17. 小事分别巴利
17. Khuddakavatthuvibhaṅgo
一法论母等的注释巴利
1. Ekakamātikādivaṇṇanā
832 关于“三十三种三法”的说法,实际上有三十五种。同样,说到“以人为垢等八种九法”时,实际上是指嗔恨事等九种。那些在“两种十八法”等地方所说的,正是通过“如是过去三十六种”等说法而成为三种三十六法,所以说“六种十八法”。而六十二种邪见因为已经在别处说过了,这里只是列出它们而已,所以没有计入,应当这样理解。巴利
832. ‘‘Tettiṃsati tikā’’ti vuttaṃ, te pana pañcatiṃsa. Tathā ‘‘purisamalādayo aṭṭha navakā’’ti vuttaṃ, te pana āghātavatthuādayo nava. Ye ‘‘dve aṭṭhārasakā’’tiādimhi vuttā, te eva ‘‘iti atītāni chattiṃsā’’tiādinā tayo chattiṃsakā katāti āha ‘‘cha aṭṭhārasakā’’ti, dvāsaṭṭhi pana diṭṭhigatāni aññattha vuttabhāveneva idha nikkhittānīti na gahitānīti daṭṭhabbāni.
一法解说的注释巴利
(1.) Ekakaniddesavaṇṇanā
843-844 这里说的“有缘”并不是像“缘于眼”这类句子那样,按所依等缘的关系来说“缘”。因为刹帝利等种姓在究竟意义上根本不存在,所以不可能有作为所依等缘的性质。但是,当那些蕴存在时,就有刹帝利等世俗名称;只要这些蕴的相续没有中断,刹帝利等种姓就算存在,这里就是用“缘”这个字来说明这个意思。“同一阶层”的意思是不混杂。巴利
843-844.Atthi paṭiccaṃ nāmāti yathā ‘‘cakkhuñca paṭiccā’’tiādīsu nissayādipaccayabhāvena paṭiccāti vuttaṃ, na tathā idha khattiyādijātīnaṃ paramatthato avijjamānānaṃ nissayādipaccayattassa abhāvā. Yesu pana khandhesu santesu khattiyādisammuti hoti, tesaṃ abbocchinnatāva khattiyādijātiyā atthitā, sā idha paṭicca-saddena vibhāvitāti attho. Ekissā seṇiyāti asambhinnāyāti attho.
在问答等事情上,把“先做”放在前面,就是“先行”。“堆放之堆”,就是储藏之堆。“名声广布”,就是名声远扬。“知旧之慢”,就是他们说的“以知旧为慢”。因长久以来、久经出家而应当知道的,或者仅仅是对“岁月”的知道,就是这种慢。“侍奉慢”,就是命令慢,因为命令就是此处所说的“指使”,这里把它说成“荣誉”。依靠身体形状圆满而生起的慢,是体围慢。依靠身体相貌圆满而生起的慢,是圆满慢。巴利
Pañhavissajjanādikiriyāsu purato karaṇaṃ purekkhāro. Nikkheparāsīti nidhānarāsi. Patthaṭākittinoti vitthiṇṇākittino. Rattaññumadoti purāṇaññutāmadoti vadanti. Cirarattijātena, cirarattipabbajitena vā jānitabbassa, rattīnameva vā jānanamado. Upaṭṭhāpakamānoti āṇākaraṇamāno. Āṇākaraṇañhi vicāraṇaṃ idha ‘‘yaso’’ti vuttanti. Parimaṇḍalattabhāvanissito māno pariṇāhamado. Sarīrasampattipāripūriyā mado pāripūrimado.
845 即使没有所依事,也仍然可以说它“无所依”,并不是因为所依事不存在。巴利
845. Vatthunā vināpi vattabbatāya avatthukaṃ, na vatthuno abhāvā.
846 “心的放舍”,是指心从念中脱离出来,或者说是投身于身恶行等,这就是放舍。“没有立足处”,是指在行善上没有站脚的地方,也就是不能发起行动的意思。被称为放逸的那种状态,就是心在身恶行、杀生、邪见、愤怒、怨恨等方面放舍,这一类情形没有边际。为了说明这个意思以及它的各种同义表达,就有“放舍”“舍离”等词句的同义说法。把这一切总括起来说成“像这样”,是因为无法把一切同义表达全部说完,只是用这种形态来指示,所以说“因为没有边际”。显示“放逸相”,就是在指出与念相违背的四蕴。巴利
846.Cittassa vossajjananti cittassa satito muccanaṃ, kāyaduccaritādīsu pakkhandanaṃ vā vossaggo. Patiṭṭhābhāvoti kusalakaraṇe aṭṭhānaṃ, anuṭṭhānanti attho. Pamādasaṅkhātassa atthassa kāyaduccarite cittassa vossaggo pāṇātipāte micchādiṭṭhiyaṃ kodhe upanāheti evamādiko pariyāyo apariyanto, tadatthatappariyāyappakāsako vossagganissaggādiko byañjanapariyāyo cāti sabbaṃ taṃ saṅkhipitvā evarūpoti idaṃ ākāranidassanaṃ sabbapariyāyassa vattuṃ asakkuṇeyyattā katanti dassento āha ‘‘pariyantābhāvato’’ti. Vissaṭṭhākāroti satiyā paccanīkabhūte cattāro khandhe dasseti.
847 他们说心的僵硬,就是指那样生起的心本身,或者应该看作是一种慢的差别。在靠近时,应当礼敬,他只是依着界限而行。巴利
847.Cittassa thaddhatā tathāpavattacittamevāti vadanti, mānaviseso vā daṭṭhabbo. Upasaṅkamane vanditabbaṃ hotīti pariyanteneva carati.
848 有人被说“你犯戒了”,却回一句“贤友,是你犯了”之类的话,他们就说这是“顶回去”——把对方说的话原样扔回给对方。这里说的“顶回去”,意思是:“那个穷光蛋,或者那个干不善行的人做这种事,我为什么不能做?”在这种语境下,这样理解“顶回去”是合适的。比先前所做的更进一步的行为,就是“更进一步的造作”。这属于不善那一边,所以叫“有诤”——这就是这里的意旨。巴利
848. ‘‘Āpattiṃ āpannosī’’ti vutte ‘‘āvuso, tvaṃ āpannosī’’tiādinā tena vuttaṃ tasseva upari khipanavasena ‘‘paṭippharitvā’’ti vadanti. ‘‘Tasmiṃ nāma dalidde, akusale vā idaṃ karonte ahaṃ kasmā na karomī’’ti evaṃ idha paṭippharaṇaṃ yuttaṃ. Karaṇassa uttarakiriyā karaṇuttariyaṃ. Akusalapakkho esāti sārambhoti adhippāyo.
849 849. “逾越而欲求”就是“过分欲者”;如果要表达他的状态是“过分欲性”,把 cci 这个音省略掉,就说成“过分欲”。所谓“过分欲性”,说的也正是这个意思。在这里,也应该按照语法规则来理解这个词的成立。或者,逾越了已经得到的东西,在这里那里不断生起欲求,这就是“过分欲性”;把 ra 音变成 ta 音之后,就说成“过分欲”。巴利
849. Aticca icchatīti aticciccho, tassa bhāvo aticcicchatāti vattabbe cci-kāralopaṃ katvā ‘‘aticchatā’’ti vuttaṃ. Atricchatāti ca sā eva vuccatīti. Tatrāpi neruttikavidhānena padasiddhi veditabbā. Yathāladdhaṃ vā atikkamitvā atra atra icchanaṃ atricchatā, sā eva ra-kārassa ta-kāraṃ katvā ‘‘aticchatā’’ti vuttā.
过分贪求就是过度地欲求,或者是在各处生起欲求。以什么生起呢?以过度的贪,也就是被称为过度贪欲和过度贪慢的贪。所说的“自己的利益”,就是指“自己”。这个自己衰败、老去,或者自己被压垮,或者自己虽然得到了,却仍然为此而衰败,就像那个希求月光紧那罗女、结果却失去了阿私陀女神的人一样。巴利
Atricchanti aticchaṃ, atra vā icchanto. Kena? Atilobhena atilobhamicchāsaṅkhātena atilobhamadena ca. Attano hitaṃ attāti vuttaṃ. Hāyati jīrati, ādiṇṇo vā attā, patto vā attā, naṃ jīrati candakinnariṃ patthayitvā asitābhūdeviyā vihīno viya.
被欲望折磨的人,就是被欲望逼恼或被压垮的人。巴利
Icchāhatassāti icchāya upaddutassa, mudditassa vā.
“极度轻蔑地行走”是指带着轻视的态度走。“玛拉卡”是一个叫这个名字的地区,或者指空旷无遮蔽的地方。“以短杖”是指用劣质的杖、短的杖;也有人说是“用绳索牵引”。“血迹涂身”是指身体被血浸染。巴利
Atihīḷayānoti avamaññamāno. Malakanti evaṃnāmakaṃ janapadaṃ, abbhokāsaṃ vā. Kodaṇḍakenāti kudaṇḍakena rassadaṇḍakena. Gaddulenāti ca vadanti. Ruhiramakkhitaṅgoti ruhirasinnagatto.
850 对于正在了知的人,他想要让其越发增上,就像在不断呵责一样。所谓“缘”,就是执取等诸缘。巴利
850. Jānantasseva bhiyyo bhiyyo codento viya sambhāvetukāmo hoti. Paccayeti upādānādipaccaye.
851 那些用伪装来欺骗别人的人,就是结缚者;或者因为行为恶劣而成了结缚者。所谓结缚者之子,其实还是结缚者本身。因此,同住的弟子就因为他这个结缚者的身份而说:长老……住在长行处。巴利
851. Ye patirūpena vañcenti, te gaṇṭhikā, durācārena vā gaṇṭhibhūtā. Gaṇṭhikaputtā nāma gaṇṭhikā eva honti, tena saddhivihārikā gaṇṭhikabhāvena ‘‘thero…pe… dīghacaṅkame viharatī’’ti vadanti.
恰当(或是的),尊者——这也是一种说法;不过,只有已经证得等至的人才能知道,所以这句话是在暗示自己已经证得等至,这就是它的意思。“五三”指的是《上分五十经》中的第二经(《中部》第三卷第二十一页起等)。因为这部经很深奥,所以他说“正在观察五三的人”。巴利
Vaṭṭati bhanteti ayampi eko pakāro, lābhinā eva pana sakkā ñātunti attano samāpattilābhitaṃ sūcetīti attho. Pañcattayaṃ nāma uparipaṇṇāsake dutiyasuttaṃ (ma. ni. 3.21 ādayo). Tassa gambhīrattā vadati ‘‘pañcattayaṃ olokentassā’’ti.
852 “角”是指装饰。因为它会刺伤善法,又因为人们一再亲近它、把它戴在头上,就像一支牢牢插在头上的角;也因为它坚固,就像角一样,所以叫“角”。不过从实际含义来说,它指的就是贪。巴利
852.Siṅganti siṅgāraṃ. Tañhi kusalassa vijjhanato samāsevitatāya sīse parikkhataṃ sunikhataṃ visāṇaṃ viya, thirattā ca siṅgaṃ viyāti siṅgaṃ, taṃ panatthato rāgo.
853 应当把 tintiṇa 这个词理解为“令湿润”的意思。而“khīyati”(被耗尽)是说:一个人因为那种贪欲而说“这是我的”,他就会被耗尽,这里说的就是这个意思。他们也把“耗尽”说成争吵。或者,tintiṇa 指的就是贪求。因为这里的 saññā 这个词,正是贪求的表达。巴利
853. Temanakaraṇatthe tintiṇa-saddo daṭṭhabbo. Khīyananti ca yena lobhena paraṃ mamanti vadantaṃ khīyati, so vutto. Khīyanaṃ bhaṇḍananti ca vadanti. Tintiṇanti vā loluppamicceva vuttaṃ hoti. Saññā-saddo hi eso loluppavācakoti.
854 “大腿量”这个说法,是用它来显示:由于身体又大又结实,所以还没有腐烂。接着用“或者”等说法,是在说明对衣服等装饰的种种描述,也就是“对这个腐臭的身体,或者对外在资具的装饰”等等。因为用衣服来装饰,就是衣饰;或者衣服本身的装饰,也是衣饰。同样,钵饰、坐卧具饰,也是这个意思。填补缺损的地方、让肤色好看、让形态端正等做法,在衣服等物和身体上,应当按各自合适的情况来运用。就像当天刚出生的婴儿一样,意思是说他不放下孩童那种轻浮好动。巴利
854.Ūruppamāṇāpīti etena mahantaghanabhāvena apūtitaṃ dasseti. Athavātiādinā cīvaramaṇḍanādīnaṃ visesanāni ‘‘imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā’’tiādīnīti dasseti. Cīvarena hi maṇḍanā cīvaramaṇḍanā, cīvarassa vā maṇḍanā cīvaramaṇḍanā, evaṃ pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā cāti adhippāyo. Ūnaṭṭhānapūraṇaṃ chavirāgasusaṇṭhānādikaraṇañca cīvarādīsu kāye ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ. Tadahujātadārako viya hotīti dārakacāpalyaṃ na muñcatīti attho.
855 与己相似、相称的恭敬,属于同类;不属于同类就是不同类,也就是慢心的僵硬或对立。因此,他对母亲等人的行为,就是不同类的行为。这些就是那些慢心重者的不善法的名称。巴利
855. Sadisā anurūpā bhatti sabhāgo, na sabhāgo asabhāgo, mānathaddhatā, virodho vā. Tenassa mātādīsu vattanaṃ asabhāgavuttitā. Evaṃvidhānaṃ mānādhikānaṃ akusalānamidaṃ nāmaṃ.
856 忐忑是指内心动摇,或者指厌倦的人对种种事物生起的渴爱。巴利
856.Paritassitāti saṅkampanā, ukkaṇṭhitassa vā tassa tassa taṇhāyanā.
857 857. 在造作善行时,身体不灵活、退缩,这是生来就有的懒惰;不是由疾病、季节、饮食等导致的身体不适那种疲倦,才叫“懈怠”,而是指本性上的懒惰,这就是它的意思。“身懒惰”是指名身的懒惰,同样也应看作色身的懒惰。巴利
857. Kusalakaraṇe kāyassa avipphārikatā līnatā jātiālasyaṃ, na rogautubhojanādīhi kāyagelaññaṃ tandī nāma, atha kho pakatiālasyanti attho. Kāyālasiyanti nāmakāyassa ālasiyaṃ, tadeva rūpakāyassāpīti daṭṭhabbaṃ.
858 由久坐等引起的界扰动所显现的懒怠状态,就是打呵欠。巴利
858. Accasanādīhi uppannadhātukkhobhanimittaṃ ālasiyaṃ vijambhitā.
859 由食物的征兆所生起的懈怠,就是食后昏沉。巴利
859. Bhattanimittena uppannaṃ ālasyaṃ bhattasammado.
860 然而,“通过这些”是指心的不调适等状态。应当知道,在一切情况下都是依烦恼之力而言,也就是依昏沉睡眠的成因——贪等之力。巴利
860.Imehi panāti cittassa akalyatādīhi. Sabbattha kilesavasenāti thinamiddhakāraṇānaṃ rāgādīnaṃ vasenāti daṭṭhabbaṃ.
861 离开了正命,就是邪命。因为这个人被活命方面的灾患所逼恼,所以说“被逼恼者”的意思。巴利
861. Sammāājīvato apeto katoti apakato. So ājīvupaddavena upaddutoti katvā āha ‘‘upaddutassāti attho’’ti.
这三种也出现在那里,就是为了通过作为它依据的这部圣典来显示,意思应当这样理解。巴利
Tividhampi taṃ tattha āgataṃ tassa nissayabhūtāya imāya pāḷiyā dassetunti evamattho daṭṭhabbo.
商贩布是指从店铺里丢弃的布。破布是指已经消失不见的布,或者是破旧的衣物。作为病人的助缘、被称为药的活命资具,就是病缘药资具。腐尿是一切新旧牛尿的通称。有些人说,是因腐坏而被丢弃的资具。巴利
Pāpaṇikānīti āpaṇato chaḍḍitāni. Nantakānīti antarahitāni, cīrāni vā. Gilānassa paccayabhūtā bhesajjasaṅkhātā jīvitaparikkhārā gilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Pūtimuttanti purāṇassa apurāṇassa ca sabbassa gomuttassetaṃ nāmaṃ. Pūtibhāvena chaḍḍitosadhantipi keci.
据说,没有内室、只有一扇门的长屋,叫做“长杆”。以像尘垢一样卑劣的恶欲,压制毫无意义的身语躁动,这就是“尘垢”;谁有这个东西,谁就是“有尘垢者”;极度有尘垢的人,就是“尘垢中的尘垢者”。有些人说,这是“极度多疑者”。“由口而受尊重者”,就是靠着尘垢中的尘垢者等状态所生起的言语,仅凭自己一张嘴,就被别人尊重。这样的人,因为具有这样的特性,就把自己当成别人一样,说出“这个人是沙门”之类的话。巴利
Agabbhikā ekadvārā dīghasālā kira uddaṇḍo. Kucchitarajabhūtāya pāpicchatāya niratthakakāyavacīvipphandaniggahaṇaṃ korajaṃ, taṃ etassa atthīti korajiko, ativiya korajiko korajikakorajiko. Atiparisaṅkitoti keci. Mukhasambhāvitoti korajikakorajikādibhāvena pavattavacanehi attano mukhamattena aññehi sambhāvito. So evarūpo evarūpatāya eva attānaṃ paraṃ viya katvā ‘‘ayaṃ samaṇo’’tiādiṃ katheti.
“立愿”是指把心定下来,或者发愿说“愿人们知道我是阿拉汉”。“现前禅者”是指在人们看得见的地方,像入了定一样坐着,在众人眼前、大家都看得到的地方修禅的人。巴利
Paṇidhāyāti ‘‘arahāti maṃ jānantū’’ti cittaṃ ṭhapetvā, patthetvā vā. Āpāthakajjhāyīti manussānaṃ āpāthaṭṭhāne samādhiṃ samāpanno viya nisīdanto āpāthake janassa pākaṭaṭṭhāne jhāyī.
装作别人,在近处说话,这叫“近说”。把“ākāra”(形)缩短,说成“aṭhapanā”。欺诳就是“诈”。诈的行径、现行,叫“诈行”;或者诈欺者的行径和所作,叫“诈行”。巴利
Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ. Ākārassa rassattaṃ katvā ‘‘aṭhapanā’’ti vuttaṃ. Kuhanaṃ kuho, tassa ayanā pavatti kuhāyanā, kuhassa vā puggalassa ayanā gatikiriyā kuhāyanā.
862 “被问者”是指被问“谁是帝须?谁受到国王的尊崇?”的人。“那哈那”是指束缚、缠绕。巴利
862.Puṭṭhassāti ‘‘ko tisso, ko rājapūjito’’ti puṭṭhassa. Nahanāti bandhanā pariveṭhanā.
863 靠看相来谋生的人,就是占相师、相师,这种身份状态就是占相业。为了显示自己的欲望而张扬,就是炫耀。那什么是炫耀呢?就是像“今天比丘们的资具很难得到”这类跟资具相关的话。在想要的东西附近拐弯抹角地说,就是近说。巴利
863. Nimittena caranto jīvanto nimittakārako nemittiko, tassa bhāvo nemittikatā. Attano icchāya pakāsanaṃ obhāso. Ko pana soti? ‘‘Ajja bhikkhūnaṃ paccayā dullabhā jātā’’tiādikā paccayapaṭisaṃyuttakathā. Icchitavatthussa samīpe kathanaṃ sāmantajappā.
864 把东西丢到外面,就是抛弃。以吃别人背后的肉为习性的人,就是吃背肉者,这种状态就是吃背肉性。巴利
864. Bahi chaḍḍanaṃ ukkhepanā. Parapiṭṭhimaṃsakhādanasīlo parapiṭṭhimaṃsiko, tassa bhāvo parapiṭṭhimaṃsikatā.
865 用很少的所得去骗得很多,这种想要获取的贪求就是诳取,这种状态就是诳取性。它既是这种贪求生起的表现方式,或者是与这种贪求同时生起的寻求行为。巴利
865. Nikattuṃ appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ nijigīsanaṃ, tassa bhāvo nijigīsanatā. Tasseva icchanassa pavattiākāro, taṃsahajātaṃ vā gavesanakammaṃ.
866 866. 具足色泽的莲池就是“色泽莲池”,应当理解为前一个词省略了后一个词的末尾部分,或者色泽圆满就是“色泽莲池性”。就像在“义生”这个词里一样,这里的“诵”字是表示生起的意思,所以说“令转起”。巴利
866. Vaṇṇasampannaṃ pokkharaṃ vaṇṇapokkharanti uttarapadalopo pubbapadassa daṭṭhabbo, vaṇṇapāripūrī vā vaṇṇapokkharatā. ‘‘Atthajāpikā’’ti ettha viya japa-saddo uppattivācakoti āha ‘‘pavattetī’’ti.
867 自视优胜慢与同等慢,以高举的方式生起,所以在这两处都说“令慢生起”。巴利
867. Seyyasadisamānā unnativasena pavattāti ubhayatthāpi ‘‘mānaṃ jappetī’’ti vuttaṃ.
868 卑慢则是以低劣的方式生起的,单靠“慢”这个词并不足以说明它,所以在解释它时才说“令卑慢生起”。巴利
868. Hīnamāno pana onativasena pavattito kevalena mānasaddena niddesaṃ nārahatīti taṃniddese ‘‘omānaṃ jappetī’’ti (vibha. 874) vuttaṃ.
872 以王禄享受国土的人,就是依附于国王的国人。巴利
872. Rājabhogena raṭṭhabhuñjanako rājanissito raṭṭhiyo.
879 不指向那个人:就像在解释“胜”“胜慢”等地方时,触及了“执取自己胜过他人”的胜者之类生起慢的人;同样,在这里的胜慢状态中,也不指出生起慢的那个具体的人,只是说“轻视他人”。意思是:越过他人而起傲慢,就是任何人的过慢。巴利
879.Puggalaṃ anāmasitvāti yathā seyyassa seyyamānādiniddesesu ‘‘parehi seyyaṃ attānaṃ dahatī’’ti seyyādipuggalo mānuppādako āmaṭṭho, evametassa seyyamānabhāvepi mānuppādakapuggalavisesaṃ anāmasitvā ‘‘pare atimaññati’’cceva vuttanti attho. Pare atikkamitvā maññanañhi yassa kassaci atimānoti.
880 前一个慢之上的慢,就是慢过慢;应当知道,“过”这个字表达的是“上”的意思。或者,超越了前一个慢的慢,就是慢过慢。巴利
880. Purimamānassa uparimāno mānātimāno, ati-saddo upari-saddassa atthaṃ vadatīti daṭṭhabbo. Purimamānaṃ vā atikkanto māno mānātimāno.
881 在鸟类当中,乌鸦被认为是最低劣的,所以才说“像乌鸦种一样”。巴利
881. Pakkhijātīsu vāyaso anto lāmakoti katvā ‘‘kākajāti viyā’’ti vuttaṃ.
882 据说这位长老是嗔行者,所以一开始没有说“你们是非漏尽者”,而是用善巧的方式来说。或者也可以这样理解:因为他有嗔行的性格,所以在第三句的环节就很快生起了离欲。巴利
882. Thero kira dosacarito ahosi, tasmā āditova ‘‘tumhe akhīṇāsavā’’ti avatvā upāyena kathesīti vadanti, dosacaritattā vā khippaṃ tatiyapadavāre virāgaṃ uppādesīti adhippāyo.
883 随顺慢的欲,就是与慢相应的欲,或者是随顺慢的本性而起的慢欲。巴利
883.Mānaṃanugatacchandoti mānasampayuttachando, mānasabhāvaṃ anugato mānacchando vā.
884 所谓“拖延”,应当理解为与男女互相礼敬等行为上的拖延有关、属于应当去做和应当观察的事情。其中,恰当、流畅、圆润贴切的辩才,就是拖延辩才。巴利
884. ‘‘Vilambana’’nti ca itthipurisasammānanādikiriyādivilambanapaṭisaṃyuttaṃ kattabbaṃ daṭṭhabbaṃ. Tattha yuttamuttasiliṭṭhaṃ paṭibhānaṃ vilambanapaṭibhānaṃ.
887 与不死论相应的寻,也就是为了自己不死、或者为了成为天神而生的寻,这叫不死寻。巴利
887. Amaravādapaṭisaṃyutto vitakko, attano amaraṇatthāya devabhāvatthāya vā vitakko amaravitakko.
888 对他人怀有怜悯,如果是以贪欲为动机去对他人行怜悯,这就叫“对他人的怜悯”;这种状态就是“对他人的怜悯性”。或者说,对他人怜悯本身——也就是随喜等心态——那种状态就是“对他人的怜悯性”,也就是那样的贪。这里的“在那里”,意思是:通过前面所说的、与“对他人的怜悯性”混杂而住的状态来显示,这个含义是说得通的。巴利
888. Paresu anuddayā rāgavasena anuddayakaraṇaṃ etassāti parānuddayo, tassa bhāvo parānuddayatā, paresu vā anuddayasseva sahananditādikassa bhāvo parānuddayatā, tādiso rāgo. Tatthāti parānuddayatāya saṃsaṭṭhavihārena dassitāyāti attho yujjati.
890 想要不被轻视的人,其实正是在求不被轻视这个意义,同时也在贪求五欲的种种享受,所以说“依止五欲……”。巴利
890. Anavaññattiṃ patthento anavaññattatthameva kāmaguṇe ca patthetīti āha ‘‘pañcakāma…pe… nissito hutvā’’ti.
二法义释的解释巴利
(2.) Dukaniddesavaṇṇanā
891 “Upanayhati”就是系缚的意思。“a”这个字母表示“无间”的意思,或者也可以把表示“界限”的“ā”缩短成“a”,所以说成“aṭṭhapanā”,因此就有了“无间安立”等说法。其中,最初生起的现行状态就是界限;不越过这个界限,而只是令它更加稳固地安立,就是“界限安立”。这仅仅是指单纯的安立,并没有额外的差别,这就是它的意思。巴利
891.Upanayhatīti bandhati. A-kāro anantaratthavācako, mariyādavācakassa vā ākārassa rassattaṃ katvā ‘‘aṭṭhapanā’’ti vuttanti ‘‘anantaraṭṭhapanā’’tiādimāha. Tattha paṭhamuppannassa pavattākāro mariyādā, taṃ anatikkamitvā tasseva daḷhīkaraṇavasena ṭhapanā mariyādaṭṭhapanā. Pakatiṭṭhapanāmattameva, visesanarahitāti attho.
892 892. “残酷”是指吐唾沫,就像残酷的行为一样。“显示之后”是指用牙齿咬断之后。而那种显示就是“paḷāsa”(残酷)。“paḷāsa的到来”是指执持车轭的行为。“烧尽平等状态”是胜利,因为带来它,所以叫“食”。“不给出车轭”是指不给出首要地位。巴利
892. Niṭṭhuriyaṃ kheḷapātanaṃ, niṭṭhuriyaṃ viya niṭṭhuriyaṃ. Dassetvāti dantehi chinditvā. Tena pana dassanaṃ paḷāsoti dasseti. Paḷāsassa āyanāti yugaggāhappavatti. Samabhāvadahanaṃ jayo, tassa āharaṇato āhāro. Dhuraṃ na detīti pāmokkhaṃ na deti.
894 他以身去履行塔庙广场等处的义务,是为了让别人知道:一个这样具足行仪、有信仰的人,怎么会去造作身恶行等呢?Aticcā 的意思是犯了违犯之后。Āsaranti 的意思是前来,也就是一再去做覆藏。谁这样作呢?这是截断覆藏,或者叫 vocchādanā。巴利
894. Kāyena cetiyaṅgaṇādivattaṃ karoti ‘‘evaṃ vattasampanno saddho kathaṃ kāyaduccaritādīni karissatī’’ti paresaṃ ñāpanatthaṃ. Aticcāti accayaṃ katvā. Āsarantīti āgacchanti, puna paṭicchādane pavattantīti attho. Konāmevaṃ karotīti vocchindanacchādanā vā vocchādanā.
“不正说”是指:谁不能正确地说,就表明他是欺诈者。不能知道是腹还是背,意思是:因为只是靠臆想并不存在的功德,却没有与心相应的行为,所以无法知道“他是有这样的心,才有这样的行为”。巴利
Na sammā bhāsitāti yo na sammā bhāsati, so saṭhoti dasseti. Kucchi vā piṭṭhi vā jānituṃ na sakkāti asantaguṇasambhāvaneneva cittānurūpakiriyāvirahato ‘‘evaṃcitto evaṃkiriyo’’ti jānituṃ na sakkāti attho.
山羊本身就是山羊兽。Nelako 意思是小牛犊。就像那个亚卡显现出那样的色相,让人因为“这是山羊”的认知,而来来去去的人都被它吃掉;同样,这个人也以对种种相似功德的假想,欺骗各种人。因此应当知道,这种谄曲是比幻术更有力的欺骗。正因为如此,才说为“已遍计”。巴利
Ajo eva ajāmigo. Nelakoti taruṇavaccho. Yathā so yakkho tādisaṃ rūpaṃ dassetvā ‘‘ajā’’ti saññāya āgatāgate khādati, evamayampi taṃtaṃsadisaguṇasambhāvanena te te vañceti. Tenetaṃ sāṭheyyaṃ māyāto balavatarā vañcanāti daṭṭhabbaṃ. Teneva ‘‘parikkhattatā’’ti vuttaṃ.
908 即使没有身见等,只要还有结存在,那么从外结的角度看,它作为外结者的个人差别,就叫做外结。巴利
908. Sakkāyadiṭṭhādīnaṃ abhāvepi yaṃ saṃyojanaṃ hoti, taṃ bahiddhā saṃyojanato bahiddhāsaṃyojanassa puggalassa visesanabhūtaṃ bahiddhāsaṃyojanaṃ nāma.
(3.)三法分别的解说巴利
(3.) Tikaniddesavaṇṇanā
909 不善根本身就是轮回的根,因此,通过讲说这些不善根,就已经讲说了轮回之根的生起,所以说“以三……已说”。巴利
909. Akusalamūlāneva vaṭṭamūlānīti tehi kathitehi vaṭṭamūlasamudācāro kathito hotīti āha ‘‘tīhi…pe… kathito’’ti.
919 把“常见”等见解本身当作梵行,当作能导向解脱的最上行道,这是执持邪见的人所认可的,所以世尊说“为执持邪见者所认可的”。在色界和无色界的果报中,有更殊胜的有贪,因此根据这个意思说“大梵天”。巴利
919.Sassatolokotiādidassanameva brahmacariyaṃ mokkhasampāpakaṃ uttamacariyanti diṭṭhigatikehi sammatanti āha ‘‘diṭṭhigatikasammatassā’’ti. Rūpārūpāvacaravipākesu sātisayo bhavarāgoti adhippāyena vuttaṃ ‘‘mahābrahmāna’’nti.
920 怎样是指以什么方式安住,所以解释说行相安住。慢的安立是指以殊胜等慢来安立,或者是指被称为慢的那种安立。巴利
920.Kathaṃvidhanti kenākārena saṇṭhitanti atthoti katvā āha ‘‘ākārasaṇṭhāna’’nti. Mānaṭhapanāti seyyādivasena mānena ṭhapanā, mānasaṅkhātā vā ṭhapanā.
921 心的恐惧、忧恼,或者是嗔,或者是与它相应的思等。巴利
921.Cetaso utrāso domanassaṃ, doso vā, taṃsampayuttā vā cetanādayo.
922 “开示之乐”:从三种时间的角度来说,疑的开示是“疑惑、犹豫”,这是乐;但并非同样地说痴,这是要表达的意思。听了肤色等差别之后:据说有些人这样说——“刹帝利的活命者肤色是黄白的。为什么?因为他喜欢上午,而上午的阴影是黄白色的。婆罗门、吠舍、首陀罗的活命者肤色分别是白、黄、黑。因为他们喜欢中午、下午、夜间,而那些时候的阴影分别是白、黄、黑,乃至黑暗时。”听了他们所说的肤色差别,以及“周遍、圆形”等形状差别之后。巴利
922.Desanāsukhatāyāti tiṇṇaṃ addhānaṃ vasena vicikicchāya desanā sukhā ‘‘kaṅkhati vicikicchatī’’ti, na pana tathā mohenāti adhippāyo. Vaṇṇādibhedaṃ sutvāti keci kira vadanti ‘‘khattiyajīvo paṇḍuvaṇṇo. Kasmā? So hi pubbaṇhe ramati, pubbaṇhe ca chāyā paṇḍuvaṇṇā. Brāhmaṇavessasuddajīvā odātapītakāḷavaṇṇā. Te hi majjhanhasāyanharattīsu odātapītakāḷachāyā kāḷatamakālesu ramantī’’ti tesaṃ vaṇṇabhedaṃ, ‘‘byāpī parimaṇḍalo’’tiādinā kathentānaṃ saṇṭhānabhedañca sutvā.
923 把“人”和“补特伽罗”这两个词合成一个词,是为了让能理解的人明白,这种世俗共许的说法才得以成立;或者是为了表明这个词本身就是指补特伽罗,所以才说“然而此……”等等。又或者说,被称为“人”的正是补特伽罗,并不是指具有男根的人,为了显示这个意思,才说“人补特伽罗”,应当知道。在八种病中:就是胆、痰、风所生的病,时节变化所生的病,外来侵扰不平等所生的病,不正当的避就所生的病,尘垢积聚所生的病,以及业所生的病。“先前所作”是指更早以前造的业,他们想执取这种说法,据说他们否认生受业。或者以命令为根本:即使有人下令杀害、捆绑等使人产生痛苦,那也不是以那命令为根本,而只是以大自在天所造为根本,这是其意旨所在。巴利
923.Purisapuggaloti padadvayaṃ ekapadaṃ katvā jānantānaṃ vasenāyaṃ sammutikathā pavattā, padantarameva vā idaṃ puggalavācakanti dassento ‘‘ayaṃ panā’’tiādimāha. Atha vā purisoti vutto ca puggalo eva, na purisindriyayuttovāti dassanatthampi ‘‘purisapuggalo’’ti vuttanti veditabbaṃ. Aṭṭhasu ābādhesūti pittasemhavātasamuṭṭhānautuvipariṇāmajaopakkamikavisamaparihārajasannipātajakammasamuṭṭhānesu. Pubbe katanti purāṇatarakammaṃ icchantīti upapajjavedanīyañca kira paṭikkhipanti. Āṇattimūlakena vāti yopi āṇāpetvā vadhabandhādidukkhaṃ uppādeti, tampi taṃmūlakaṃ na hoti, issaranimmānamūlamevāti adhippāyo.
924 痴的燃烧,是就它像火一样能烧这个作用来说的。不过,从它自身的本性来看,不能证知就是证知之乐的对立面,本身就是苦,所以应当知道它有随烧的性质。这样理解之后,经中才说“舍受,对有智慧的人是乐,对没有智慧的人是苦”。巴利
924.Mohassaanudahanaṃ dāhakāraṇatāya vuttaṃ, sabhāvatopi pana asampaṭivedho sampaṭivedhasukhassa paccanīkabhūto dukkho evāti anudahanatā veditabbā. Evañca katvā ‘‘upekkhā vedanā ñāṇasukhā aññāṇadukkhā’’ti (ma. ni. 1.465) vuttā.
926 在种种相所缘中:是指以净相等方式呈现的种种相之自性的所缘,或者是指具有种种自性的净相等所缘。懈怠与放逸的解释虽然有相通之处,但被称为不开展状态的消沉就是懈怠,被称为失念的放逸就是放逸——这就是它们的区别。巴利
926.Puthunimittārammaṇesūti subhanimittādivasena puthunimittasabhāvesu ārammaṇesu, puthusabhāvesu vā subhanimittādiārammaṇesu. Kosajjapamādaniddesānaṃ samānattepi avipphārikatāsaṅkhātā līnavuttitā kosajjaṃ, sativossaggasaṅkhātaṃ pamajjanaṃ pamādoti ayaṃ visesoti.
931 有敬而住说的是具备愧而住;有尊长而住说的是具备惭而住。不听从就是不接受教诫,意思是无心。宛如枯木般的不湿润、不柔软或不攀执,就是不柔软。无戒就是没有善行,也就是不柔软。巴利
931.Sagaruvāsanti saottappavāsamāha, sajeṭṭhakavāsanti sahirivāsaṃ. Anādiyanā anaddā ovādaaggahaṇaṃ, acittīkāroti attho. Sukkhakaṭṭhassa viya anallatā, amudutā vā anaddā. Asīlyanti asukhasīlatā amudutā eva.
934 非难可能是与嗔相应的心生起。巴利
934.Upārambho dosasampayuttacittuppādo siyā.
936 在这里,即使“作”这个词用在“放置”的意思上,比如“在这里放置石头”这样的话里,也是说得通的,所以说“作”就是“放置”。这里应当知道,这个转向因为是不善法的邻近原因,所以在小事的讨论中被提到;或者是因为它的作用随顺于那个不善法。巴利
936. ‘‘Idha pāsāṇaṃ karotī’’tiādinā ṭhapanatthepi karoti-saddo yujjatīti āha ‘‘karotīti ṭhapetī’’ti. Ettha cāyaṃ āvajjanā akusalānaṃ āsannakāraṇattā khuddakavatthūsu vuttāti veditabbā, tadanukūlakiccattā vā.
四法解说的注释巴利
(4.) Catukkaniddesavaṇṇanā
939 “Iti”是指示助词,用“evaṃ”这个词来说明它和“如是”同义。关于“bhavābhavahetūtipi”:在这里,“有”是指依之而生起的东西,比如酥油等药物;而“有”本身如果更殊胜、更增长,就是“非有”。或者,由于是由“乐修习圣种”所应断除的,所以应当知道,除了前面所说的三种渴爱之外,一切渴爱都被说为“以有与非有为因而生起”。巴利
939.Itīti nidassane nipātoti evaṃ-saddena samānatthoti dasseti. Bhavābhavahetūtipīti ettha bhavanti jāyanti etenāti bhavo, sappiādibhesajjaṃ. Bhavo eva paṇītataro abhivuddho abhavo. Bhāvanārāmatāariyavaṃsappaheyyattā vā purimataṇhāttayavajjā sabbā taṇhā ‘‘bhavābhavahetu uppajjatī’’ti vuttāti veditabbā.
以此是指以欲等非行。不行是指不转起,也就是不作种种行为。以此是指以欲等非行而行。在欲等之中,心倾向哪一方,就随那一方而行,这叫作随倾向而行。巴利
Etāyāti chandādiagatiyā. Na gacchantīti na pavattanti, taṃ taṃ kiriyaṃ na karontīti attho. Imināti chandādinā agatigamanena. Chandādīsu yena ninno, tena gamanaṃ yathāninnagamanaṃ.
正如以“王”等为相者那样,以波浪等为相的心怖畏就是波浪等怖畏。因为经中说:“诸比丘,所谓波浪怖畏,这是忿怒和绝望的另一种说法。”(中部2.162;增支部4.122;如是语109)所以,它是忿怒、绝望、贪食、五欲功德和女人。其中,提到五欲功德和女人,应当理解为也包含了依止它们的欲贪;而贪食就是贪。举罪等羯磨是律的惩罚。巴利
‘‘Rājā’’tiādinā rājādinimitto viya ūmiādinimitto cittutrāso ūmiādibhayaṃ, ‘‘ūmibhayanti kho, bhikkhave, kodhupāyāsassetaṃ adhivacana’’ntiādivacanato (ma. ni. 2.162; a. ni. 4.122; itivu. 109) kodhupāyāsaodarikattapañcakāmaguṇamātugāmā vā. Tattha pañcakāmaguṇamātugāmaggahaṇena tannissitachandarāgaggahaṇaṃ veditabbaṃ, odarikattañca lobhova. Ukkhepanīyādikammaṃ vinayadaṇḍaṃ.
那时,游方者丁布鲁迦来到世尊那里……(中略)……这样说:“乔达摩贤者,苦乐是自己造作的吗?”“丁布鲁迦,不要这样说。”世尊说道。因为这段经文出现在《因缘相应》(相应部2.18)中,所以称之为“丁布鲁迦见”。巴利
‘‘Atha kho timbaruko paribbājako yena bhagavā…pe… etadavoca ‘kiṃ nu kho, bho gotama, sayaṃkataṃ sukhadukkha’nti? Mā hevaṃ timbarukāti bhagavā avocā’’tiādinā nidānavagge (saṃ. ni. 2.18) āgatattā ‘‘timbarukadiṭṭhī’’ti vuttā.
五法解说的注释巴利
(5.) Pañcakaniddesavaṇṇanā
940 他们不让前来,意思是:前来的缘不存在。应当这样理解。巴利
940.Āgantuṃ pana na dentīti āgamanassa paccayā na hontīti attho daṭṭhabbo.
941 “不僵硬”是指:因为充实饱满,又因为它是长肉的原因,所以说是增长。热天里吃饱后躺下睡觉会感到舒服,那种时节带来的舒服就叫“卧乐”,意思是躺卧姿势带来的舒服。“行”是指头陀支。“苦行”是指犍度里的义务,或者指精进。有人问:既然用“戒”已经把犍度义务和远离淫欲都包括进去了,那就不该再另外提苦行和梵行了吧?不是这样。因为可以看到,这是为了把苦行和梵行从其他戒里区分出来,说明它们是生天的原因;或者是为了说明外道所执着的束缚是怎样产生的。那些外道的不伤害、牛戒等难行,以及远离淫欲,依次就是他们的戒等等,他们是为了求生天界才去做这些的。否则,他们就会随着信仰、喜好等,像经里说的那样:“贤者们,这个自我是色的、四大所造的、父母所生的,身体坏灭后就断灭了。”(长部1.85)从而作出种种分别。巴利
941.Avadehanatoti pūraṇena maṃsūpacayahetutāya ca upacayanato. Gimhakāle bhuñjitvā sayantassa sukhaṃ hotīti taṃ utusukhaṃ ‘‘seyyasukha’’nti vuttaṃ, sayaniriyāpathasukhanti attho. Vatanti dhutaṅgāni. Tapoti khandhakavattāni, vīriyaṃ vā. Sīlaggahaṇena khandhakavattamethunaviratīnaṃ gahitattā tapabrahmacariyaggahaṇaṃ na kattabbanti ce? Na, aññasīlato visesetvā tapabrahmacariyānaṃ devattakāraṇattaggahaṇassa dassanato, bāhirānañcassa vinibandhassa pavattidassanato vā. Tesañhi avihiṃsādigovatādidukkarakārikāmethunaviratiyo yathākkamaṃ sīlādīni, tāni ca te devanikāyaṃ paṇidhāya carantīti. Aññathā ca saddhāruciādīhi ‘‘yato kho bho ayaṃ attā rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo kāyassa bhedā ucchijjatī’’tiādinā (dī. ni. 1.85) vikappetvā.
942 在灾祸当中,通过列举亲属灾祸、财富灾祸和疾病灾祸,就应该明白:以这些为标志的愁等(心所)已经被包含进去了。在见和闻当中,有厌逆的状态,就是见闻的厌逆。在这里应当知道,是通过五种过患,把它们的成因——也就是不忍——分别加以说明的;或者说,以不忍为根本、作为不可爱等之因的恶行和恶语等过失。巴利
942. Byasanesu ñātibhogarogabyasanaggahaṇena taṃnimittā sokādayo gahitāti daṭṭhabbā. Dassanasavanesu paṭikūlatā dassanasavanapaṭikūlatā. Ettha ca ādīnavehi pañcahi tesaṃ kāraṇabhūtā akkhantiyeva bhinditvā kathitāti veditabbā, akkhantimūlakā vā appiyatādihetubhūtā dukkaṭadubbhāsitatādidosā.
以邪命为因,在临命终时生起的怖畏,称为“活命怖畏”。但如果按照“活命怖畏”这个读法,对于能观察到资具不生起的人来说,应该理解其含义是:以活命为缘而生的内心恐慌。称扬之声就是赞誉,与它相反的则是不名誉、不被称赞。因此说“谴责怖畏”。巴利
Micchājīvanimittaṃ maraṇakāle uppannabhayaṃ ‘‘ājīvakabhaya’’nti vuttaṃ. ‘‘Ājīvikābhaya’’nti pana pāṭhe paccayānuppattiṃ passato ājīvikanimitto cittutrāsoti attho daṭṭhabbo. Kittisaddo silokanti tappaṭipakkhā asilokaṃ akitti. Tenāha ‘‘garahabhaya’’nti.
943 “踊跃”指的是:一种被称为兴奋的不寂静状态,或者是作为不寂静之因的喜的状态。巴利
943.Uppilāvitanti udaggatāsaṅkhāto avūpasamabhāvo, avūpasamahetubhūto vā pītiyā ākāro.
(六)六法解说注释巴利
(6.) Chakkaniddesavaṇṇanā
944 “易怒、怀恨”等等,说的是以愤怒等为根源的怀恨等,因为它们是愤怒等的伴随条件,所以经典中这样说。因此,愤怒等本身就是争论的根源,所以这里只提到愤怒等。固执己见,就是死抓着自己的观点不放。巴利
944. ‘‘Kodhano hoti upanāhī’’tiādinā kodhādihetukā upanāhādayo kodhādīnaṃ sahāyakāraṇabhāvena suttante vuttāti kodhādayo eva vivādamūlāni, tenettha te eva vuttā. Sandiṭṭhiparāmasitā attano diṭṭhiyaṃ abhiniviṭṭhatā.
945 远离了可以作为依靠的尊长,就是“无依止”。“不放逸相”就是正念不离开,或者持续不断地精勤修习善法。巴利
945.Appatissayoti patissayabhūtehi garūhi virahito. Appamādalakkhaṇanti satiavippavāsaṃ kusalānuyogasātaccaṃ vā.
善相应:就是由于倾向于那个,而很好地相应。群体:是依烦恼而现起的聚集。在听闻与女人相关的谈论、听闻女人的声音时生起的贪著,就是听闻上的接触。对从某个女人那里接受布施并享用生起的贪著,就是享用上的接触。巴利
Yuttapayuttatāti tanninnatāvasena suṭṭhu yuttatā. Gaṇasaṅgaṇikā kilesavasena pavattā saṅgaṇikā. Itthipaṭisaṃyuttakathāsavane itthisaddasavane ca assādo savanasaṃsaggo. Itthiyā kassaci dānaggahaṇassādo paribhogasaṃsaggo.
946 与喜一起伺察,就是“喜伺察”;这里应当知道,指的是与不善喜相应的色伺察等。同样,舍伺察也是如此。“或与那相应”:通过这里对“伺”的把握,寻也被包含进去了;由此说明,以寻的运作而说的“俱寻”这句话也被表达了。巴利
946.Somanassena saddhiṃ upavicarantīti somanassupavicārāti akusalasomanassasahagatā rūpavicārādayo idhādhippetāti veditabbā, tathā upekkhupavicārā ca. Taṃsampayutto vāti etena vicāraggahaṇena vitakkopi gahitoti vitakkappavattanena ‘‘upavitakketī’’ti idampi vuttaṃ hotīti dasseti.
947 与无明相应:他们说,在跟疑和掉举同起的心里,舍就是痴。不过,即使是与贪相应的舍,也并非不执著于世俗。巴利
947.Aññāṇasampayuttāti vicikicchuddhaccasahagatacittesu upekkhā mohoti vadanti, lobhasampayuttupekkhāpi pana gehassitā na na hoti.
948 948. 执取“自我无因生起,已生起,将来也会存在”的人,就是持常见者。为了说明这种见解与“无因生起者”的见解是一样的,所以说“无因生起者的”。在“na so jāto”(他并非已生)这里,不变词“jātu”把u音变成o音,说成“jāto”;或者应当把它看作另一个同义的不变词。“一切漏见”:就是以“一切漏”为同义语而说到的见。巴利
948.Adhiccasamuppanniko ‘‘adhicca samuppanno attā uppanno bhavissatī’’ti gaṇhanto sassatadiṭṭhiko hotīti evarūpassa diṭṭhi viyāti dassento ‘‘adhiccasamuppannikassevā’’ti āha. Na so jātoti ettha ‘‘jātū’’ti ayaṃ nipāto u-kārassa o-kāraṃ katvā jātoti vutto, tena vā samānatthaṃ nipātantaraṃ etaṃ daṭṭhabbaṃ. Sabbāsavadiṭṭhīti sabbāsavapariyāyena āgatā diṭṭhi.
七法解说的注释巴利
(7.) Sattakaniddesavaṇṇanā
951 在六十二见当中,因为不存在另外一组七法,所以这里没有按那种方式说七种断灭论,而是直接称为“七见”。巴利
951. Dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīsu sattakassa aññassa abhāvā satta ucchedavādā eva idha tathā avatvā ‘‘satta diṭṭhī’’ti vuttā.
八法解说的注释巴利
(8.) Aṭṭhakaniddesavaṇṇanā
952 “我应当做这件事”等等,以退缩消沉的形态生起的心念,就是懈怠的原因;或者懈怠本身就是造成其他懈怠的原因,因此应当理解为懈怠的原因。在“māsācitaṃ maññe”这个说法里,“ācita”这个词表达的是“tinta”(浸湿)的意思,“maññe”这个词表达的是“viya”(犹如)的意思,根据这个意图,就阐明了“犹如浸湿的豆子”这个含义;或者说,意思是“犹如豆子的堆积”。巴利
952. ‘‘Kammaṃ kho me kattabbaṃ bhavissatī’’tiādinā osīdanākārena pavattacittuppādā kosajjakāraṇāni, kosajjameva vā kosajjantarakāraṇatāya kosajjakāraṇānīti daṭṭhabbāni. Māsācitaṃ maññeti ettha ācita-saddo tinta-saddassa, maññe-saddo ca viya-saddassa atthaṃ vadatīti adhippāyena ‘‘tintamāso viyā’’ti ayamattho vibhāvito, māsacayo viyāti vā attho.
957 “Pharati”是触碰、撞击的意思。所谓“以别的理由”,意思是:比如有人对他说“你今天过了午才吃东西,所以你犯了罪过”,他却回答“我昨天是在适当的时间吃的,所以我没有犯”等等,用其他不相关的理由来掩盖真正相关的理由。把话题从被问的要点上向外扯开,使自己的说法不落在那个点上,这样把话岔开、打散,就是向外转移。巴利
957.Pharatīti phusati, ghaṭṭetīti attho. Aññena kāraṇenāti ‘‘ajja tayā vikāle bhuttaṃ, tena tvaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti vutto ‘‘hiyyo mayā kāle bhuttaṃ, tenāhaṃ anāpanno’’tiādinā aññena ayuttena kāraṇena aññaṃ yuttaṃ kāraṇaṃ paṭicchādetīti attho. Pucchitatthato bahiddhā yathā taṃ na allīyati, tathā kathāya apanayanaṃ vikkhipanaṃ bahiddhā apanāmanā.
958 “无想论者”:这是通过补特伽罗来显示各种见解。凡是凭着执著而宣称“我(死后)是无想的”,这些人就是“无想论者”。“无色定之相”:指虚空等。巴利
958.Asaññīvādāti puggalehi diṭṭhiyo dasseti. Yehi vā abhinivesehi asaññī attānaṃ vadanti, te asaññīvādā. Arūpasamāpattinimittanti ākāsādiṃ.
第九 九法解说的注释巴利
(9.) Navakaniddesavaṇṇanā
960 因为第十项没有解说的缘故,才说“只是依众生出生的情况来说的”。巴利
960. Dasamassa avuttattā ‘‘sattesu uppattivaseneva kathitānī’’ti vuttaṃ.
963 “乐的抉择”,意思是对应当修习和不应修习的乐作出判定。“内乐”就是应当修习的出离之乐。“抉择”有两种——巴利
963.Sukhavinicchayanti sevitabbāsevitabbasukhasanniṭṭhānanti attho. Ajjhattaṃ sukhanti sevitabbaṃ nekkhammasukhaṃ. Vinicchayāti dve vinicchayāti idaṃ –
世间所说的可意与不可意,
依靠它,欲求才能生起。
在种种色相中看到坏灭与存在,
世人在世间作出判断。巴利
‘‘Sātaṃ asātanti yamāhu loke, Tamūpanissāya pahoti chando; Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, Vinicchayaṃ kubbati jantu loke’’ti. (su. ni. 873; mahāni. 102) –
在这个释义里已经说过了。巴利
Etassa niddese vuttaṃ.
这里说的“决定”,是指在《分别》这篇经文里,以“决定”这个词所说的、作为欲贪之缘的那种体性;在《帝释问经》里,它也是以“寻”这个词作为欲的因出现的。这样就说明了寻具有决定的性质,也说明这里取的正是它。“强力决定”,就是用强力的渴爱,对所缘确定之后加以执取。巴利
Idha vinicchayoti vuttoti imissā vibhaṅgapāḷiyā yo chandarāgassa paccayasabhāvena vinicchaya-saddena vutto, sakkapañhepi (dī. ni. 2.357) chandassa nidānabhāvena vitakka-saddena so eva āgatoti evaṃ vitakkassa vinicchayabhāvaṃ tasseva idha gahitatañca dasseti. Balavasanniṭṭhānanti balavatiyā taṇhāya ārammaṇassa niṭṭhapetvā gahaṇaṃ.
964 虽然其他法也是有为的,但慢因为“我是”“我存在”这类执取而具有更突出的有为性,所以就说慢是“有为”。或者,以“我是”等方式,依殊胜等而对自我所作的造作,就是“有为”。在这里,“将会存在”等起现,是渴爱和见的特殊形态,因此也说它们具有动摇等性质。巴利
964. Satipi aññesañca saṅkhatabhāve ahanti asmīti ca sātisayā mānassa saṅkhatatāti katvā ‘‘saṅkhata’’nti māno vutto. Seyyādivasena ‘‘ahamasmī’’ti attano saṅkharaṇaṃ vā saṅkhataṃ. Ettha ‘‘bhavissantī’’tiādikā pavatti taṇhādiṭṭhīnaṃ visesavatīti tāsampi iñjitādibhāvo vutto.
第十部分:十种解说的注释巴利
(10.) Dasakaniddesavaṇṇanā
970 970. 以网、投网等善巧方式所作的思虑就是方便思惟;应当看到,那种以隐藏其虚假性而现起的行相,就是依方便思惟而生起的痴。再者,对于已作之恶,以不见过患而现起的想,或思惟、省察,那种也掩盖其虚假性、以那种行相现起的,或以不见过患的省察行相现起的痴。所谓“解脱想”,是与增上慢相应的,或者是外道对自己见解的解脱认知。有人说:以“我已解脱”这样现起的不善心生起,就是邪解脱。然而,若把解脱执取为如同道果一样,那么在见相应心中,见就是邪智,定就是邪解脱——这样才说得通。巴利
970. Jālakkhipasaṃvidhānādikusalatāsaṅkappanaṃ upāyacintā, tassā micchābhāvapaṭicchādanabhāvena pavatto tadākāro moho upāyacintāvasena uppannoti daṭṭhabbo. Yathākate pana pāpe anādīnavadassanavasena pavattā saññā, saṅkappo vā paccavekkhaṇā, tassāpi micchābhāvapaṭicchādakaṃ tadākāraṃ, anādīnavadassanaṃ vā paccavekkhaṇākārena uppanno mohoti. Vimuttasaññitāti adhimānasampayuttaṃ, titthiyānaṃ vā attano diṭṭhiyā vimuttatāsañjānanaṃ. ‘‘Vimuttomhī’’ti evaṃ pavatto akusalacittuppādo micchāvimuttīti keci vadanti. Phalaṃ viya vimuttanti gahite pana diṭṭhisampayuttacitte diṭṭhi micchāñāṇaṃ, samādhi ca micchāvimuttīti yuttaṃ siyā.
渴爱行相的解说注释巴利
Taṇhāvicaritaniddesavaṇṇanā
973 他们说,“总执”就是对渴爱、慢和见的共同执取。不过,如果不作“是这样、是这样、是那样”这类区分而执取,就应当看作总执。“其他相”,是指属于他人心相续的相。“存在”,是说始终都能见到,这就是它的意思。“沉没”,就是坏灭。“以疑惑思惟的方式”,就是像“我究竟存在吗?不存在吗?”这样以思惟的方式。“以希求构想的方式”,就是像“但愿我确实能是那样好的”这样以希求构想的方式。巴利
973.Samūhagāhatoti taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ sādhāraṇaggahaṇatoti vadanti. ‘‘Itthaṃ evaṃ aññathā’’ti pana visesaṃ akatvā gahaṇaṃ samūhagāhoti daṭṭhabbo. Aññaṃ ākāranti parasantānagataṃ ākāraṃ. Atthīti sadā saṃvijjatīti attho. Sīdatīti vinassati. Saṃsayaparivitakkavasenāti ‘‘kiṃ nu kho ahaṃ siyaṃ, na siya’’nti evaṃ parivitakkavasena. Patthanākappanavasenāti ‘‘api nāma sādhu panāhaṃ siya’’nti evaṃ patthanāya kappanavasena.
“纯首”是指渴爱、慢、见三者共同的首,因为不依赖于差别,所以说为“纯首”。其中,以见为首显示了见的渴爱;以首之首、根本的慢与见,则自然显示。因此说“如是,这些……应知为渴爱行相之法”。即使在见与慢中,也说为“渴爱行相”,应知这是因为彼此分离的见与慢,与渴爱不分离,且以渴爱为根本,所以以渴爱为尊而说。巴利
Suddhasīsāti taṇhāmānadiṭṭhīnaṃ sādhāraṇasīsā visesassa anissitattā ‘‘suddhasīsā’’ti vuttā. Tattha diṭṭhisīsehi diṭṭhiyā taṇhā dassitā, sīsasīsamūlakehi mānadiṭṭhīhi sayameva cāti āha ‘‘evamete…pe… taṇhā vicaritadhammā veditabbā’’ti. Diṭṭhimānesupi ‘‘taṇhāvicaritānī’’ti vacanañca aññamaññaṃ vippayogīnaṃ diṭṭhimānānaṃ taṇhāya avippayogīnaṃ taṃmūlakattāva tappadhānatāya katanti veditabbaṃ.
974 Avakkari 是一个虚词,用在表示种种差别的地方,所以“anavakkari”就是没有差别、不作区分。为了说明这个意思——作了那无差别,或者没有作 avakkari 而作了 anavakkari——他说“作了不分别”。或者也有读作“anavakāriṃ karitvā”的,在这里,avakiraṇa 是散开、抛散,也就是把集合中的一部分分离、区分开来,这叫作 avakāri;没有作那种 avakāri,也就是没有作分离,把五蕴从集合中作为一个整体来执取,不将它们从自我中分离出来,从而生起“我是”的欲、慢、见,这就是它的含义。所谓“以镰刀和扁担”,就是通过这些工具,或者以镰刀和扁担进行的割与运的行为,被称为 asitabyābhaṅgī。巴利
974.Avakkarīti nipāto nānābhāve vattatīti anānākaraṇaṃ anavakkari, taṃ katvā, avakkari vā akatvā anavakkari katvāti evaṃ dassento āha ‘‘avinibbhogaṃ katvā’’ti. ‘‘Anavakāriṃ karitvā’’ti vā pāṭho, tattha avakiraṇaṃ vikkhepanaṃ samūhassa ekadesānaṃ vinibbhujjanaṃ avakāri, taṃ avakāriṃ vinibbhogaṃ akatvā, pañcapi khandhe samūhato ekatteneva gahetvā attato avinibbhujjitvā asmīti chandamānadiṭṭhiyo paṭilabhatīti attho. Asitabyābhaṅgitāyāti dāttena kājena cāti etena parikkhārena, asitabyābhaṅgīhi lavanavahanakiriyā vā ‘‘asitabyābhaṅgī’’ti vuttā.
976 把色等诸法从“我”的角度拆开之后,以“我依这个色……乃至依这个识,所以我是”这样的方式生起欲求,这就是“作了分别”的意思。这里应当这样理解:在一切处,“依这个”指的是依于那些没有从“我”的角度被拆分开的色等诸法。因为,对于那些没有从“我”的角度被拆开、没有被放到外面去的色等诸法,把它们执取为“我”而靠近它们、对它们生起的渴爱,就叫做“依于内的执取”;而对于那些已经从“我”的角度被拆开、被放到外面去的色等诸法,靠近它们、对它们生起的渴爱,则叫做“依于外的执取”。又或者,就像有人拿着刀或伞,认为“我是永恒的”,依靠被视为吉祥物的刀等东西,心想“我不会毁灭”,这就是这里的意思。“每一个”这句话,是为了说明在无始无边的轮回中,每一个有情在过去、未来乃至三十六种情形里都可能发生这种情况;或者说,是为了说明每一个补特伽罗随自己所得的情况——这也是就凡夫而言,在把渴爱、慢、见当作无所依止之后,在某个特定的现在时段里,对某些所缘有可能生起。巴利
976.Avakāriṃ karitvāti rūpādīni attato vinibbhujjitvā iminā rūpena…pe… iminā viññāṇena asmīti chandaṃ paṭilabhatīti evaṃ sabbattha imināti etassa attato avinibbhuttena rūpādināti attho daṭṭhabbo. Attato hi avinibbhuttāni abahikatāni ahamicceva gahitāni rūpādīni upādāya upagantvā pavattā taṇhā ‘‘ajjhattikassa upādāyā’’ti vuttā, attato ca vinibbhuttāni bahikatāni upagantvā pavattā ‘‘bāhirassa upādāyā’’ti. Khaggena vā chattena vā ahaṃ niccoti abhimaṅgalasammatena khaggādinā mama vināso natthīti maññatīti attho. Ekekassāti idaṃ anādimhi anante ca saṃsāre ekekassa atītānāgatesu chattiṃsāyapi sambhavadassanatthaṃ vuttaṃ, ekekassa vā puggalassa yathālābhavasenāti idampi anissitataṇhāmānadiṭṭhiṃ katvā puthujjanassa addhāpaccuppanne kassaci sambhavadassanatthaṃ.