantarameva vā idaṃ puggalavācakanti dassento ‘‘ayaṃ panā’’tiādimāha. Atha vā purisoti vutto ca puggalo eva, na purisindriyayuttovāti dassanatthampi ‘‘purisapuggalo’’ti vuttanti veditabbaṃ. Aṭṭhasu ābādhesūti pittasemhavātasamuṭṭhānautuvipariṇāmajaopakkamikavisamaparihārajasannipātajakammasamuṭṭhānesu. Pubbe katanti purāṇatarakammaṃ icchantīti upapajjavedanīyañca kira paṭikkhipanti. Āṇattimūlakena vāti yopi āṇāpetvā vadhabandhādidukkhaṃ uppādeti, tampi taṃmūlakaṃ na hoti, issaranimmānamūlamevāti adhippāyo.
924 说痴的燃烧,是因它具有燃烧的作用;然而,就自性而言,不证知是证知乐的对立面,其本身就是苦,故应知其为燃烧性。也正因为如此,经中说“舍受,于智者则为乐,于无智者则为苦”(中部1.465)。显示巴利原文
924.Mohassaanudahanaṃ dāhakāraṇatāya vuttaṃ, sabhāvatopi pana asampaṭivedho sampaṭivedhasukhassa paccanīkabhūto dukkho evāti anudahanatā veditabbā. Evañca katvā ‘‘upekkhā vedanā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā’’ti (ma. ni. 1.465) vuttā.
926 “于种种相所缘中”:即指以净相等为种种相之自性的所缘,或指具有种种自性的净相等所缘。懈怠与放逸的释义虽有共通之处,但被称为“不开展状态”的消沉即名为懈怠,被称为“失念”的放逸即名为放逸——这是二者的差别。显示巴利原文
926.Puthunimittārammaṇesūti subhanimittādivasena puthunimittasabhāvesu ārammaṇesu, puthusabhāvesu vā subhanimittādiārammaṇesu. Kosajjapamādaniddesānaṃ samānattepi avipphārikatāsaṅkhātā līnavuttitā kosajjaṃ, sativossaggasaṅkhātaṃ pamajjanaṃ pamādoti ayaṃ visesoti.
931 “有敬而住”,指具愧而住;“有尊长而住”,指具惭而住。“不听从”即不纳受教诫,意为不恭敬。如同干柴的无润泽,或者不柔软,这便是“不听从”。“无戒”即无善行性,也就是不柔软。显示巴利原文
931.Sagaruvāsanti saottappavāsamāha, sajeṭṭhakavāsanti sahirivāsaṃ. Anādiyanā anaddā ovādaaggahaṇaṃ, acittīkāroti attho. Sukkhakaṭṭhassa viya anallatā, amudutā vā anaddā. Asīlyanti asukhasīlatā amudutā eva.
934 “非难”可能是与嗔相应的心生起。显示巴利原文
934.Upārambho dosasampayuttacittuppādo siyā.
936 例如“此处放置石头”等,即便在“放置”的意义上,“作”这个词依然适用,故说“作”即“放置”。在此处,应知此转向是由于它是不善的近因,或因其作用随顺于彼,才在小事中被提及。显示巴利原文
936. ‘‘Idha pāsāṇaṃ karotī’’tiādinā ṭhapanatthepi karoti-saddo yujjatīti āha ‘‘karotīti ṭhapetī’’ti. Ettha cāyaṃ āvajjanā akusalānaṃ āsannakāraṇattā khuddakavatthūsu vuttāti veditabbā, tadanukūlakiccattā vā.
四法解说之注释显示巴利原文
(4.) Catukkaniddesavaṇṇanā
939 “Itīti”是一个指示词,表示与“如此”同义。“bhavābhavahetūtipi”:此处,“有”指因之而出生者,即酥油等药物;而“有”本身若更殊胜、更增长,即是“非有”。再者,由于修习之乐是圣种所应断的,故应知除了前三种渴爱之外的一切渴爱,都被说为“以有与非有为因而生起”。显示巴利原文
939.Itīti nidassane nipātoti evaṃ-saddena samānatthoti dasseti. Bhavābhavahetūtipīti ettha bhavanti jāyanti etenāti bhavo, sappiādibhesajjaṃ. Bhavo eva paṇītataro abhivuddho abhavo. Bhāvanārāmatāariyavaṃsappaheyyattā vā purimataṇhāttayavajjā sabbā taṇhā ‘‘bhavābhavahetu uppajjatī’’ti vuttāti veditabbā.
“以此”:指以欲等非行处。“不行”:指不转起,即不作种种行为。“以此”:指以欲等非行处而行。于欲等中,心倾向哪一方,便随之而行,这称为随倾向而行。显示巴利原文
Etāyāti chandādiagatiyā. Na gacchantīti na pavattanti, taṃ taṃ kiriyaṃ na karontīti attho. Imināti chandādinā agatigamanena. Chandādīsu yena ninno, tena gamanaṃ yathāninnagamanaṃ.
“王”等:犹如以国王等为相,以波浪等为相的心之怖畏,即是波浪等怖畏。如经中说:“诸比丘,所谓波浪怖畏,是忿怒与绝望的增上语。”(中部2.162;增支部4.122;如是语109)因此,波浪等怖畏即忿怒、绝望、贪食、五欲功德、女人。其中,由提及五欲功德与女人,应当了知即含摄了依于他们的欲贪;而贪食即是贪。举罪等羯磨是律的惩罚。显示巴利原文
‘‘Rājā’’tiādinā rājādinimitto viya ūmiādinimitto cittutrāso ūmiādibhayaṃ, ‘‘ūmibhayanti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṃ adhivacana’’ntiādivacanato (ma. ni. 2.162; a. ni. 4.122; itivu. 109) kodhupāyāsaodarikattapañcakāmaguṇamātugāmā vā. Tattha pañcakāmaguṇamātugāmaggahaṇena tannissitachandarāgaggahaṇaṃ veditabbaṃ, odarikattañca lobhova. Ukkhepanīyādikammaṃ vinayadaṇḍaṃ.
“那时,游行者丁布鲁迦来到世尊处……(中略)……如此说:‘乔达摩尊者,苦乐是自作的吗?’‘丁布鲁迦,不要这样说。’世尊说。”因在《因缘相应》(相应部2.18)中有此经文,故说为“丁布鲁迦见”。显示巴利原文
‘‘Atha kho timbaruko paribbājako yena bhagavā…pe… etadavoca ‘kiṃ nu kho, bho gotama, sayaṃkataṃ sukhadukkha’nti? Mā hevaṃ timbarukāti bhagavā avocā’’tiādinā nidānavagge (saṃ. ni. 2.18) āgatattā ‘‘timbarukadiṭṭhī’’ti vuttā.
(五)五法解说之注释显示巴利原文
(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
940 “然而,他们不给与来者”:应如此理解其义——他们不成为来者的资具。显示巴利原文
940.Āgantuṃ pana na dentīti āgamanassa paccayā na hontīti attho daṭṭhabbo.
941 “不僵硬”:因充实饱满,且为肉增长之因,故为增长。热季时食后躺卧者得乐,此适时之乐称为“卧乐”,意指卧姿之乐。“行”指头陀支。“苦行”指犍度品所含义务,或指精进。若问:既然以“戒”已摄取犍度品义务及离淫欲,为何还另立苦行与梵行?答:不,这是为了显示苦行与梵行有别于其他戒,且是生天之因;或为了显示外道所执取之结缚的生起。外道的不害、牛戒等难行以及离淫欲,依次对应于他们的戒等,他们是为求生天界而行此。否则,便会依信乐等,如经中所说:“尊者,此自我是色、四大所造、父母所生,身坏即断灭。”(长部1.85)而作种种分别。显示巴利原文
941.Avadehanatoti pūraṇena maṃsūpacayahetutāya ca upacayanato. Gimhakāle bhuñjitvā sayantassa sukhaṃ hotīti taṃ utusukhaṃ ‘‘seyyasukha’’nti vuttaṃ, sayaniriyāpathasukhanti attho. Vatanti dhutaṅgāni. Tapoti khandhakavattāni, vīriyaṃ vā. Sīlaggahaṇena khandhakavattamethunaviratīnaṃ gahitattā tapabrahmacariyaggahaṇaṃ na kattabbanti ce? Na, aññasīlato visesetvā tapabrahmacariyānaṃ devattakāraṇattaggahaṇassa dassanato, bāhirānañcassa vinibandhassa pavattidassanato vā. Tesañhi avihiṃsādigovatādidukkarakārikāmethunaviratiyo yathākkamaṃ sīlādīni, tāni ca te devanikāyaṃ paṇidhāya carantīti. Aññathā ca saddhāruciādīhi ‘‘yato kho bho ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjatī’’tiādinā (dī. ni. 1.85) vikappetvā.
942 应知:于灾祸中,提及亲属灾祸、财富灾祸、疾病灾祸,即已摄取了以他们为缘的愁等。于见闻中,所谓厌恶即是见闻的厌恶。此处当知,是通过五种过患,将其成因——即不忍——分别而说;或以不忍为根本,成为不可爱等之因的恶行、恶语等过失。显示巴利原文
942. Byasanesu ñātibhogarogabyasanaggahaṇena taṃnimittā sokādayo gahitāti daṭṭhabbā. Dassanasavanesu paṭikūlatā dassanasavanapaṭikūlatā. Ettha ca ādīnavehi pañcahi tesaṃ kāraṇabhūtā akkhantiyeva bhinditvā kathitāti veditabbā, akkhantimūlakā vā appiyatādihetubhūtā dukkaṭadubbhāsitatādidosā.
以邪命为因,命终时生起的怖畏,称为“活命怖畏”。若依“活命怖畏”的读法,则应知意为:见资具不得生起时,以活命为缘的心之恐慌。声誉即是称赞,其反面即是不名誉、无称赞。因此说“谴责怖畏”。显示巴利原文
Micchājīvanimittaṃ maraṇakāle uppannabhayaṃ ‘‘ājīvakabhaya’’nti vuttaṃ. ‘‘Ājīvikābhaya’’nti pana pāṭhe paccayānuppattiṃ passato ājīvikanimitto cittutrāsoti attho daṭṭhabbo. Kittisaddo silokanti tappaṭipakkhā asilokaṃ akitti. Tenāha ‘‘garahabhaya’’nti.
943 “踊跃”:即名为兴奋的不寂静状态,或是作为不寂静之因的喜相。显示巴利原文
943.Uppilāvitanti udaggatāsaṅkhāto avūpasamabhāvo, avūpasamahetubhūto vā pītiyā ākāro.
(六)六法解说注释显示巴利原文
(6.) Chakkaniddesavaṇṇanā
944 “有忿怒、有怨恨”等:经中说,以忿怒等为因的怨恨等,是忿怒等的助伴因,因此忿怒等即是争论之根,所以此处只举出忿怒等。“执取己见”:即固执于自己的见解。显示巴利原文
944. ‘‘Kodhano hoti upanāhī’’tiādinā kodhādihetukā upanāhādayo kodhādīnaṃ sahāyakāraṇabhāvena suttante vuttāti kodhādayo eva vivādamūlāni, tenettha te eva vuttā. Sandiṭṭhiparāmasitā attano diṭṭhiyaṃ abhiniviṭṭhatā.
945 “无依止”:即远离了能作依止的尊长。“不放逸相”:即正念不相离,或恒常精勤修习善法。显示巴利原文
945.Appatissayoti patissayabhūtehi garūhi virahito. Appamādalakkhaṇanti satiavippavāsaṃ kusalānuyogasātaccaṃ vā.
“善运用”:即依倾向于此而善巧相应。“众中杂闹”:依烦恼而起的杂闹喧扰。于听闻有关女人的谈论及女人声音中,生起乐著,此即耳触;与女人之间给予与接受所生起的乐著,此即受用之触。显示巴利原文
Yuttapayuttatāti tanninnatāvasena suṭṭhu yuttatā. Gaṇasaṅgaṇikā kilesavasena pavattā saṅgaṇikā. Itthipaṭisaṃyuttakathāsavane itthisaddasavane ca assādo savanasaṃsaggo. Itthiyā kassaci dānaggahaṇassādo paribhogasaṃsaggo.
946 “与喜俱行”:即喜俱行,应知此处意指与不善喜相应的色行等。同样,舍俱行也是如此。“或与彼相应”:以此“行”一词亦含摄了“寻”,由此显示“寻之转起”即是“俱寻”。显示巴利原文
946.Somanassena saddhiṃ upavicarantīti somanassupavicārāti akusalasomanassasahagatā rūpavicārādayo idhādhippetāti veditabbā, tathā upekkhupavicārā ca. Taṃsampayutto vāti etena vicāraggahaṇena vitakkopi gahitoti vitakkappavattanena ‘‘upavitakketī’’ti idampi vuttaṃ hotīti dasseti.
947 “与无明相应”:他们说,在与疑、掉举俱行的心中,舍即是痴。然而,即使是与贪相应的舍,也并非不属世俗。显示巴利原文
947.Aññāṇasampayuttāti vicikicchuddhaccasahagatacittesu upekkhā mohoti vadanti, lobhasampayuttupekkhāpi pana gehassitā na na hoti.
948 “无因生起者”:若执取“无因而生的我既已生起,便将存在”,此人即堕常见。为明此见与“无因生起者”之见相同,故说“无因生起者的”。“非生”:此处,不变词“jātu”将u音转为o音而说为“jāto”,或应视作与彼同义的另一个不变词。显示巴利原文
948.Adhiccasamuppanniko ‘‘adhicca samuppanno attā uppanno bhavissatī’’ti gaṇhanto sassatadiṭṭhiko hotīti evarūpassa diṭṭhi viyāti dassento ‘‘adhiccasamuppannikassevā’’ti āha. Na so jātoti ettha ‘‘jātū’’ti ayaṃ nipāto u-kārassa o-kāraṃ katvā jātoti vutto, tena vā samānatthaṃ nipātantaraṃ etaṃ daṭṭhabbaṃ. Sabbāsavadiṭṭhīti sabbāsavapariyāyena āgatā diṭṭhi.
(七)七法解说注释显示巴利原文
(7.) Sattakaniddesavaṇṇanā
951 于六十二见中,因无别类七法,故此处不依七种断灭论而说,乃称为“七见”。显示巴利原文
951. Dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu sattakassa aññassa abhāvā satta ucchedavādā eva idha tathā avatvā ‘‘satta diṭṭhī’’ti vuttā.
八、《八法解说》之注释显示巴利原文
(8.) Aṭṭhakaniddesavaṇṇanā
952 诸如“我将有应作之业”等,以沉没之相生起的心念,是懈怠之因;或者,懈怠本身作为其他懈怠之因,故应视为懈怠之因。在“māsācitaṃ maññe”中,“ācita”一词表“tinta”(浸湿)之义,“maññe”一词表“viya”(犹如)之义,依此意趣,即明示“犹如浸湿的月份”之义;或谓其义为“犹如月份的积聚”。显示巴利原文
952. ‘‘Kammaṃ kho me kattabbaṃ bhavissatī’’tiādinā osīdanākārena pavattacittuppādā kosajjakāraṇāni, kosajjameva vā kosajjantarakāraṇatāya kosajjakāraṇānīti daṭṭhabbāni. Māsācitaṃ maññeti ettha ācita-saddo tinta-saddassa, maññe-saddo ca viya-saddassa atthaṃ vadatīti adhippāyena ‘‘tintamāso viyā’’ti ayamattho vibhāvito, māsacayo viyāti vā attho.
957 “Pharatī”意为触、撞击。“以其他不相关的理由”:例如,当被说“你今天非时进食,因此你犯了罪过”时,却回答说“我昨天在适当的时间进食,因此我没有犯”等,即是以其他不相关的理由,来掩盖相关的理由。将论议从所问的意义向外移开,使不附着于彼,如是移开话题、令其散乱,即是向外转移。显示巴利原文
957.Pharatīti phusati, ghaṭṭetīti attho. Aññena kāraṇenāti ‘‘ajja tayā vikāle bhuttaṃ, tena tvaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti vutto ‘‘hiyyo mayā kāle bhuttaṃ, tenāhaṃ anāpanno’’tiādinā aññena ayuttena kāraṇena aññaṃ yuttaṃ kāraṇaṃ paṭicchādetīti attho. Pucchitatthato bahiddhā yathā taṃ na allīyati, tathā kathāya apanayanaṃ vikkhipanaṃ bahiddhā apanāmanā.
958 “无想论者”:以补特伽罗显示诸见。凡以执著而宣说‘自我为无想’者,即称为无想论者。“无色定之相”:指虚空等。显示巴利原文
958.Asaññīvādāti puggalehi diṭṭhiyo dasseti. Yehi vā abhinivesehi asaññī attānaṃ vadanti, te asaññīvādā. Arūpasamāpattinimittanti ākāsādiṃ.
(九)《九法解说》注显示巴利原文
(9.) Navakaniddesavaṇṇanā
960 因第十法未说,故云“唯依诸有之生起而说”。显示巴利原文
960. Dasamassa avuttattā ‘‘sattesu uppattivaseneva kathitānī’’ti vuttaṃ.
963 “乐的抉择”:意指对应修习与不应修习的乐作出决断。“内乐”即应修习的出离之乐。“抉择”有两种——显示巴利原文
963.Sukhavinicchayanti sevitabbāsevitabbasukhasanniṭṭhānanti attho. Ajjhattaṃ sukhanti sevitabbaṃ nekkhammasukhaṃ. Vinicchayāti dve vinicchayāti idaṃ –
“世间所称的乐与不乐,”
“依此而生起欲求;”
在诸色中,见到灭与有之后
人在世间作出决断
显示巴利原文 ‘‘Sātaṃ asātanti yamāhu loke, Tamūpanissāya pahoti chando; Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, Vinicchayaṃ kubbati jantu loke’’ti. (su. ni. 873; mahāni. 102) –
对此已有阐释。显示巴利原文
Etassa niddese vuttaṃ.
此处说为“决定”:在此《分别》经文中,以“决定”一词所指的,正是作为欲贪之缘的体性;在《帝释问经》中,它也同样以“寻”一词作为欲的因出现。如是,显示了寻的决定性,以及在此处它被取用的情形。“强力决定”:即以强力渴爱,对所缘作出决定后的执取。显示巴利原文
Idha vinicchayoti vuttoti imissā vibhaṅgapāḷiyā yo chandarāgassa paccayasabhāvena vinicchaya-saddena vutto, sakkapañhepi (dī. ni. 2.357) chandassa nidānabhāvena vitakka-saddena so eva āgatoti evaṃ vitakkassa vinicchayabhāvaṃ tasseva idha gahitatañca dasseti. Balavasanniṭṭhānanti balavatiyā taṇhāya ārammaṇassa niṭṭhapetvā gahaṇaṃ.
964 虽然其他法也是有为的,但依“我是”、“我存在”等,慢的有为性更为殊胜,故说慢为“有为”。或者,以“我是”等、依优越等而对自我所作的造作,便是“有为”。此处,“将有”等转起,是渴爱与见的特殊状态,因此它们也被说动摇等。显示巴利原文
964. Satipi aññesañca saṅkhatabhāve ahanti asmīti ca sātisayā mānassa saṅkhatatāti katvā ‘‘saṅkhata’’nti māno vutto. Seyyādivasena ‘‘ahamasmī’’ti attano saṅkharaṇaṃ vā saṅkhataṃ. Ettha ‘‘bhavissantī’’tiādikā pavatti taṇhādiṭṭhīnaṃ visesavatīti tāsampi iñjitādibhāvo vutto.
(十)十法解说之注释显示巴利原文
(10.) Dasakaniddesavaṇṇanā
970 由缠网等方式所得的善意念、技巧思惟,因其以虚假相现起而非真实,是谬妄的技巧思惟所生,应如是观。当恶业生起时,以不观过患而现起的识、意念或回顾中,因其谬妄现起或不观过患的回顾而生,便是谬妄的痴。所谓的解脱觉知,即慢心生起时,基于异端的自见而现起的解脱觉知。如谓“我已解脱”,便是不善心生起的谬妄解脱,说为谬妄解脱。其果虽似解脱,但相应于执见强盛的心,见为谬知,定为谬解脱——此义成立。显示巴利原文
970. Jālakkhipasaṃvidhānādikusalatāsaṅkappanaṃ upāyacintā, tassā micchābhāvapaṭicchādanabhāvena pavatto tadākāro moho upāyacintāvasena uppannoti daṭṭhabbo. Yathākate pana pāpe anādīnavadassanavasena pavattā saññā, saṅkappo vā paccavekkhaṇā, tassāpi micchābhāvapaṭicchādakaṃ tadākāraṃ, anādīnavadassanaṃ vā paccavekkhaṇākārena uppanno mohoti. Vimuttasaññitāti adhimānasampayuttaṃ, titthiyānaṃ vā attano diṭṭhiyā vimuttatāsañjānanaṃ. ‘‘Vimuttomhī’’ti evaṃ pavatto akusalacittuppādo micchāvimuttīti keci vadanti. Phalaṃ viya vimuttanti gahite pana diṭṭhisampayuttacitte diṭṭhi micchāñāṇaṃ, samādhi ca micchāvimuttīti yuttaṃ siyā.
渴爱行相解说之注释显示巴利原文
Taṇhāvicaritaniddesavaṇṇanā
973 “总执”:他们说,这是对渴爱、慢、见的共通执取。然而,不作“如此、这样、其他方式”等区别而执取,应视为总执。“其他相”:即属于其他相续的相。“存在”:即恒常存在,这是其意义。“沉没”:即灭去。“以疑思惟”:即“我存在吗?我不存在吗?”如此以思惟的方式。“以希求构想”:即“啊,但愿我确实是善的”如此以希求的构想方式。显示巴利原文
973.Samūhagāhatoti taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ sādhāraṇaggahaṇatoti vadanti. ‘‘Itthaṃ evaṃ aññathā’’ti pana visesaṃ akatvā gahaṇaṃ samūhagāhoti daṭṭhabbo. Aññaṃ ākāranti parasantānagataṃ ākāraṃ. Atthīti sadā saṃvijjatīti attho. Sīdatīti vinassati. Saṃsayaparivitakkavasenāti ‘‘kiṃ nu kho ahaṃ siyaṃ, na siya’’nti evaṃ parivitakkavasena. Patthanākappanavasenāti ‘‘api nāma sādhu panāhaṃ siya’’nti evaṃ patthanāya kappanavasena.
“纯首”:即渴爱、慢、见的共通之首,因不依止于差别,故说为“纯首”。其中,以见之首显示了见的渴爱;以首之首、根本的慢与见,则自行显示。因此说:“如是,这些……应知为渴爱行相之法。”即使在见与慢中,也说为“渴爱行相”,应知这是因为彼此不分离的见与慢,与渴爱不分离,且以渴爱为根本,故以渴爱为尊而说。显示巴利原文
Suddhasīsāti taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ sādhāraṇasīsā visesassa anissitattā ‘‘suddhasīsā’’ti vuttā. Tattha diṭṭhisīsehi diṭṭhiyā taṇhā dassitā, sīsasīsamūlakehi mānadiṭṭhīhi sayameva cāti āha ‘‘evamete…pe… taṇhā vicaritadhammā veditabbā’’ti. Diṭṭhimānesupi ‘‘taṇhāvicaritānī’’ti vacanañca aññamaññaṃ vippayogīnaṃ diṭṭhimānānaṃ taṇhāya avippayogīnaṃ taṃmūlakattāva tappadhānatāya katanti veditabbaṃ.
974 “Avakkarī”是虚词,用于表示“无差别”之义,因此“anavakkari”意为无差别、无分别。为了显示此义——即已作那种(无差别),或未作“avakkari”而作了“anavakkari”——他说“作了不分别”。或者有读作“anavakāriṃ karitvā”,在此,“avakiraṇa”是散开、抛散,即对集合中一部分的分离、分别,这称为“avakāri”。未作那种“avakāri”(分别),即未作分离,将五蕴作为与集合不分的整体而执取,不从自我的角度加以分别,从而获得“我是”的欲、慢、见,这是其含义。所谓“以镰刀和扁担”,即通过这些工具,或者以镰刀和扁担进行的割与运的行为,被称为“asitabyābhaṅgī”。显示巴利原文
974.Avakkarīti nipāto nānābhāve vattatīti anānākaraṇaṃ anavakkari, taṃ katvā, avakkari vā akatvā anavakkari katvāti evaṃ dassento āha ‘‘avinibbhogaṃ katvā’’ti. ‘‘Anavakāriṃ karitvā’’ti vā pāṭho, tattha avakiraṇaṃ vikkhepanaṃ samūhassa ekadesānaṃ vinibbhujjanaṃ avakāri, taṃ avakāriṃ vinibbhogaṃ akatvā, pañcapi khandhe samūhato ekatteneva gahetvā attato avinibbhujjitvā asmīti chandamānadiṭṭhiyo paṭilabhatīti attho. Asitabyābhaṅgitāyāti dāttena kājena cāti etena parikkhārena, asitabyābhaṅgīhi lavanavahanakiriyā vā ‘‘asitabyābhaṅgī’’ti vuttā.
976 “作了不分别”是指:将色等诸蕴从自我的角度分别开来后,以“依此色……依此识,我是”而获得欲。如此,在一切处,“依此”一词应被理解为:依于那未从自我被分别出来的色等诸蕴。因为,对于未从自我被分别出来、未被置于外部的色等诸蕴,即被执取为“我”而对其接近、生起的渴爱,称为“依于内的执取”;而对于从自我被分别出来、被置于外部而对其接近、生起的,则称为“依于外的执取”。以刀或伞等认为“我是常恒的”,即依于被视为吉祥物的刀等,而认为“我没有毁灭”,这是其含义。所谓“每一个”,这是为了显示在无始无边的轮回中,每一个(有情)在过去、未来乃至三十六种情况中都有可能发生;或者,所谓“每一个补特伽罗,随其所得”,这是为了显示:在将渴爱、慢、见视为无依止之后,凡夫在某一特定的现在时中,对某些(所缘)有产生的可能。显示巴利原文
976.Avakāriṃ karitvāti rūpādīni attato vinibbhujjitvā iminā rūpena…pe… iminā viññāṇena asmīti chandaṃ paṭilabhatīti evaṃ sabbattha imināti etassa attato avinibbhuttena rūpādināti attho daṭṭhabbo. Attato hi avinibbhuttāni abahikatāni ahamicceva gahitāni rūpādīni upādāya upagantvā pavattā taṇhā ‘‘ajjhattikassa upādāyā’’ti vuttā, attato ca vinibbhuttāni bahikatāni upagantvā pavattā ‘‘bāhirassa upādāyā’’ti. Khaggena vā chattena vā ahaṃ niccoti abhimaṅgalasammatena khaggādinā mama vināso natthīti maññatīti attho. Ekekassāti idaṃ anādimhi anante ca saṃsāre ekekassa atītānāgatesu chattiṃsāyapi sambhavadassanatthaṃ vuttaṃ, ekekassa vā puggalassa yathālābhavasenāti idampi anissitataṇhāmānadiṭṭhiṃ katvā puthujjanassa addhāpaccuppanne kassaci sambhavadassanatthaṃ.